Tiểu luận Ứng dụng Công nghệ Thông tin xây dựng bài văn miêu tả con vật lớp 4

Tiểu luận Ứng dụng Công nghệ Thông tin xây dựng bài văn miêu tả con vật ở lớp 4 cho học sinh Tiểu học. Là công trình nghiên cứu cơ bản để giáo viên xây dựng được bài văn miêu tả con vật. Đây là phần lí thuyết để làm căn cứ cho giáo viên bước đầu hình thành được cái khái niệm cơ bản giúp học sinh hoàn thành bài văn tốt nhất.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN XÂY DỰNG TƯ LIỆU DẠY HỌC KIỂU BÀI TẬP LÀM VĂN TẢ LOÀI VẬT LỚP 4

TIỂU LUẬN

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: TS Trịnh Cam Ly

GV kí xác nhận

Hà Nội, tháng 11 năm 2016

MỤC LỤC

Trang phụ bìa………

Lời cam đoan………

Lời cảm ơn………

Mục lục PHẦN MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài………

2 Mục đích nghiên cứu………

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu………

4 Phương pháp nghiên cứu………

NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài 1 Cơ sở lí luận 1.1 Đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi………

1.2 Cơ sở giáo dục học………

1.3 Cơ sở ngôn ngữ học………

1.4 Cơ sở văn học………

2 Cơ sở thực tiễn………

Chương 2: Ứng dụng CNTT vào dạy Tập làm văn kiểu bài tả con vật 1 Khái quát về văn miêu tả 1.1 Văn miêu tả là gì? ………

1.2 Miêu tả trong đời sống và miêu tả trong văn chương 1.2.1 Miêu tả trong đời sống………

1.2.2 Miêu tả trong văn chương………

1.3 Đặc điểm chung của văn miêu tả………

1.4 Yêu cầu chung của văn miêu tả 1.4.1 Bài văn phải có tính chân thực………

TRANG 1 4 5

6 7 7 7

8 9 10 10 11

13

13 14 15

16

1.4.2 Bài văn phải có trình tự hợp lí……….

1.4.3 Bài văn miêu tả phải có trọng tâm………

1.4.4 Bài văn phải bộc lộ được cảm xúc chân thành của người viết 1.4.5 Bài văn phải diễn đạt bằng lời văn sinh động, gợi cảm

2 Văn miêu tả con vật trong chương trình Tiếng Việt ở Tiểu học……

3 Vai trò của quan sát trong dạy kiểu bài miêu tả loài vật cho HS lớp 4 4 Sản phẩm ứng dụng 4.1 Tranh, ảnh tĩnh………

4.2 Ảnh động………

4.3 Video clip………

KẾT LUẬN………

TÀI LIỆU THAM KHẢO………

17 17 18 18 18 19

20 21 21 22 23

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bài tiểu luận này là do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Trịnh Cam Ly

Các thông tin được sử dụng trong bài được trích dẫn một cách rõ ràng trong phần tài liệu tham khảo đã được thẩm định bởi các nhà xuất bản uy tín như NXB Giáo dục, NXB Đại học Sư phạm,… Những nhận xét, đề xuất trong bài tiểu luận này là của riêng tôi, do tôi tự viết

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về bài nghiên cứu của mình

Hà Nội, tháng 11 năm 2016 Sinh viên

Nguyễn Quốc Tuấn

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian học tập tại mái trường Đại học Thủ đô Hà Nội, tôi đã nhận đượcrất nhiều sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo trong và ngoài khoa Tôi xinđược gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến:

Ban giám hiệu nhà trường, các phòng ban, các thầy cô là cản bộ giảng viên khoaGiáo dục Tiểu học đã tạo điều kiện cho tôi tham gia công tác nghiên cứu đề tài tiểu luận.Đây thực sự là cơ hội quý báu để tôi tiếp cận cũng như ứng dụng những kiến thức, kĩnăng đã học vào quá trình giảng dạy tại trường phổ thông sau này

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới cô Trịnh Cam Ly – giảng viêntrực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện tiểu luận Nếu không có cô thì tôi khó có thể hoànthành được bài tiểu luận này

Trong suốt thời gian nghiên cứu và thực hiện đề tài, tôi đã học hỏi được không chỉkiến thức chuyên môn về phân môn Tập làm văn mà cả còn những kinh nghiệm, kĩ nănggiảng dạy thực tế tại các trường phổ thông

Dù đã rất cố gắng nhưng do trình độ lí luận và kinh nghiệm thực tiễn còn rất hạnchế, bài nghiên cứu của tôi khó có thể tránh khỏi những sai sót Tôi rất mong nhận đượcnhững ý kiến đóng góp, chỉnh sửa của các thầy cô và các bạn sinh viên để bài tiểu luậnđược hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 11 năm 2016 Sinh viên

Nguyễn Quốc Tuấn

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tập làm văn là phân môn có tính thực hành tổng hợp, sáng tạo, thực hành vàmang đậm dấu ấn cá nhân Trong chương trình Tiểu học, các bài làm văn gắn với mộtchủ điểm riêng biệt Quá trình thực hiện các kĩ năng phân tích đề, tìm ý, quan sát, viếtđoạn là những cơ hội giúp trẻ mở rộng hiểu biết về cuộc sống theo các chủ đề đã học.Việc tìm ý, lập dàn ý, chia đoạn của các bài kể chuyện, miêu tả,… góp phần phát triểnkhả năng phân tích, tổng hợp, phân loại của học sinh Tư duy hình tượng của trẻ cũngđược rèn luyện nhờ vận dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa khi miêu tả cảnh, tảngười, miêu tả đồ vật, con vật Bên cạnh đó, học sinh còn huy động vốn sống, huy độngtrí tưởng tượng để xây dựng cốt truyện

Vốn sống và cảm xúc là hai yếu tố rất quan trọng đối với học sinh Tiểu học nóichung và phân môn Tập làm văn nói riêng Nếu có một vốn kiến thức phong phú chắcchắn học sinh đó sẽ có nhiều điều để viết, để nói trong bài tập làm văn của mình Sự hòaquyện với cảm xúc trong đó làm cho bài văn thêm sinh động và có hồn hơn Tuy nhiên,

để có cả hai yếu tố này không phải chuyện dễ dàng Hiện nay, phần lớn học sinh thànhphố rất thiếu vốn sống và cảm xúc để làm văn, đặc biệt là kiểu bài miêu tả Do đó, trang

bị cho học sinh kiến thức và cảm xúc là điều rất cấp thiết mà người giáo viên cần làmcho học sinh

Chương trình tập làm văn lớp 4 có loại bài miêu tả một con vật là kiểu bài khó Đểmiêu tả chính xác và chân thực nhất một loài vật học sinh cần phải quan sát Quan sáttrong văn miêu tả bao gồm hai hình thức là quan sát trực tiếp và quan sát gián tiếp Đểquan sát trực tiếp được một loài vật đối với học sinh thành phố là rất khó khăn Khônggian nhà ở chật hẹp cộng với cuộc sống bộn bề nên khiến ít gia đình có điều kiện nuôidưỡng và chăm sóc một con vật Còn quan sát gián tiếp qua tranh ảnh, qua sách vở,…lại không thể lột tả hết những đặc điểm và hoạt động của loài vật đó Chính vì một số lí

do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài : “ Ứng dụng CNTT xây dựng tư liệu dạy học kiểu bài tập làm văn tả loài vật lớp 4”.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Một số sản phẩm của CNTT ( tranh tĩnh, ảnh động, video

clip )

3.2Phạm vi nghiên cứu: Kiểu bài tả loài vật trong phân môn Tập làm văn lớp 4.

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Thông qua sách báo, SGK Tiếng Việt lớp 4, giáotrình Phương pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học tập I, II và một vài tài liệu khác

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

 Khảo sát chương trình Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 4, sách Giáo viên TiếngViệt lớp 4

 Tìm hiểu thực tiễn để nắm được những thuận lợi và khó khăn của giáo viên khidạy văn miêu tả con vật trong phân môn Tập làm văn lớp 4

NỘI DUNG CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lí luận

1.1 Đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh lớp 4

Học sinh tiểu học là một thực thể hồn nhiên, ngây thơ và trong sáng Ở mỗi trẻ emtiềm tàng khả năng phát triển về trí tuệ, lao động, rèn luyện và hoạt động xã hội để đạtmột trình độ nhất định về lao động nghề nghiệp, về quan hệ giao lưu và chăm lo cuộcsống cá nhân, gia đình Trẻ em ở lứa tuổi tiểu học là thực thể đang hình thành và pháttriển cả về mặt sinh lý, tâm lý, xã hội các em đang từng bước gia nhập vào xã hội thếgiới của mọi mối quan hệ Quá trình nhận thức của các em có sự phát triển rõ ràng và cụthể:

Về tri giác: Tri giác của học sinh Tiểu học mang tính đại thể, ít đi vào chi tiết và

mang tính không ổn định Ở đầu tuổi Tiểu học, tri giác thường gắn với hành động trựcquan Đến cuối tuổi Tiểu học, tri giác bắt đầu mang tính cảm xúc, trẻ thích quan sát các

sự vật hiện tượng có màu sắc sặc sỡ, hấp dẫn Do đó, khi các em được quan sát các convật một cách có bài bản, có hệ thống sẽ giúp các em có thể hoàn thành tốt bài viết củamình

Về ghi nhớ: Ở độ tuổi này, hai loại ghi nhớ đều phát triển mạnh Lớp 1,2,3, học

sinh thiên về ghi nhớ trực quan giàu hình ảnh, ghi nhớ một cách máy móc, học thuộclòng các tri thức có trong sách vở Đến lớp 4,5 ghi nhớ về từ ngữ và ghi nhớ về hìnhtượng càng phát triển Nếu các em được quan sát các hình ảnh, các video clip về hìnhdáng, màu sắc, kích thước, cũng như các hoạt động, các tập tính của con vật cần phảimiêu tả kết hợp với vốn hiểu biết sẵn có sẽ giúp các em nhớ lâu hơn, nhớ tốt hơn và cócái nhìn sâu sắc hơn về loài vật đó

Về tư duy: tư duy của học sinh Tiểu học mang nhiều xúc cảm Các phẩm chất tư

duy chuyển dần từ cụ thể sang tư duy trừu tượng khái quát Đối với học sinh lớp 4, khiđược quan sát một cách cụ thể về một loài vật, các em sẽ được tăng cường sự hiểu biết

về loài vật đó, biết được các thói quen, những tập tính của chúng,… giúp tăng cườngvốn sống cho bản thân Sự quan sát giúp các em bắt đầu biết khái quát hóa lí luận Hoạtđộng phân tích, tổng hợp kiến thức bắt đầu được hình thành giúp các em có thể tích lũydần vốn sống cho bản thân một cách hoàn thiện nhất

Về tưởng tượng: tưởng tượng học sinh tiểu học đã phát triển phong phú hơn học

sinh mầm non nhờ não bộ phát triển và vốn kinh nghiệm ngày càng dầy dặn Ở cuốiTiểu học, tưởng tượng sáng tạo đã bắt đầu hoàn thiện, từ những cái cũ học sinh đã tái tạo

ra những hình ảnh mới Thông qua các ảnh động, các video học sinh sẽ hình dung ra mộtcách cơ bản nhất về loài vật mà ít khi có cơ hội tiếp xúc Từ những thứ quan được, các

em biết so sánh với sự hiểu biết về loài vật đó trước đây, qua đó giúp các em có thể sángtạo trong cách viết văn, làm thơ về loài vật

Về ngôn ngữ: Ngôn ngữ của học sinh tiểu học thường rất trong sáng Ở các lớp

dưới học sinh được củng cố rất nhiều về ngôn ngữ qua các phân môn như chính tả, Tậpđọc hay Luyện từ và câu Đối với học sinh lớp 4, để viết được một bài văn hay, sinhđộng thì ngôn ngữ các em lựa chọn là vô cùng quan trọng Để cung cấp cho học sinhvốn từ phong phú thì hình ảnh minh họa cũng phải hấp dẫn Do vậy, học sinh cần phảiđược quan sát nhiều, quan sát có chọn lọc để có thể phát triển được ngôn ngữ của mình.1.2 Cơ sở giáo dục học

Giáo dục học Tiểu học nhằm phát triển trí tuệ, hình thành thế giới quan khoa họcphát triển tư duy, sáng tạo cho học sinh Không những vậy học sinh còn được giáo dục

tư tưởng, đạo đức, phát triển thẩm mĩ và lao động Khi quan sát để làm một bài văn tảloài vật, ta căn cứ trên các nguyên tắc cơ bản của lí luận dạy học như: nguyên tắc đảmbảo tính khoa học và giáo dục của dạy học, nguyên tắc đảm bảo mối quan hệ giữa tư duy

cụ thể và tư duy trừ tượng hay nguyên tắc đảm bảo mối quan hệ giữa vai trò tự giác, tính

tích cực, độc lập của học sinh và vai trò chủ đạo của người dạy Với mỗi bài dạy, tiếtdạy giáo viên lại có những phương pháp dạy học khác nhau để phù hợp với trình độ tiếpthu của học sinh Qua quan sát trảnh ảnh, vieo clip giáo viên đã áp dụng triệt để phươngpháp dạy học trực quan Trực quan ở đây bên cạnh những thứ mà học sinh nhìn thấy,người giáo viên cũng đã kết hợp “ trực quan lời nói” để hỗ trợ cho bài giảng của mình.Chính vì vậy, có thể dễ dàng tác động đến giác quan của trẻ giúp học sinh nắm bài tốthơn.

1.3 Cơ sở văn học

Văn miêu tả con vật ở lớp 4 là kiểu bài mới trong phân môn Tập làm văn Tuynhiên, các văn bản về con vật đã được SGK Tiếng Việt đưa vào khá nhiều trong cácphân môn Tập đọc, Kể chuyện hay chính tả Ngay từ lớp 2, các em đã làm quen với cáchviết một đoạn văn nói về loài vật mà các em yêu thích Sau đó, các em đã được học một

số các tác phẩm có liên quan đến các loài vật như: Bạn của nai nhỏ, Gọi bạn, Con sẻ,…Qua những văn bản trên học sinh có thể nắm được cách thức thực hiện để miêu tả mộtcon vật sao cho phù hợp Đó là những vốn kiến thức cơ bản giúp cho học sinh có thể biếtcách miêu tả một loài vật sao cho hợp lí và sinh động nhất

1.4 Cơ sở ngôn ngữ học

Tri thức Tiếng Việt có quan hệ mật thiết với hoạt động viết một bài văn Các bộphận của ngôn ngữ học ( bao gồm ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, phong cách) có vai tròthiết yếu trong việc xác định nội dung của bài Tập làm văn Ở các lớp dưới các em đãđược củng cố rất nhiều về ngôn ngữ, diễn đạt, cách dùng từ, viết câu, sử dụng các biệnpháp nghệ thuật qua các phân môn: Tập đọc, Luyện từ và câu Mỗi bài văn lại có nhữngcách hành văn khác nhau, việc dạy cho học sinh có phong cách riêng là vô cùng quantrọng Quan sát tốt kết hợp với ngôn ngữ phong phú là hành trang không thể thiếu chomột bài văn hay và sinh động

2 Cơ sở thực tiễn

Thực tế dạy học cho thấy, dạy tập làm văn là việc rèn luyện cho học sinh khả năng

tổ chức giao tiếp, tổ chức lời nói ngay từ khi học sinh bắt đầu đi học, đây là một việclàm tương đối khó khăn mà không phải giáo viên nào cũng thực hiện được Để viết đượcmột bài văn hay, học sinh cần phải rèn luyện sao cho có đựơc năng lực quan sát để nhậnbiết được cái đặc trưng của sự vật hiện tượng, năng lực cảm thụ, năng lực thu thập thôngtin, năng lực tưởng tượng, liên tưởng, năng lực phân tích tổng hợp, năng lực lĩnh cảm vàcác khả năng biểu đạt, bố cục tạo lập phong cách… Song việc rèn luyện cho học sinhnhững năng lực nói trên không phải là dễ, còn gặp rất nhiều khó khăn, kết quả thu đượccòn nhiều hạn chế Đặc biệt là thể loại văn miêu tả - Kiểu bài tả con vật (Tập làm vănlớp 4) Và thực tế hiện nay các bài văn còn chưa hay, thậm chí chưa đạt yêu cầu

Về phía người dạy đây quả là một phân môn khó, đòi hỏi học sinh phải tổng hợp

được kiến thức, phải thể hiện sự rung cảm cá nhân, phải biết thể hiện tiếng mẹ đẻ mộtcách trong sáng Trong quá trình giảng dạy, hai thái cực thường xảy ra:

- Hoặc hướng dẫn chung chung để học sinh tự mày mò

- Hoặc dùng “văn mẫu”, học sinh cứ việc sao chép

Cả hai cách trên đều làm cho HS không biết làm văn, ngại học văn, mặc dù vẫn

có tình yêu đối với văn học (ví dụ rất thích đọc truyện) Nguyên nhân dẫn đến thực trạngnày, một phần là do trình độ nhận thức, năng lực sư phạm của giáo viên, cũng có thểchính ngay trong giáo viên cũng thiếu những tri thức khoa học cũng như vốn sống thựctế

Về phía học sinh,kiến thức sách vở cũng như kiến thức thực tế còn rất nhiều lỗ

hổng Nhiều HS ở nông thôn chưa hề được ra thành phố, có em chưa từng được đếncông viên, vườn bách thú hay những danh lam thắng cảnh khác… Nhiều học sinh ởthành phố chưa hề được nhìn thấy con gà đang gáy, con trâu đang cày ruộng hay con

mèo bắt chuột Một học sinh lớp 4 đã tả chú gà trống như sau: “Chú gà nhà bà em nặng

tới 6 kg Sáng sớm chú nhảy tót lên đống rơm nhà bà gáy một hồi dài kéc…ke….ke….”

Rõ ràng, đây là tiếng gáy của một chú trống choai chứ không phải tiếng gáy của một chú

gà trống nặng hơn 6 ki-lô-gam Qua đó có thể thấy, khi làm bài, nhiều HS không hề nắmđược đặc điểm đối tượng mình đang tả và đã viết không chân thực Do vậy bài văn khó

có thể truyền cảm hứng cho người đọc Việc học tập trên lớp, vì thiếu tập trung và chưa

có phương pháp học nên cũng có những hạn chế nhất định Có HS khi đọc đề bài lên,không biết mình cần viết những gì và viết như thế nào, viết cái gì trước, cái gì sau, Như vậy có thể thấy rằng việc quan sát đối tượng miêu tả của học sinh là chưa tốt,các em khó có cơ hội tiếp xúc với các loài vật một cách thường xuyên Phần lớn, nhữngloài vật học sinh quan sát được là trên sách báo, trên Tivi hay do người thân miêu tả lại.Trên lớp, giáo viên cũng chưa thật sự chỉnh chu trong việc soạn giáo án, bài giảng liênquan đến kiểu bài tả con vật Tất cả chỉ dừng lại ở việc cho học sinh quan sát tranh, ảnhtĩnh Như vậy học sinh khó có thể có vốn từ và cảm xúc để viết được một bài văn miêu

tả một con vật hay và hấp dẫn Từ cơ sở lý luận và thực tế trên, để khắc phục những hạnchế trong việc dạy và học Tập làm văn trong nhà trường, tôi đã chọn nghiên cứu tiểu

luận: “ Ứng dụng CNTT xây dựng tư liệu dạy học kiểu bài tập làm văn tả loài vật lớp 4”

Tiểu kết:

Ở chương này, tôi đã tôi đã tóm lược một số nét chính về cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài Đây sẽ là cơ sở để tôi có thể xây dựng cho mình những sản phẩm có sử dụng CNTT, giúp học sinh có cái nhìn tổng quan nhất về những con vật gần gũi, thân thiết với cuộc cuộc sống con người nói riêng và thế giới động vật nói chung.