Vấn đề thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên báo chí Việt Nam

Sơ lược về hoạt động thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên các loại hình báo chí .... Biểu 3.3: Đánh giá của công chúng về hình thức thể hiện thông tin tư vấn, chỉ dẫn ATTP tr

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TRẦN THỊ THẢO

VẤN ĐỀ THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN

AN TOÀN THỰC PHẨM TRÊN BÁO CHÍ VIỆT NAM

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 60 32 01 01

Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ THANH KIM

Hà Nội - 2016

Footer Page 1 of 166.

Trang 2

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 10

1 Lý do lựa chọn đề tài 10

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 12

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 16

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 16

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 17

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 18

7 Cấu trúc luận văn 19

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 21

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 21

1.1.1.Thông tin và thông tin báo chí 21

1.1.2.Thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí 24

1.1.3 An toàn thực phẩm Error! Bookmark not defined 1.1.4 Thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm Error! Bookmark not defined

1.2 Nhu cầu thông tin tư vấn, chỉ dẫn của công chúng về vấn đề an toàn thực phẩm

Error! Bookmark not defined

1.2.1 Nhu cầu tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí trong bối cảnh truyền thông hiện đại

1.2.2 Sơ lược về hoạt động thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên

các loại hình báo chí Error! Bookmark not defined

Trang 3

1.3 Đặc trưng của các loại hình báo chí với thông tin tư vấn, chỉ dẫn Error! Bookmark not defined

1.3.1 Báo in Error! Bookmark not defined 1.3.2 Phát thanh Error! Bookmark not defined 1.3.3 Truyền hình Error! Bookmark not defined 1.3.4 Báo điện tử Error! Bookmark not defined 1.4 Một số vấn đề chung về an toàn thực phẩm Error! Bookmark not defined 1.4.1 Chính sách của Nhà nước về vấn đề quản l{ an toàn thực phẩm Error! Bookmark not defined

1.4.2 Thực trạng vấn đề an toàn thực phẩm ở nước ta hiện nay Error! Bookmark not defined

1.4.3 Tuyên truyền an toàn thực phẩm - Trách nhiệm của báo chí Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1: Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN AN TOÀN

THỰC PHẨM TRÊN BÁO CHÍ VIỆT NAM Error! Bookmark not defined 2.1 Vài nét về đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.1 Báo Sức khỏe và Đời sống Error! Bookmark not defined 2.1.2 Các chương trình phát thanh về sức khỏe của hệ VOV2 Error! Bookmark not defined

2.1.3 Chương trình “Cuộc sống thường ngày” Error! Bookmark not defined

Trang 4

2.1.4 Báo điện tử Chất lượng Việt Nam online-VietQ.vn Error! Bookmark not defined

2.2 Nội dung thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm Error! Bookmark not defined

2.2.1 Tư vấn, chỉ dẫn chính sách, pháp luật an toàn thực phẩm Error! Bookmark not defined

2.2.2 Tư vấn, chỉ dẫn phương pháp lựa chọn, bảo quản, chế biến, sử dụng

thực phẩm an toàn Error! Bookmark not defined 2.2.3 Thông tin về chất cấm và chỉ số quy định Error! Bookmark not defined

2.2.4 Thông tin cảnh báo, khuyến cáo và tư vấn phòng tránh ngộ độc thực phẩm

2.2.5 Phổ biến kinh nghiệm, công bố kết quả nghiên cứu và những phát hiện mới

Error! Bookmark not defined 2.2.6 Giải đáp thắc mắc Error! Bookmark not defined

2.3 Cách thức thể hiện thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm trên báo chí

Error! Bookmark not defined 2.3.1 Đơn giản, cụ thể, chi tiết Error! Bookmark not defined 2.3.2 Dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo Error! Bookmark not defined 2.3.3 Tính khoa học, chính xác Error! Bookmark not defined 2.3.4 Tính thời vụ và sự kiện Error! Bookmark not defined 2.3.5 Người tham gia tư vấn, chỉ dẫn Error! Bookmark not defined

2.4 Các thể loại báo chí được sử dụng để thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm

Trang 5

2.4.1 Tin Error! Bookmark not defined 2.4.2 Phỏng vấn Error! Bookmark not defined 2.4.3 Bài phản ánh Error! Bookmark not defined 2.4.4 Các thể loại khác Error! Bookmark not defined

2.5 Đánh giá chung về hoạt động thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm

trên báo chí Error! Bookmark not defined 2.5.1 Hiệu quả Error! Bookmark not defined 2.5.2 Hạn chế, bất cập Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2: Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN AN TOÀN THỰC PHẨM TRÊN BÁO

CHÍ VIẸT NAM Error! Bookmark not defined

3.1 Những vấn đề đặt ra về hoạt động thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm

trên báo chí Error! Bookmark not defined

3.1.1 Nhu cầu của công chúng về thông tin tư vấn, chỉ dẫn an toàn thực phẩm

Error! Bookmark not defined 3.1.2 Trách nhiệm của báo chí Error! Bookmark not defined 3.2 Khuyến nghị một số giải pháp Error! Bookmark not defined 3.2.1 Đối với các cơ quan chức năng Error! Bookmark not defined 3.2.2 Đối với người sản xuất, chế biến, kinh doanh và tiêu dùng thực phẩm Error! Bookmark not defined

3.2 3 Đối với các cơ quan báo chí Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3: Error! Bookmark not defined

Trang 6

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 25 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

Trang 7

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ATTP: An toàn thực phẩm KHXH&NV: Khoa học xã hội và Nhân văn KH&CN: Khoa học và Công nghệ TCĐLCL: Tiêu chuẩn đo lường chất lượng SK& ĐS: Báo Sức khỏe và Đời sống

Trang 8

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

Bảng 2.1: Tỷ suất thời lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn ATTP của ba chương

trình phát thanh chuyên đề sức khỏe trên hệ VOV2 trong hai năm 2014 và

2015 (%) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.2: Tỷ suất nội dung tư vấn, chỉ dẫn ATTP trên 4 loại hình báo chí (%)Error! Bookmark not defined Bảng 2.3: Nhóm đối tượng tham gia tư vấn, chỉ dẫn ATTP xuất hiện trong các

sản phẩm báo chí (%) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.4: Tỷ lệ sản phẩm báo chí tư vấn, chỉ dẫn ATTP chia theo thể loại trên

mỗi loại hình (%) Error! Bookmark not defined

Bảng 3.1: Kênh thông tin tư vấn, chỉ dẫn ATTP được công chúng lựa chọn (%)Error! Bookmark not defined

Biểu 3.2: Mức độ hài lòng của công chúng về nội dung thông tin tư vấn, chỉ dẫn

ATTP trên báo chí Việt Nam (%) Error! Bookmark not defined

Trang 9

Biểu 3.3: Đánh giá của công chúng về hình thức thể hiện thông tin tư vấn, chỉ

dẫn ATTP trên báo chí Việt Nam (%) Error! Bookmark not defined

Biểu 3.4: Sự thuận tiện của loại hình báo chí trong việc thông tin tư vấn, chỉ

dẫn ATTP qua đánh giá của công chúng (%) Error! Bookmark not defined

Biểu 3.5: Sự cần thiết của việc thông tin tư vấn, chỉ dẫn ATTP trên báo chí (%)Error! Bookmark not defined

Trang 10

do xuất khẩu, bệnh tòng nhập khẩu” có nghĩa là “họa do mồm mà ra, bệnh do đường miệng mà vào” Sức khỏe của mỗi người, sức khỏe của cộng đồng phụ thuộc rất nhiều vào việc ăn uống Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lương thực, thực phẩm chính là nguyên nhân đã gây ra khoảng 50% các trường hợp tử vong đối với con người trên toàn thế giới hiện nay Vì vậy, bảo đảm vệ sinh ATTP giữ vị trí quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ sức khỏe nhân dân, góp phần giảm tỷ lệ mắc bệnh, duy trì và phát triển nòi giống, tăng cường sức lao động, học tập, thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế-xã hội và thể hiện nếp sống văn hóa, văn minh

Tại Việt Nam, ATTP đang là vấn đề nhức nhối trong xã hội Thống kê của Cục ATTP

- Bộ Y tế cho thấy, số vụ ngộ độc thực phẩm hàng năm vẫn ở mức cao, hàng ngàn người phải nhập viện, hàng chục người tử vong mà nguyên nhân bắt nguồn từ các vụ ngộ độc thực phẩm Các vụ ngộ độc thực phẩm có diễn biến phức tạp ở các bếp ăn tập thể , bữa

ăn đông người, thức ăn đường phố, bếp ăn gia đình trên phạm vi cả nước Nguyên nhân của các vụ việc này chủ yếu là do thực phẩm mất vệ sinh và thiếu an toàn từ các cơ sở sản xuất, chế biến

Đáng nói là vấn đề ATTP đang thu hút sự chú { chưa từng thấy của toàn xã hội với rất nhiều mối lo ngại về thực phẩm bẩn đang có xu hướng lan rộng về phạm vi, xuất hiện

Trang 11

11

ngày càng nhiều loại virus, vi khuẩn, chất độc hại tồn dư, tiềm ẩn trong thực phẩm Ăn

gì, uống gì đã trở thành mối lo lắng, nghi ngại thường trực trong suy nghĩ của mỗi người Không chỉ là vấn đề nhức nhối ngoài xã hội mà ATTP còn làm nóng cả nghị trường Quốc hội Tại phiên chất vấn kz họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII diễn ra ngày 16/11/2015, sau khi dẫn nhiều ví dụ về thịt lợn có chất cấm, chuối ngâm thuốc trừ sâu, rau quả có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức cho phép, đại biểu Trần Ngọc Vinh đã phải thốt

lên rằng “Có thể nói con đường từ dạ dày đến nghĩa địa của mỗi chúng ta chưa bao giờ ngắn và dễ dàng đến thế…”

Trước thực trạng nhức nhối và những diễn biến phức tạp của vấn đề ATTP thì hoạt động truyền thông giữ vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo đảm ATTP Trong bối cảnh đó, báo chí chính là một trong những kênh thông tin quan trọng mà người dân có thể dễ dàng tiếp cận qua những hình thức khác nhau như báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử Báo chí cũng có một chức năng quan trọng là chức năng giáo dục, nâng cao dân trí cho công chúng Do đó, việc báo chí cung cấp những thông tin mang tính chất tư vấn, chỉ dẫn là một việc làm hết sức cần thiết Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa, dưới sự ảnh hưởng của truyền thông xã hội đã làm thay đổi diện mạo đời sống báo chí truyền thống Ranh giới giữa truyền thông xã hội và báo chí đôi khi cũng bị xóa nhòa bởi không ít tin tức xã hội được đăng tải dưới vỏ bọc ẩn danh, nặc danh khiến công chúng mất dần niềm tin vào báo chí chính thống Sự trà trộn thái quá của các trang tin điện tử cũng khiến nhiều người khó phân biệt được thông tin thật, giả Ở một bình diện khác, con người trong cuộc sống hiện đại ngày càng nảy sinh những nhu cầu mới, đa dạng, trong đó thông tin là nhu cầu nổi bật và ngày càng gia tăng, đặc biệt là thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên mọi lĩnh vực Vậy nên, trong môi trường truyền thông hiện đại ngày nay, báo chí cần nắm bắt được những xu hướng nhu cầu của công chúng, từ đó phát huy tốt hơn nữa chức năng thông tin giáo dục, phổ biến kiến thức để định hướng thông tin cho họ

Trang 12

12

Những năm gần đây, trên các loại hình báo chí Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều các chương trình, chuyên mục có chứa hàm lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn nhằm cung cấp và phổ biến những kiến thức về sức khỏe, tiêu dùng, đời sống hôn nhân gia đình… Đặc biệt, những vấn đề liên quan đến phạm trù ATTP như: Tư vấn pháp luật, phương pháp kỹ thuật lựa chọn, bảo quản, chế biến và sử dụng thực phẩm an toàn, cảnh báo nguy cơ mất ATTP… cũng được báo chí đề cập ngày càng phong phú và đa dạng Đây là một xu hướng thông tin khá phát triển của báo chí thế giới hiện đại trong những thập niên vừa qua và nó đang có ảnh hưởng, tác động tích cực đến báo chí nước

ta Nhưng xét về mặt l{ luận báo chí trong nước thì vấn đề thông tin tư vấn, chỉ dẫn chưa có được những công trình nghiên cứu và tài liệu hàn lâm xác đáng với diện mạo thực tế của dòng thông tin này Chính vì vậy, phạm trù thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí Việt Nam hiện nay đang đặt ra hàng loạt vấn đề về cả l{ thuyết lẫn phương pháp chỉ dẫn, tư vấn đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, phân tích, đánh giá và xác lập hướng đi cụ thể cho xu hướng này

Để góp phần nhận dạng bức tranh toàn cảnh của thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên

báo chí Việt Nam hiện nay, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Vấn đề thông tin tư vấn, chỉ dẫn

an toàn thực phẩm trên báo chí Việt Nam” cho luận văn chuyên ngành báo chí học với

hy vọng đóng góp thêm một góc nhìn về thông tin tư vấn, chỉ dẫn đối với phạm trù ATTP Thông qua việc phân tích, khảo sát và hệ thống hóa cứ liệu từ các sản phẩm báo chí có chứa thông tin tư vấn, chỉ dẫn ATTP, luận văn sẽ rút ra những đánh giá về hiệu quả cũng như bất cập để từ đó bước đầu đề xuất một số giải pháp làm tăng chất lượng

và hiệu quả tác động của thông tin tư vấn, chỉ dẫn ATTP trên các loại hình báo chí Việt Nam

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy, thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí là một

xu hướng truyền thông hiện đại Xu hướng này cũng mới phát triển ở nước ta trong

Trang 13

13

những năm gần đây nên việc tìm hiểu, nghiên cứu về dạng thức thông tin này trên báo chí vẫn còn rất hạn chế Riêng về phạm trù thông tin tư vấn, chỉ dẫn ATTP thì ở Việt Nam hiện nay cũng chưa có một luận văn thạc sĩ báo chí nào đề cập đến một cách toàn diện, đầy đủ và sâu sắc

Tuy nhiên, liên quan đến nội dung khảo cứu của đề tài có một số công trình đáng

quan tâm của các tác giả: Bùi Thị Hồng Vân (2011), Vấn đề chỉ dẫn, tư vấn khoa học kỹ thuật nông nghiệp cho nông dân trên báo chí Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Báo chí học, Trường Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội; Nguyễn Thị Vân Anh (2012), Thông tin chỉ dẫn tiêu dùng trên truyền hình của Đài Phát thanh-Truyền hình Hà Nội, Luận văn

Thạc sĩ Báo chí học, Trường Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội; Bùi Thị Thu Thủy

(2010), Thông tin sức khỏe trên báo chí Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Báo chí học, Trường

Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội Đây là những đề tài có cách đặt vấn đề tương đồng với luận văn này nên chúng tôi có thể tham khảo về phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận vấn đề cũng như một số quan điểm về việc tư vấn, chỉ dẫn trên báo chí

Ngoài ra còn một số nghiên cứu đáng chú { khác cũng đề cập đến dòng thông tin

chỉ dẫn của các tác giả: Dương Thị Bảo Ngọc (2003), Xây dựng kênh thông tin chỉ dẫn trên phát thanh, Luận văn Thạc sĩ Báo chí học, Trường Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội; Đinh Thu Hiền (2010), Dòng tạp chí chỉ dẫn giải trí ở Việt Nam: Hiệu quả và bất cập, Luận văn Thạc sĩ, Trường ĐHKHXH&NV Hà Nội; Lê Vũ Điệp (2003), Tìm lối đi cho dòng tạp chí giải trí-chỉ dẫn ở Việt Nam, Nghiên cứu khoa học sinh viên, Trường Đại học

KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội…

Để xây dựng hệ thống cơ sở l{ thuyết, luận văn còn tham khảo tư liệu từ các giáo

trình báo chí truyền thông như: Cơ sở l{ luận báo chí truyền thông (Đinh Hường, Dương Xuân Sơn, Trần Quang), Tác phẩm báo chí (Tạ Ngọc Tấn chủ biên), Ngôn ngữ báo chí (Vũ Quang Hào); sách về thể loại báo chí như Các thể loại báo chí thông tấn (Đinh Hường), Thể loại báo chí chính luận nghệ thuật (Dương Xuân Sơn), Các thể k{ báo chí (Đức Dũng),

Trang 14

14

Thể loại báo chí chính luận (Trần Quang), Phê bình tác phẩm văn học nghệ thuật trên báo chí (Nguyễn Thị Minh Thái); sách về loại hình báo chí: Giáo trình báo chí truyền hình (Dương Xuân Sơn), L{ luận báo phát thanh (Đức Dũng), Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại (Nguyễn Thành Lợi)… Đây là những cuốn sách đã góp phần

cung cấp những tri thức căn bản về báo chí truyền thông cho sinh viên, học viên và đội ngũ những người nghiên cứu truyền thông ở trong nước

Về tình hình nghiên cứu ATTP Trước hết, phải khẳng định rằng, ATTP là vấn đề không mới cả trên thế giới và ở Việt Nam Tuy nhiên, những nguy cơ mất ATTP với diễn biến phức tạp và hậu quả của nó trong thời gian gần đây là vấn đề khiến cả xã hội phải nhìn nhận và quan tâm nhiều hơn nữa để nâng cao hiểu biết, có { thức tự giác trong hành vi lựa chọn, sử dụng, chế biến và bảo quản thực phẩm

Luật và các văn bản dưới luật về ATTP là một nguồn tư liệu qu{ báu giúp ích cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài Hơn nữa, những vấn đề pháp l{ liên quan đến ATTP là một nội dung quan trọng mà báo chí cần tư vấn, chỉ dẫn và phổ biến sâu rộng tới công chúng trong việc bảo đảm thực phẩm an toàn

Trong luận văn này, chúng tôi còn tham khảo tư liệu trình bày về ATTP và những

vấn đề liên quan của: TS.Nguyễn Đức Lương, TS.Phạm Minh Tâm, Vệ sinh và an toàn thực phẩm, NXB Đại học bác khoa, TPHCM Cuốn sách đã cung cấp các kiến thức cơ bản

về ATTP, phân tích làm rõ các khái niệm, đồng thời đưa ra các phương pháp để đánh giá

mức độ thực phẩm an toàn… Trong cuốn Truyền thông vệ sinh an toàn thực phẩm do TS

Trần Chí Liêm (chủ biên), NXB Y học, tác giả đã đưa ra những vấn đề chung về truyền thông, tư vấn vệ sinh ATTP, kỹ năng truyền thông, lập kế hoạch truyền thông trong đó chú { đến mô hình, cách tiếp cận, đối tượng và thông điệp truyền thông; chiến lược huy động và sử dụng các kênh truyền thông Đây là một trong các tư liệu tham khảo hữu ích, giúp người nghiên cứu tiếp cận đầy đủ những thành tố liên quan đến vấn đề truyền thông, tư vấn về ATTP

Trang 15

GS Nguyễn Ngọc Châu, Truyền thông về vệ sinh an toàn thực phẩm dưới góc nhìn khoa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Báo cáo Hội nghị Khoa học

Báo chí với Truyền thông Khoa học và Công nghệ năm 2013 Tác giả đã phân tích, l{ giải nguyên nhân tại sao một số bài báo thông tin về ATTP mang tính chủ quan, thiếu cơ sở khoa học

Trong Khóa luận Tốt nghiệp của Nguyễn Thị Tuyết, “Báo chí với vấn đề vệ sinh

an toàn thực phẩm (Khảo sát trên báo Vietnamnet.vn thời gian từ tháng 5/2010)”, năm 2010, Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học KHXH&NV, Đại

9/2008-học Quốc gia Hà Nội Đề tài đã thực hiện khảo sát mô tả hình thức và nội dung thông tin tuyên truyền về ATTP trên báo điện tử Vietnamnet Tuy nhiên, khóa luận khảo sát

để tìm hiểu về tính phổ cập kiến thức vệ sinh an toàn thực phẩm của một tờ báo điện

tử, hoàn toàn không đề cập đến vấn đề tư vấn, chỉ dẫn

Những tài liệu trên đây cho thấy rõ về vai trò, mối quan hệ giữa báo chí với ATTP Tuy nhiên, vẫn còn thiếu vắng những công trình nghiên cứu bàn về vấn đề thông tin tư vấn, chỉ dẫn ATTP trên báo chí Hơn nữa, như đã trình bày trong phần l{ do chọn đề tài, thông tin tư vấn, chỉ dẫn là một xu hướng đang khá phát triển của báo chí hiện đại Xu hướng này đáp ứng được những nhu cầu thiết thực của công chúng Chính bởi vậy, trong luận văn này, chúng tôi sẽ tập trung khảo sát, phân tích các sản phẩm báo chí có

Định dạng
Số trang	30
Dung lượng	1,36 MB