Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn (LV thạc sĩ)

Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn (LV thạc sĩ)Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn (LV thạc sĩ)Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn (LV thạc sĩ)Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn (LV thạc sĩ)Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn (LV thạc sĩ)Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn (LV thạc sĩ)Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn (LV thạc sĩ)Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn (LV thạc sĩ)Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn (LV thạc sĩ)Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn (LV thạc sĩ)

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Trang 2

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS PHẠM HỒNG QUANG

THÁI NGUYÊN - 2015

Trang 3

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn i

LỜI CAM ĐOAN

Tên tôi là: Nguyễn Thành Hưng

Công tác tại: Trường THCS Trần Hưng Đạo thị xã Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh

Sau một thời gian học tập và thực hiện đề tài nghiên cứu, đến nay tôi đã

hoàn thành luận văn thạc sĩ với đề tài: “Phát triển năng lực tổ chức các hoạt

động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn”

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số chuyên ngành: 62.14.01.14

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự

hướng dẫn của PGS.TS Phạm Hồng Quang, các kết quả nghiên cứu là trung

thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thành Hưng

Trang 4

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn ii

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới

Lãnh đạo trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên, các Thầy giáo Cô

giáo đã tham gia giảng dạy và cung cấp những kiến thức cơ bản, sâu sắc, tạo

điều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu tại nhà trường

Đặc biệt, với tấm lòng thành kính, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến

PGS.TS Phạm Hồng Quang, người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận tình

giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn Lãnh đạo UBND, Phòng GD&ĐT, Cán

bộ quản lý và giáo viên các trường THCS thị xã Quảng Yên, đặc biệt là BGH,

GV và HS trường THCS Trần Hưng Đạo cùng các bậc phụ huynh, bạn bè,

người thân đã tạo điều kiện cả về thời gian, vật chất, tinh thần cho tác giả trong

suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản thân

em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết

Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạn

Trang 5

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 5

4 Giả thuyết khoa học 5

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Dự kiến đóng góp của luận văn 6

8 Cấu trúc của luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO GIÁO VIÊN TRONG DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN Ở NHÀ TRƯỜNG THCS 7

1.1 Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Trên thế giới 7

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước 9

1.2 Lý luận về dạy học tích hợp liên môn 14

1.2.1 Dạy học tích hợp liên môn là gì? 14

1.2.2 Sự khác nhau giữa dạy học theo chủ đề "đơn môn" và chủ đề "liên môn"? 16

1.2.3 Xu hướng của dạy học tích hợp liên môn ở nước ta 17

1.3 Hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS 19

1.3.1 Hoạt động ngoại khóa, ngoại khóa liên môn 19

Trang 6

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn iv

1.3.2 Mục đích, yêu cầu của hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên

môn ở trường THCS 21

1.3.3 Nội dung tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS 22

1.3.4 Hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS 24

1.4 Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn 25

1.4.1 Năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa của giáo viên THCS là gì? 25 1.4.2 Bản chất của hoạt động phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn 27

1.4.3 Đặc điểm của việc phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn 30

1.4.4 Ý nghĩa của việc phát triển năng lực tổ chức các HĐNK cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn 32

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS 40

Kết luận chương 1 44

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO GIÁO VIÊN TRONG DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN Ở TRƯỜNG THCS TRẦN HƯNG ĐẠO, THỊ XÃ QUẢNG YÊN, QUẢNG NINH 45

2.1 Khái quát về hoạt động khảo sát 45

2.1.1 Mục đích khảo sát 45

2.1.2 Nội dung khảo sát 45

2.1.3 Đối tượng khảo sát 45

2.1.4 Phương pháp khảo sát 45

Trang 7

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn v

2.1.5 Khái quát đặc điểm tình hình giáo dục, kinh tế - xã hội thị xã Quảng Yên,

tỉnh Quảng Ninh 46

2.2 Kết quả khảo sát thực trạng việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn ở nhà trường THCS Trần Hưng Đạo 48

2.2.1 Về nhận thức 48

2.2.2 Về những hình thức tổ chức HĐNKLM: 54

2.2.3 Về năng lực tổ chức của giáo viên 55

2.2.4 Về việc phát triển năng lực tổ chức cho giáo viên: 64

2.3 Đánh giá chung về kết quả khảo sát thực trạng tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn ở nhà trường THCS Trần Hưng Đạo 67

2.3.1 Những ưu điểm và kết quả chính 68

2.3.2 Hạn chế của thực trạng 69

Chương 3 CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO GIÁO VIÊN TRONG DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN Ở TRƯỜNG THCS TRẦN HƯNG ĐẠO, THỊ XÃ QUẢNG YÊN, TỈNH QUẢNG NINH 73

3.1 Những nguyên tắc đề xuất biện pháp 73

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích của HĐNKLM 73

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học của HĐNKLM 73

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ của HĐNKLM 73

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi của HĐNKLM 74

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả của HĐNKLM 74

3.2 Một số biện pháp phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh 74

Trang 8

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn vi

3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên về tầm quan trọng của việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong dạy

học tích hợp liên môn 74

3.2.2 Biện pháp 2: Phát triển kĩ năng xây dựng kế hoạch HĐNKLM cho GV 78 3.2.3 Biện pháp 3: Phát triển kỹ năng tổ chức HĐNKLM cho giáo viên 80

3.2.4 Biện pháp 4: Tổ chức cho giáo viên tham gia tập huấn, trao đổi kinh nghiệm tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn giữa các trường THCS trong thị xã và ngoài thị xã 85

3.2.5 Biện pháp 5: Xây dựng các điều kiện, phương tiện để phục vụ phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn 88

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 90

3.4 Khảo nghiệm nhận thức của các khách thể về tính cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất 91

3.4.1 Đối tượng khảo nghiệm 91

3.4.2 Cách đánh giá 91

3.4.3 Kết quả đánh giá 92

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 95

1 Kết luận 95

2 Khuyến nghị 96

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99 PHỤ LỤC

Trang 9

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn iv

HĐNKLM : Hoạt động ngoại khóa liên môn

Trang 10

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn v

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Kết quả xếp loại 2 mặt giáo dục năm học 2014 - 2015 48 Bảng 2.2: Nhận thức của CBGV về mức độ quan trọng của HĐNKLM 49 Bảng 2.3: Nhận thức về tác dụng của việc tổ chức HĐNKLM và những yêu cầu

cần đạt 49 Bảng 2.4: Ý kiến về mức độ cần thiết và mức độ thực hiện các hình thức

HĐNKLM 50 Bảng 2.5: Năng lực và phẩm chất của giáo viên cần có khi tổ chức HĐNKLM 52 Bảng 2.6: Mức độ cần thiết của các điều kiện trong việc tổ chức HĐNKLM có

hiệu quả 53 Bảng 2.7: Ý kiến của GV về mức độ thu hút HS tham gia của các hình thức tổ chức

HĐNKLM 54 Bảng 2.8: Thực trạng triển khai nội dung hoạt động ngoại khóa của trường THCS

Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh 55 Bảng 2.9: Mức độ thực hiện các nội dung HĐNKLM 57 Bảng 2.10: Quan điểm của giáo viên về hiệu quả các hình thức HĐNKLM đã triển

khai ở trường THCS Trần Hưng Đạo 58 Bảng 2.11: Thực trạng sử dụng các phương pháp tổ chức HĐNKLM 60 Bảng 2.12: Thực trạng về thực hiện quy trình tổ chức HĐNKLM cho HS trường

THCS trường THCS Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Yên 62 Bảng 2.13: Thực trạng việc tổ chức thực hiện kế hoạch HĐNKLM cho học sinh 64 Bảng 2.14: Thực trạng công tác quản lý HĐNKLM ở trường THCS Trần Hưng Đạo 68 Bảng 3.1: Thống kê kết quả khảo nghiệm về mức độ cần thiết và tính khả thi của các

biện pháp đề xuất ở trường THCS Trần Hưng Đạo 92

Trang 11

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn 1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tiến trình hội nhập quốc tế đòi hỏi Việt Nam phải có nguồn nhân lực trình độ cao, năng động, sáng tạo và phẩm chất đạo đức tốt Vì vậy, Đảng ta đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW

ngày 04/11/2013 của Hội nghị TW 8 (Khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện

giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

Để đổi mới giáo dục một cách toàn diện, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tích cực chuẩn bị cho Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa từ sau năm

2015 Chúng ta đã từng bước áp dụng các phương pháp dạy và học tích cực, trong đó đặc biệt chú trọng đến phương pháp dạy học tích hợp liên môn

Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học ở nhà trường phổ thông và trong xây dựng chương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới Dạy học tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan điểm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học Vận dụng hợp lí quan điểm tích hợp trong giáo dục và dạy học sẽ giúp phát triển các năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn với học sinh so với việc các môn học, các mặt giáo dục được thực hiện riêng rẽ Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo ra những con người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại Tích hợp là tư tưởng, là nguyên tắc và là quan điểm hiện đại trong giáo dục Đối với nền giáo dục Việt Nam hiện nay việc hiểu đúng và vận dụng phù hợp quá trình tích hợp có thể đem lại những hiệu quả cụ thể đối với từng phân môn trong nhà trường phổ thông

Tích hợp trong nhà trường sẽ giúp cho học sinh học tập thông minh và vận dụng sáng tạo kiến thức, kỹ năng và phương pháp của khối lượng tri thức toàn

Trang 12

diện, hài hòa và hợp lý trong giải quyết tình huống khác nhau và mới mẻ trong cuộc sống hiện đại

Dạy học tích hợp liên môn sẽ giúp người giáo viên quan tâm đến các khả năng, nhu cầu, điều kiện học tập khác nhau của người học, nuôi dưỡng học sinh

có khả năng học tập độc lập, có ý thức trách nhiệm và tự định hướng bản thân Tuy nhiên đội ngũ giáo viên hiện nay chủ yếu được đào tạo theo chương trình sư phạm đơn môn, chưa được trang bị về cơ sở lý luận dạy học tích hợp liên môn một cách chính thống, khoa học nên khi thực hiện thì phần lớn là do giáo viên tự mày mò, tự tìm hiểu nên không tránh khỏi việc hiểu chưa đúng, chưa đầy đủ về mục đích, ý nghĩa cũng như cách thức tổ chức dạy học tích hợp liên môn Phần lớn giáo viên đã quen với việc dạy học đơn môn là chính nên giáo viên các môn “liên quan” ít có sự trao đổi chuyên môn do vậy khi dạy học tích hợp liên môn chưa có sự thống nhất về nội dung, phương pháp, thời gian tổ chức các nội dung, chủ đề dạy học tích hợp liên môn của các môn “liên quan”; Mặt khác do chương trình giáo dục đã trải qua nhiều lần cải cách nên nhiều giáo viên khác môn chưa thực sự nắm rõ về cấu trúc chương trình, chưa cập nhật kịp thời những kiến thức mới và chưa được trang bị về “phương pháp

sư phạm” đặc trưng của các môn học “liên quan” nên cho dù đã xác định được kiến thức, mức độ cần liên môn ở mỗi nội dung, chủ đề thì việc lựa chọn phương pháp tổ chức đôi khi còn chưa phù hợp, thậm chí không mang lại hiệu quả Do đó khi tiến hành dạy học tích hợp liên môn kết quả đạt được mới ở mức tích hợp; chưa tận dụng, phát huy được việc vận dụng kiến thức ở các môn

“liên quan” làm công cụ hỗ trợ cho quá trình dạy học liên môn, chưa phát huy được sức mạnh tổng hợp của các môn “liên quan” trong dạy học các chủ đề tích hợp liên môn và cũng chưa thực sự giảm tải được…

Trong tổng thể các hoạt động giáo dục của nhà trường hiện nay, dạy học tích hợp liên môn đã và đang thực hiện trong chương trình giáo dục theo thời khóa biểu chính khóa, bên cạnh đó còn có những hoạt động khác cũng đang sử

Trang 13

dụng việc tích hợp liên môn và góp phần rất lớn vào công cuộc đổi mới giáo dục toàn diện, đó là các hoạt động ngoại khóa

Hoạt động ngoại khoá là một trong những hình thức hoạt động ngoài giờ lên lớp có tác dụng góp phần nâng cao chất lượng học tập và giáo dục cho học sinh Hoạt động ngoại khoá bao gồm một số các hình thức tổ chức như câu lạc

bộ khoa học, dạ hội khoa học hay nghệ thuật, tổ ngoại khoá Đây là những hình thức tổ chức hoạt động dựa trên sự hứng thú và tự nguyện của học sinh, như những trò chơi mà trong đó các em được trổ tài, được giao lưu và được bộc

lộ mình

Hoạt động ngoại khóa được thực hiện trong dạy học tích hợp liên môn không chỉ giúp cho học sinh phát triển nhanh về tư duy mà còn tạo cho học sinh khả năng ứng xử tốt, vận dụng kiến thức tổng hợp linh hoạt, biết cách củng

cố, mở rộng và nâng cao kiến thức, làm cho học sinh hứng thú, yêu thích môn học hơn Mặt khác, hoạt động ngoại khóa còn huy động được mọi học sinh cùng tham gia, là điều kiện thuận lợi cho việc hình thành kỹ năng làm việc nhóm, kĩ năng giao tiếp - rất cần thiết cho mỗi cá nhân trong cuộc sống và công việc ngày nay Hơn thế nữa, hoạt động này cũng góp phần đắc lực vào việc cung cấp sự hiểu biết và hình thành hứng thú nghề nghiệp cho học sinh Thông qua các hoạt động ngoại khoá được thực hiện trong hoạt giáo dục tích hợp liên môn, học sinh củng cố, mở rộng các kiến thức đã học, tìm kiếm các kiến thức mới, phát triển hứng thú nhận thức các môn học, do đó kiến thức, kĩ năng của các em vững chắc hơn, sâu hơn và rộng hơn

Tuy nhiên, để hoạt động ngoại khóa thực sự hữu ích và thành công, ngoài vai trò tích cực của học sinh và giáo viên thì năng lực tổ chức hoạt động ngoại khoá là chìa khoá quyết định sự thành công này Nhưng hiện nay, hoạt động ngoại khoá trong các nhà trường phổ thông còn rất hạn chế, chưa được các nhà quản lí quan tâm Các hoạt động này mới chỉ dừng lại ở những đơn môn có thế mạnh (ngữ văn, sinh học…) và ngay cả những môn đó thì hình thức tổ chức

Trang 14

cũng chưa phong phú, chưa tạo được hứng thú thật sự cho học sinh chứ chưa nói tới việc tổ chức hoạt động ngoại khoá trong dạy học tích hợp liên môn Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do các nhà quản lí và giáo viên chưa được cung cấp đầy đủ lí luận về tổ chức và quản lí hoạt động ngoại khoá trong dạy học tích hợp liên môn học Còn quá ít các công trình nghiên cứu về vấn đề này Giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục nói chung, cán bộ quản lí nhà trường nói riêng chưa ý thức được đầy đủ về vai trò và tác dụng của các hình thức hoạt động ngoại khoá Năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa nói chung và ngoại khóa liên môn nói riêng của giáo viên còn hạn chế, chưa đồng đều Còn quá ít những buổi tập huấn và những buổi giao lưu về tổ chức hoạt động ngoại khóa

Cùng chung thực trạng trên, các trường THCS thị xã Quảng Yên trong những năm qua cũng chưa chú trọng đến công tác tổ chức và quản lý hoạt động ngoại khóa môn học, một phần do yêu cầu về thời gian, kinh phí tổ chức hạn hẹp, mặt khác do nhận thức của giáo viên về hoạt động ngoại khoá còn phiến diện, năng lực tổ chức ngoại khoá còn hạn chế

Đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động ngoại khóa ở trường THCS, nhưng thực tế ở thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh chưa

có công trình nghiên cứu nào về phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn

Với những lý do trên, tôi chọn đề tài “Phát triển năng lực tổ chức các

hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn”

để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp nhằm phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn tại trường THCS Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

Trang 15

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1.Khách thể nghiên cứu

Hoạt động phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được và triển khai được một số biện pháp dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn xác đáng thì năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa của giáo viên và chất lượng các hoạt động ngoại khoá trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS Trần Hưng Đạo sẽ được nâng cao, giúp học sinh học tập có hứng thú và đạt kết quả cao hơn, góp phần phát triển toàn diện các phẩm chất và năng lực của các em, nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa của giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng dạy học

5.2 Nghiên cứu thực trạng về năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa của giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh

5.3 Đề xuất một số biện pháp phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Khảo sát qua:

+ Bảng hỏi, phỏng vấn trực tiếp CBGV nhà trường

Trang 16

+ Tham dự, quan sát các hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn

+ Phỏng vấn cán bộ quản lí nhà trường, giáo viên, học sinh

6.3 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

6.4 Phương pháp chuyên gia

6.5 Phương pháp toán thống kê

7 Dự kiến đóng góp của luận văn

7.1 Những đóng góp về mặt lý luận

Đề xuất được một số biện pháp mang tính khả thi nhằm phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn ở nhà trường THCS Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh

7.2 Những đóng góp về mặt thực tiễn

Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS Trần Hưng Đạo sẽ thúc đẩy khả năng thích ứng, vận dụng sáng tạo kiến thức, kỹ năng, phương pháp trong khối lượng tri thức toàn diện, hài hòa và hợp lý để giải quyết tình huống mới mẻ và khác nhau trong cuộc sống hiện đại của học sinh

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo, Phụ lục Nội dung luận văn được cấu trúc trong 3 chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về phát triển năng lực tổ chức các

hoạt động ngoại khóa cho giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn ở nhà trường THCS

Chương 2: Thực trạng hoạt động phát triển năng lực tổ chức các hoạt

động ngoại khóa cho giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn ở nhà trường THCS Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Yên

Chương 3: Biện pháp phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại

khóa cho giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn ở nhà trường THCS Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Yên

Trang 17

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỔ CHỨC

CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO GIÁO VIÊN

TRONG DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN Ở NHÀ TRƯỜNG THCS

1.1 Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề

Hoạt động ngoại khóa là một trong các hình thức dạy học có thể giúp HS đạt kết quả cao hơn trong học tập và góp phần hoàn thiện nhân cách cho các

em Chính vì vậy, hoạt động ngoại khóa ngày càng được trú trọng nghiên cứu

và thực hiện không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều nước trên thế giới

Nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của học sinh trên tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TƯ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, sau khi Quốc hội thông qua Đề án đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông, Bộ GD-ĐT tiếp tục chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cường bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên sẵn sàng đáp ứng mục tiêu đổi mới, trong đó tăng cường năng lực dạy học theo hướng “tích hợp, liên môn” là một trong những vấn đề cần ưu tiên

1.1.1 Trên thế giới

Hoạt động ngoài giờ lên lớp và hoạt động ngoại khoá là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục ở hầu hết tất cả các nước trên thế giới Hoạt động này được chú trọng nghiên cứu và thực hiện như là một công cụ hữu ích

để giúp học sinh học tập có kết quả hơn và phát triển toàn diện hơn nhân cách của các em

Tại Anh, gần 7 triệu học sinh hàng năm được tham gia vào các hoạt động ngoại khoá và hoạt động ngoài giờ lên lớp, có nghĩa là hàng tuần có hàng nghìn em được đi tham quan hay tham gia vào các câu lạc bộ học tập Theo các nhà giáo dục Anh, các hoạt động này giúp học sinh gắn kiến thức với cuộc sống Chính phủ Anh cho rằng, cần xem các hoạt động này là một phần quan

Trang 18

trọng của công tác giáo dục thế hệ trẻ Để nâng cao chất lượng và tăng cường

số lượng các hoạt động này, chính phủ Anh đã đưa ra các qui định về trách nhiệm của giáo viên và nhà trường, tăng cường các nguồn lực và các điều kiện cho việc tổ chức các hoạt động ngoại khoá và các hoạt động ngoài giờ lên lớp khác [dẫn theo 12]

Công trình nghiên cứu gần đây của các nhà giáo dục Mĩ cho thấy tác dụng to lớn của các hoạt động ngoài giờ lên lớp nói chung và ngoại khoá nói riêng sau đây đối với đời sống của học sinh: có 49% học sinh không tham gia vào các hoạt động ngoài giờ lên lớp sử dụng ma tuý, 37% trong độ tuổi từ 13-

19 phải làm bố mẹ sớm hơn những em khác có tham gia từ 1đến 4 giờ vào các hoạt động ngoại khoá 8/10 em có tham gia các hoạt động ngoại khoá đạt được kết quả học tập cao Những học sinh thường xuyên tham gia vào các chương trình hoạt động ngoài giờ lên lớp có chất lượng thường đạt được thành tích học tập cao hơn, có hành vi đạo đức tốt hơn trong nhà trường, có mối quan hệ và xúc cảm tốt hơn, phát triển tốt hơn và không có các hiện tượng sử dụng ma tuý, bạo lực [dẫn theo 9]

Các nhà giáo dục Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của các hoạt động ngoài giờ lên lớp và hoạt động ngoại khoá Học sinh Nhật Bản dành khá nhiều thời gian cho các hoạt động này vì hầu hết các trường học ở Nhật Bản là các trường bán trú Tuy nhiên, các hoạt động ngoài giờ lên lớp này tập trung chủ yếu vào việc giáo dục đạo đức và giáo dục truyền thống cho học sinh như dạy các nghi thức giao tiếp theo tập tục của người Nhật, dạy cách pha trà, nấu nướng, các nghề truyền thống của Nhật Bản Ngoại khoá các môn học chủ yếu

tổ chức qua các cuộc thi, các trò chơi ở trường và trên ti vi Chương trình cải cách giáo dục của Nhật Bản giảm bớt thời lượng các giờ lên lớp để tăng cường nhiều hơn các hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh [dẫn theo 25]

Trang 19

Từ thực tiễn trải nghiệm, nhà sư phạm J.A Cômen xki kết luận: “Công việc ngoại khoá nếu được tiến hành có hệ thống không những nâng cao trình độ chung về sự tiến bộ của học sinh mà còn cả về trình độ ngôn ngữ, kiến thức của các em” [30] Cai Rôp - Nhà giáo dục học người Nga đã viết: “Khi đặt kế hoạch công tác giáo dục chung cho cả năm học mới, người Hiệu trưởng phải xét cả kết quả hoạt động ngoài giờ lên lớp năm học trước và nhằm mục đích nâng cao thành tích của học sinh, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường,

mà định nhiệm vụ hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khoá cho năm học sắp tới Trong kế hoạch công tác của nhà trường có dành một mục riêng cho hoạt động ngoài giờ lên lớp và hoạt động ngoại khóa [29]

Như vậy, các công trình nghiên cứu này đã làm nổi bật tầm quan trọng của các hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt đông ngoại khoá và chỉ ra một số biện pháp cần thiết cho người cán bộ quản lý (CBQL) các nhà trường phải làm gì để

tổ chức và quản lí tốt các hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

Nhìn chung trên thế giới, nhiều nước có xu hướng tích hợp các môn học thuộc lĩnh vực khoa học xã hội như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân…để tạo thành môn học mới, với hình thức tích hợp liên môn và tích hợp xuyên môn

Xu hướng thứ hai là việc thực hiện quan điểm tích hợp nhưng không tạo môn học mới Đại diện cho xu hướng này là Cộng hòa Liên bang Đức; Hà Lan…

Như vậy, trên thế giới hiện nay có hai xu hướng dạy học tích hợp:

- Tích hợp trong một môn học gồm có tích hợp đơn môn, tích hợp đa môn, tích hợp liên môn hoặc tích hợp xuyên môn

- Tích hợp nhiều môn học, nhiều lĩnh vực thành một môn tổng hợp mới gồm có tích hợp liên môn và tích hợp xuyên môn

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

Thời gian gần đây đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề dạy học tích hợp (DHTH) dưới góc độ lý luận dạy học nói chung và lý luận dạy học môn học nói riêng, trong đó vấn đề được các nhà nghiên cứu quan tâm là việc xây dựng

Trang 20

chương trình và sách giáo khoa theo quan điểm tích hợp Ở trung học cơ sở và trung học phổ thông, tích hợp môn học còn đang được nghiên cứu thử nghiệm trong phạm vi hẹp mà chưa được triển khai đại trà

Xu hướng DHTH ở Việt Nam nhằm mục tiêu rút gọn thời lượng trình bày tri thức của nhiều môn học và chú trọng tập dượt cho học sinh cách vận dụng tổng hợp các tri thức vào thực tiễn Thực tế cho thấy, để giải quyết một vấn đề thực tiễn thường phải huy động tri thức của nhiều môn học - dạy từng môn học riêng sẽ đem lại những tri thức hàn lâm có hệ thống nhưng khó vận dụng vào thực tiễn

Có thể điểm qua một số nghiên cứu về dạy học tích hợp ở Việt Nam như sau:

Theo tác giả Trần Bá Hoành: Việc dạy học tích hợp ở các trường phổ thông không chỉ liên quan với việc thiết kế nội dung chương trình mà còn đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ về cách tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp dạy và học, thay đổi việc kiểm tra, đánh giá Chương trình giáo dục phổ thông mới

2012 chưa thực hiện các môn học tích hợp ở trung học cơ sở (THCS) Tuy chưa thực hiện được các môn học tích hợp, nhưng vấn đề phát triển năng lực và kỹ năng DHTH của GV trung học vẫn được đặt ra Bởi vì, ngày càng có nhiều nội dung giáo dục mới cần đưa vào nhà trường như: giáo dục dân số - môi trường, giáo dục phòng chống HIV/AIDS, chống các tệ nạn xã hội, giáo dục pháp luật,

an toàn giao thông…) nhưng không thể đặt thêm những môn học mới mà phải lồng ghép vào các môn học đã có Vì thế trong dạy học, GV cần tăng cường những mối liên hệ liên môn (ví dụ sinh học với kĩ thuật nông nghiệp, vật lí với

kĩ thuật công nghiệp), thực hiện tích hợp trong nội bộ môn học (ví dụ Tiếng Việt - Văn học, Tập làm văn trong môn Ngữ văn), tích hợp các mặt giáo dục khác trong các môn học phù hợp (ví dụ giáo dục dân số, môi trường trong môn sinh học, địa lí) [13]

Trang 21

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội đưa ra những dự kiến sẽ thay đổi trong việc dạy và học các môn khoa học xã hội ở bậc phổ thông sau 2015 Ở bậc THCS, thiết kế chương trình lĩnh vực khoa học xã hội cần bảo đảm tính toàn diện, không chỉ có chính trị, cần tăng thêm nhiều bài về lịch sử kinh tế, nhất là về văn minh, văn hóa, các quan hệ các nước, khu vực của cả lịch sử, địa lý thế giới; lịch sử, địa lý Việt Nam Lịch sử, địa lý là hai phân môn trong khoa học

xã hội Có một số chủ đề tích hợp lịch sử, địa lý hoặc môn giáo dục công dân

Ví dụ, về phát kiến địa lý, về truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam, về những thành tựu trong công cuộc đổi mới

Trong công trình nghiên cứu “Vận dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển chương trình giáo dục Việt Nam giai đoạn sau 2015”, tác giả Cao Thị Thặng

đã: Tổng quan các vấn đề lí luận và thực tiễn về xu thế tích hợp trong trong chương trình giáo dục một số nước trên thế giới Phân tích thực trạng việc vận dụng quan điểm dạy và học tích hợp trong chương trình giáo dục Việt Nam Đề xuất giải pháp vận dụng quan điểm tiếp cận tích hợp vào việc phát triển chương trình trường phổ thông Việt Nam trong tương lai sau 2015[24]

Viện Khoa học giáo dục Việt Nam và nhóm nghiên cứu đề án Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau 2015 đã đề xuất: Ở bậc THCS, sẽ tích hợp các môn lịch sử, địa lý và một số vấn đề xã hội thành môn “tìm hiểu xã hội” So với chương trình hiện hành, nội dung lịch sử, địa lý và một số vấn đề xã hội của chương trình mới sẽ được xếp sắp sao cho có sự liên kết, gắn nhau giữa các nội dung Trong mỗi năm học có một số chủ đề tích hợp nội dung của lĩnh vực khoa học xã hội Nội

bộ mỗi phân môn được cấu trúc lại theo quan điểm tích hợp

Tác giả Hoàng Thị Tuyết phân tích lý thuyết tích hợp và chương trình giáo dục tích hợp và thực tiễn ứng dụng lý thuyết này ở Việt Nam trong việc xây dựng chương trình phổ thông, đặc biệt là xây dựng chương trình tiểu học sau 2015 [27]

Trang 22

Tại hội thảo “Dạy tích hợp - dạy học phân hóa trong chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015” do Bộ GD-ĐT tổ chức ở TPHCM ngày

27/11/2012, nhiều tác giả đưa ra mô hình dạy học tích hợp và phân hóa cho giáo dục phổ thông nước nhà dựa trên kinh nghiệm một số nước như Hàn Quốc, Pháp… và đề xuất xu hướng tích hợp trong chương trình Bậc THCS, ngoài các môn bắt buộc sẽ có các môn tự chọn Nhiều nhà nghiên cứu đề xuất cần chú trọng đến việc tích hợp trong nhiều môn học và giảm các môn học bắt buộc, tăng môn học tự chọn ngoài các môn học Toán, Ngữ Văn, Ngoại ngữ, Công nghệ, Giáo dục Công dân sẽ xây dựng hai môn học mới gồm môn Khoa học Tự nhiên (trên cơ sở các môn Lý, Hóa, Sinh trong chương trình hiện hành)

và môn Khoa học Xã hội (trên cơ sở môn Sử, Địa trong chương trình hiện hành cùng các vấn đề xã hội) [18]

Tác giả Đào Thị Hồng phân tích khái niệm và ý nghĩa của dạy học tích hợp và khẳng định “Muốn tiến hành có hiệu quả, cần phải chú trọng đến việc bồi dưỡng GV GV phải hiểu được thế nào là tích hợp, phải nghiên cứu chương trình, tài liệu xem nó dựa trên môn khoa học xác định nào, có thể mở rộng quan

hệ tương tác với các khoa học khác như thế nào, mức độ tích hợp thể hiện ra sao? ” Tác giả đã nghiên cứu những kĩ năng cần thiết để dạy học theo hướng tích hợp ở trường tiểu học Việt Nam, đồng thời đề xuất một số giải pháp bồi dưỡng giáo viên nhằm phát triển những kĩ năng đó, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục [15]

Tác giả Nguyễn Phúc Chỉnh nghiên cứu “Hình thành năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên trung học phổ thông”.Trong công trình này, tác giả đã

nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn và nghiên cứu biên soạn tài liệu dạy học tích hợp một số môn học (Vật lý, Sinh học, Địa lý, ) ở trường trung học phổ thông, tổ chức tập huấn hình thành năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên trung học phổ thông [4]

Trang 23

Từ những năm 60, khi xây dựng chương trình giáo dục, Bộ Giáo dục đã xác định rõ trong cuốn Giải thích chương trình quốc văn 1961 - 1962: “Muốn thực hiện giáo dục và giáo dưỡng trong các môn học đạt kết quả đầy đủ thì ở nhà trường cần tổ chức ngoại khoá Hoàn cảnh kháng chiến trước đây chưa cho phép chúng ta thực hiện đầy đủ công tác này cho nên trong chương trình cũng chưa ghi phần ngoại khoá Từ lúc hoà bình được lập lại, vấn đề này được nêu ra

và được các địa phương thực hiện lẻ tẻ

Trong chương trình mới công tác ngoại khoá trở thành một phần quan trọng, khăng khít với nội khoá Công tác ngoại khoá không nên vì cái tên ngoại khóa của nó mà bị đặt vào một vị trí quá ư thấp kém như một số trường vẫn làm như vậy Công tác ngoại khoá không hề mâu thuẫn gì với nội dung giáo dục, giáo dưỡng của nhà trường XHCN mà trái lại bổ sung và nâng cao chất lượng của nội khoá lên một bước

Cho đến nay đã có một số đề tài đã nghiên cứu việc tổ chức HĐNK: Tác

giả Phạm Lăng với bài viết "Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường PTTH Chu Văn An Hà Nội" trên Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 12, đã xác

định nhiều hình thức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và nhấn mạnh: Nếu

tổ chức hoạt động này một cách khoa học sẽ không làm giảm đi chất lượng các môn học [19]

Tác giả Đinh Xuân Huy với công trình nghiên cứu: Các biện pháp quản

lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của người Hiệu trưởng trong trường phổ thông Dân Tộc Nội Trú - Tỉnh Lai Châu, đã khẳng định vai trò quan trọng của tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục của trường phổ thông Dân Tộc Nội Trú, xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động này của người hiệu trưởng, trong đó có hoạt động ngoại khoá liên môn [17]

Trang 24

Nhìn chung các tác giả trên thế giới và trong nước đều đề cao vai trò và tác dụng của hoạt động ngoại khoá trong quá trình giáo dục học sinh, xem hoạt động ngoại khoá là một trong những hình thức tổ chức dạy học quan trọng, không thể thiếu trong quá trình dạy học và giáo dục học sinh

Tuy nhiên bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức hoạt động ngoại khoá nói chung và ngoại khóa bộ môn nói riêng, chưa có đề tài nào nghiên cứu về việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn, những công trình nghiên cứu hoạt động ngoại khoá cũng chưa chỉ ra một cách cụ thể việc cần phát triển năng lực tổ chức hoạt động ngoại khoá cho giáo viên trong dạy học ra sao? Làm thế nào để hoạt động tổ chức ngoại khoá liên môn trong nhà trường trung học cơ sở thực sự là một hoạt động thường xuyên

có kết quả tốt?

Chính vì vậy, trong điều kiện công tác của bản thân, tôi thấy cần có sự nghiên cứu cơ bản về thực trạng năng lực tổ chức HĐNK của giáo viên trong dạy học tích hợp liên môn tại trường THCS Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh Từ đó đề xuất được và triển khai một số biện pháp mà tôi cho rằng hết sức cần thiết dựa trên cơ sở khoa học và phù hợp với điều kiện thực tiễn xác đáng thì năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa của giáo viên và chất lượng các hoạt động ngoại khoá trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS Trần Hưng Đạo sẽ được nâng cao, đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục trong giai đoạn hiện nay

1.2 Lý luận về dạy học tích hợp liên môn

1.2.1 Dạy học tích hợp liên môn là gì?

Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật;giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông Tức là,

Trang 25

dạy cho học sinh biết cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải quyết những tình huống cụ thể, nhằm mục đích hình thành, phát triển năng lực ở người học Đồng thời chú ý xác lập mối liên hệ giữa các kiến thức, kĩ năng khác nhau của các môn học hay các phân môn khác nhau để bảo đảm cho học sinh khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình vào giải quyết các tình huống tích hợp

Dạy học liên môn là hình thức dạy học xác định các nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học để dạy học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau Đối với những kiến thức liên môn nhưng có một môn học chiếm ưu thế thì có thể bố trí dạy trong chương trình của môn đó và không dạy lại ở các môn khác Trường hợp nội dung kiến thức có tính liên môn cao hơn thì sẽ tách ra thành các chủ đề liên môn để tổ chức dạy học riêng vào một thời điểm phù hợp, song song với quá trình dạy học các liên môn liên quan

Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung, những chủ đề giao thoa giữa các môn học với nhau, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học, tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau làm cho nội dung học trong chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn và học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn thuộc

về nội dung dạy học chứ không phải là phương pháp dạy học Giữa dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn với dạy học theo chủ đề đơn môn có những sự khác biệt Chủ đề đơn môn đề cập đến kiến thức thuộc về một môn học nào đó còn chủ đề liên môn đề cập đến kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học

Về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thì không có gì khác biệt Đối với một chủ đề, dù đơn môn hay liên môn, thì vẫn phải chú trọng việc ứng dụng kiến thức của chủ đề ấy, bao gồm ứng dụng vào thực tiễn cũng như ứng dụngtrong các môn học khác Do vậy, về mặt phương pháp dạy học thì không

Trang 26

có phân biệt giữa dạy học một chủ đề đơn môn hay dạy học một chủ đề liên môn, tích hợp Điều quan trọng là dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh đòi hỏi phải tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực và sáng tạo cho học sinh, mà các hoạt động ấy phải được tổ chức ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộng đồng, đặc biệt quan tâm đến hoạt động thực hành và ứng dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn

1.2.2 Sự khác nhau giữa dạy học theo chủ đề "đơn môn" và chủ đề

"liên môn"?

Trước hết phải nói rằng “dạy học tích hợp, liên môn” không phải là 2 khái niệm tách rời nhau mà chỉ là một khái niệm duy nhất, đó là dạy những nội dung kiến thức liên quan đến 2 hay nhiều môn học Đã dạy học “tích hợp” thì chắc chắn phải dạy kiến thức “liên môn” và ngược lại, để bảo đảm hiệu quả của dạy liên môn thì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu tích hợp

Ở mức độ thấp thì dạy học tích hợp mới chỉ là lồng ghép những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học một môn học như: lồng ghép giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông Liên môn là những chủ đề có nội dung kiến thức liên quan đến 2 hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội Ví dụ: Kiến thức vật

lý và kỹ thuật trong động cơ, máy phát điện; kiến thức vật lý và hóa học trong nguồn điện hóa học; kiến thức lịch sử và địa lý trong chủ quyền biển, đảo; kiến thức ngữ văn và giáo dục công dân trong giáo dục đạo đức, lối sống…

Như vậy, nếu xây dựng được các chuyên đề liên môn trong chương trình

sẽ giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức các môn học khác nhau, gây quá tải, nhàm chán, không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn…

Trang 27

Còn việc giáo viên phải soạn lại giáo án thì ngay cả việc dạy các chủ đề đơn môn cũng phải soạn lại do yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Chủ đề đơn môn đề cập đến kiến thức thuộc về một môn học nào đó còn chủ đề liên môn đề cập đến kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học

Về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thì không có gì khác biệt Đối với một chủ đề, dù đơn môn hay liên môn, thì vẫn phải chú trọng việc ứng dụng kiến thức của chủ đề ấy, bao gồm ứng dụng vào thực tiễn cũng như ứng dụng trong các môn học khác

Do vậy, về mặt phương pháp dạy học thì không có phân biệt giữa dạy học một chủ đề đơn môn hay dạy học một chủ đề liên môn, tích hợp

Điều quan trọng là dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh đòi hỏi phải tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực và sáng tạo cho học sinh, mà các hoạt động ấy phải được tổ chức ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộng đồng, đặc biệt quan tâm đến hoạt động thực hành và ứng dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn

1.2.3 Xu hướng của dạy học tích hợp liên môn ở nước ta

Ở Việt Nam, trước những yêu cầu có tính pháp lý về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục giáo dục phổ thông sau năm 2015 đã được thể hiện trong các văn bản, nghị quyết của đại hội Đảng Đặc biệt mới nhất là trong Nghị quyết 29/NQ-TW với mục tiêu thay đổi “phương pháp dạy học từ truyền thụ kiến thức sang tổ chức hướng dẫn định hướng phát triển năng lực nhận thức học sinh”, đang đặt ra thách thức lớn đối với đội ngũ giáo viên ở trường phổ thông Theo đề án đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, dạy học tích hợp là định hướng

về nội dung và phương pháp dạy học, trong đó giáo viên tổ chức hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó hình thành những kiến thức, kỹ năng mới, phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng

Trang 28

lực giải quyết vấn đề trong học tập và thực tiễn cuộc sống, nhằm đào tạo những con người có năng lực phát triển và giải quyết các vấn đề đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế - xã hội thời kỳ hội nhập

Từ yêu cầu thực tiễn của giáo dục hiện đại và thực trạng của giáo dục Việt Nam hiện nay, dạy học tích hợp liên môn là xu thế tất yếu và có tính khả thi

Mặt khác khi dạy học tích hợp liên môn ta thấy có nhiều ưu điểm:

+ Ưu điểm với học sinh:

Trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc

Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên môn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

+ Ưu điểm với giáo viên:

Đối với giáo viên thì ban đầu có thể có chút khó khăn do việc phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác Tuy nhiên khó khăn này chỉ là bước đầu và có thể khắc phục dễ dàng bởi hai lý do:

Một là, trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và vì vậy

đã có sự am hiểu về những kiến thức liên môn đó;

Hai là, với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học;

Trang 29

Vì vậy, giáo viên các liên môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học

Như vậy, dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tải cho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên liên môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp Thế hệ giáo viên tương lai sẽ được đào tạo về dạy học tích hợp, liên môn ngay trong quá trình đào tạo giáo viên ở các trường sư phạm

1.3 Hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS

1.3.1 Hoạt động ngoại khóa, ngoại khóa liên môn

1.3.1.1 Hoạt động ngoại khóa

Hiện nay khái niệm hoạt động ngoại khoá cũng chưa được lý giải cặn

kẽ, thấu đáo và nhất quán Hoạt động ngoại khoá là hình thức học tập hay vui chơi? Là chính khoá hay ngoài chính khoá? Bồi dưỡng học sinh giỏi, giúp đỡ học sinh kém có phải là ngoại khoá hay không? Trong điều kiện dạy học hiện nay, do yêu cầu về sự cập nhật thông tin, tri thức khoa học những khái niệm của lý luận dạy học như: lớp học, giờ học, bài học sẽ có sự thay đổi Ranh giới giữa trong lớp học và ngoài lớp học, trong giờ học và ngoài giờ học cũng sẽ khác đi … cần phải đổi mới và khẳng định lại nhận thức về khái niệm hoạt động ngoại khoá, vai trò và tác dụng của nó cho cả người dạy, người học và nhà quản lý

Một trong những đặc điểm cơ bản của quá trình dạy học hiện đại là nhu cầu học tập của học sinh có xu hướng vượt ra khỏi phạm vi tri thức do chương trình quy định Do đó, những tri thức mà các em lĩnh hội được qua hoạt động nội khóa không thỏa mãn được nhu cầu nhận thức của họ Vì thế, trong các trường học, nhà sư phạm tổ chức các hoạt động ngoại khoá (HĐNK) nhằm tạo

Trang 30

điều kiện cho học sinh mở rộng, đào sâu tri thức, phát triển hứng thú và năng lực riêng của mình, đồng thời, dần dần có thể hướng học sinh vào những nghề nghiệp nhất định trong tương lai

Hoạt động ngoại khoá là một hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp,

không quy định bắt buộc trong chương trình dựa trên sự tự nguyện tham gia

của các em HS Do sự hạn chế của thời gian lên lớp trong chương trình chính khoá, đồng thời với sự gia tăng không ngừng của tri thức đã làm xuất hiện mâu thuẫn giữa nhu cầu nhận thức của HS với tính kế hoạch của chương trình

Để giải quyết mâu thuẫn này, người ta tổ chức các hoạt động ngoại khoá nhằm tạo điều kiện cho mỗi HS có thể mở rộng, đào sâu kiến thức, phát triển những hứng thú, năng lực cá nhân và kích thích thiên hướng của các em về một mặt hoạt động nào đó

Với cách hiểu như trên, hoạt động ngoại khoá được xem như một hình thức dạy học quan trọng, là một trong những con đường để đổi mới PPDH theo hướng “phát huy tính tích cực… đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS” nhằm nâng cao chất lượng học tập

Như vậy có thể hiểu, hoạt động ngoại khóa là hoạt động giáo dục có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức được thực hiện trong các hoạt động thực tiễn về khoa học - kỹ thuật, văn hóa văn nghệ, thể thao, vui chơi, tham quan du lịch được thực hiện ngoài giờ lên lớp nhằm bổ sung, nâng cao kiến thức đã được học tập cho người học

Để tổ chức HĐNK đạt hiệu quả cao, một mặt, bản thân học sinh tích cực tham gia, mặt khác cần có sự chỉ đạo và hỗ trợ của giao viên cũng như sự hỗ trợ của các cơ quan văn hóa xã hội, các cơ sở sản xuất… và các cá nhân, các nhà khoa học, các chiến sĩ, các sĩ quan, các chiến sĩ thi đua và anh hùng lao động…

1.3.1.2 Ngoại khóa liên môn

Ngoại khoá liên môn là một hình thức tổ chức dạy học quan trọng, được

tổ chức ngoài giờ học các bộ môn theo thời khoá biểu, là một trong những con đường để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng “phát huy

Trang 31

tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui,

hứng thú học tập cho học sinh’’

Như vậy có thể hiểu, ngoại khoá liên môn là một hình thức tổ chức học

tập ngoài giờ lên lớp có kế hoạch có phương hướng xác định được học sinh tiến hành theo nguyên tắc tự nguyện ở ngoài giờ lên lớp chính khoá, dưới sự điều khiển, hướng dẫn của giáo viên, nhằm bổ sung, củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức, kỹ năng các môn học đã được học trong chương trình chính khoá,

đồng thời góp phần giáo dục học sinh một cách toàn diện

1.3.2 Mục đích, yêu cầu của hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS

Với tư cách là một hình thức hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp, hoạt

động ngoại khoá trong dạy học tích hợp liên môn ở THCS phải đạt được những

mục đích, yêu cầu sau đây:

+ Phục vụ tốt mục đích và nhiệm vụ dạy và học ở trường THCS, vì vậy, hoạt động ngoại khoá trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS phải xoay quanh các vấn đề sau:

- Chú trọng rèn luyện óc thông minh, phương pháp suy nghĩ độc lập, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề Tạo cơ sở thuận lợi cho việc đổi mới phương pháp dạy học ở THCS: phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tế

- Góp phần rèn luyện tinh thần trách nhiệm, ý thức gắn bó với tập thể Thông qua hoạt động ngoại khoá học sinh vừa khẳng định được khả năng, vừa xác định được vai trò của mình trước tập thể, đồng thời hoạt động ngoại khoá còn tạo ra một môi trường sống mới mà ở đó học sinh hoà nhập vào một cách

tự nhiên, vui vẻ, thoải mái tự nguyện và đó sẽ là cơ hội cho các em mở rộng quan hệ: quan hệ với bạn khác lớp, với các thầy cô giáo khác

Trang 32

+ Phục vụ cho mục tiêu giáo dục toàn diện: Thông qua hoạt động ngoại khoá liên môn, học sinh vừa củng cố được những tri thức, kĩ năng kiến thức được học trên lớp vừa được nâng cao mở rộng những hiểu biết, khả năng tư duy, sáng tạo và khả năng vận dụng vào trong thực tiễn mà trong phạm vi giờ học nội khoá không cho phép

+ Làm cho học sinh yêu thích các môn học trên lớp: Gây hứng thú học cho học sinh là một trong những biện pháp nâng cao chất lượng dạy học Với những hình thức hoạt động phong phú và đa dạng, hoạt động ngoại khoá dễ dàng kích thích bồi dưỡng nhu cầu và hứng thú học tập, yêu thích các môn học của học sinh Bên cạnh đó, hoạt động ngoại khoá giúp các em cảm thấy thoả mái, dễ chịu và phục hồi sức lực sau những giờ học căng thẳng

+ Góp phần phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu để đào tạo cho đất nước những mầm non nhân tài Đây là một nhiệm vụ giáo dục mà nhà trường THCS phải coi trọng Như vậy hoạt động ngoại khoá trong dạy học tích hợp liên môn có mục đích và ý nghĩa rất lớn Đó là một hình thức để nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường, là một biện pháp để thực hiện việc kết hợp giáo dục nhà trường với giáo dục của gia đình và xã hội, để gắn liền lí luận với thực tiễn Ngày nay, theo chỉ đạo đổi mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì không dùng ngoại khóa và chính khóa mà coi HĐNK là sự bắt buộc đồng thời

là trách nhiệm của giáo viên phải tổ chức để học sinh được trải nghiệm trong hoạt động sáng tạo (Theo công văn số 4099/BGDĐT-GDTrH ngày 05/8/2014:

"Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2014 - 2015" của

Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu phải chú trọng đến các hoạt động trải nghiệm sáng tạo)

1.3.3 Nội dung tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS

Nội dung hoạt động ngoại khoá trong dạy học tích hợp liên môn có thể là

những vấn đề kiến thức không nằm trong chương trình nhưng phải dựa vào hoặc có liên quan đến kiến thức đã được học để phát triển và đào sâu nhằm

Trang 33

phục vụ cho nội khoá Kinh nghiệm cho hay giờ ngoại khoá không nên biến thành một giờ lên lớp thứ hai hoặc là một giờ phụ đạo về bài học đã giảng trên lớp Phạm vi kiến thức, đề tài của hoạt động ngoại khoá có thể rất rộng rãi Từ đầu năm, giáo viên phụ trách ngoại khoá có thể cùng với lực lượng giáo viên, Đoàn thanh niên tìm hiểu những danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, những cơ

sở sản xuất, những câu chuyện dân gian, vốn ca dao tục ngữ… có thể làm đề tài nghiên cứu cho tổ ngoại khoá và học sinh nói chung Đồng thời phải liên hệ với cấp uỷ, chính quyền địa phương để nắm đựơc tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội ở địa phương Đây là điều kiện đầu tiên đảm bảo cho công tác ngoại khoá của trường gắn liền với đời sống Nhưng cũng không phải vì tính chất rộng rãi, phong phú về nội dung của hoạt động ngoại khoá mà chúng ta lại đưa đến cho học sinh những kiến thức, những hiểu biết hoàn toàn thoát ly khỏi phạm vi chương trình Nội dung kiến thức ngoại khoá liên môn không thể là những vấn đề xa lạ đối với học sinh Ngoại khoá tách rời khỏi nội khoá chẳng những không có lợi gì mà còn làm phương hại đến học tập của học sinh Giáo viên cần cho học sinh hiểu được kiến thức cơ bản của từng vấn đề có liên quan đến ngoại khoá để khi tổ chức ngoại khoá học sinh có thể đào sâu và mở rộng tầm hiểu biết của mình Tuỳ theo từng chủ đề tích hợp liên môn mà người tổ chức có những hoạt động ngoại khoá cho phù hợp

Ví dụ: Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, kiến thức của môn Sinh học gắn liền với cuộc sống thường ngày Vì vậy, các vấn đề mang tính thời sự rất dễ dàng được tích hợp vào trong dạy học môn Sinh như: các dịch bệnh lây truyền (HIV, viêm gan B, cúm gia cầm, Ebola…), vấn đề biến đổi khí hậu toàn cầu, sự ô nhiễm môi trường, sự cạn kiệt tài nguyên, sự già hóa dân số, các vấn

đề phúc lợi xã hội, vấn đề y tế và chăm sóc sức khỏe…Trong chương trình môn Sinh học, học sinh có thể sử dụng kiến thức ở hầu hết các môn học như môn Toán, môn Hóa học, môn Vật lý, môn Địa lý, môn Văn học, môn Tin, môn GDCD, môn Công nghệ… để xây dựng chủ đề liên môn Trong khi đó, thực

Trang 34

tiễn dạy học môn Sinh học ở trường phổ thông từ các năm học có triển khai bộ sách giáo khoa phân ban đến nay đã gặp một số tồn tại như phân phối chương trình chưa cân đối về bố cục, nội dung hay về thời lượng dạy trong một môn và giữa các môn Thậm chí còn chồng chéo với các môn khác như môn Công nghệ, môn Hóa, môn Địa, môn GDCD Vì vậy, dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn sẽ khắc phục những tồn tại đó Tuy nhiên, cũng phải nhấn mạnh rằng, không phải đơn vị kiến thức nào giáo viên cũng dạy theo chủ đề Nhiều nội dung vẫn thực hiện như phân phối chương trình của các năm học trước, hoặc nhiểu đơn vị kiến thức nên dạy học theo chủ đề tích đơn môn thì hiệu quả sẽ cao hơn

Thông qua hoạt động ngoại khóa nói chung và ngoại khóa liên môn học nói riêng không những giúp các em hiểu sâu và nhớ lâu những kiến thức đã học mà còn giúp các em rèn luyện kỹ năng sống, qua đó xây dựng được mối quan hệ xã hội đúng đắn, là cơ sở cho việc phát triển nhân cách toàn diện của các em

1.3.4 Hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn ở trường THCS

Trong nhà trường hoạt động ngoại khoá trong dạy học tích hợp liên môn luôn được tổ chức dưới nhiều hình thức phong phú, đa dạng mới có thể thu hút được số đông học sinh, mới có thể tạo ra được sức hấp dẫn với các em - lứa tuổi thích khám phá những gì mới mẻ Việc tổ chức HĐNKLM có thể thực hiện trong 1 tiết học, một buổi hoặc cả ngày (đối với các buổi dã ngoại, tham quan) Đối tượng tham gia chủ yếu là giáo viên các môn có nội dung chương trình ngoại khóa Các giáo viên khác: đến để dự, cổ vũ, làm công tác ổn định học sinh Và học sinh thuộc đối tượng nằm trong phần có nội dung ngoại khóa (là chính), các HS không thuộc đối tượng tham gia để cổ vũ, quan sát, làm quen, học tập Có thể tổ chức NKLM theo các hình thức như:

- Ngoại khóa theo chủ điểm,

- Tham quan, đi thực tế,

- Tổ chức các cuộc thi có tính tổng hợp,

Trang 35

- Nói chuyện chuyên đề,

- Xem và biểu diễn văn nghệ,

1.4 Phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn

1.4.1 Năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa của giáo viên THCS là gì?

Khái niệm năng lực (Competency) nói đến khả năng thực hiện thành công một hoạt động nào đó hay năng lực thực hiện

Năng lực mang tính cá nhân hóa, năng lực có thể được hình thành và phát triển thông qua đào tạo, bồi dưỡng và tự trải nghiệm qua thực tiễn

Năng lực hoạt động là khả năng thực hiện những nhiệm vụ công việc và giải quyết các tình huống nảy sinh trong hoạt động bảo đảm cho một tổ chức (ở đây là nhà trường) đạt mục tiêu đề ra Là một tổ hợp thuộc tính tâm lí phức hợp gồm kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm và nghệ thuật cũng như thái độ của chủ thể đối với đối tượng trong quá trình hoạt động Bao gồm năng lực chung: Năng lực chuyên môn; Năng lực quan hệ con người; Năng lực khái quát

Năng lực tổ chức thuộc loại năng lực chuyên biệt của người làm công tác lãnh đạo; nếu thiếu nó khó mà hoàn thành được nhiệm vụ Các nhà nghiên cứu chia năng lực tổ chức làm hai loại: Năng lực tổ chức chung và năng lực tổ chức đặc biệt

Trước đây khi đã nói về năng lưc tổ chức của cán bộ bao gồm sự nhạy cảm về tổ chức, sự thấu đáo và năng lực điều khiển, sự am hiểu về con người, tính cởi mở, óc sáng suốt, óc tháo vát, tính kiên nghị, khả năng chan hòa với

Trang 36

mọi người, khả năng thu hút quần chúng Do đó khi xem xét kết quả công việc của một người cần phân tích rõ những yếu tố đã làm cho cá nhân hoàn thành công việc, người ta không chỉ xem cá nhân đó làm gì, kết quả ra sao mà còn xem làm như thế nào chính năng lực thể hiện ở chỗ người ta làm tốn ít thời gian, ít sức lực của cải vật chất mà kết quả lai tốt

Năng lực tổ chức gồm các năng lực thành phần: Năng lực phối hợp các hoạt động dạy học và giáo dục giữa thầy và trò, giữa các trò với nhau, giữa các giáo viên với nhau trong các hoạt động giảng dạy (lí thuyết, thực hành, chính khóa, ngoại khóa…); Năng lực nắm vững các bước tổ chức các hoạt động dạy học và giáo dục theo một algorit hoặc sáng tạo, biết nêu các nhiệm vụ dạy học

và giáo dục, đánh giá sản phẩm và kiểm tra, điều chỉnh các hoạt động của học sinh; Năng lực tập hợp, phối hợp nguồn lực (học sinh và những người khác) xung quanh mình để giải quyết các vấn đề của học tập và cuộc sống

Trong xã hội hiện đại cần bổ sung những năng lực mới hoặc phải nhấn mạnh các yếu tố như: năng lực quan hệ cộng đồng, năng lực quản lí, năng lực hoạt động với tư cách là một chuyên gia giáo dục, năng lực phát triển môi trường xung quanh

Năng lực tổ chức các hoạt động giáo dục bao gồm các năng lực thành phần: Năng lực thiết kế mục tiêu, kế hoạch các hoạt động giáo dục; Năng lực cảm hóa thuyết phục người học; Năng lực hiểu biết đặc điểm học sinh để có các phương án giáo dục có hiệu quả; Năng lực phối hợp với các lực lượng giáo dục trong trường và ngoài trường

Con người là yếu tố quyết định quan trọng nhất cho thành công của mọi

công việc; Để tổ chức tốt hoạt động ngoại khóa thì năng lực của đội ngũ giáo viên trực tiếp phụ trách hoạt động ngoại khóa sẽ là yếu tố quyết định

Hoạt động ngoại khóa đa dạng, phong phú với nhiều chủ đề khác nhau

và luôn ở trạng thái động từ kiến thức đến hình thức do đó đòi hỏi người tổ chức phải có những năng lực đặc trưng như: kỹ năng tổ chức, hướng dẫn, điều

Trang 37

khiển hoạt động, năng lực thu thập, tổng hợp thông tin, khả năng diễn đạt tốt, năng động, sáng tạo và luôn có ý thức tìm tòi cái mới, biết huy động và tập hợp học sinh tham gia hoạt động Nếu năng lực của giáo viên phụ trách hoạt động ngoại khóa hạn chế thì sẽ khó có thể thu hút HS hứng thú tham gia hoạt động được và hoạt động không thể đạt kết quả tốt được

Mặt khác, năng lực tổ chức HĐNK của người giáo viên còn thể hiện ở khả năng dùng người, sử dụng con người, khả năng tổ chức sắp xếp con người vào trong guồng máy để vận hành một cách tốt nhất, đặt con người vào đúng

vị tri, phát huy sở trường tốt nhất của họ Năng lực này còn thể hiện ở sự nhạy cảm tổ chức, nhạy cảm về vấn đề con người; ở sự lựa chọn và quyết định những vấn đề liên quan đế tổ chức hoạt động và con người

Năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa của giáo viên THCS là khả năng người giáo viên đặt ra các mục tiêu, lập kế hoạch, xây dựng các điều kiện,

tổ chức, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra giám sát các hoạt động này trong mối quan hệ với hoạt động dạy học chính khoá để nâng cao chất lượng học tập, phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh theo mục tiêu dạy học và mục tiêu giáo dục nói chung

1.4.2 Bản chất của hoạt động phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn

Phát triển năng lực tổ chức HĐNKLM là sự can thiệp của Hiệu trưởng vào toàn bộ quá trình quản lý HĐNKLM để bảo đảm việc thực hiện ngoại khóa liên môn được diễn ra đúng hướng, đúng kế hoạch, tập hợp và phối hợp các lực lượng giáo dục sao cho đạt hiệu quả HĐNKLM sẽ đạt hiệu quả cao nếu trong quá trình chỉ đạo biết kết hợp giữa sử dụng uy quyền và thuyết phục, động viên khích lệ, tôn trọng, tạo điều kiện cho người dưới quyền được phát huy năng lực

và tính sáng tạo của họ Cụ thể bản chất của hoạt động phát triển năng lực tổ

chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn là các hoạt động được Hiệu trưởng chỉ đạo tiến hành cụ thể như sau:

Trang 38

- Chỉ đạo giáo viên xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động ngoại khóa liên môn

Hiệu trưởng chỉ đạo GVBM, GVCN, TPT Đội xây dựng kế hoạch, chương trình hoạt động NKLM dựa trên kế hoạch hoạt động và định hướng hoạt động ngoại khóa của trường GVBM và GVCN là người thiết kế tổ chức thực hiện các hoạt động thường xuyên tại lớp mình và là người chỉ đạo, tổ chức cho HS tham gia các hoạt động NKLM theo chủ đề, chủ điểm và dạy các môn học Vì vậy, việc quản lý được thể hiện ở những nội dung: Quản lý việc xây dựng kế hoạch hoạt động thường xuyên của giáo viên như: Xây dựng kế hoạch

cá nhân có nội dung hoạt động NKLM cho học sinh theo từng chủ đề, chủ điểm liên môn học trong năm học, xây dựng nội dung hoạt động ngoại khóa (hoạt động diễn ra ở đâu, của lớp nào, như thế nào? vai trò của GVBM, GVCN ra sao? thời gian, hình thức, nội dung thực hiện có đúng quy định không? ý thức tự quản của học sinh ra sao? ); Chỉ đạo giáo viên chuẩn bị hoạt động theo chủ đề (lớp có tham gia hay không? mức độ tham gia thế nào? kết quả ra sao? ); Chỉ đạo giáo viên phối hợp các lực lượng khác như: cán bộ Đoàn - Đội, cha mẹ HS để thực hiện chương trình và kế hoạch hoạt động ngoại khóa, phối hợp với các tổ chức xã hội trong việc tổ chức hoạt động NKLM cho học sinh; chỉ đạo giáo viên thực hiện việc kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động NKLM của học sinh

- Chỉ đạo giáo viên đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa liên môn Hoạt động ngoại khóa liên môn càng đa dạng phong phú

bao nhiêu càng có sức thu hút học sinh bấy nhiêu, vì vậy giáo viên cần phải thường xuyên đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa liên môn để thu hút học sinh tham gia hoạt động để tạo cơ hội cho học sinh trải nghiệm thực tế và nâng cao kiến thức đã được học trong nhà trường

- Chỉ đạo thực hiện có hiệu quả nội dung, chương trình hoạt động ngoại khóa liên môn Hiệu trưởng cần: Căn cứ vào mục tiêu, nhiệm vụ của từng môn

học và nhiệm vụ của học kỳ, của năm học; Căn cứ vào kế hoạch học tập chính

Trang 39

khóa của học sinh theo khối lớp; Căn cứ vào đặc điểm trình độ nhận thức của học sinh vùng miền; Căn cứ vào điều kiện tài chính, cơ sở vật chất của nhà trường, từ đó chỉ đạo giáo viên xây dựng chương trình kế hoạch hoạt động ngoại khóa liên môn và thực hiện kế hoạch hoạt động ngoại khóa trong dạy học tích hợp liên môn

Hoạt động ngoại khóa liên môn phải xác định rõ về mục tiêu, nội dung, thời gian, đa dạng về hình thức, phương pháp thực hiện, giáo viên phải có nghệ thuật thu hút học sinh tham gia Hoạt động ngoại khóa liên môn phải tạo được sân chơi cho học sinh và có tác dụng tạo môi trường cho học sinh trải nghiệm cuộc sống thực tế gắn việc học đi đôi với thực hành, luyện tập Thông qua hoạt động ngoại khóa liên môn giáo viên củng cố, mở rộng tri thức đã học cho học sinh, rèn kĩ năng thực hành, khả năng thích ứng, khả năng sáng tạo trong cuộc sống cho học sinh Hoạt động ngoại khóa liên môn của học sinh phải có tác dụng giáo dục học sinh thực hiện tốt vai trò trách nhiệm của mỗi cá nhân trong tập thể, trong gia đình, nhà trường, xã hội

- Chỉ đạo tăng cường cơ sở vật chất tài chính phục vụ cho HĐNKLM

Hiệu trưởng cần tăng cường các điều kiện cơ sở vật chất để hoạt động ngoại khóa liên môn được tiến hành thuận lợi có hiệu quả Hiệu trưởng có thể tăng cường nguồn cơ sở vật chất bằng ngân sách của nhà nước và có thể tăng cường

cơ sở vật chất bằng nguồn tài chính từ cha mẹ học sinh đóng góp hoặc do các nhà hảo tâm tài trợ

- Chỉ đạo giáo viên nhận xét đánh giá kết quả hoạt động ngoại khóa liên môn Đánh giá kết quả hoạt động ngoại khóa liên môn có tác dụng tạo động lực

cho hoạt động ngoại khóa phát triển và hiệu quả Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động ngoại khóa liên môn nhằm kích thích tính tích cực tham gia của học sinh và tạo động lực cho học sinh tham gia hoạt động

có hiệu quả Đánh giá bằng hình thức nhận xét kết quả tham gia hoạt động của

Trang 40

học sinh, những năng lực đã bộc lộ và những hạn chế cần khắc phục Đánh giá tập thể, nhóm và đánh giá cá nhân

Tóm lại, phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa của giáo

viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn không chỉ sau khi lập kế hoạch có

tổ chức thì mới có chỉ đạo, mà là quá trình đan xen Nó thấm vào và ảnh hưởng quyết định đến các chức năng quản lý, điều hòa, điều hỉnh các hoạt động

NKLM của nhà trường trong quá trình quản lý

1.4.3 Đặc điểm của việc phát triển năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho giáo viên THCS trong dạy học tích hợp liên môn

Theo tổng kết của UNESCO, vai trò của người giáo viên đã có sự thay đổi theo các hướng sau đây: đảm nhận nhiều chức năng khác hơn so với trước,

có trách nhiệm nặng hơn trong việc lựa chọn nội dung dạy học và giáo dục; chuyển mạnh từ chỗ truyền thụ kiến thức sang tổ chức việc học của học sinh,

sử dụng tối đa những nguồn tri thức trong xã hội; coi trọng hơn việc cá biệt hóa học tập, thay đổi tính chất trong quan hệ thầy trò; yêu cầu sử dụng rộng rãi hơn những phương tiện dạy học hiện đại do đó có yêu cầu trang bị thêm các kiến thức,

kĩ năng cần thiết; yêu cầu hợp tác rộng rãi và chặt chẽ hơn với các giáo viên cùng trường, thay đổi cấu trúc trong mối quan hệ giữa các giáo viên với nhau; yêu cầu thắt chặt hơn mối quan hệ với cha mẹ học sinh và cộng đồng góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống; yêu cầu giáo viên tham gia hoạt động rộng rãi trong và ngoài nhà trường; giảm bớt và thay đổi kiểu uy tín truyền thống trong quan hệ với học sinh nhất là đối với học sinh lớn và với cha mẹ học sinh

Nhìn tổng quát có thể thấy chức năng của giáo viên rộng hơn, trong đó năng lực tổ chức dạy học (Cả chính khóa và ngoại khóa), năng lực phát triển chương trình là cơ bản, mở rộng các quan hệ trong điều kiện phân hóa sâu, phạm vi quan hệ rộng- nhìn chung đó là sự thay đổi Do vậy, phải đổi mới cách đào tạo giáo viên, cách bồi dưỡng giáo viên và điều chỉnh, phát triển chuẩn đào tạo giáo viên theo các yêu cầu trên

Định dạng
Số trang	120
Dung lượng	1,88 MB