Phát thanh trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G (Khảo sát trường hợp Viettel Radio)

Chưa bàn tới yếu tố cạnh tranh, thương mại nhưng quả thực các ứng dụng trên điện thoại di động ngày càng mở rộng song song với sự phát triển của cơ sở hạ tầng – công nghệ mạng điện thoại

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

VŨ THỊ THÙY LINH

PHÁT THANH TRÊN ĐIỆN THOẠI DI ĐỘNG

SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ 3G (KHẢO SÁT TRƯỜNG HỢP VIETTEL RADIO)

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học

Mã số: 60.32.01.01

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Bá Dung

Hà Nội – 2016

MỤC LỤC

Danh mục các chữ viết tắt 6

Danh mục các bảng biểu 8

Mở đầu 10

1 L{ do lựa chọn đề tài 10

2 Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài 12

3 Nội dung và mục đích nghiên cứu 14

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 15

5 Phương pháp nghiên cứu 16

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 17

7 Bố cục của luận văn 18

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của phát thanh trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G 19

1.1 Phát thanh hiện đại và thị trường phát thanh Việt Nam 19

1.1.1 Đặc điểm của phát thanh hiện đại 19

1.1.2 Thị trường phát thanh tại Việt Nam 22

1.2 Phát thanh sử dụng công nghệ 3G 28

1.2.1 Sự ra đời của phát thanh sử dụng công nghệ 3G 28

1.2.2 Quy trình sản xuất chương trình phát thanh trên điện thoại di động 3G 30 1.3 Sự phát triển của công nghệ di động và sự ra đời của Viettel Radio 31

1.3.1 Sự phát triển của công nghệ di động 31

1.3.2 Sự ra đời của Viettel Radio 36

1.3.3 Các giai đoạn phát triển của Viettel Radio 38

Chương 2: Thực trạng các chương trình phát thanh của Viettel Radio (Khảo sát từ 09/2010 đến 09/2014) 45

2.1 Quy trình sản xuất của Viettel Radio và ưu, nhược điểm 45

2.1.1 Quy trình sản xuất 45

2.1.2 Ưu điểm 46

2.1.3 Nhược điểm 47

2.2 Nội dung các chương trình của Viettel Radio 48

2.2.1 Tin tức 48

2.2.2 Giải trí 51

2.2.3 Chương trình chuyên đề 53

2.2.4 Đọc truyện Istory 57

2.2.5 Khảo sát số lượng chương trình Viettel Radio sản xuất 58

2.3 Hình thức thể hiện các chương trình của Viettel Radio 62

2.3.1 Thời lượng 62

2.3.2 Kết cấu 64

2.3.3 Thể loại 67

2.3.4 Yếu tố đa phương tiện 67

2.4 Công chúng của Viettel Radio 69

2.4.1 Quy mô công chúng 69

2.4.2 Đặc điểm của công chúng 74

2.4.3 Kênh tiếp nhận sản phẩm của công chúng 76

2.4.4 Đánh giá của công chúng đối với các chương trình Viettel Radio 80

Chương 3: Đề xuất giải pháp và chiến lược phát triển nội dung cho Viettel Radio 87

3.1 Ưu điểm, hạn chế và những thách thức đặt ra cho Viettel Radio 87

3.1.1 Ưu điểm 87

3.1.2 Hạn chế 92

3.1.3 Thách thức đặt ra cho Viettel Radio 94

3.2 Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng chương trình 96

3.2.1 Xây dựng chiến lược và kế hoạch nội dung 96

3.2.2 Lựa chọn hình thức thể hiện 98

3.2.3 Tổ chức và nhân lực 101

3.2.4 Tăng cường nghiên cứu, điều tra thính giả 102

3.3 Một số kiến nghị 102

3.3.1 Về cơ sở pháp lý 102

3.3.2 Về bản quyền nội dung 104

3.3.3 Về giá thành sản phẩm 105

3.3.4 Về việc truyền thông, quảng bá cho sản phẩm 105

Kết luận 109

Tài liệu tham khảo 111

Phụ lục 114

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BBT: Ban biên tập

BTV: Biên tập viên

CDMA: Code Division Multiple Access: Đa truy cập phân chia theo mã

DAB: Digital Audio Broadcasting: Radio kỹ thuật số

DSL: Digital Subscriber Line: Đường Thuê bao Số

Ericsson ConsumerLab: Trung tâm nghiên cứu về hành vi người tiêu dùng

G: Generation wireless telephone technology: Công nghệ điện thoại di động

(không dây)

GPRS: General Packet Radio Service: Công nghệ chuyển mạch gói

GPS: Global Positioning System: Hệ thống định vị toàn cầu

GSM: Global System for Mobile Communication: Hệ thống thông tin di động toàn cầu

HSDPA: Hight Speed Downlink Package Access: Gói đường truyền tốc độ cao

IP: Internet Protocol: Giao thức Internet

IVR: Interactive Voice Response: Phản hồi Tiếng nói Tương tác

KTV: Kỹ thuật viên

Mbit: Megabit - một đơn vị để chỉ dung lượng dữ liệu máy tính

POST: Plain Old Telephone Service: Mạng điện thoại công cộng

SMS: Short Message Services: Dịch vụ tin nhắn ngắn

TDMA: Time – Division Multiple Access: Đa truy cập phân chia theo thời gian

TNVN: Tiếng nói Việt Nam

TP.HCM: Thành phố Hồ Chí Minh

VN: Việt Nam

VOD: Video on Demand: Video theo yêu cầu

VOV: Đài Tiếng nói Việt Nam

VR: Viettel Radio

VTC: Đài truyền hình kỹ thuật số

VTV: Đài truyền hình Việt Nam

WAP: Wireless Applications Protocol: Giao thức ứng dụng không dây

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

1 Quy trình sản xuất chương trình phát thanh trên điện thoại 3G 30

2 Tóm lược quá trình phát triển của mạng thông tin di động tế bào 36

3 Sơ đồ quy trình sản xuất của Viettel Radio 45

4 Số lượng chương trình Viettel Radio sản xuất (từ 09/2010 đến 09/2014) 60

5 Số lượng chương trình Viettel Radio sản xuất tính theo năm 60

6 Số lượng chương trình sản xuất trung bình theo tháng 61

7 Biểu đồ thể hiện sự biến động số lượng chương trình phát sóng của Viettel Radio 61

8 Thời lượng các chương trình của Viettel Radio 63

9 Kết cấu các chương trình của Viettel Radio 66

10 Quy mô và sự phát triển số lượng khách hàng/ công chúng của Viettel Radio 69

11 Số liệu doanh thu của Viettel Radio theo kênh bán (2011-2014) 72

12 Biểu đồ thể hiện doanh thu của Viettel Radio – phân kênh (2011-2014).72

13 Biểu đồ tổng doanh thu của Viettel Radio (2011-2014) 73

14 Tổng hợp các gói dịch vụ của Viettel Radio 80

15 Biểu đồ đánh giá của thính giả về chất lượng các chương trình của Viettel Radio (Đơn vị: %) 81

16 Biểu đồ đánh giá của thính giả về thời lượng các chương trình của Viettel Radio (Đơn vị: %) 82

17 Biểu đồ đánh giá của thính giả về giao diện, màu sắc các trang wapsite của Viettel Radio (Đơn vị: %) 83

18 Biểu đồ yếu tố thính giả chưa hài lòng khi nghe Viettel Radio (Đơn vị: %) ……84

19 Biểu đồ đánh giá của thính giả về chất lượng kết nối mạng khi nghe/tải các chương trình của Viettel Radio (Đơn vị: %) 95

20 Giới tính của thính giả (Đơn vị %) 119

21 Độ tuổi của thính giả (Đơn vị %) 119

22 Trình độ học vấn của thính giả (Đơn vị %) 119

23 Nghề nghiệp của thính giả (Đơn vị %) 120

24 Thời gian nghe radio của thính giả (Đơn vị %) 120

25 Mức độ quan tâm của thính giả đối với các chuyên mục (Đơn vị %) 121

26 L{ do thính giả chọn nghe chương trình (Đơn vị %) 121

27 Nhận xét của thính giả về chất lượng các chương trình của Viettel Radio (Đơn

33 Đánh giá của thính giả về chất lượng nghe/ tải các chương trình ( Đơn vị %) 125

34 Nhận xét của thính giả về giao diện, màu sắc của trang (Đơn vị %) 125

35 Nhận xét của thính giả về các tính năng, thao tác sử dụng trên trang (Các nút bấm nghe/tải/nghe tiếp) (Đơn vị %) 126

36 Yếu tố khiến thính giả chưa hài lòng khi sử dụng dịch vụ của Viettel Radio (Đơn vị %) 126

37 Góp { của thính giả nhằm cải thiện chất lượng nội dung cũng như hình thức thể hiện của Viettel Radio (Đơn vị %) 127

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Từ nhiều thế kỷ nay, báo in vẫn luôn được coi là công cụ để phản ánh các thông tin trong xã hội Sau báo in, cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật hiện đại, những năm hai mươi của thế kỷ XX, nhân loại đã chứng kiến sự bùng nổ của truyền thông đại chúng với sự xuất hiện của loại hình báo phát thanh Sự ra đời của những chiếc radio là bước ngoặt to lớn trong quá trình phát triển của báo chí, làm thay đổi cách tiếp cận thông tin của con người

Xã hội ngày càng hiện đại, khoa học kỹ thuật và công nghệ phát triển không ngừng, chiếc điện thoại di dộng hay còn gọi là Mobile ra đời khiến khoảng cách giữa con người được thu hẹp lại Kéo theo nó là những dịch vụ di động đa dạng, phong phú từ các nhà cung cấp mạng Tiêu biểu nhất là sự ra đời và phát triển công nghệ mạng 3G, đánh dấu bước chuyển biến lớn trong quá trình phát triển công nghệ hiện nay

Nhằm phát huy tối đa những hiệu quả mà công nghệ 3G mang lại, các nhà mạng đã áp dụng công nghệ này để truyền tải thông tin qua các loại hình khác nhau Chưa bàn tới yếu tố cạnh tranh, thương mại nhưng quả thực các ứng dụng trên điện thoại di động ngày càng mở rộng song song với sự phát triển của cơ sở

hạ tầng – công nghệ mạng điện thoại di động, trong đó có sự xuất hiện của mô hình phát thanh mới là phát thanh trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G hứa hẹn mang lại những trải nghiệm mới trong kỹ thuật giải trí truyền thông đa phương tiện của công chúng

Viettel là một trong những nhà mạng đi tiên phong trong việc khai thác cơ

sở hạ tầng công nghệ sẵn có của một tập đoàn viễn thông để cho ra đời kênh phát thanh trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G, với tên gọi Viettel Radio Tháng 9-2010, những chương trình phát thanh đầu tiên trên điện thoại di động 3G của Viettel đến với công chúng thính giả Việc mở đường cho một mô hình phát thanh mới chắc chắn sẽ gặp phải những khó khăn, thách thức Từ khi ra đời cho đến nay, Viettel Radio đã trải qua chặng đường hơn 5 năm tồn tại, phát triển

và đã dần gặt hái được những thành quả nhất định, trong khi thị trường phát thanh trong nước đang loay hoay tìm hướng đi mới

Thời kz đầu, số lượng công chúng (thuê bao/ khách hàng) sử dụng dịch vụ phát thanh trên điện thoại di động 3G của Viettel chỉ vài trăm Nhưng đến nay, số lượng này đã lên đến hàng trăm ngàn thuê bao, mang lại cho Viettel doanh thu hàng chục tỷ đồng mỗi năm Bước đầu thành công của Viettel Radio cũng đặt ra nhiều câu hỏi cho những nhà nghiên cứu báo chí nói chung và nghiên cứu phát thanh nói riêng Đứng trước rất nhiều khó khăn thách thức, sự cạnh tranh khốc liệt của thị trường báo chí truyền thông nhưng Viettel Radio đã tạo cho mình một chỗ đứng khá vững chắc trong lĩnh vực phát thanh tại Việt Nam Tại sao công chúng lại chấp nhận bỏ tiền túi ra để nghe các chương trình phát thanh của

Viettel Radio mà bỏ qua các chương trình phát thanh miễn phí? Chương trình phát thanh trên điện thoại di động 3G có những đặc trưng, ưu thế gì? Nó giống và khác như thế nào so với các chương trình phát thanh truyền thống? Đó là một vấn

đề cần được nghiêm túc tìm hiểu, nghiên cứu

Chính vì vậy, nghiên cứu về phát thanh trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G là cái nhìn khá mới mẻ Việc đi sâu tìm hiểu về vấn đề này trước hết nhằm mang đến cho những người làm báo phát thanh nói riêng và người làm báo nói chung cái nhìn đa diện, sâu sắc về những hình thức truyền tải thông tin qua công nghệ di động mới hiện nay Đặc biệt hơn, Radio đang được dự báo là loại hình báo chí chiếm ưu thế trong xã hội hiện đại, khi con người ngày càng trở nên bận rộn

Hiện nay, thông tin báo chí trên mạng Internet khá đa dạng Riêng đối với loại hình báo phát thanh, nhiều tờ báo mạng đã bổ sung vào trang web của mình thêm chuyên mục Radio Online như Vietnamnet, Megafun, Tuổi trẻ Online… Tuy nhiên, với xu hướng hiện nay, có thể nói Radio trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G đang mở ra một tương lai mới cho loại hình báo phát thanh

Một l{ do nữa khiến tác giả đến với đề tài này, đó là, tôi có may mắn được trực tiếp làm việc, sản xuất ra các sản phẩm phát thanh từ khi Viettel Radio ra đời cho đến nay Vì vậy, tác giả có điều kiện để tiếp cận cũng như bám sát nội dung,

phương thức sản xuất - kinh doanh, qua đó có thể đưa ra được những đánh giá cụ thể, sát thực

Trên những cơ sở phân tích đó, tác giả lựa chọn đề tài “Phát thanh trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G (Khảo sát trường hợp

Viettel Radio)” làm đề tài luận văn thạc sỹ chuyên ngành báo chí học

2 Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài

Việc nghiên cứu về phát thanh trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G là một khía cạnh khá mới mẻ, chưa được nhiều nhà nghiên cứu báo chí đề cập đến Trong quá trình tìm hiểu tư liệu cho luận văn, tác giả nhận thấy có một số đề tài nghiên cứu về phát thanh hiện đại nói chung: Luận văn của tác giả Nguyễn Thị

Thúy Bình (năm 1999) với đề tài: “Ứng dụng truyền thông đa phương tiện trên báo trực tuyến của các cơ quan phát thanh truyền hình” làm rõ việc ứng dụng

truyền thông đa phương tiện trên báo chí trực tuyến ở Việt Nam, đưa ra một số

đề xuất nâng cao chất lượng ứng dụng truyền thông đa phương tiện trên các ấn phẩm báo chí trực tuyến Ngoài ra, còn có một số luận văn của các tác giả Đồng

Mạnh Hùng (năm 2001): “Đổi mới, nâng cao chất lượng chương trình thời sự đài TNVN”; tác giả Nguyễn Sơn Minh (năm 2002): “Phát thanh trên mạng Internet”; tác giả Phạm Nguyên Long (năm 2009): “Đổi mới và nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh Kinh tế của đài TNVN” Các đề tài đã nghiên cứu và đề

xuất nhiều biện pháp tăng cường hiệu quả các chương trình phát thanh và bước đầu đề cập đến một số phương thức phát thanh hiện đại…

Với tư cách là người được tham gia vào nhóm Đề án phát thanh – truyền hình trên di động của Viettel từ ngày còn là sinh viên, bản thân tác giả đã mạnh dạn

lựa chọn đề tài: “Tìm hiểu mô hình phát thanh trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G: Nghiên cứu trường hợp Viettel Radio” cho công trình nghiên cứu khoa học

cấp trường đồng thời là khóa luận tốt nghiệp của mình do TS Đặng Thị Thu Hương trực tiếp hướng dẫn (năm 2011) Đề tài tập trung khảo sát, tìm hiểu về ưu điểm và hạn chế của mô hình phát thanh trên điện thoại di động 3G, từ đó đề xuất những cách thức và biện pháp nhằm nâng cao chất lượng nội dung, đồng thời đánh giá được giá trị của mô hình phát thanh mới mẻ này đối với người làm báo và giới

truyền thông phát thanh Việt Nam

Liên quan đến vấn đề nghiên cứu phát thanh trên điện thoại di động sử

dụng công nghệ 3G, luận văn thạc sĩ “Xu thế phát triển của phát thanh phi truyền

thống tại Việt Nam (Nghiên cứu trường hợp của Viettel Radio và Tuổi trẻ Online)”

(năm 2013) của Phạm Thị Huệ, khoa Báo chí, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cũng đã có những khảo sát về nội dung, hình thức của mô hình phát thanh mới – phát thanh trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G Từ đó, đề xuất những kiến nghị và giải pháp để đẩy mạnh mô hình phát thanh này ở nước

Tuy nhiên, các đề tài mới chỉ bước đầu mô tả những cái nhìn bao quát về

mô hình phát thanh trên điện thoại di động 3G chứ chưa tập trung đi sâu vào phân tích về quy trình sản xuất, nội dung chương trình, hình thức thể hiện và công chúng tiếp nhận Đồng thời chưa có những đánh giá, so sánh với phát thanh

truyền thống và phát thanh qua mạng Internet Vì vậy, nghiên cứu về phát thanh trên điện thoại di động 3G là vấn đề mới mẻ, cần được khai thác Nghiên cứu này

sẽ tập trung làm rõ những đặc trưng, đặc điểm của phát thanh trên điện thoại di động 3G từ nội dung, hình thức, quy trình sản xuất đến công chúng tiếp nhận, so sánh với những mô hình phát thanh trước đó để tìm ra những điểm giống và khác nhau, những ưu thế và hạn chế; nghiên cứu cũng đi sâu tìm hiểu về quá trình phát triển của Viettel Radio (từ 09/2010 đến 09/2014), phân tích những thay đổi về nội dung chương trình, hình thức thể hiện, đối tượng công chúng của Viettel Radio để

từ đó để xuất những giải pháp nâng cao chất lượng chương trình và những chiến lược dài hạn cho sự phát triển của mô hình phát thanh mới còn nhiều tiềm năng ở Việt Nam

3 Nội dung và mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích, khảo sát các chương trình phát thanh trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G của Viettel Radio (2010-2014), luận văn hy vọng sẽ chỉ ra được những đặc điểm của mô hình phát thanh mới này từ tiêu chí lựa chọn thông tin, quy trình sản xuất đến công chúng tiếp nhận Luận văn cũng sẽ có những đánh giá về ưu, nhược điểm, thời cơ cũng như thách thức đặt ra đối với Viettel Radio Qua đó, đi đến đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chương trình cũng như hình thức thể hiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng Đồng thời, luận văn cũng vạch ra những chiến lược dài hạn cho quá trình phát triển của Viettel Radio trong những năm tiếp theo

Đặc điểm của báo phát thanh vốn mang tính thân mật, gần gũi, nay lại được tích hợp trên chính chiếc điện thoại di động, một thiết bị cầm tay đã rất quen thuộc đối với mỗi người dân Đó được xem như là một phương tiện, một công cụ của người làm báo phát thanh để phát huy những thế mạnh sẵn có của mình, đồng thời giúp phát thanh tìm ra một hướng đi mới, một cách làm và cách tiếp cận mới, phù hợp với xu hướng truyền thônghiện đại

Phát thanh trên điện thoại di động 3G không những tăng tính chủ động cho thính giả trong việc lựa chọn thông tin, nghe lúc nào, nghe ở đâu mà còn giúp người làm chương trình phát huy tính sáng tạo, mở rộng nội dung phát sóng, kể

cả những nội dung nhạy cảm, thầm kín, những vấn đề khó có thể đưa lên các loại hình báo chí khác, thậm chí phát thanh truyền thống Bởi phát thanh trên điện thoại mang tính cá nhân nhiều hơn, người nghe tiếp nhận chương trình một cách riêng lẻ chứ không theo nhóm Chương trình phát thanh sẽ trở thành người bạn tâm tình thân thiết và gần gũi với từng thính giả

Bởi vậy, nghiên cứu về phát thanh trên điện thoại di động sử dụng công nghệ 3G nhằm phân tích, đánh giá, tìm ra những đặc điểm, ưu thế, hạn chế và sự khác biệt của Viettel Radio so với phát thanh truyền thống để từ đó có những giải pháp, chiến lược phát triển dài hạn cho mô hình phát thanh mới sẽ là mục đích nghiên cứu của luận văn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu