Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (20122014) tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên (LV thạc sĩ)

Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (20122014) tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (20122014) tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (20122014) tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (20122014) tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (20122014) tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (20122014) tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (20122014) tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (20122014) tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (20122014) tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên (LV thạc sĩ)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

MAI THỊ THU THẢO

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG VÀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN

MỞ RỘNG BẮC KHAI TRƯỜNG GIAI ĐOẠN 1

(2012-2014) TẠI PHƯỜNG TÂN LONG,

THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

MAI THỊ THU THẢO

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG VÀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN

MỞ RỘNG BẮC KHAI TRƯỜNG GIAI ĐOẠN 1

(2012-2014) TẠI PHƯỜNG TÂN LONG,

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, những số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chƣa đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này

đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã đƣợc ghi rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày 26 tháng 9 năm 2015

Tác giả luận văn

Mai Thị Thu Thảo

LỜI CẢM ƠN

Thực tập tốt nghiệp là quá trình học tập để cho mỗi học viên vận dụng những kiến thức, lý luận đã được học trên nhà trường vào thực tiễn, tạo cho học viên làm quen những phương pháp làm việc, kỹ năng công tác Đây là giai đoạn không thể thiếu được đối với mỗi học viên trong quá trình học tập Thời gian thực tập tuy không dài nhưng đem lại cho em những kiến thức bổ ích và những kinh nghiệm quý báu

Qua thời gian học tập tại trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, được sự quan tâm của nhà trường toàn thể các thầy, cô giáo, đến nay em đã hoàn thành đề tài

nghiên cứu: “Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án

mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (2012-2014) tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên”

Trước hết, em xin chân thành cảm ơn đến Ban giám hiệu, Phòng đào tạo cùng các thầy giáo, cô giáo người đã giảng dạy và đào tạo hướng dẫn em và đặc

biệt là thầy giáo TS Dư Ngọc Thành, người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em

trong suốt thời gian thực tập và hoàn thành luận văn tốt nghiệp một cách tốt nhất

Em xin chân thành cảm ơn các lãnh đạo và cán bộ UBND phường Tân Long cũng như hội đồng ban bồi thường giải phóng mặt bằng Công ty than Khánh Hòa

đã nhiệt tình giúp đỡ em trong quá trình thực tập tốt nghiệp

Do thời gian, kinh nghiệm và năng lực của bản thân còn nhiều hạn chế nên luận văn tốt nghiệp của em không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong được nhận những ý kiến đóng góp, bổ sung của các thầy, cô giáo và bạn bè để luận văn của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn !

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Mai Thị Thu Thảo

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 3

2.1 Mục tiêu tổng quát 3

2.2 Mục tiêu cụ thể 3

3 Ý nghĩa của đề tài 3

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Tổng quan về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước

thu hồi đất 4

1.1.1 Khái niệm về bồi thường và hỗ trợ 4

1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng 5

1.1.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 5

1.2 Cơ sở khoa học và cơ sở pháp lý 6

1.2.1 Cơ sở khoa học 6

1.2.2 Cơ sở pháp lý 6

1.2.3 Một số điều luật của nhà nước về bồi thường GPMB 8

1.2.4 Trình tự, thủ tục tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 10

1.3 Chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB của các tổ chức tài trợ, một số nước trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam 11

1.3.1 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới 11

1.3.1.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Trung Quốc 12

1.3.1.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Thái Lan 12

1.3.1.3 Nhận xét, đánh giá chung 13

1.3.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam 14

1.3.2.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc 14

1.3.2.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Hà Nội 16

1.3.2.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở Cần Thơ 18

1.4 Công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và tái định cư ở Việt Nam 21

1.5 Tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư ở

Thái Nguyên 24

1.5.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 24

1.5.2 Thực trạng về tình hình giải phóng mặt bằng 25

1.5.3 Tồn tại, vướng mắc 25

Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27

2.1 Đối tượng và địa điểm nghiên cứu 27

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 27

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 27

2.2 Nội dung nghiên cứu 27

2.3 Phương pháp nghiên cứu 27

2.3.1 Phương pháp thu thập thông tin, số liệu, tài liệu 27

2.3.2 Phương pháp điều tra thực tế 28

2.3.3 Phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp, so sánh và xử lý số liệu 28

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 29

3.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của Phường Tân Long 29

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 29

3.1.1.1 Vị trí địa lý 29

3.1.1.2 Địa hình địa mạo 29

3.1.1.3 Các nguồn tài nguyên 29

3.1.1.4 Thực trạng môi trường 30

3.1.2 Thực trạng phát triển các ngành kinh tế - xã hội 31

3.1.2.1 Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế 31

3.1.2.2 Thực trạng phát triển các ngành kinh tế 31

3.1.2.3 Dân số, lao động, việc làm và thu nhập của phường Tân Long 32

3.1.2.4 Thực trạng phát triển đô thị và các khu dân cư 34

3.1.2.5 Thực trạng phát triển hạ tầng 34

3.1.3 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn của điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội ảnh hưởng đến công tác giải phóng mặt bằng 35

3.2 Hiện trạng sử dụng đất và công tác quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn phường Tân Long 37

3.2.1 Hiện trạng sử dụng đất và biến động đất đai của phường năm 2014 37

3.2.1.1 Đất nông nghiệp 37

3.2.1.2 Đất phi nông nghiệp 37

3.2.2 Công tác quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn phường năm 2014 42

3.3 Đánh giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (2012 - 2014) 43

3.3.1 Giới thiệu chung về dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (2012 - 2014) 43 3.3.2 Đối tượng và điều kiện bồi thường 44

3.3.3 Đánh giá kết quả bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất tại khu vực giải phóng mặt bằng 45

3.3.3.1 Kết quả bồi thường về đất 45

3.3.3.2 Đánh giá kết quả bồi thường về tài sản trên đất 49

3.3.4 Kết quả hỗ trợ và tái định cư khu vực giải phóng mặt bằng 54

3.3.4.1 Kết quả hỗ trợ 54

3.3.4.2 Kết quả hỗ trợ tái định cư 56

3.3.4.3 Kết quả thưởng bàn giao trước thời hạn 57

3.3.5 Tổng hợp kinh phí hỗ trợ, bồi thường giải phóng mặt bằng 58

3.3.6 Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của hội đồng bồi thường 59

3.4 Ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường, các khoản hỗ trợ, tái định cư và đời sống của người dân sau khi thu hồi đất 60

3.4.1 Ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường, các khoản hỗ trợ, tái định cư 60

3.4.2 Tác động của việc thu hồi đất đến thu nhập của người dân trong khu vực giải

phóng mặt bằng 61

3.5 Thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp có tính khả thi trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 63

3.5.1 Các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến công tác bồi thường, GPMB 63

3.5.2 Thuận lợi trong việc thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 64

3.5.3 Những tồn tại trong việc thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 65

3.5.4 Đề xuất một số giải pháp có tính khả thi trong công tác bồi thường GPMB 66

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 69

1 Kết luận 69

2 Kiến nghị 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Dân số và lao động của phường Tân Long năm 2014 33

Bảng 3.2: Dân số theo độ tuổi của phường Tân Long 33

Bảng 3.3: Hiện trạng sử dụng các loại đất năm 2014 37

Bảng 3.4: Diện tích các loại đất bị thu hồi 46

Bảng 3.5: Kết quả thu hồi đất nông nghiệp 48

Bảng 3.6: Kết quả bồi thường về cây cối và hoa màu Đợt 1 51

Bảng 3.7: Kết quả bồi thường về cây cối và hoa màu Đợt 2 52

Bảng 3.8: Kết quả hỗ trợ của dự án 54

Bảng 3.9: Kết quả hỗ trợ tái định cư bằng 2 hình thức 56

Bảng 3.10: Thưởng bàn giao mặt bằng trước thời hạn đối với đất nông nghiệp 57

Bảng 3.11: Thưởng bàn giao mặt bằng trước thời hạn 120 ngày đối với hộ gia đình bị thu hồi đất phải phá dỡ toàn bộ nhà ở 58

Bảng 3.12: Tổng hợp chung kinh phí hỗ trợ, bồi thường giải phóng mặt bằng 58

Bảng 3.13: Ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường, các khoản hỗ trợ và tái định cư 60

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nói đến đất đai thì không ai có thể phủ nhận được vai trò to lớn của nó đối với sự sống của con người cũng như của các sinh vật trên hành tinh này Nếu không

có đất đai thì không thể nào có sự tồn tại của con người và các sinh vật khác Nó như là một sản phẩm của thiên nhiên đã ban tặng cho con người và bằng trí thông minh cũng như sự sáng tạo của mình mà con người đã biết đón nhận và khai thác

nó để phục vụ cho nhu cầu phát triển của mình

Đất đai đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội đối với mỗi quốc gia Đất đai là địa điểm, là cơ sở của các thành phố, làng mạc, các công trình công nghiệp, giao thông Đất đai tham gia vào tất cả các ngành sản xuất vật chất của xã hội như là một tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn đầu vào không thể thay thế Ở nước ta với một diện tích nhỏ và dân số lại rất đông nên nhu cầu sử dụng đất là rất cao, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay khi mà quá trình Đô thị hoá đang diễn ra mạnh mẽ, đòi hỏi Nhà nước phải quản lý làm sao cho việc sử dụng đất đai phù hợp và mang lại hiệu quả cao nhất

Trong những năm qua, trên khắp các vùng, miền của đất nước, nhiều khu công nghiệp, khu đô thị mới được xây dựng, hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội được nâng cấp, xây mới ngày càng đồng bộ và hiện đại Nhờ đó, bộ mặt của đất nước đã thay đổi nhanh chóng theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại và văn minh Việc thu hồi đất bao gồm cả đất ở và đất nông nghiệp cho xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, các công trình công cộng, phục

vụ lợi ích quốc gia dẫn đến đất cho sản xuất - kinh doanh của người dân bị thu hẹp, phải thay đổi chỗ ở và điều kiện sống Vì vậy việc thu hồi, bố trí, sắp xếp lại đất đai đáp ứng cho nhu cầu trên một cách khoa học, tạo điều kiện cho sự phát triển lâu dài

và bền vững là một vấn đề lớn và cấp thiết Hiện nay một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến việc các dự án đầu tư được triển khai chậm là do công tác đền bù thiệt hại GPMB gặp rất nhiều khó khăn vướng mắc

Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách và đã được các địa phương nỗ lực vận dụng để giải quyết vấn đề bồi thường, tái định cư, bảo đảm việc làm, thu nhập

và đời sống của người dân có đất bị thu hồi Song tình trạng thiếu việc làm, thất nghiệp, không chuyển đổi được nghề nghiệp, khó khăn trong cuộc sống sinh hoạt nơi ở mới, đặc biệt đối với người nông dân bị thu hồi đất đã và đang diễn ra ở nhiều địa phương Nguyên nhân này một phần do nhiều nơi thực hiện đền bù, tái định cư, đào tạo, giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất còn chưa hợp lý, dẫn đến tình trạng khiếu kiện gây mất trật tự, an ninh xã hội Bên cạnh đó, bản thân người dân bị thu hồi đất còn thụ động trông chờ vào Nhà nước, chưa tích cực tự đào tạo

để đáp ứng với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Ngoài ra khung giá bồi thường của nhà nước thấp hơn so với giá thị trường nên người dân không chấp nhận mức giá đó, họ cho rằng mức bồi thường như vậy là chưa thỏa đáng Do

đó, các hộ không tự nguyện di chuyển, điều đó đã làm chậm tiến độ GPMB, ảnh hưởng nhiều đến thời gian hoàn thành dự án

Hai năm trở lại đây, do vướng mắc trong giải phóng mặt bằng ở khu bãi thải nhằm phục vụ mở rộng sản xuất của Công ty than Khánh Hòa đã dẫn đến nhiều hệ lụy: Đời sống người dân bị ảnh hưởng dẫn đến khiếu kiện kéo dài, sản xuất của Công ty đình trệ và người lao động thiếu việc làm

Từ năm 2012, mỏ than Khánh Hòa thực hiện đầu tư nâng công suất khai thác lên 800.000 tấn/năm, mở rộng bãi thải than về phía Tây và phía Nam Ngoài việc

mở rộng các khu vực đổ thải, để nâng công suất khai thác, Công ty Than Khánh Hòa buộc phải thực hiện một số hạng mục công trình thuộc Dự án mở rộng khai trường phía Bắc giai đoạn I (mở rộng Bắc Khai Trường) nhằm cải tạo, mở rộng khai thác than lộ thiên mỏ than Khánh Hòa Dự án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt nhưng do vướng mắc trong giải phóng mặt bằng đã khiến cho việc sản xuất của công ty gặp khó khăn và một số người dân chưa chịu di dời thì phải gánh chịu hậu quả của ô nhiễm khói bụi, nguồn nước [29]

Xuất phát từ vấn đề trên, được sự nhất trí của Ban Giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, phòng Quản lý đào tạo, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo

TS Dư Ngọc Thành, em tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá thực trạng công

tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn

1 tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên”

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục tiêu tổng quát

Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên qua 2 đợt kiểm kê thu hồi đất

Đưa ra các giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và đẩy nhanh tiến độ thu hồi đất phục vụ cho tiến trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất

- Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng qua ý kiến của người dân

- Thuận lợi, khó khăn và đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện tốt công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

3 Ý nghĩa của đề tài

* Ý nghĩa khoa học

Trong học tập và nghiên cứu khoa học: Giúp cho ta hiểu được các chính sách pháp luật của nhà nước từ đó nghiên cứu vận dụng vào thực tiễn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tại địa phương

* Ý nghĩa thực tiễn

Công tác bồi thường GPMB giai đoạn hiện nay có một ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc triển khai thực hiện các dự án Công tác bồi thường GPMB còn nhiều khó khăn vướng mắc, chính sách bồi thường còn nhiều bất cập chưa tạo được

sự đồng thuận của người dân Qua nghiên cứu để góp phần hoàn thiện chính sách bồi thường, từ đó đưa ra các giải pháp đúng và toàn diện hơn

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Tổng quan về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.1 Khái niệm về bồi thường và hỗ trợ

Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra sao cho tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác

Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất và tài sản có trên diện tích đất đó cho người bị thu hồi đất

Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm cũng như giúp đỡ về hành chính đối với những người bị thu hồi đất để đảm bảo đời sống cho người dân

Việc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện:

- Bổi thường hoặc hỗ trợ đối với toàn bộ diện tích đất nhà nước thu hồi

- Bồi thường hoặc hỗ trợ về tài sản hiện có gắn với đất và các chi phí đầu tư vào đất bị nhà nước thu hồi

- Hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề

và các hỗ trợ khác cho người khác cho người bị thu hồi đất

- Hỗ trợ để ổn định sản xuất và đời sống tại khu tái định cư

Ngoài các khoản hỗ trợ còn một hình thức bồi thường nữa là tái định cư Nghĩa là người sử dụng đất phải được hỗ trợ ổn định về chỗ ở, có điều kiện sống tốt hơn hoặc bằng chỗ ở cũ, được hỗ trợ ổn định đời sống sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề, tạo điều kiện cho người dân sống và ổn định Quá trình tái định cư được hiểu là bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu đến kinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cư vì sự phát triển chung [5]

1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng

Quá trình bồi thường GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện khác nhau giữa các dự án, liên quan đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Do đó, quá trình bồi thường GPMB có các đặc điểm sau:

-Tính đa dạng: mỗi dự án được tiến hành trên các vùng đất khác nhau với các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định Do vậy, quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng mang từng đặc điểm riêng biệt đối với từng dự án

- Tính phức tạp: đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mỗi người dân Đối với vùng nông thôn thì đất đai

là tư liệu sản xuất không thể thiếu trong hoạt động sản xuất nông nghiệp Đối với

đô thị, đất đai là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân Do vậy, dựa vào các đặc điểm trên mà chúng ta thấy quá trình bồi thường thiệt hại ở mỗi dự án là khác nhau [5]

1.1.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Trong quá trình thực hiện bồi thường GPMB có rất nhiều yếu tố tác động, nó

có thể thúc đẩy quá trình diễn ra nhanh nhưng cũng có thể làm chậm tiến độ Cụ thể gồm có 7 yếu tố sau:

- Yếu tố quản lý Nhà nước về đất đai

- Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch hóa việc sử dụng đất

- Nhiệm vụ ban hành và quản lý thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý,

sử dụng đất tác động đến công tác bồi thường GPMB

- Tác động của công tác giao đất, cho thuê đất

- Đăng ký đất đại, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê, kiểm kê, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Thanh tra, kiểm tra công tác quản lý Nhà nước về đất đai và quản lý sử dụng đất đai

- Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai [17]

1.2 Cơ sở khoa học và cơ sở pháp lý

1.2.1 Cơ sở khoa học

Giải phóng mặt bằng đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và sớm thực hiện dự án và đưa vào sử dụng mang lại hiệu quả tích cực về kinh tế - xã hội Ngược lại, giải phóng mặt bằng không đúng tiến độ sẽ lãng gây lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả và làm chậm tiến độ thực hiện dự án

Bên cạnh đó, việc thực hiện giải phóng mặt bằng tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập chung vốn cho mở rộng đầu tư Ngược lại, nếu không tốt chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư

Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh nếu không đáp ứng được tiến

độ đầu tư thì mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp Và đối với dự án đầu

tư không kinh doanh, nếu thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng thì

sẽ gây ra lãng phí và ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng công trình

Tóm lại giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội

Như vậy, bồi thường GPMB là khâu quan trọng mang tính chất đột phá trong quy hoạch sử dụng đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nguồn lực đầu tư phát triển và triển khai thực hiện công tác xây dựng cơ sở hạ tầng Quá trình thực hiện công tác bồi thường GPMB phải đảm bảo hài hòa lợi ích của nhà nước, được thực hiện theo tiêu chí giữ vững ổn định và phát triển đất nước [16]

1.2.2 Cơ sở pháp lý

Một số văn bản được ban hành có liên quan đến công tác BT GPMB:

Luật đất đai năm 2003 được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/07/2004 để hướng dẫn việc bồi thường giải phóng mặt bằng theo quy định của luật đất đai 2003 [16]

Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về Hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất [10]

Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp định giá đất và khung giá các loại đất [9]

Thông tư số 114/2004/TT-BTC ngày 26/12/2004 của Bộ tài chính hướng dẫn thực hiện nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 về phương pháp định giá đất và khung giá các loại đất [2]

Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất [8]

Thông tư số 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ tài chính hướng dẫn thi hành Nghị Định số 197/2004/NĐ-CP [1]

Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27/01/2006 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định 197/2004/NĐ-CP [11]

Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ về Quy định

bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai [12]

Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 02/7/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thi hành Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ [6]

Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/7/2007 của Chính phủ về quy hoạch

sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất [13]

Thông tư 107/2007/TT-BTC ngày 07/09/2007 hướng dẫn về quản lý thanh toán, quyết toán vốn đầu tư dự án giải phóng mặt bằng, tái định cư sử dụng vốn ngân sách nhà nước [3]

Thông tư 145/2007/TT-BTC ngày 06/12/2007 của Bộ tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá đất [4]

Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư [14]

Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất cho thuê đất [7]

Quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy chế thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên [20]

Quyết định số 28/2011/QĐ-UBND ngày 20/6/2011 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường cây cối, hoa màu gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên [21]

Quyết định số 12/2012/QĐ-UBND ngày 11/7/2012 của UBND tỉnh Thái nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường, công trình vật kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên [22]

Quyết định số 52/2012/QĐ-UBND ngày 26/12/2012 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2013 [23]

Quyết định số 1132/2013/QĐ-UBND ngày 18/6/2013 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá đất ở để tính bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng tại một số dự án trên địa bàn thành phố Thái Nguyên [24]

Quyết định số 36/2013/QĐ-UBND ngày 21/12/2013 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2014 [26]

Quyết định số 615/2014/QĐ-UBND ngày 01/4/2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá đất ở để tính bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng tại một số dự án trên địa bàn thành phố Thái Nguyên [27]

Căn cứ bản đồ trích đo, hồ sơ địa chính, tài liệu và số liệu của dự án

1.2.3 Một số điều luật của nhà nước về bồi thường GPMB

Thực chất của công tác bồi thường GPMB là chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dưới sự điều tiết của Nhà nước, được luật đất đai

2003 quy định tại một số điều như:

- Điều 5: Nhà nước quyết định mục đích sử dụng đất thông qua việc Quyết

định, xét duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

- Điều 31: Việc chuyển mục đích sử dụng đất được căn cứ vào quy hoạch,

kế hoạch sử dụng đất, nhu cầu sử dụng đất thể hiện trong các dự án đầu tư, đơn xin giao đất, thuê đất, chuyển mục đích sử dụng

- Điều 38: Các trường hợp Nhà nước thu hồi đất khi thực hiện công bồi

thường GPMB

- Điều 39: Nhà nước thực hiện việc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích

quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

- Điều 42: Bồi thường tái định cư cho người có đất bị thu hồi trong khu vực

giải phóng mặt bằng

- Điều 43: Những trường hợp Nhà nước thu hồi đất mà không bồi thường

- Điều 44: Thẩm quyền thu hồi đất:

* Những tiêu chuẩn về bồi thường:

- Cá nhân, hộ gia đình và tổ chức bị ảnh hưởng sau khi tái định cư và nhận tiền bồi thường phải có cuộc sống tốt hơn hoặc ít nhất là không kém hơn đời sống của họ trước khi di dời

- Phải có hỗ trợ bổ sung cho tất cả các cá nhân, hộ gia đình sẽ bị mất thu nhập, họ không thể duy trì nghề nghiệp trước đây và phải đào tạo lại

- Phải tiến hành thảo luận với cộng đồng dân cư sở tại, nơi bị thu hồi đất

và nơi tái định cư về các vấn đề có liên quan dựa trên cơ sở tham gia đầy đủ và chân thực

- Các phương án tái định cư cần phải được thống nhất với tất cả cộng đồng dân cư đại diện cá nhân, hộ gia đình và các tổ chức có liên quan

- Cần luôn luôn xem xét đến công tác bồi thường với những người gặp khó khăn về thể xác hặc tinh thần như: Người già, người độc thân, người dân tộc thiểu

số, thiếu hiểu biết về văn hóa…

- Trước khi công bố một dự án hay một công trình cần điều tra tình hình dân

số của khu vực bị ảnh hưởng để giảm thiểu khả năng người dân cố tình chiếm diện tích đất bị ảnh hưởng nhằm đòi thêm tiền bồi thường [19]

1.2.4 Trình tự, thủ tục tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Trình tự, thủ tục thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư như sau:

Bước 1: Xác định dự án, nếu dự án có phải di chuyển nhà thì ban Bồi thường

- GPMB tiến hành giải phóng mặt bằng để thu hồi đất

Bước 2: Công khai cho các hộ và đại diện các hộ biết phạm vi thu hồi của dự

án để cho các hộ có kế hoạch di chuyển tài sản, cây cối, hoa màu, nhanh chóng ổn định đời sống

Bước 3: Hướng dẫn các hộ tự kê khai tài sản, đất đai và xác định số khẩu, số lao động trong độ tuổi, diện tích đất được giao ban đầu, pho to các loại giấy tờ nhà đất có liên quan

Bước 4: Công khai chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, công khai tiến độ thực hiện dự án, thời hạn chậm nhất mà các hộ phải di chuyển

Bước 5: Công khai đơn giá bồi thường đất đai, tài sản, hoa màu cho các hộ biết, giải đáp thắc mắc của người dân (nếu có)

Bước 6: Kiểm tra, kiểm kê so với tờ khai của các hộ bị thu hồi và các loại giấy tờ nhà đất có liên quan Nếu các hộ không kê khai, không ký vào biên bản kiểm kê thì phải lập biên bản có xác nhận của chính quyền cơ sở

Biên bản kiểm kê phải được ghi theo mẫu quy định và có đầy đủ chữ ký của

tổ công tác, xác nhận của UBND phường và của chủ dự án

Biên bản kiểm kê đất đai phải thể hiện diện tích, loại đất, hạng đất, số thửa trên bản đồ

Biên bản kiểm kê tài sản, nhà của, vật kiến trúc, cây cối khối lượng riêng biệt, ghi đủ các loại thông số, bồi thường quy định

Bước 7: Công khai số liệu sau khi kiểm tra, kiểm kê cho từng hộ Sau khi kiểm tra lấy chữ ký của chủ hộ, tổ công tác, xác nhận của chủ dự án và của UBND phường

Bước 8: Lập phương án bồi thường, phương án bồi thường thiệt hại (biểu tổng hợp và các biểu tính toán chi tiết)

Phương án bồi thường phải có: Kế hoạch di dân, di chuyển tài sản, di chuyển công trình, thuê đất Nội dung kế hoạch cần xác định rõ khối lượng công việc, cự

li di chuyển, phương tiện vận chuyển, điều kiện để đáp ứng nhu cầu của nơi ở mới, kinh phí, thời gian bắt đầu và kết thúc

Phương án bồi thường thiệt hại phải lập rõ hai phần:

+ Bồi thường thiệt hại về đất;

+ Bồi thường thiệt hại về tài sản trên đất;

Trong phương án bồi thường thiệt hại phải thể hiện được bồi thường về đất bằng đất hay bằng tiền, hay kết hợp giữa đất và tiến; diện tích là bao nhiêu? Vị trí nào? Loại đất? Giá đất? Bồi thường thiệt hại về tài sản (nhà, cửa, công trình kiến trúc, vườn cây, ao cá ), mức bồi thường như thế nào? Tổng số tiền là bao nhiêu?

Bước 9: Tổ chức thực hiện:

Công khai phương án bồi thường, phương án bồi thường thiệt hại đã được phê duyệt

Công bố lịch trả tiền bồi thường theo dự án đã phê duyệt

Tổ chức chi trả tiền bồi thường

Quy định thời gian các hộ phải di chuyển và giao đất cho dự án

Bước 10: Giải quyết những tồn tại

Người bị thu hồi đất nếu chưa đồng ý với quyết định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, thì được khiếu nại theo quy định của pháp luật Trong khi chờ giải quyết khiếu lại, người bị thu hồi đất vẫn phải chấp hành quyết định thu hồi đất, giao đất đúng kế hoạch và thời gian đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định

Việc thông báo thu hồi đất được thực hiện trên phương tiện thông tin đại chúng của địa phương và niêm yết tại trụ sở của UBND cấp phường xã nơi có đất, tại địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư có đất thu hồi [18]

1.3 Chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB của các tổ chức tài trợ, một số nước trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam

1.3.1 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới

Những chính sách phù hợp của Chính phủ, nguồn đầu tư tài chính cũng như khâu tổ chức của chính quyền địa phương, trình độ nhận thức và hiểu biết pháp luật

của người dân đồng thời có sự kiểm soát, giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý Nhà nước là các yếu tố chính đảm bảo cho việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thành công Dưới đây là một số kinh nghiệm quản lý đất đai đặc biệt trong chính sách bồi thường GPMB của các nước trên thế giới sẽ phần nào giúp ích cho Việt Nam chúng ta

1.3.1.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Trung Quốc

Mục tiêu bao trùm tái định cư ở Trung quốc là hạn chế tối đa việc thu hồi đất cũng như số người chịu ảnh hưởng bởi dự án Trong trường hợp không thể tránh khỏi việc tái định cư sẽ được triển khai những chương trình cụ thể để đảm bảo cho những người bị ảnh hưởng được bồi thường và hỗ trợ đầy đủ nhất Đặc biệt luôn chú trọng đến lợi ích của cả ba bên là nhà nước, tập thể, cá nhân

Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư ở Trung Quốc những năm qua đạt được kết quả đáng kể, nguyên nhân là do xây dựng các chính sách và thủ tục rất chi tiết, ràng buộc các hoạt động tái định cư với nhiều lĩnh vực khác, mục tiêu của các chính sách này là cung cấp cơ hội phát triển cho tái định cư, thông qua cách tiếp cận và tạo nơi ở mới ổn định, tạo nguồn lực sản xuất cho người thuộc diện bồi thường, tái định cư Đối với các dự án phải bồi thường để GPMB tái định cư chi tiết được chuẩn bị trước khi thông qua dự án, cùng với việc dàn xếp kinh tế khôi phục cho từng địa phương, từng gia đình và người bị ảnh hưởng

Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật đồng bộ, pháp luật, chính sách đất đai phù hợp, công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất khoa học cùng với một Nhà nước pháp quyền vững chắc, năng lực thể chế của chính quyền địa phương theo thẩm quyền có hiệu lực cao, người dân có ý thức tốt, nhân dân tin tưởng vào chế độ tốt đẹp của Nhà nước xã hội chủ nghĩa Đó là những nguyên nhân dẫn đến thành công

của Chính phủ Trung Quốc trong việc bồi thường và tái định cư (Viện nghiên cứu

địa chính, 2002)

1.3.1.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Thái Lan

Ở Thái Lan, Hiến pháp 1982 quy định việc trưng dụng đất cho xây dựng cơ

sở hạ tầng quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên cho đất nước, phát triển đô thị,

cải tạo đất đai và các công trình công cộng khác phải theo thời giá thị trường cho những người hợp pháp về tất cả các thiệt hại do việc trưng dụng đất gây ra và quy định việc bồi thường phải khách quan cho người chủ mảnh đất và người có quyền thừa kế tài sản đó Dựa trên các quy định này, các ngành có quy định chi tiết cho việc trưng dụng đất cho ngành mình

Năm 1987, Thái Lan ban hành Luật trưng dụng về bất động sản áp dụng cho việc trưng dụng đất sử dụng vào việc xây dựng tiện ích công cộng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên hoặc lợi ích khác cho đất nước, phát triển đô thị, nông nghiệp, công nghiệp, cải tạo đất đai sử dụng vào mục đích công cộng Luật quy định những nguyên tắc về trưng dụng đất, nguyên tắc tính giá trị đền bù các loại tài sản

bị thiệt hại Căn cứ vào đó, từng ngành đưa ra những quy định cụ thể về trình tự tiến hành bồi thường, tái định cư, nguyên tắc cụ thể xác định bồi thường, các bước lập

và phê duyệt dự án bồi thường tái định cư, trình tự đàm phán, nhận tiền bồi thường,

quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện ra tòa (Viện nghiên cứu địa chính, 2002)

1.3.1.3 Nhận xét, đánh giá chung

Việc xây dựng và phát triển các công trình đều cần đất vì vậy việc bồi thường hỗ trợ và tái định cư luôn được quan tâm hàng đầu Ở mỗi nước, quyền lực thu hồi, trưng thu đất được ghi trong Hiến pháp hoặc tại Bộ Luật đất đai hoặc một

bộ luật khác Nếu việc thu hồi, trưng thu đó phù hợp với quy định của Pháp luật mà người sở hữu hoặc người sử dụng đất không thực hiện thì Nhà nước có quyền chiếm hữu đất đai Việc thu hồi đất, trưng thu đất và bồi thường thiệt hại về đất tại mỗi quốc gia đều được thực hiện theo chính sách riêng do Nhà nước đó quy định Tuy nhiên, các chính sách đó đều có các nội dung chủ yếu sau:

- Đối tượng được bồi thường về đất: Tất cả những người có đất bị ảnh hưởng

bởi dự án đều có quyền được bồi thường Cụ thể là tất cả những người đang sử dụng đất mà bị Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu, kể cả những người thiếu giấy tờ hợp pháp

về đất đai, chiếm đất bất hợp pháp trước ngày Nhà nước thực hiện thu hồi đất hoặc trưng thu đất mà đất đó không có tranh chấp hoặc khiếu nại đều được bồi thường

- Phương thức bồi thường đất: Có 2 phương thức bồi thường đất đó là bồi

thường bằng hiện vật (đất, nhà, lương thực, vật liệu xây dựng,…) hoặc bồi thường bằng tiền cho đất đai bị thiệt hại Tuy nhiên, dù thực hiện theo phương thức nào thì cũng đều phải xác định giá trị đất bị thu hồi để làm cơ sở thực hiện việc bồi thường

- Giá trị đất bị thu hồi, trưng thu: Giá trị đất bị thu hồi hoặc trưng thu được

tính trên cơ sở giá trị thực của đất Nguyên tắc chung là giá bồi thường, giá trưng thu phải là giá thị trường hoặc giá thay thế

- Chính sách hỗ trợ khi bị thu hồi đất, trưng thu đất: Nhằm tạo điều kiện cho

người bị thu hồi đất hoặc bị trưng thu đất ổn định và cải thiện đời sống, sản xuất, thu nhập, chuyển đổi nghề nghiệp thị ngoài việc bồi thường cho người bị thu, trưng thu, trưng mua hoặc thu hồi đất, các quốc gia cũng quy định việc hỗ trợ cho người

bị thu hồi đất hoặc bị trưng thu đất

Qua nghiên cứu về chính sách bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng của một số nước, Việt Nam chúng ta cần học hỏi một số kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường và giải phóng mặt bằng ở một số điểm sau:

- Hoàn thiện các quy định về giá đất nói chung và định giá đất để bồi thường thiệt hại và giải phóng mặt bằng nói riêng

- Bổ sung thêm một số giải pháp nhằm hỗ trợ người dân có đất bị thu hồi khôi phục thu nhập, ổn định đời sống

1.3.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

1.3.2.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc

Năm 2014, trên địa bàn huyện Tam Đảo có trên 60 dự án do các sở, ngành,

UBND các xã và UBND huyện làm chủ đầu tư, trong đó có 30 dự án đã hoàn

thành, 27 dự án chuyển tiếp và 3 dự án triển khai mới Trong điều kiện cơ chế chính

sách về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng có nhiều thay đổi, mặt bằng thi công của các dự án chuyển tiếp còn nhiều vướng mắc nên ngay từ những tháng đầu năm, UBND huyện đã chỉ đạo các ngành chức năng phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể tổ chức tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện tốt chế độ chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đối các dự án đã được duyệt để sớm bàn giao mặt bằng cho nhà thầu thi công

Mặt khác, ban quản lý dự án xây dựng và giải phóng mặt bằng huyện đã phối hợp chặt chẽ với UBND các xã, các chủ đầu tư có dự án, tập trung giải quyết những vướng mắc còn tồn tại trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Đặc biệt, các dự án trọng điểm, cấp bách được ưu tiên thực hiện trước, nhất là các dự án phục

vụ chương trình xây dựng nông thôn mới ở các địa phương Đến nay, riêng các dự

án xây dựng nông thôn mới về cơ bản đã hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng; 100% các hộ gia đình có đất thu hồi đã nhận tiền đền bù và bàn giao mặt bằng cho UBND các xã triển khai thực hiện dự án

Trong năm 2014, Ban Quản lý dự án xây dựng và giải phóng mặt bằng huyện cũng hoàn thành trên 80% công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đối với các dự án: Khu xử lý rác thải khu danh thắng Tây Thiên, xã Đại Đình, Khu xử lý rác thải xã Đạo Trù, Khu xử lý rác thải xã Hồ Sơn các dự án do các sở, ban, ngành làm chủ đầu tư Đồng thời, tham mưu, trình UBND huyện thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho 2 dự án triển khai mới: Cải tạo, nâng cấp quốc lộ 2B đoạn từ Km 9+532 đến Km 12+038, tổng diện tích thu hồi giải phóng mặt bằng khoảng 8 ha; Khu Công nghiệp Tam Dương 2 (Khu B1, B2) tổng diện tích giải phóng mặt bằng khoảng 120ha Đặc biệt, đối với dự án Hồ chứa nước Đồng mỏ ở

xã Đạo Trù đến nay công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng cơ bản đã hoàn thành, bàn giao gần 90% mặt bằng sạch cho chủ đầu tư

Bên cạnh đó, còn một số dự án vẫn chưa được giải quyết xong, đặc biệt là các dự án xây dựng khu đất dịch vụ, đất tái định cư, đất đấu giá quyền sử dụng đất trên địa bàn các xã: Hợp Châu, Hồ Sơn, Đạo Trù; dự án đường Minh Quang - hồ Thanh Lanh, khu dân cư tập trung Khu vực Sơn Phong Nguyên nhân chủ yếu do một số hộ dân yêu cầu thu hồi đất phải được cấp 1 ô đất dịch vụ tại khu đất thu hồi Mặt khác, thời điểm triển khai thực hiện dự án ở giai đoạn chuyển tiếp, hệ thống văn bản, cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất có sự thay đổi theo Luật Đất đai mới

Để công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện tiếp tục đạt kết quả cao, góp phần đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án, thu hút đầu tư, thúc

đẩy kinh tế xã hội của huyện, thời gian tới, huyện Tam Đảo tích cực tuyên truyền, vận động người dân chấp hành tốt các chủ trương, chính sách pháp luật nhà nước về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

Không những vậy, tăng cường sự phối hợp giữa Ban Quản lý Dự án xây dựng và giải phóng mặt bằng huyện với các đơn vị chủ đầu tư và chính quyền các

xã, thị trấn nơi có dự án trong việc tuyên truyền sâu rộng tới nhân dân trong vùng

dự án về chủ trương đầu tư, quy hoạch, thông báo thu hồi đất, chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để áp dụng kịp thời, phù hợp Tổ chức cưỡng chế, bảo

vệ thi công đối với những cá nhân, hộ gia đình có hành vi cố tình chống đối, không tuân thủ các chính sách pháp luật nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng Đồng thời, thực hiện nghiêm túc, tuân thủ các quy định về trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ tái định cư, đảm bảo được lợi ích của người dân, đảm bảo đúng pháp

luật (Nguồn: http://www.vinhphuc.gov.vn) [33]

1.3.2.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Hà Nội

UBND thành phố ban hành Quyết định 88-QĐ/UB ngày 31/10/2000 về việc thành lập Ban chỉ đạo GPMB thành phố Hà Nội Là cơ quan chuyên trách giúp UBND thành phố chỉ đạo toàn bộ công tác giải phóng mặt bằng của thành phố Hà Nội sau khi căn cứ Nghị quyết 20-NQ/TƯ ngày 13/7/2000, kỳ họp thứ 17 Ban chấp hành Đảng bộ thành phố về công tác giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất

để phát triển kinh tế - xã hội của thủ đô và Nghị quyết số 09/2000-NQ/HĐ ngày 2/7/2000 của Hội đồng nhân dân thành phố về công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố Hà Nội

Bên cạnh đó, quyết liệt trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, bố trí tái định cư; tăng ca, tăng kíp, tạo bước đột phá trong thi công là yêu cầu của Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Thế Thảo đối với các sở, ngành, địa phương Đến thời điểm này, các cơ quan liên quan thực thi một cách nghiêm túc với những chuyển biến rõ rệt Sự chuyển biến có thể nhận thấy rất rõ tại khu vực đầu tuyến đường vành đai 2 Nhật Tân - Cầu Giấy đoạn kết nối với cầu Nhật Tân Sau khi nhận được 100% mặt bằng, các đơn vị xây lắp đã thi công được khoảng 97% khối lượng

công việc và dự kiến hoàn thành toàn bộ gói thầu này trong ít ngày tới Như vậy, khi cầu Nhật Tân hoàn thành đưa vào sử dụng, đoạn đường từ cầu Nhật Tân đến Xuân La dài 1,8km cũng sẽ được thông xe

Để tiếp tục phát huy hiệu quả của công trình, những gói thầu tiếp theo của dự

án đường vành đai 2 cũng đang được đẩy nhanh tiến độ Gói thầu xây dựng đoạn từ Xuân La đến Bưởi dài gần 1,6km đã được triển khai thi công từ tháng 11/2012 hoàn thành khoảng 35% khối lượng Theo kế hoạch, gói thầu này cũng sẽ hoàn thành vào tháng 10/2014 Tuy nhiên, tại đây mới chỉ GPMB khoảng 60% diện tích, còn 181

hộ dân, trong đó quận Tây Hồ còn khoảng 71 hộ và quận Cầu Giấy 110 hộ chưa bàn giao UBND thành phố đã yêu cầu công tác GPMB các hộ này phải hoàn thành trong quý II/2014 Vướng mắc lớn nhất đối với công tác GPMB hiện nay là xác định nguồn gốc đất Do đô thị hóa mạnh nên nhiều thửa đất có nguồn gốc từ nông nghiệp hoặc quá trình quản lý đất đai ở địa phương có nhiều phức tạp, mất thời gian xác định chính xác để bảo đảm quyền lợi cho người dân bị thu hồi đất Tuy nhiên, quận đang quyết tâm và cam kết sẽ hoàn thành GPMB theo đúng yêu cầu của UBND thành phố Bên cạnh đó, đại diện UBND các quận Cầu Giấy, Ba Đình cũng khẳng định sẽ hoàn thành GPMB theo đúng kế hoạch mà UBND thành phố đã giao Đặc biệt là "nút thắt" lớn nhất là hệ số K đền bù đã được thành phố tháo gỡ kịp thời

Hà Nội cũng đã ban hành Quyết định 02 về giá đền bù cho các tổ chức, cá nhân có đất thu hồi xây dựng các dự án công cộng Theo đó, việc đền bù sẽ không

áp trực tiếp theo khung giá ban hành hàng năm của UBND thành phố, mà thông qua đơn vị tư vấn định giá độc lập, nhằm đưa giá đền bù sát với giá thị trường Hiện nay, UBND thành phố đang giao cho Sở Tài chính là cơ quan sẽ giúp UBND hướng dẫn quy trình, trình tự thủ tục để thuê các đơn vị tư vấn xác định lại giá đất làm cơ ở bồi thường Do vậy, nếu dự án nào đã thực hiện theo các quy định trước thì tiếp tục thực hiện, còn các dự án mới sẽ được áp dụng theo đúng Quyết định 02

Mặt khác, nhằm tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ dự án, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã yêu cầu UBND các quận Tây Hồ, Cầu Giấy, Ba Đình

và Đống Đa tăng cường tuyên truyền, thuyết phục, vận động để các hộ dân trong diện GPMB hiểu, đồng thuận, chấp hành chủ trương thu hồi đất, GPMB của Nhà nước Đối với trường hợp cố tình không chấp hành, UBND các quận chủ động áp dụng biện pháp hành chính, bảo đảm đúng trình tự và thủ tục theo quy định Quận Đống Đa phải bàn giao toàn bộ mặt bằng trong tháng 4/2014; quận Cầu Giấy và Tây Hồ bàn giao trong tháng 5/2014; quận Ba Đình bàn giao trong tháng 9/2014 Ban Chỉ đạo GPMB thành phố thường xuyên kiểm tra, đôn đốc tiến độ GPMB dự

án, chủ trì phối hợp với các sở, ngành và các đơn vị liên quan xem xét, giải quyết kịp thời các vướng mắc và có phương án xử lý, nếu vượt thẩm quyền tổng hợp, đề xuất, báo cáo UBND thành phố

Thực hiện các giải pháp nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ giải phóng mặt bằng

cụ thể như: Tiếp tục cải cách hành chính theo hướng đồng bộ, hiệu quả; Chuẩn bị các điều kiện cho công tác GPMB theo hướng chủ động; Ban hành các chính sách kịp thời, phù hợp với thực tiễn; Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tập huấn công tác giải phóng mặt bằng; Đẩy mạnh việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất làm cơ sở cho việc đền bù giải phóng mặt bằng, xử lý kiên quyết các trường hợp vi phạm pháp luật đất đai và quản lý xây dựng đô thị; Tăng cường công tác chỉ đạo kiểm tra, thực hiện chính sách GPMB, kịp thời tháo gỡ khó khăn vướng mắc, khen thưởng thích đáng và xử lý nghiêm minh

Không những vậy, Ban Chỉ đạo GPMB thành phố thường xuyên kiểm tra, đôn đốc tiến độ GPMB dự án, chủ trì phối hợp với các sở, ngành và các đơn vị liên quan xem xét, giải quyết kịp thời các vướng mắc, xác định cụ thể, chi tiết cho từng trường hợp vướng mắc và có phương án xử lý, nếu vượt thẩm quyền tổng hợp, đề

xuất, báo cáo UBND thành phố (Nguồn: http://laodong.com.vn)[32]

1.3.2.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở Cần Thơ

Để giải quyết các vướng mắc, phức tạp trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, trong thời gian qua các Sở, ngành chức năng của thành phố Cần Thơ đã phối hợp chặt chẽ với nhà đầu tư, linh hoạt đề xuất nhiều giải pháp bồi thường, hỗ trợ thỏa

đáng cho người dân để sớm có mặt bằng triển khai dự án, đồng thời chủ động tạo ra quỹ đất sạch giao cho nhà đầu tư khi họ có nhu cầu thực hiện dự án Cụ thể:

* Linh hoạt vận dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cho các hộ dân bị ảnh hưởng được xem là vấn đề rất khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai dự án Sau khi thành phố Cần Thơ chia tách, tốc độ đô thị hóa diễn ra rất nhanh, song song với

đó là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng cần phải đẩy nhanh để thực hiện các

dự án của địa phương, trung ương và doanh nghiệp… Do đó, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự án này được xem là nhiệm vụ trọng tâm, rất khó khăn và phức tạp đòi hỏi thành phố Cần Thơ phải có những cơ chế, chính sách linh hoạt trong việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phù hợp với tình hình thực tế để tạo sự đồng thuận từ những hộ dân bị ảnh hưởng

Sự linh hoạt đó được thể hiện qua công tác bồi thường giá đất, nhà, vật kiến trúc, thành phố Cần Thơ đã vận dụng khung giá bồi thường về đất, nhà ở, vật kiến trúc sát với giá thị trường, nhằm giúp những hộ dân bị giải tỏa đủ điều kiện để xây dựng nơi ở mới hoặc mua lại được diện tích đất tương ứng

Bên cạnh đó, khi triển khai các dự án, cơ quan chức năng tiến hành rà soát bảng giá đất được thành phố ban hành hàng năm, nếu tại thời điểm đó bảng giá đất không còn phù hợp thì tham mưu, đề xuất với UBND thành phố kịp thời điều chỉnh Đối với chính sách tái định cư, đây được xem là vấn đề rất khó khăn, vì trong thời gian qua trên địa bàn thành phố Cần Thơ có rất nhiều dự án được triển khai, số hộ dân bị giải tỏa cần bố trí nền tái định cư tập trung tương đối lớn, trong khi đó các khu tái định cư phục vụ cho các dự án chỉ đếm trên đầu ngón tay

Để giải được vấn đề này, Sở TN&MT, Trung tâm Phát triển Quỹ đất… đã đề xuất với UBND thành phố, một mặt kêu gọi doanh nghiệp đầu tư các khu tái định

cư ngoài ngân sách để tạo ra lượng nền tái định cư đủ để bố trí cho các hộ dân bị ảnh hưởng, mặt khác nếu hộ dân nào không nhận nền tái định cư, thì căn cứ vào diện tích nền tái định cư, thành phố sẽ có chính sách hỗ trợ thêm từ 1 đến 1,5 triệu

đồng/m2 để người dân tự lựa chọn vị trí xây dựng nhà ở phù hợp với tập quán sinh sống của họ

Với những giải pháp linh động đó, trong thời gian qua thành phố Cần Thơ đã hoàn thành giải phóng mặt bằng được hàng trăm dự án, tạo điều kiện cho các cơ quan Trung ương và địa phương triển khai thực hiện dự án phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội như tuyến đường Quốc lộ 91B, Quốc Lộ 1A, Quốc lộ 91…và một loạt dự án nhà ở phía Nam sông Cần Thơ thuộc quận Cái Răng

Có thể nói, điểm nổi bật nhất trong công tác giải phóng mặt bằng năm 2014

là Trung tâm đã cơ bản hoàn thành việc giải phóng mặt bằng hơn 4ha đất tại Cồn Khương, phường Cái Khế Sau khi giải phóng mặt bằng, thành phố đã cho Doanh nghiệp tư nhân xây dựng số 1 tỉnh Điện Biên thuê một phần đất có diện tích khoảng 1,7ha để đầu tư công trình tổ hợp khách sạn Mường Thanh Tuy nhiên, lúc đầu khi triển khai giải tỏa phần đất tại Cồn Khương cũng gặp một số khó khăn, nhưng thành phố đã vận dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ giá trị đất, nhà, vật kiến trúc và tái định cư thỏa đáng cho những hộ dân bị ảnh hưởng, nên hiện nay đa số các hộ dân

đã giao mặt bằng, di chuyển đến chỗ ở mới

* Tạo quỹ đất sạch thu hút đầu tư

Nhằm thu hút nhiều nhà đầu tư đến với Cần Thơ, đồng thời tạo quỹ đất để xây dựng trụ sở làm việc cho một số cơ quan đơn vị của địa phương đang có nhu cầu di chuyển đến vị trí mới và cơ quan trung ương đứng chân trên địa bàn thành phố, năm 2005, thành phố Cần Thơ đã triển khai dự án khai thác quỹ đất tại phường

An Bình (Q.Ninh Kiều), phường Long Tuyền, (Q.Bình Thủy) và xã Mỹ khánh, huyện Phong Điền, với diện tích khoảng 146ha

Để sớm hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho 809 hộ dân

bị ảnh, thành phố Cần Thơ đã mạnh dạn đưa ra 2 phương án để các hộ dân bị ảnh hưởng chọn Phương án 1 là: áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định của pháp luật Phương án 2 là: bồi thường khoán gọn (nhân sẵn hệ số bồi thường về đất, nhà, vật kiến trúc, tái định cư trên mỗi công đất) Sau khi được triển khai, đa số các hộ dân đề chọn phương án bồi thường khoán gọn vì thủ tục

hành chính đơn giản, rút ngắn thời gian ông Dương Tấn Hiển, nguyên Phó Giám đốc Sở TN&MT, Giám đốc Trung tâm Phát triển Quỹ đất thành phố Cần Thơ, hiện

là Chủ tịch UBND Q.Ninh Kiều cho rằng, với việc đa số người dân chọn phương án bồi thường khoán gọn, không chỉ giúp người dân có điều kiện chọn vị trí nơi ở mới

mà còn giúp các cơ quan chức năng sớm hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, giảm áp lực giải quyết chính sách tái định cư, đào tạo nghề

Sau khi hoàn thành công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, thành phố Cần Thơ đã đầu tư xây dựng tuyến đường Nguyễn Văn Cừ nối dài ở giữa hình thành 2 lốc đất với chiều dài thâm hậu 200m, giải quyết được ách tắc cho các công trình nhà nước như: Trung tâm phòng chống HIV/AIDS, Học viện Chính trị khu vực 4, trường chính trị TP.Cần Thơ, Bệnh viện nhi đồng… Ông Phan Việt Châu, Chánh văn phòng Học viện Chính trị khu vực 4 phấn khởi cho biết: “Việc Học viện được thành phố Cần Thơ giao 13ha đất sạch đã giúp chúng tôi triển khai các hạng mục của Học viện đúng tiến độ…”

Ngoài việc bố trí đất cho các cơ quan đơn vị nhà nước, thành phố Cần Thơ cũng kêu gọi nhà đầu tư thứ cấp vào đấu giá quyền sử dụng đất để thực hiện các dụ

án nhà ở, bệnh viện…

Việc giải phóng mặt bằng được 146ha, hoàn thiện tuyến đường Nguyễn Văn

Cừ nối dài đã thúc đẩy mở rộng quy mô của Q Ninh Kiều, kéo huyện Phong Điền gần với Trung tâm thành phố, tạo ra khu đô thị mới có hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, hạ tầng xã hội trường, bệnh viện hiện đại xứng tầm với đô thị trung tâm vùng Đồng

Bằng Sông Cửu Long (http://gdla.gov.vn) [30]

1.4 Công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và tái định cư ở Việt Nam

Trong những năm qua, việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam đã và đang đạt được những kết quả nhất định Việc thu hồi để thực hiện các dự án đã góp phần rất quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội Nhưng

đây cũng là vấn đề nổi bật nhất trong công tác quản lý đất hiện nay

Nếu tính đúng, tính đủ thì mức đền bù vào đất đai hiện nay chiếm tỷ lệ lớn trong kinh phí đầu tư song vẫn chưa thoả mãn được nguyện vọng của người dân vì

giá đất để bồi thường vẫn thấp hơn giá thị trường Tình hình đó dẫn đến việc số dự án càng tăng bao nhiêu thì lại kéo theo lượng đơn thư khiếu nại của người dân tăng lên

Gần đây các cơ quan quản lý đã có nhiều nỗ lực để tháo gỡ những vướng mắc, trong đó đã có thêm cơ chế “ tự nguyện” đối với những dự án kinh doanh Các nhà đầu tư được phép thoả thuận với người dân về giá đền bù và những lợi ích liên quan Các dự án được nhà nước thu hồi thì được tính phù hợp theo giá thị trường và mỗi năm UBND tỉnh lại đưa ra khung giá đất cho địa phương mình Điều này tạo điều kiện thông thoáng hơn cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, đồng thời tình trạng kiến nghị, khiếu nại của người dân cũng giảm bớt do khung giá đã được điều chỉnh có lợi hơn cho người dân

Kế thừa và phát triển, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được thể hiện trong Luật đất đai năm 2003, các văn bản dưới luật thể hiện tính đổi mới tương đối toàn diện góp phần tháo gỡ những vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng triển khai các dự án

Thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng: Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; mục đích phát triển kinh tế trong các trường hợp đầu tư xây dựng khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế và các dự án đầu tư lớn theo quy định của Chính phủ Còn đối với các dự án sản xuất, kinh doanh phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt thì nhà đầu tư được nhận chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất, nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các tổ chức kinh tế, hộ gia đình,

cá nhân mà không phải thực hiện thủ tục thu hồi đất

Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố mà chưa có dự án đầu tư thì Nhà nước quyết định thu hồi đất và giao cho tổ chức phát triển quỹ đất do UBND cấp tỉnh thành lập để thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng và quản lý quỹ đất thu hồi

Giá đất bồi thường: Giá đất do Nhà nước quy định đảm bảo nguyên tắc sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường; đất tại khu vực giáp ranh giữa các tỉnh thành phố trực thuộc Trung

ương có điều kiện tự nhiên, kết cấu hạ tầng như nhau, cùng mục đích sử dụng hiện tại, cùng mục đích sử dụng theo quy hoạch thì mức giá như nhau; giá đất bồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng được UBND cấp tỉnh quy định và công bố, không bồi thường theo giá đất sẽ chuyển mục đích sử dụng

Đối tượng được bồi thường thiệt hại về đất: Người bị thu hồi đất có các điều kiện phù hợp với quy định tại Điều 8 Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (trừ khoản 6, khoản 8) thì được bồi thường thiệt hại về đất

Chính sách hỗ trợ: Hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm, hỗ trợ di chuyển Đặc biệt, đối với người bị thu hồi trên 30% diện tích đất nông nghiệp được giao mà không được Nhà nước bồi thường bằng đất nông nghiệp tương ứng thì được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm theo quy định: giao đất có thu tiền sử dụng đất tại vị trí có thể làm mặt bằng sản xuất hoặc kinh doanh phi nông nghiệp, nếu không có đất để giao thì những thành viên trong hộ gia đình còn trong độ tuổi lao động được hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp hoặc người bị thu hồi đất không có nguyện vọng nhận bồi thường bằng đất sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp thì được bồi thường bằng giao đất ở có thu tiền sử dụng đất tại khu tái định cư hoặc tại vị trí trong khu dân cư phù hợp với quy hoạch; Trường hợp người bị thu hồi đất thuộc diện hộ nghèo theo tiêu chí do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội công bố theo từng thời

kỳ thì được hỗ trợ để vượt qua hộ nghèo

Tái định cư: UBND cấp tỉnh có trách nhiệm lập và thực hiện các dự án tái định cư để bảo đảm phục vụ tái định cư cho người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở; khu tái định cư phải được xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ đảm bảo đủ điều kiện cho người sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ; việc bố trí tái định cư phải gắn với tạo việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà

ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị, bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn

Trình tự tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Được quy định rất cụ thể, chi tiết trong Luật đất đai năm 2003 và các văn bản dưới luật mà thể hiện vấn đề đổi mới quan trọng đó là: trước khi bị thu hồi đất ít nhất 90 ngày đối với đất nông nghiệp và

180 ngày đối với đất phi nông nghiệp người sử dụng đất phải được thông báo chủ trương thu hồi đất từ đó có đủ thời gian để tìm hiểu chính sách pháp luật để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình; trong quá trình thực hiện chính sách bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư thì người bị thu hồi đất đều được tham gia trực tiếp hoặc thông qua người đại diện; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được công khai

Nhìn chung về cơ bản chính sách bồi thường giải phòng mặt bằng theo Luật đất đai 2003 đã kế thừa những ưu điểm trong thời kỳ trước đồng thời có những thay đổi góp phần tháo gỡ các vướng mắc trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng hiện nay [15]

1.5 Tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư ở Thái Nguyên

Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế của tỉnh, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động Để thống nhất công tác bồi thường GPMB trên địa bàn, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 về việc ban hành quy chế thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên Khi thực hiện những dự án, thu hồi nhiều đất, UBND tỉnh đều thành lập ban chỉ đạo; các dự án vừa và nhỏ, UBND các huyện, thành phố đều thành lập hội đồng bồi thường giải phóng mặt bằng và Tổ công tác để giúp cho nhà đầu tư thực hiện công tác bồi thường GPMB

Để tạo điều kiện giúp người dân có đất bị thu hồi phát triển sản xuất, ổn định cuộc sống; UBND tỉnh đã chỉ đạo áp dụng chính sách bồi thường đúng quy định, giá bồi thường ở mức cao trong khung giá quy định chính phủ, đáng chú ý là tỉnh

đã chỉ đạo triển khai chủ trương bố trí đất ở và dịch vụ cho các hộ dân có đất thu hồi trước khi chính phủ ban hành Nghị định số 17/2006/NĐ-CP nên đã tạo sự đồng thuận của người có đất thu hồi

Bên cạnh đó, UBND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành các Quyết định về việc phê duyệt đơn giá các loại đất, đơn giá bồi thường cây cối, hoa màu gắn liền với đất, đơn giá bồi thường công trình vật kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên ở để tính bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng tại một số dự án trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

1.5.2 Thực trạng về tình hình giải phóng mặt bằng

Nhằm phát triển kinh tế xã hội trở thành nhiệm vụ hàng đầu của các các chính quyền địa phương, công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh được quan tâm, việc khuyến khích chính sách đầu tư vào địa bàn tỉnh đang được mở rộng

Nhờ các cấp chính quyền đã đưa ra nhiều chính sách liên quan đến công tác bồi thường, GPMB cũng như hướng dẫn đào tạo cán bộ chuyên ngành giải phóng mặt bằng, lập ra ban bồi thường các cấp riêng biệt riêng biệt mà trong những năm trờ lại đây công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh được thực hiện một cách rõ ràng, nhanh chóng và thông thoáng hơn

Theo đánh giá của Ban chỉ đạo công tác GPMB tỉnh, năm 2014 toàn tỉnh có

183 công trình, dự án cần giải phóng mặt bằng, tổng diện tích đất đã thu hồi là trên 510ha (đạt 129,63% kế hoạch); số tiền đã chi trả bồi thường, hỗ trợ cho người dân

là 1.027,7 tỷ đồng; 661 hộ dân đã được giao đất tái định cư; 23 khu tái định cư được triển khai trên diện tích 339,7ha Về cơ bản, công tác giải phóng mặt bằng đã đáp ứng tiến độ đầu tư của nhiều dự án quan trọng, đặc biệt là các dự án FDI Trong năm qua, Ban Chỉ đạo công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tỉnh đã ban hành

150 văn bản chỉ đạo, đôn đốc; tổ chức và phối hợp tổ chức 70 cuộc họp kiểm điểm, giải quyết vướng mắc nhằm thúc đẩy tiến độ GPMB các dự án Bên cạnh đó, Thường trực Ban đã phối hợp tổ chức nhiều cuộc đối thoại trực tiếp nhằm giải đáp

thắc mắc, kiến nghị của người dân (Nguồn: http://baothainguyen.org.vn) [31]

+ Ở một số nơi còn xảy ra tình trạng bố trí tái định cư chậm, chất lượng xây dựng khu tái định cư chưa đảm bảo theo thiết kế, thiếu đồng bộ về điện, nước, hạ tầng

+ Một số nhà đầu tư năng lực tài chính hạn chế, không bố trí được tiền để chi trả bồi thường, GPMB, gây bức xúc trong dân hoặc chưa làm đầy đủ, đúng quy trình thu hồi đất

+ Tình trạng xây dựng trái phép, không phép, xây dựng đón đền bù vẫn xảy

ra tại một số địa phương

+ Không ít trường hợp người dân cố tình không chấp hành quy định, đòi hỏi quyền lợi một cách thiếu căn cứ, thậm chí chống đối người thi hành công vụ; năng lực tài chính của một số chủ đầu tư hạn chế

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và địa điểm nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 (2012 - 2014) của Công ty than Khánh Hòa - VVMI tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu

Phường Tân Long - thành phố Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội phường Tân Long

- Hiện trạng sử dụng đất và công tác quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn phường Tân Long

- Đánh giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1

- Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng qua ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường, các khoản hỗ trợ, tái định cư, đời sống của người dân sau khi thu hồi đất

- Thuận lợi, khó khăn và đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện tốt công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp thu thập thông tin, số liệu, tài liệu

- Điều tra, thu thập số liệu, tài liệu trong và ngoài nước có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thu thập tài liệu từ cơ sở, các phòng ban có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Các Nghị định, Quyết định, Công văn và Thông tư hướng dẫn thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Thu thập tài liệu từ báo chí, các phương tiện thông tin đại chúng

2.3.2 Phương pháp điều tra thực tế

- Điều tra, khảo sát thực địa về tình hình thu hồi đất của Phường Kết hợp phỏng vấn cán bộ địa phương, cán bộ địa chính - Cán bộ ban bồi thường GPMB của Công ty than Khánh Hòa - VVMI thuộc địa bàn nghiên cứu

- Địa điểm điều tra: Tổ 20, phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên

- Phương pháp điều tra: Xây dựng bộ câu hỏi điều tra phỏng vấn, sử dụng các câu hỏi để điều tra, chọn ngẫu nhiên 50 hộ cá nhân trong tổng số 70 hộ trong danh sách nằm trong khu vực đền bù GPMB của dự án mở rộng Bắc Khai Trường giai đoạn 1 Cùng với điều tra bằng bộ câu hỏi, chúng tôi đã phỏng vấn trực tiếp một số người dân hiện đang sinh sống gần khu vực đền bù giải phóng mặt bằng của

dự án để có những số liệu đầy đủ hơn phục vụ cho công tác tổng hợp, đánh giá được tốt hơn

- Các số liệu từ phiếu điều tra được xử lý theo phương pháp toán học và được tổng hợp để đánh giá được những phản ứng của người dân về công tác GPMB trên địa bàn tiến hành dự án

2.3.3 Phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp, so sánh và xử lý số liệu

Từ số liệu về diện tích và tổng số tiền bồi thường đã thống kê và điều tra trong phạm vi của dự án so sánh với giá thị trường, khung giá của Chính phủ và quyết định bảng giá của tỉnh

So sánh tổng thu nhập của các hộ dân trong khu vực giải phóng mặt bằng sau khi được bồi thường, hỗ trợ với những hộ dân nằm ngoài khu vực giải phóng mặt bằng

Phân tích rõ những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và những nguyên nhân dẫn đến những thuận lợi và khó khăn này

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của Phường Tân Long

3.1.1 Điều kiện tự nhiên

3.1.1.1 Vị trí địa lý

Phường Tân Long có tổng diện tích tự nhiên là 226,61 ha Địa giới hành chính của phường tiếp giáp với các đơn vị hành chính như sau:

Phía Bắc giáp: Xã Sơn Cẩm - huyện Phú Lương

Phía Đông giáp: Xã Sơn Cẩm - huyện Phú Lương

Phía Tây giáp: Xã Phúc Hà - thành phố Thái Nguyên

Phía Nam giáp: Phường Quan Triều - thành phố Thái Nguyên

Phường có lợi thế rất lớn về vị trí, giao thông với các vùng lân cận nhờ có tuyến đường QL3 và tuyến đường sắt Hà Nội - Thái Nguyên chạy qua Với điều kiện như trên tạo ra những lợi thế quan trọng phát triển giao lưu kinh tế, khoa học

kỹ thuật và văn hóa xã hội không chỉ với các phường trong thành phố Thái Nguyên

mà còn với các địa phương khác

3.1.1.2 Địa hình địa mạo

Tân Long có địa hình dạng đồi núi, xen kẽ là ruộng thấp trũng dễ ngập úng khi có lượng mưa lớn

Nguyên, các khách sạn… Các công trình trong khu trung tâm hành chính, chính trị có thể cho thấy địa chất công trình khu vực phường Tân Long tương đối phù hợp cho việc đầu tư xây dựng các công trình nhà cao tầng, các công trình công nghiệp và cầu cống…

b Tài nguyên nước

- Nguồn nước mặt: Cung cấp cho sản xuất, cũng như trong sinh hoạt trên địa

bàn Phường và Thành phố đều do sông Công bắt nguồn từ núi Ba Lan thuộc huyện Định Hóa, diện tích lưu vực F = 951 km2 có độ dốc bình quân i = 1,03%, chiều dài

L = 96 km Sông Công chảy qua hồ núi Cốc, tạo điều kiện điều tiết nước cho khu vực dưới hạ lưu

- Nguồn nước ngầm: Xuất hiện nằm sâu ở các khu đồi từ 23m đến 25m

Khi thi công các công trình vào mùa mưa cần chú ý tới việc điều tiết nước đảm bảo khô nền móng và tiến độ thi công

c Tài nguyên rừng

Theo kết quả kiểm kê năm 2010, phường có 28,56 ha đất lâm nghiệp, trong

đó đất rừng sản xuất chiếm 100% đất lâm nghiệp Hiện nay, diện tích đất rừng sản xuất đã được giao cho các hộ gia đình, cá nhân sử dụng và quản lý

d Tài nguyên nhân văn

Có nguồn nhân lực dồi dào, khả năng lao động và tiếp thu các tiến bộ khoa học kỹ thuật ứng dụng vào cuộc sống một cách linh hoạt năng động và có hiệu quả với cơ chế kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước

Bên cạnh đó với truyền thống văn hiến, truyền thống cách mạng, người dân nói riêng, người dân thành phố Thái Nguyên nói chung cần cù lao động sáng tạo, ý chí tự lực tự cường, biết khắc phục khó khăn, kế thừa và phát huy những kinh nghiệm, thành quả đạt được cùng với đông đảo đội ngũ tri thức, cán bộ khoa học,

có điều kiện để phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới

3.1.1.4 Thực trạng môi trường

- Cảnh quan: Phường Tân Long không có cảnh quan nào thật sự nổi bật Hiện tại phường mới bắt đầu thời kỳ đô thị hóa, cơ sở hạ tầng còn chưa đồng bộ, đường giao thông nhiều đoạn còn hẹp, các khu dân cư cũ còn nhiều bất cập