Quan niệm của một số nhà tư tưởng Việt Nam đầu thế kỷ XX về Phật giáo

Trong bước chuyển tư tưởng từ truyền thống đến hiện đại có một nội dung phong phú của các nhà tư tưởng là các trí thức yêu nước Việt Nam đó là quan niệm về Phật giáo cuối thế kỷ XIX đầu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1.Tính cấp thiết của đề tài 4

2.Tình hình nghiên cứu 6

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 11

4.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 11

5.Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 12

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 12

7.Kết cấu của luận văn 12

NỘI DUNG 14

CHƯƠNG 1: NHỮNG ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ CHO SỰ HÌNH THÀNH QUAN NIỆM VỀ PHẬT GIÁO ĐẦU THẾ KỶ XX (QUA MỘT SỐ NHÀ TƯ TƯỞNG TIÊU BIỂU) 14

1.1 Hoàn cảnh, lịch sử - xã hội cho sự hình thành quan niệm về Phật giáo đầu thế kỷ XX 14 1.1.1 Điều kiện lịch sử - xã hội thế giới và khu vực cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX 14

1.1.2 Điều kiện lịch sử - xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX 19

1.2 Tiền đề hình thành quan niệm về Phật giáo ở các nhà tư tưởng Việt Nam đầu thế kỷ XXError! Bookmark not defined

1.2.1 Tư tưởng khoan dung và nhập thế của Phật giáo Việt Nam truyền thốngError! Bookmark not defined 1.2.2 Tư tưởng khai sáng và Mác xít về Tôn giáoError! Bookmark not defined

1.2.3 Vài nét khái quát về phong trào chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam đầu

thế kỷ XX Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG QUAN NIỆM VỀ PHẬT GIÁO CỦA MỘT SỐ

NHÀ TƯ TƯỞNG VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XXError! Bookmark not defined

2.1 Quan niệm của Phan Bội Châu về Phật giáoError! Bookmark not defined

2.1.1 Vài nét khái quát về cuộc đời và sự nghiệp của Phan Bội ChâuError! Bookmark not defined

2.1.2 Một số nội dung trong quan niệm của Phan Bội Châu về Phật giáoError! Bookmark not defined

2.2 Quan niệm của Huỳnh Thúc Kháng về Phật giáoError! Bookmark not defined

2.2.1 Vài nét khái quát về cuộc đời và sự nghiệp của Huỳnh Thúc KhángError! Bookmark not defined 2.2.2 Một số nội dung trong quan niệm của Huỳnh Thúc Kháng về Phật giáoError! Bookmark not defined

2.3 Quan niệm của Nguyễn An Ninh về Phật giáoError! Bookmark not defined

2.3.1 Vài nét khái quát về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn An NinhError! Bookmark not defined

2.3.2 Một số nội dung trong quan niệm của Nguyễn An Ninh về Phật giáoError! Bookmark not defined

2.4 Giá trị và hạn chế của những quan niệm của các nhà tư tưởng Việt

Nam đầu thế kỷ XX về Phật giáo Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Lịch sử các bước chuyển về tư tưởng của mỗi quốc gia, dân tộc bao giờ cũng phản ánh sát tiến trình hình thành và phát triển của xã hội ấy Dựa trên những điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội nhất định và gắn liền với tên tuổi của các nhà tư tưởng tiêu biểu của các quốc gia dân tộc ấy, thể hiện sự chuyển biến của các nội dung tư tưởng qua từng giai đoạn Phật giáo là một tôn giáo bên ngoài đã du nhập và hội nhập với văn hóa Việt Nam Việt Nam là một dân tộc văn hiến, đã viết lên biết bao trang sử hào hùng trong sự nghiệp chống xâm lăng, bảo vệ độc lập dân tộc, xây dựng và phát triển đất nước, nhưng cũng phải trải qua không biết bao nhiêu những giai đoạn thăng trầm, thịnh suy, gắn liền với các bước chuyển mang tính bước ngoặt Tư tưởng về Phật giáo gắn với số phận dân tộc nên cũng trải qua các giai đoạn thăng trầm như vậy Bước ngoặt trong quan niệm, tư tưởng về Phật giáo đầu thế kỷ XX có ý nghĩa rất quan trọng rất cần được tìm hiểu sâu

Có thể nói, bước chuyển tư tưởng Việt Nam giai đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ

XX là sự phản ánh bước chuyển mới của điều kiện tồn tại xã hội, kinh tế, chính trị, văn hóa Việt Nam, nội dung của nó mang tính đặc trưng cho bước chuyển yêu cầu thực tiễn xã hội và tư duy con người Việt Nam thời kỳ này Nhưng đồng thời nó cũng là kết quả phản ánh tích cực của hiện thực logic phát triển của lịch sử tư tưởng trước nó, đến lượt nó lại là động lực góp phần thúc đẩy phát triển cho lịch sử

tư tưởng Việt Nam giai đoạn tiếp theo Trong khoảng đầu thế kỷ XX lịch sử Việt Nam cận hiện đại này, các bước chuyển về tư tưởng được thực hiện bởi hai thế hệ: các nhà nho Duy tân và các nhà trí thức Tân học yêu nước, mà cả cuộc đời và sự nghiệp của họ luôn hướng về mục đích duy nhất là phục vụ nhân dân, phục vụ đất nước Chính nhờ nỗ lực của họ đạt được các bước chuyển tư tưởng nhận thức lịch

sử đó trong đó có lịch sử Phật giáo mà dòng chảy của lịch sử tư tưởng Việt Nam luôn được bổ sung những màu sắc mới về nội dung và phong phú về hình thức, theo hướng tích cực, tiến bộ Trong bước chuyển tư tưởng từ truyền thống đến hiện đại có một nội dung phong phú của các nhà tư tưởng là các trí thức yêu nước Việt Nam đó là quan niệm về Phật giáo cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, thể hiện tập trung qua một số nhân vật tiêu biểu như: Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh… Tư tưởng của họ về Phật giáo có một nội dung mới mẻ, khá nhạy cảm và tinh tế thể hiện sự chuyển biến trong nhận thức của các ông về lĩnh vực tôn giáo nói chung, về Phật Giáo nói riêng Chủ đề đó trước đây điều kiện chưa cho phép nên còn ít được chú ý Chúng tôi thấy rằng trong các công trình trước đây, các nội dung tư tưởng quan niệm về Phật giáo đó có vai trò quan trọng Những thành quả nhận thức đó góp phần làm giàu tư tưởng, là cầu nối cho sự truyền bá và phát triển thắng lợi của tư tưởng cách mạng vào Việt Nam giai đoạn tiếp theo, vì vậy rất cần được tiếp tục đi sâu làm rõ

Điểm cần lưu ý trong di sản để lại của các nhà tư tưởng tiêu biểu như: Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh, chủ đề tư tưởng chủ yếu đều xuất phát từ yêu cầu bức thiết phải xây dựng đường lối giải phóng dân tộc, với tấm lòng yêu nước thương dân sâu sắc và sự khao khát nền độc lập dân tộc, tự do hạnh phúc cho nhân dân, từ đó, họ đã trở lại tiếp thu những thành quả tư tưởng về Phật giáo trong giai đoạn trước và mở rộng hơn, tiếp thu các yếu tố tư tưởng khai sáng mới

mẻ về lĩnh vực tôn giáo nói chung, của Phật giáo nói riêng…Mặt khác, do sự

chuyển biến mạnh mẽ của thời cuộc, của tôn giáo Việt Nam cùng với sự tác động của những luồng tư tưởng mới lạ của khu vực và trên thế giới, hòa chung bối cảnh

sự du nhập và ra đời của nhiều tôn giáo có mang yếu tố Phật giáo, nhưng đã có sự pha trộn, phối hợp khác trước với các yếu tố mới như Cao Đài, Hòa Hảo và những tôn giáo mới khác Chúng đã làm nên cơ sở để các ông đưa ra những quan niệm về

tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng Trong các quan niệm này của các nhà tư tưởng vẫn còn có những biểu hiện ảnh hưởng pha tạp theo nhiều xu trào khác nhau Trước thực trạng đó, nảy sinh yêu cầu xuất hiện các phong trào chấn hưng Phật giáo ở nhiều nước Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản…và làm nảy sinh công cuộc chấn hưng Phật giáo khắp cả ba miền Trung, Nam, Bắc Việt Nam với mong muốn làm thay đổi diện mạo vai trò Phật giáo nước nhà Đó là cơ sở xuất hiện quan niệm của các nhà tư tưởng Việt Nam về Phật giáo đáp ứng phần nào yêu cầu xã hội, yêu cầu chấn hưng Phật giáo Việt Nam đã trở thành một yêu cầu bức thiết Tuy nhiên, cho tới nay những nghiên cứu hệ thống về vấn đề này còn chưa tương xứng Trong

số các nhà tư tưởng Việt Nam có các quan niệm về tôn giáo nói chung và về Phật giáo nói riêng cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX tiêu biểu nhất phải nhắc tới: Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh…là các nhà tư tưởng rất tiêu biểu đánh dấu bước chuyển rất quan trọng trong giai đoạn này Nghiên cứu quá trình chuyển biến quan niệm của các nhà trí thức đó về Phật giáo trong thời kỳ này có những nội dung, có những bài học ý nghĩa quan trọng, nhằm làm đầy đủ hơn hiểu biết về bước chuyển lịch sử tư tưởng Việt Nam Vì những lý do như vậy chúng tôi

lựa chọn tìm hiểu vấn đề: “Quan niệm của một số nhà tư tưởng Việt Nam đầu thế

kỷ XX về Phật giáo” làm đề tài luận văn Thạc sĩ Triết học của mình

2.Tình hình nghiên cứu

Cho tới nay đã có nhiều bộ sách khá dày dặn viết về lịch sử tư tưởng Việt Nam thời cận đại trong đó ít nhiều đã ghi nhận vị trí và nội dung quan trọng của tư

tưởng của các nhà trí thức Nho học Duy tân và Tây học về nhiều lĩnh vực như kinh

tế, chính trị, văn hóa, giáo dục…Tuy nhiên, điểm lại cho tới nay, đặc biệt là các công trình nghiên cứu tập trung về quan niệm của các nhà trí thức đó về tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng cũng đã có trực tiếp hay gián tiếp tuy còn chưa nhiều, chưa đầy đủ Vì muốn làm đầy đủ thêm diện mạo nội dung tư tưởng của họ

nhất là những quan niệm về Phật giáo của các nhà tư tưởng tiêu biểu thời kỳ này, nên trong luận văn của mình, chúng tôi cố gắng gạn đục khơi trong, tìm hiểu từ các nguồn tư liệu văn học, sử học, báo chí học… để tiếp tục kế thừa đi sâu lý giải hệ thống hóa về các điều kiện, tiền đề cho tiến trình biến đổi, phát triển trong nhận thức của họ cũng như một số nội dung cơ bản trong quan niệm của các nhà tư tưởng Việt Nam giai đoạn cận hiện đại về lĩnh vực Phật giáo

Có thể nói rằng, việc đi vào nghiên cứu chủ đề: “Quan niệm của một số nhà tư

tưởng Việt Nam đầu thế kỷ XX về Phật giáo”, chúng tôi không phải là người đầu tiên

nghiên cứu vấn đề này Trong bước đầu tìm hiểu tư liệu, chúng tôi nhận thấy vấn đề này ít nhiều trực tiếp và gián tiếp đã được đề cập đến trong các bộ Lịch sử tư tưởng Việt Nam, công trình nghiên cứu chung về quá trình chuyển biến tư tưởng các nhà

tư tưởng trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Qua các công trình đó có

sự lý giải có ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp tới sự hình thành và một số nội dung tư tưởng về Phật giáo thời kỳ này Nhưng nhìn chung, chưa đầy đủ và hệ thống chúng tôi thống kê và phân loại thấy có thể chia các công trình chính đó thành ba nhóm sau:

Nhóm thứ nhất, đó là các công trình nghiên cứu từ góc độ khoa học lịch sử Trong

các công trình đó có nhắc tới bước chuyển tư tưởng chung từ tư tưởng trung đại sang cận đại thời kỳ này trong tổng thể giai đoạn lịch sử cuối thế kỷ XIX đầu thế

kỷ XX một số tiêu biểu nhất đó là tác phẩm: Lịch sử Phật giáo Việt Nam, (Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1988) của tác giả Nguyễn Tài Thư; Việt Nam Phật giáo

sử luận, (Nhà xuất bản Văn học,1994) của tác giả Nguyễn Lang; Sự phát triển của

tư tưởng Việt Nam (Từ thế kỉ XIX đến cách mạng tháng Tám), (Nhà xuất bản Chính

trị Quốc gia, Hà Nội, 1997) của tác giá Trần Văn Giàu Trực tiếp chủ yếu nghiên cứu về sự chuyển biến, bước phát triển của lịch sử tư tưởng Việt Nam trong giai

đoạn này còn có công trình: Bước chuyển tư tưởng Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu

thế kỷ XX, (Nhà xuất bản Chính Trị quốc gia, Hà Nội, 2005) của tập thể tác giả do Trương Văn Chung, Doãn Chính đồng chủ biên; Đại cương lịch sử Việt Nam, Toàn

tập, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 2005 của Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân

Lâm, Lê Mậu Hãn (chủ biên); Tiến trình lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục,

Hà Nội, 2006 của Nguyễn Quang Ngọc (chủ biên); Quá trình chuyển biến tư tưởng chính trị Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX qua các nhân vật tiêu biểu (Nhà

chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007) của tác giả Doãn Chính và Phạm Đào Thịnh

đồng chủ biên Bên cạnh đó còn có công trình nghiên cứu: Phật giáo Việt Nam (từ khởi nguyên đến 1981), (Nhà xuất bản Văn học, 2012) của tác giả Bồ đề Tân

Thanh – Nguyễn Đại Đồng Và công trình nghiên cứu gần đây: Quá trình chuyển biến tư tưởng của Nho sĩ Việt Nam trong 30 năm đầu thế kỷ XX (Nhà xuất bản Chính Trị quốc gia – sự thật 2012) của Trần Thị Hạnh; Lịch sử tư tưởng triết học Việt Nam từ thời kỳ dựng nước đến đầu thế kỷ XX (Nhà xuất bản Chính Trị quốc

gia, Hà Nội, 2013) của tập thể tác giá do Doãn Chính chủ biên;

Nhóm thứ hai, đó là các công trình nghiên cứu cụ thể về từng nhà tư tưởng, về từng

nội dung tư tưởng của họ, tư tưởng đó liên quan đến tư tưởng của họ về tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng Đáng chú ý trong đó nổi bật có các công trình như:

Nguyễn An Ninh dấu ấn để lại (Nhà xuất bản Văn học, 1996) của Lê Minh Quốc; Tân thư và xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX (Nhà xuất bản Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 1997) của tập thể tác giả Đại học khoa học xã hội và nhân văn

Hà Nội, do Đinh Xuân Lâm (chủ biên); Phan Bội Châu về một số vấn đề văn hóa –

xã hội - chính trị (Nhà xuất bản Thuận Hóa, Huế, 2000) của Chương Thâu; Tôn giáo trong mối quan hệ văn hóa và phát triển ở Việt Nam, (Nhà xuất bản Khoa Học Xã Hội, Hà Nội, 2004) của tác giả Nguyễn Hồng Dương; Nghiên cứu Phan Bội Châu (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004); Tư tưởng triết học và chính trị của Phan Bội Châu (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006) của

Nguyễn Văn Hòa; Huỳnh Thúc Kháng con người và thơ văn (Nhà xuất bản văn học, Hà Nội, 2006) của Nguyễn Q.Thắng; Phan Bội Châu trong dòng thời đại (Bình luận và hồi ức) (Nhà xuất bản Nghệ An, 2007); Nghiên cứu tôn giáo - Nhân vật và sự kiện, (Nhà xuất bản Tổng hợp TP.Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh, 2009) của tác giả Đỗ Quang Hưng; Phật giáo Việt Nam thế kỷ XX nhân vật và sự kiện, (Nhà

xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2013) của Lê Tâm Đắc – Nguyễn Đại Đồng

… Nhìn chung trong các công trình này đã khảo cứu về các cuộc đời, sự nghiệp nhân vật Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng vv… đã được các nhà nghiên cứu đề cập dưới nhiều góc độ như cuộc đời, di khảo tư tưởng, giá trị lịch sử của tư tưởng chính trị - xã hội Trong đó các nhà nghiên cứu tập trung hệ thống hóa tư tưởng chính trị, xã hội, đi sâu phân tích những quan điểm tiến bộ, tinh thần sáng tạo đi tìm con đường cứu nước giải phóng dân tộc, nêu lên những hạn chế, những bài học lịch sử trong tư tưởng đối với cách mạng Việt Nam Điểm cần quan tâm là các sách chỉ mới dừng lại ở nhận định chung khi nói về quan niệm của họ về Phật giáo đầu thế kỷ XX

Nhóm thứ ba, đó là các công trình tiếp cận từ góc độ lịch sử tư tưởng nghiên cứu

tư tưởng về tôn giáo trong các nhà tư tưởng nói trên, nghiên cứu đánh giá từng mặt, từng nội dung và giá trị lịch sử của các nhà tư tưởng cuối thế kỷ XIX đầu thế

kỷ XX trong trong các luận văn, luận án và trong các tạp chí như tạp chí Triết học,

tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo Thêm vào đó có các luận án, luận văn trong đó tìm

hiểu về tư tưởng về tôn giáo ở Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh có các công trình sau: Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học của Nguyễn

Khắc Sâm, với đề tài: Tìm hiểu tư tưởng của Phan Bội Châu về tôn giáo, tín

ngưỡng Trong luận văn này đã bước đầu hệ thống hóa và phân tích những nội

dung tư tưởng về tôn giáo, tín ngưỡng nói chúng của Phan Bội Châu, phân tích ý nghĩa, hạn chế của những tư tưởng đó với tiến trình phát triển của lịch sử tư tưởng

Việt Nam; Luận văn Thạc sĩ Triết học, chuyên ngành Triết học của Trần Thị Hạnh,

với tên đề tài: Tư tưởng yêu nước của Huỳnh Thúc Kháng; Trong đó có gián tiếp

nêu tư tưởng về Phật giáo của ông Luận văn Thạc sĩ Triết học của Lê Thị Mận,

với đề tài là: Tư tưởng Nguyễn An Ninh về văn hóa, chính trị, tôn giáo Trong

chương 2 mục 2.3 tác giả đã trình bày một số nét tư tưởng của Nguyễn An Ninh về tôn giáo nói chung và quan niệm Phật giáo nói riêng

Ngoài ra còn thêm các bài báo đăng ở các tạp chí, đáng chú ý có các công trình

sau: Phan Bội Châu với công cuộc vận động đồng bào Thiên chúa giáo ở đầu thế

kỷ XX, của tác giả Đặng Huy Vận, đăng trên tạp chí Nghiên cứu Lịch sử (số 104- 1967); Bài Nguyễn An Ninh trong tiến trình tư tưởng Việt Nam, của tác giả Lê Sỹ Thắng đăng trên tạp chí Triết học (số 1 – 1991); Tìm hiểu về Phan Bội Châu và vấn đề đoàn kết lương giáo chống Pháp đầu thế kỷ XX, của tác giả Phạm Hồng

Tung đăng trên tạp chí Nghiên cứu Lịch sử (số 6-1999); tác giả Lê Ngọc Thông có

bài viết Quan niệm của Phan Bội Châu về tôn giáo, đăng trên tạp chí nghiên cứu tôn giáo (số 1- 2001); Nguyễn An Ninh và tôn giáo, của tác giả Đỗ Quang Hưng đăng trên tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo (số 11- 2003); Tìm hiểu sự tiếp nhận tư tưởng Mácxit về tôn giáo của Nguyễn An Ninh qua tác phẩm “Phê Bình Phật Giáo” của tác giả Đỗ Thị Hòa Hới đăng trên tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo (số 1 – 2004); Tư tưởng Phan Bội Châu về Phật giáo thời kỳ ở Huế,của tác giả Đỗ Thị

Hòa Hới và Nguyễn Khắc Sâm đăng trên tạp chí Khuông Việt (số 7 – 2009) trong

đó đề cập đến tư tưởng của ông về Phật giáo; Bài Quan niệm của Phan Bội Châu

về giá trị của Phật giáo của tác giả Đỗ Thị Hòa Hới đăng trong sách Kỷ yếu Hội

thảo Khoa học về giá trị của các tôn giáo, nhà xuất bản Viện nghiên cứu Tôn giáo,

Hà Nội, 2016

Tóm lại, nhìn chung tuy đã có bức tranh tổng quan chung qua các bộ sử lớn nhỏ, những công trình nghiên cứu chung về tư tưởng của Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc

Kháng và Nguyễn An Ninh, song có lẽ đến nay vẫn còn ít có công trình nào đi sâu

trình bày, phân tích một cách hệ thống chủ đề: “Quan niệm của một số nhà tư tưởng Việt Nam đầu thế kỷ XX về Phật giáo” nên trong luận văn chúng tôi lựa chọn

kế thừa và đi sâu nghiên cứu vấn đề đó Nhờ có kế thừa và tiếp thu kết quả của

những người đi trước, trong giới hạn khuôn khổ của luận văn thạc sĩ triết học này, chúng tôi hy vọng sẽ cố gắng tiếp cận từ góc độ chuyên ngành triết học và kết hợp cách tiếp cận liên ngành: Triết học văn hóa, triết học giá trị nhằm làm rõ lý giải thêm

về điều kiện, tiền đề, một số đóng góp nội dung tư tưởng về Phật giáo đầu thế kỷ

XX qua một số nhà tư tưởng tiêu biểu, những nội dung đó mà đến nay nếu biết chắt lọc, chúng ta có thể rút ra được những giá trị, bài học bổ ích cho sự nghiệp đổi mới

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Quan niệm về Phật giáo nửa đầu thế kỷ XX, qua một số nhà tư tưởng tiêu biểu: Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh Phạm vi nghiên cứu: Hệ thống hóa, phân tích làm rõ những cơ sở điều kiện, tiền

đề, nội dung quan niệm về Phật giáo nửa đầu thế kỷ XX qua một số nhà tư tưởng tiêu biểu: Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh, thể hiện qua cuộc đời và thơ văn của họ

4.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Tiếp cận từ góc độ triết học luận văn chú ý hệ thống hóa, phân tích làm rõ cơ sở hình thành và nội dung quan niệm của một số nhà tư tưởng về Phật giáo đầu thế kỷ XX: Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh Để thực hiện mục đích trên luận văn có các nhiệm vụ:

Có ba nhiệm vụ nghiên cứu:

- Phân tích những điều kiện lịch sử - xã hội khách quan, chủ quan và các tiền đề tư tưởng cho sự hình thành quan niệm về Phật giáo đầu thế kỷ XX, qua một số nhà tư tưởng tiêu biểu: Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh

- Hệ thống hóa làm rõ những nội dung quan niệm về Phật giáo đầu thế kỷ XX, qua một số nhà tư tưởng tiêu biểu: Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh

- Phân tích chỉ ra một số giá trị và hạn chế trong nội dung quan niệm về Phật giáo của một số nhà tư tưởng đầu thế kỷ XX: Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn An Ninh cho tiến trình lịch sử dân tộc nói chung, lịch sử Phật giáo nói riêng

5.Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở vận dụng những quan điểm

cơ bản của triết học Mác – Lênin về mối quan hệ giữa ý thức xã hội và tồn tại xã hội con người, và vai trò của mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức

xã hội

Phương pháp nghiên cứu: Luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, các phương pháp nghiên cứu thống nhất logic và lịch sử, thống nhất phân tích và tổng hợp, ngoài ra còn sử dụng phương pháp liên ngành như triết học văn hóa, triết học tôn giáo

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể góp thêm vào việc nhận thức đầy đủ hơn các tiền đề, tư tưởng và khía cạnh nội dung lịch sử tư tưởng về tôn giáo, Phật giáo Việt Nam giai đoạn này Luận văn có thể là tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm nghiên cứu lịch sử tư tưởng Việt Nam giai đoạn lịch sử này

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn gồm có hai chương, sáu tiết

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: NHỮNG ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ CHO SỰ HÌNH THÀNH QUAN NIỆM VỀ PHẬT GIÁO ĐẦU THẾ KỶ XX (QUA MỘT SỐ NHÀ TƯ

TƯỞNG TIÊU BIỂU) 1.1 Hoàn cảnh, lịch sử - xã hội cho sự hình thành quan niệm về Phật giáo đầu thế kỷ XX

1.1.1 Điều kiện lịch sử - xã hội thế giới và khu vực cuối thế kỷ XIX đầu

thế kỷ XX

Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, thế giới có nhiều chuyển biến to lớn chuẩn bị cho một bước ngoặt trong tiến trình phát triển của nhân loại, đó là: Chủ nghĩa tư bản từ giai đoạn tự do cạnh tranh chuyển sang giai đoạn độc quyền – chủ nghĩa đế quốc,

mở rộng thị trường, xâm lược các nước khu vực châu Á, châu Phi và Mỹ la tinh; công cuộc duy tân của Nhật Bản, cuộc vận động cải cách ở Trung Quốc dẫn đến cách mạng Tân Hợi năm (1911)…

Đến cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản phương Tây đã phát triển mạnh mẽ chuyển

từ chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh sang chủ nghĩa đế quốc Sự phát triển mạnh

mẽ của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ở các nước tư bản phát triển đã làm tăng thêm nhu cầu tìm kiếm thuộc địa để cung cấp nguyên liệu và thị trường tiêu thụ hàng hóa Để mở rộng thị trường chủ nghĩa tư bản đã tiến hành xâm lược các nước

phương Đông, do đó tạo nên sự biến đổi to lớn tác động trực tiếp đến đời sống xã hội mọi mặt của Việt Nam và khu vực

Về kinh tế, chủ nghĩa tư bản tạo ra lực lượng sản xuất lớn, làm cho diện mạo của đời sống xã hội phương Tây và thế giới thay đổi Do sự phát triển không đồng đều của chủ nghĩa tư bản đã dẫn đến cuộc khủng hoảng kinh tế những năm 1900 –

1903 , sau đó là cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất, tiếp đến cuộc khủng hoảng