Bài được điểm 9 điều kiện. (Dẫn chứng sáng tạo)Trình bày ví dụ một phác thảo kế hoạch dạy học trong đó thể hiện sự vận dụng các quan điểm, phương pháp và kĩ thuật dạy học.Vận dụng quan điểm dạy học, phương pháp và kĩ thuật dạy học vào bài “Ôn dịch , thuốc lá” trong chương trình Ngữ văn 8.
Trang 1Câu 1 So sánh và phân tích mối quan hệ của các khái niệm quan điểm dạy học, phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học
1.1.So sánh các khái niệm quan điểm dạy học, phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học.
Phương pháp dạy học là một khái niệm rất phức tạp và đa dạng Phương pháp dạy học được hiểu là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những môi trường dạy học được tổ chức, nhằm đạt được mục đích dạy học Phương pháp dạy học được phân loại theo ba bình diện, đó là các quan điểm dạy học, phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học Chúng ta có thể so sánh các khái niệm này theo những tiêu chí sau:
Thứ nhất, giống nhau: là các bình diện của phương pháp dạy học (theo nghĩa rộng) Điểm chung của các khái niệm đó được minh họa bằng sơ đồ dưới đây:
Thứ hai, sự khác nhau giữa các khái niệm trên được phân biệt dựa theo mức độ rộng hẹp của các khái niệm
Nội dung
so sánh Quan điểm dạy học Phương pháp dạy học Kĩ thuật dạy học
Khái niệm - Là khái niệm rộng, ở
bình diện vĩ mô, định
hướng cho việc lựa chọn
các phương pháp dạy học
cụ thể
- Là khái niệm hẹp hơn, ở bình diện trung gian, đưa ra mô hình hành động
- Là khái niệm nhỏ nhất, ở bình diện vi
mô, thực hiện các tình huống hành động
Phương pháp dạy học (Nghĩa rộng)
Quan điểm dạy
Phương pháp dạy học (Nghĩa hẹp)
Trang 2- Quan điểm dạy học là những định hướng tổng thể
cho các hành động phương
pháp, trong đó có sự kết
hợp giữa các nguyên tắc
dạy học làm nền tảng,
những cơ sở lý thuyết của
lý luận dạy học, những điều
kiện dạy học và tổ chức
cũng như những định
hướng về vai trò của giáo
viên và học sinh trong quá
trình dạy học
- Phương pháp dạy học
là những hình thức, cách thức hành động của giáo viên và học sinh nhằm thực hiện những mục tiêu dạy học xác định, phù hợp với những điều kiện và những nội dung dạy học cụ thể
- Kỹ thuật dạy học là những động tác, cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học
Vai trò - Quan điểm dạy học là
những định hướng mang tính chiến lược dài hạn, có tính cương lĩnh, là mô hình lý thuyết của phương pháp dạy học
- Phương pháp dạy học
cụ thể quy định những
mô hình hành động của giáo viên và học sinh
- Các kỹ thuật dạy học chưa phải là các phương pháp dạy học độc lập, mà là những thành phần của phương pháp dạy học
Phân loại - Dạy học giải thích- minh
họa, dạy học kế thừa, dạy học giải quyết vấn đề, dạy học khám phá, dạy học theo tình huống, dạy học tổng thể, dạy học giao tiếp, dạy học gắn với kinh nghiệm
- Các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, biểu diễn trực quan, làm mẫu và có một số phương pháp khác như:
phương pháp nghiên cứu trường hợp, phương pháp điều
- Bên cạnh kỹ thuật dạy học thông thường, ngày nay người ta chú trọng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo của người học Ví dụ như kỹ thuật "động
Trang 3phối, phương pháp đóng vai, phương pháp văn bản hướng dẫn
não", kỹ thuật "tia chớp" , kỹ thuật
"phòng tranh", kỹ thuật" ổ bi", kỹ thuật"bể cá", kỹ thuật 3 lần 3", kỹ thuật "lược đồ tư duy", kỹ thuật"bắn bia", kỹ thuật"tương tự"
1.2 Phân tích mối quan hệ của các khái niệm quan điểm dạy học,phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học.
Thông qua việc tìm hiểu và so sánh ba bình diện của phương pháp dạy học, ta thấy rằng ba bình diện này có mối quan hệ với nhau
Quan điểm dạy học là khái niệm rộng, ở bình diện vĩ mô, định hướng cho việc lựa chọn các phương pháp dạy học cụ thể Các phương pháp dạy học là khái niệm hẹp hơn, ở bình diện trung gian, đưa ra mô hình cho các giờ học cụ thể Kĩ thuật dạy học là khái niệm nhỏ nhất, ở bình diện vi mô, thực hiện các tình huống hành động nhỏ
Các mô hình phân loại phương pháp dạy học cho thấy khái niệm phương pháp dạy học rất phức hợp Phương pháp dạy học được hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp Phương pháp dạy học theo nghĩa rộng có nhiều bình diện Từ các quan điểm dạy học lớn hướng tới các kĩ thuật dạy học rất nhỏ và không bao giờ cũng hoàn toàn phân biệt với nhau Việc phân loại phương pháp dạy học chỉ mang tính tương đối Trong thực tiễn, nhiều khi người ta dùng chung khái niệm phương pháp dạy học cho các bình diện khác nhau vì chúng đều thuôc phạm trù phương pháp dạy học
Tóm lại, việc phân chia các bình diện của phương pháp dạy học có ý nghĩa định hướng rõ hơn cho việc thiết kế và vân dụng Một quan điểm dạy học có những phương pháp dạy học phù hợp, một phương pháp dạy học cụ thể có các kỹ thuật dạy học đặc thù
Trang 4Câu 2 Phân tích ý nghĩa của việc sắp xếp các khái niệm trong phạm trù phương pháp dạy học theo 3 bình diện nêu trên trong việc lập kế hoạch và tổ chức thực hiện quá trình dạy học.
Việc sắp xếp các khái niệm trong phạm trù phương pháp dạy học theo ba bình diện nêu trên có ý nghĩa vô cùng to lớn trong việc lập kế hoạch và tổ chức thực hiện quá trình dạy học
Trước hết, quan điểm dạy học là khái niệm rộng, định hướng cho việc lựa chọn các phương pháp dạy học cụ thể Các phương pháp dạy học là khái niệm hẹp hơn, đưa ra mô hình hành động Kĩ thuật dạy học là khái niệm nhỏ nhất, thực hiện các tình huống hành động
Một quan điểm dạy học có những phương pháp dạy học phù hợp, một phương pháp dạy học cụ thể có các kĩ thuật dạy học đặc thù Tuy nhiên có những phương pháp phù hợp với nhiều quan điểm dạy học, cũng như kĩ thuật dạy học dùng nhiều dùng trong nhiều phương pháp dạy học khác nhau
Quan điểm dạy học là nền tảng giúp cho người giáo viên định hướng một con đường cụ thể để đạt tới mục tiêu dạy học, để có thể phát huy được hết khả năng cũng như tiềm năng của học sinh, tức là giáo viên trước khi bắt đầu một bài học thì phải bắt đầu từ quan điểm dạy học, tiếp đó tới phương pháp và kĩ thuật dạy học Đi theo trình tự như vậy giúp bài học được hiểu trọn vẹn và khắc sâu hơn trong đầu người học Lâu nay chúng ta chỉ chú ý đến phương pháp dạy học (hiểu theo nghĩa hẹp) dẫn đến cái nhìn vi mô, hạn hẹp, và áp dụng không phù hợp các phương pháp trong những quan điểm khác nhau, các
kỹ thuật khác nhau Sự xáo trộn này khiến các phương pháp cũng như kỹ thuật dạy học không phát huy được hết các tính năng của nó, cản trở việc học sinh tiếp nhận, khám phá tri thức
Đối với người giáo viên, hiểu được sự sắp xếp của các bình diện trong phạm trù phương pháp dạy học (hiểu theo nghĩa rộng) giúp cho việc định hướng và thực hiện mục tiêu dạy học được tốt hơn Quan điểm dạy học là những định hướng tổng thể cho các hành động phương pháp Phương pháp là các mô hình hành động cụ thể, là cách thức,
Trang 5hình thức hành động của giáo viên và học sinh nhằm thực hiện những mục tiêu dạy học xác định Kỹ thuật dạy học là những động tác, cách thức hành động của giáo viên và học sinh nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học Giống như những bậc thang để dẫn tới mục đích dạy học Cả người dạy lẫn người học phải tiến hành từng bước mới thu được hiệu quả cao nhất
Việc hiểu về sự sắp xếp các khái niệm trong phạm trù phương pháp dạy học còn giúp giáo viên có cách nhìn tổng quan và toàn diện hơn trong lập kế hoạch cũng như thực hiện quá trình dạy học, định hướng thiết kế và vận dụng cụ thể, khoa học từng phương pháp, phương tiện cũng như hiểu rõ bản chất các cách thức tiến hành Chẳng hạn như : khi dạy một bài mới mà tính chất của bài học mang nặng lý thuyết, do đó để chắt lọc thông tin, vạch ra những ý chính, ý cơ bản, học sinh chưa thể làm tốt được thì cần áp dụng quan điểm truyền thống cho kiểu bài này, mà hợp lý hơn cả là phương pháp thuyết trình Ưu thế của phương pháp này là nguời giáo viên truyền đạt được lượng thông tin lớn, chính xác, trọng tâm đến học sinh và tiết kiệm được thời gian Tuy nhiên phương pháp này cũng mang lại hạn chế trong việc tiếp nhận của học sinh, đó là kiểu tiếp nhận thụ động giống kiểu bình và nước Do vậy giáo viên khắc phục hạn chế bằng cách tiến hành thêm quan điểm tích cực, nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, đưa ra những câu hỏi mang tính phát hiện, cho học sinh thảo luận nhóm về một vấn đề trọng tâm trong bài, việc thảo luận này không những giúp học sinh không những thu nhận thêm kiến thức chủ động, cách làm việc nhóm mà còn tăng sự thân thiện, đoàn kết trong tập thể
Hiện nay theo quan điểm đổi mới phương pháp dạy học , người giáo viên lên lớp không thể áp đặt phương pháp truyền thống lên học sinh theo một chiều suy nghĩ từ giáo viên được Người giáo viên chỉ mang tính chất định hướng còn sự chủ động, quan điểm
cá nhân và trình bày quan điểm cá nhân thuộc về học sinh Nếu chăm chăm theo hướng “ Thầy đọc, trò ghi, đến khi thi chép lại cho đúng” sẽ dẫn tới hệ quả học sinh không có quan điểm riêng, cũng như không có phương pháp tiến hành các bài tập khác Nhiệm vụ của giáo viên là chỉ ra phương pháp, cách thức để trình bày chứ không vạch ra ý, quan điểm rồi ép học sinh đi theo Có thể sử dụng kỹ thuật lấy ý kiến bằng phiếu ở dạng bài có
Trang 6trình bày vấn đề, quan điểm mang tính chất hai mặt đúng sai… những vấn đề, thực trạng bên ngoài xã hội, sau đó thảo luận để học sinh nói lên quan điểm của mình, giáo viên kết luận sau cùng để tóm lại vấn đề, từ những buổi thảo luận như vậy, chính giáo viên cũng
sẽ bất ngờ trước những ý tưởng và quan điểm đầy sáng tạo, thông minh của học sinh Do
đó không những là gây hứng thú cho học sinh mà còn mang lại hứng thú cho cả người dạy
Tóm lại, quan điểm dạy học – phương pháp dạy học – kỹ thuật dạy học là mô hình
có giá trị to lớn trong cả dạy và học, do đó hiểu được ý nghĩa của việc sắp xếp các bình diện chính là chìa khóa để giáo viên vận dụng mô hình được hiệu quả, giúp đề ra chiến lược cụ thể trong từng bài học, trong việc đạt tới mục tiêu dạy học cho học sinh
Câu 3 Trình bày ví dụ một phác thảo kế hoạch dạy học trong đó thể hiện sự vận dụng các quan điểm, phương pháp và kĩ thuật dạy học.
Vận dụng quan điểm dạy học, phương pháp và kĩ thuật dạy học vào bài “Ôn dịch , thuốc lá” trong chương trình Ngữ văn 8
Quan điểm, phương pháp và
kĩ thuật dạy học Cách thức tiến hành hoạt động dạy học
- Quan điểm dạy học giải
quyết vấn đề
- Phương pháp dạy học: dạy
học nhóm
- Kĩ thuật dạy học: kĩ thuật
động não, kĩ thuật đặt câu
hỏi
Thứ nhất, bước đầu tiên của quan điểm dạy học giải quyết vấn đề là giáo viên đặt ra tình huống có vấn đề.
Giáo viên giới thiệu bài mới bằng cách nêu tình huống có vấn đề
“ Hiện nay Hiện nay hầu như ở bất kỳ nơi nào cũng có bản khuyến cáo hoặc lời đề nghị: “Cấm hút thuốc lá” Thế nhưng hằng ngày vẫn nhan nhản những người không làm đúng như thế: Ở nhà sau bữa cơm, bố thường ngồi hút thuốc lá xem ti vi; trong quán café, nhiều người tụ tập tán chuyện với điếu thuốc lá phì phèo trên môi; rồi đến trường
có những bạn trốn vào nhà vệ sinh để hút thuốc lá; …
- Vì sao phải “Cấm hút thuốc lá”?
Trang 7- Phương pháp dạy học
nhóm Giáo viên chia lớp
thành 4 nhóm và xác định
cụ thể nhiệm vụ của các
nhóm
- Áp dụng kĩ thuật động
não: Giáo viên yêu cầu mỗi
thành viên trong nhóm ghi ý
kiến của riêng mình, sau đó
nhóm thảo luận chung về
các ý kiến và đưa ra những
ý kiến chung nhất
- Và làm thế nào để những người quanh em nhận thức đầy
đủ hơn về vấn đề này?
Học sinh: tiếp nhận vấn đề Biết được việc cấm thuốc lá, biết được thực tế vẫn có nhiều người hút thuốc Nhưng chưa biết vì sao lại cấm hút thuốc và cách khuyên những người xung quanh ngừng hút thuốc như thế nào Từ đó kích thích trí tò mò, muốn giải quyết vấn đề của học sinh
Thứ 2, tiến hành giải quyết vấn đề bằng phương pháp dạy học nhóm và kĩ thuật động não Để giải quyết vấn
đề nêu trên, học sinh cần tìm hiểu những vấn đề sau:
- Nhóm 1 Đặc điểm của thuốc lá
- Nhóm 2 Tác hại của thuốc lá với bản thân người hút
- Nhóm 3 Tác hại của thuốc lá với những người xung quanh, đối với xã hội
- Nhóm 4 Chiến dịch chống thuốc lá Học sinh tiến hành hoạt động nhóm Đọc tài liệu và nhớ lại quan sát thực tế và đưa ra ý kiến của mình Mỗi thành viên trong nhóm viết ý kiến của mình vào giấy, sau đó tập hợp
ý kiến và đánh giá Ví dụ:nhóm 2 làm về tác hại của thuốc
lá với bản thân người hút Các học sinh sẽ hình thành được các ý kiến khác nhau như:
+ Có học sinh sẽ nêu tác hại gây ho hen, ung thư vòm họng
+ huyết áp cao, tắc động mạch + nhồi máu cơ tim, tử vong + Hôi miệng, xỉn răng
Trang 8- Phương pháp dạy học đàm
thoại Giáo viên nếu câu
hỏi, yêu cầu học sinh đưa ra
câu trả lời dựa trên kiến
thức thu được từ bài tập
nhóm
- Sử dụng kĩ thuật tia chớp
Giáo viên yêu cầu các thành
viên trong lớp đưa ra câu trả
lời của mình một cách ngắn
gọn và nhanh chóng Mỗi
người đưa ra một ý kiến
+ Không có được cái nhìn thiện cảm của người khác… +…
Từ những ý kiến đó, học sinh thảo luận nhóm để đưa ra ý kiến đầy đủ nhất
Sau đó nhóm trưởng tổng hợp ý kiến của các thành viên trong nhóm
Giáo viên yêu cầu mỗi nhóm cử đại diện báo cáo trước lớp
về chủ đề đã nghiên cứu Sau đó, lớp nhận xét, điều chỉnh,
bổ sung Giáo viên chốt ý
Thứ ba Trình bày kết quả
Giáo viên nêu lại vấn đề: vì sao phải cấm hút thuốc lá? Làm thế nào để những người xung quanh nhận thức đầy đủ
về vấn đề này?
Sau khi giáo viên tố chức cho học sinh trả lời câu hỏi, giáo viên tiến hành xem xét, đánh giá về tính đúng đắn của từng
ý tưởng, giải thuyết Vấn đề được giải quyết dựa trên cơ sở
hệ thống kiến thức mới và sự suy luận có logic
a) Phải “Cấm hút thuốc lá”, bởi vì thuốc lá: + có hại cho sức khỏe bản thân và người chung quanh; + tốn tiền, tốn thời gian, ảnh hưởng đến công việc; + ô nhiễm môi trường (khói thuốc lá, xả tàn thuốc, bao thuốc);
+ trong thuốc lá có độc tố nicotin; + miệng và hơi thở của người hút thuốc rất hôi, gây khó
+ xã hội ngày càng văn minh thì càng không nên hút thuốc lá;
Trang 9+ nội quy nhà trường không cho phép HS hút thuốc lá; + người lịch sự là người không hút thuốc lá; + xây dựng nếp sống văn minh lành mạnh “không thuốc lá”
b) Để những người quanh em nhận thức đầy đủ hơn về vấn
+ nói cho họ biết những tác hại của việc hút thuốc lá; + cấm sản xuất, buôn bán thuốc lá;(=> từng bước hạn chế) + phạt nặng những người hút thuốc lá; (=> hiện nay chưa
+ tập trung người nghiện thuốc lá vào các trại cai nghiện; (=> cai nghiện tại nhà, giúp đỡ, thuyết phục) + tăng cường nhiều pano, tranh ảnh, khẩu hiệu kêu gọi mọi người từ bỏ thuốc lá, v.v…
Tóm lại, qua việc tìm hiểu về các khái niệm quan điểm dạy học, phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học và việc vận dụng ba bình diện này vào kế hoạch dạy học ta thấy rằng: mỗi quan điểm dạy học có những phương pháp dạy học cụ thể phù hợp với nó Và mỗi phương pháp dạy học cụ thể lại có các kĩ thuật dạy học đặc thù Tuy nhiên, có những phương pháp dạy học cụ thể phù hợp với nhiều quan điểm dạy học, cũng như có những kĩ thuật dạy học được sử dụng trong nhiều phương pháp dạy học khác nhau Ví dụ kĩ thuật đặt câu hỏi được sử dụng trong cả phương pháp đàm thoại và phương pháp thảo luận…
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 101 Bernd Meier- Nguyễn Văn Cường, Lí luận dạy học hiện đại, cơ sở đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học; NXB Đại học Sư phạm, 2016
2 Phan Trọng Ngọ, Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường;NXB Đại học Sư phạm Hà Nội, 2005