Vai trò của Nhà hát múa rối Thăng Long trong việc bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật Múa rối nướ

Bản thân lả một người yêu thích nghệ thuật múarối nước và luôn mong muốn loại hình này tồn tại và phát triển thì từ thực tế trên chúng tôi đã quyết định chọn đề tài này :" Vai trò của Nh

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Múa rối nước là một loại hình nghệ thuật độc đáo của nước ta Đây là nghệthuật biểu diễn dân gian với hình thức diễn xướng tao nhã qua các tích, nhạcđệm Rối nước được lưu truyền qua nhiều thế hệ người Việt Nam đã hội tụ cả tàinăng và trí tuệ của nhiều thế hệ người nghệ sĩ, nó có sức mạnh tiềm tàng trải qua

sự sàng lọc của thời gian để trở thành môn nghệ thuật đặc sắc của nước ta Tuynhiên, một điều rất đáng buồn hiện nay là cũng như nhiều loại hình nghệ thuậttruyền thống khác thì rối nước cũng đang trong thời kì khủng hoảng Rối nướcđang dần bị lãng quên trong xu hướng hội nhập kinh tế, quốc tế các loại hìnhgiao lưu giải trí hấp dẫn Rối nước đã không đáp ứng được nhu cầu phát triểncủa thời đại Vì thế các bạn trẻ đã không đến với nghệ thuật múa rối nước vàonhững ngày nghỉ mà thay vào đó là ở nhà xem ti vi Điều này đã khiến chúng takhông khỏi băn khoăn suy nghĩ Trong thời điểm này, Đảng và Nhà nước ta đãban hành rất nhiều chính sách văn hoá để giữ gìn, bảo vệ và phát huy những giátrị văn hoá, những môn nghệ thuật dân gian truyền thống trong đó có múa rốinước Tuy nhiên chúng ta không thể chỉ đổ lỗi cho khán giả hay hoàn cảnh mà tahãy đề cập tơi phương pháp nuôi dưỡng nghệ thuật như thế nào để khán giả sẽ tựtìm đến nghệ thuật để tìm đến Nhà hát múa rối nước chứ không phải là nghệthuật để tìm khán giả cho mình Bản thân lả một người yêu thích nghệ thuật múarối nước và luôn mong muốn loại hình này tồn tại và phát triển thì từ thực tế trên

chúng tôi đã quyết định chọn đề tài này :" Vai trò của Nhà hát múa rối Thăng Long trong việc bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật Múa rối nước"

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Với đề tài này, chúng tôi viết với mục đích nghiên cứu các hoạt động cơ

bản của Nhà hát múa rối nước Thăng Long trong việc bảo tồn và phát huy giá trịnghệ thuật múa rối nước

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu: Nhà hát múa rối Thăng Long

Đối tượng nghiên cứu: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá của nghệ thuậtmúa rối nước

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứunhư khảo sát thực tế, phỏng vấn, quan sát, phát phiếu điều tra, nghiên cứu vàtổng hợp tài liệu

5 Bố cục của đề tài.

Chương 1: Tổng quan về Nghệ thuật múa rối nước

Chương 2: Tổng quan về Nhà hát múa rối Thăng Long

Chương 3: Vai trò của Nhà hát múa rối Thăng Long trong việc bảo tồn vàphát huy giá trị Múa rối nước truyền thống

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ NGHỆ THUẬT MÚA RỐI NƯỚC 1.1 Lí luận chung

Quan điểm của nhà nước về việc bảo tồn và phát huy nghệ thuật truyềnthống Ngày nay đất nước đang trong quá trình công nghiệp hóa , hiện đại hóađồng thời là một quá trình cải biến xã hội sâu sắc với những thay đổi về cơ cấukinh tế, cơ cấu xã hội, nhu cầu văn hóa cũng theo đó tăng nhanh và biến đổi Bên canh đó sự biến đổi và phát triển như vũ bảo của khoa học đã tạo nhiều cơhội nhưng không ít thách thức cho nền văn hóa dân tộc Nắm vững tình hình đó,Nghị quyết trung ương V Đại hội Đảng VIII đã đưa ra một số quyết định chỉ đạocho việc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam, trong đó có các ngànhnghệ thuật biểu diễn như sau :

Văn hóa vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu động lực thúcđẩy sự phát triển kinh tế xã hội

Nền văn hóa của chúng ta là nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.Nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất mà đa dạng trong cộngđồng các dân tộc Việt Nam

Xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạotrong đội ngũ trí thức có vai trò quan trọng

Văn hóa là một mặt trận, xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp cáchmạng lâu dài đòi hỏi phải có một ý thức cách mạng và sự kiên trì thận trọng Vận dụng Nghị quyết đó vào từng lĩnh vực, hoạt động văn hóa thông tin,văn học nghệ thuật, đảng và nhà nước ta đã có những quan điểm chỉ đạo cụ thểnhằm xây dựng và phát triển ngành nghệ thuật biểu diễn như sau:

Phát triển ngành nghệ thuật biểu diễn góp phần xây dựng nền văn hóa tiêntiến đậm đà bản sắc dân tộc

Bảo tồn và phát huy các giá trị các loại hình nghệ thuật truyền thống phảiđồng thời với việc xây dựng và phát triển các loại hình nghệ thuật hiện đại mang

tính bác học Quan điểm này là cụ thể mục tiêu “ xây dựng nền văn hóa tiên tiếnđậm đà bản sắc dân tộc ”, một nền nghệ thuật tiến tiến trước hết phải thể hiệnđược lòng yêu quê hương, đất nước, yêu lao động , yêu lẽ phải, yêu cái đẹp, điđúng với đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà Nước.

Tiếp đến là sự tiên tiến trong cách sáng tác, biểu diễn, phù hợp là theo kịpvới xu hướng phát triển, trào lưu chung của thế giới Đối với hê thống kĩ thuậtbiểu diễn phải hiện đại ứng dụng những phát minh và tiến bộ mới trong ngành,nhằm phát huy được tiềm năng nghệ thuật và phù hợp với quy luật phát triểnchung của xã hội đương thời

Nền nghệ thuật đậm đà bản sắc dân tộc được thể hiện ở sự gần gũi gắn bóvới mọi tầng lớp nhân dân, phù hợp với lối sống, phong tục tập quán, thuầnphong mĩ tục, phù hợp với giá trị chân– thiện– mỹ của dân tộc nghệ thuật dântộc phải phản ánh được đời sống của nhân dân, truyền thống của nhân dân, vừanói lên mong ước nguyện vọng của nhân dân

Bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống phải đồng thờivới việc xây dựng và phát triển các loại hình nghệ thuật hiện đại mang tính báchọc Quan điểm này là sự cụ thể mục tiêu “ xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiêntiến đậm đà bản sắc dân tộc” Trước hết phải coi trọng việc kế thừa bảo tồn vàphát huy tinh hoa văn hóa dân tộc, cụ thể là tạo điều kiện thuận lợi nhất cho chocác loại hình nghệ thuật truyền thống như tuồng, chèo, múa rối nước, múa rốicạn hoạt động hiệu quả và ngày càng phát triển Bên cạnh đó cần nhấn mạnh

và tiếp thu có chọn lọc những loại hình nghệ thuật hiện đại của nhân loại để làmgiàu đẹp và phong phú thêm cho nền nghệ thuật nước nhà Đồng thời phải kiênquyết chống sản phẩm văn hóa độc hại, giữ gìn sự trong sáng cho nghệ thuậtbiểu diễn

Phương hướng hoạt động biểu diễn:

Nâng cao chất lượng tác phẩm biểu diễn nghệ thuật

Xã hội hóa các nghệ thuật biểu diễn

Nâng cao chất lượng hội diễn, hội thi.

Nâng cao chất lượng phục vụ khán giả

Mở rộng giao lưu quốc tế

Đầu tư cơ sở vật chất

1.2 Giới thiệu về Nghệ thuật múa rối nước

Loại hình múa rối nước là một loại hình sinh hoạt truyền thống lâu đời, nó

đã có từ xa xưa trong lịch sử văn hóa dân tộc với những nét độc đáo riêng Múarối nước là một sáng tạo độc đáo của vùng cư dân châu thổ sông Hồng, đượcmanh nha từ công cuộc chế ngự nước, và cải tạo nước thành yếu tố số một choviệc sản xuất nông nghiệp

Yếu tố độc đáo của múa rối nước là sử dụng mặt nước để con rối diễn trò,đóng kịch Buồng trò rối nước được nhân dân quen gọi là nhà rối hay thủy đình,được dựng lên ở giữa ao hồ, với cấu trúc tượng trưng cân đối cho mái đình củavùng nông thôn Việt Nam Buồng trò của sân khấu được trang bị cờ quạt, voi,lộng, cổng hàng mã giống như một đình làng thu nhỏ lại thành một cảnh đẹpnhư trong mộng với những mái uốn cong lung linh phản chiếu trên mặt nước.Sân khấu rối nước là là khoảng trống trước mặt buồng trò, nó chỉ thực sự hoànchỉnh khi đã vào chương trình biểu diễn và mất đi khi kết thúc tiết mục cuốicùng

Qua những tiết mục biểu diễn của nghệ thuật rối nước cổ truyền, nhữngcảnh sinh hoạt về đời sống, tập tục tinh thần và vật chất truyền đời của ngườinông dân Việt Nam được thể hiện một cách rõ nét

Để làm ra một con rối hoàn chỉnh phải trải qua rất nhiều công đoạn từ đụccốt đến trang trí hóa trang và rất nhiều công đoạn mà nghệ nhân không thể bỏqua Quân rối càng hoàn hảo càng làm cho kĩ xảo điều khiển nâng cao, khả năngbiểu đạt phong phú, quân rối nước làm bằng gỗ tốt sẽ nặng và bị chìm Trênthực tế gỗ sung là loại gỗ để làm con rối, vì loại gỗ này vừa nhẹ lại dai, rất dễđiều khiển trong khi biểu diễn rối nước

Sau khi con rối được tạc với những cách điệu riêng, chúng được đầu óctinh tế của nghệ nhân thổi vào luồng sức sống mới bằng cách gọt giũa đánhbóng, và trang trí với nhiều mau sơn khác nhau để làm tôn thêm dường nét tínhcách cho nhân vật làm cho nhân vật đặc sắc hơn, trong sáng hơn trước ngườixem Quân rối nước chính là sản phẩm của nghệ thuật điêu khắc gỗ dân gian Nóvừa giàu tính hiện thực, vừa đằm thăm trữ tình

Trong kho tàng quân rối nước việt nam ta còn thấy những người đi cầy, chútễu, người đánh cá, dàn nhạc cô tiên ở đây tài năng của nghệ nhân chính làđem lại sự đôn hậu hiền dịu niềm lạc quan, yêu thiên nhiên, yêu con người quacái bình dị được khuyếch đại và được nghệ thuật hóa Quân rối nước dù tạc liềnmột khối hay tách ra thì đều có hai phần liền nhau đó là phần thân và phần đế.Phần thân là phần nổi lên mặt nước thể hiện nhân vật, phần đế là phần nằm dướinước giúp cho con rối nổi lên trên và là nơi lắp máy điều khiển cho con rối cửđộng

Máy điều khiển và kĩ xảo điều khiển trong múa rối nước rất được coi trọng,

nó tạo nên hành động của quân rối nước trên sân khấu, đó chính là mấu chốt củanghệ thuật múa rối nước

Ta có thể gặp ở đây rất nhiều đồ dùng thường ngày của nghề làm lúa nước

mà người nông dân tự làm ra như thừng sào vọt để làm máy điều khiển quânrối máy điều khiển rối nước được chia làm 2 loại cơ bản máy xào và máy dâyđều có nhiệm vụ làm con rối cử động Máy điều khiển được giấu trong lòngnước , lợi dụng sức nước tạo sự điều khiển từ xa, cống hiến cho người xemnhiều điều kì lạ khó lí giải Người nghệ nhân đứng trong buồng trò để điều

khiển con rối Họ thao tác từng cây xào, hoặc giật con rối bằng hệ thống dây bố trí ở bên ngoài hoặc dấu dưới nước Ngâm bùn lội nước không phải là một công việc bình thường thích thú với mọi người Nếu không phải là người sống ân tình tới mức “sống ngâm da chết ngâm xương” như cư dân trồng lúa nước thì khó

có được sự truyền cảm nồng nhiệt vào hành động của nhân vật rối nước.

Trong nghệ thuật múa rối nước, nghệ thuật sử dụng mặt nước cũng là yếu

tố quan trọng tạo nên sức mạnh của con rối Là sân khấu ngoài trời giữa ao hồ

mà trò rối lại xuất thân từ các trò không lời nếu có chỉ là những câu ca dao mang tính chất giới thiệu, minh họa làm nền cho nên, rối nước cần âm thanh mạnh để giữ tiết tấu và khuấy động không khí buổi diễn Các phường hội dân gian chuyên dùng bộ nhạc gõ dân tộc như trống cái, não bạt, mõ Ngoài ra còn

có pháo, tù phục vụ đắc lực cho trò diễn Âm nhạc rối nước mang tính đại náo của hội hè, có tác dụng tác động mạnh mẽ đến cả người múa lẫn người xem Vốn là nghệ thuật lay động tác làm ngôn ngữ diễn đạt, rối nước gắn bó với

âm nhạc như nghệ thuật múa Âm nhạc điều khiển tốc độ giữ nhịp dẫn dắt động tác, gây không khí với tiết tấu truyền thống vẫn giữ vai trò chủ đạo trong sân khấu Thông qua các trò chơi múa rối, người xem có thể cảm nhận đươc sắc thái của hội làng, lại phảng phất những ước mơ bình dị cho cuộc sống Họ mơ ước có được một cuộc sống hạnh phúc ấm no, may mắn, bình yên Nghệ thuật múa rối cổ truyền từ xa xưa đã mang đậm bản sắc dân tộc từ vẻ dịu dàng man mác đồng quê sự chịu thương chịu khó, tần tảo sớm hôm lo cho cuộc sống, đến

sự quật cường bảo vệ nơi chôn rau cắt rốn khi kẻ thù xâm chiếm bờ cõi, giang sơn Ở đấy vừa trần tục gần gũi lại vừa linh thiêng, nó cũng chính là mơ ước của cộng đồng người Việt một nghệ thuật gần gũi quen thuộc từ bao thế kỉ qua

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Múa rối nước ra đời chính xác từ khi nào, điều này vẫn còn nằm trong huyền sử, song dấu ấn của nghệ thuật múa rối nước còn lại đến ngày nay mà chúng ta nhận biết được là vào đời vua Lý Nhân Tông năm 1121, trên bia Sùng Thiện Diên Linh đặt tại chùa Long Ðọi, xã Đội Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam Văn bia chùa Đọi có ghi nhân dân biểu diễn các trò diễn Rối nước để mừng thọ Vua: “Giữa dòng nước lung linh, một con rùa vàng lớn nổi lên đội ba hòn núi, trên mặt nước chảy lờ đờ, lộ mai, há miệng phun nước… Một nhà sư tí hon đánh chuông và biết quay người lại phía phát ra tiếng sáo hay phủ phục cúi

chào khi tiến đến gần nhà vua” Như vậy có thể nói múa rối nước đã đạt tới trình độ nghệ thuật cao từ đời nhà Lý(1010 – 1225) và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác liên tục cho tới ngày nay.

Người sáng tạo và duy trì nghệ thuật múa rối nước từ hàng nghìn năm nay

là những cư dân gốc nông nghiệp, những người nông dân chân lấm tay bùn này quanh năm quen sống với ruộng đồng, gắn bó với nước từ khi còn bé, gắn bó với nước chặt chẽ, ân tình “sống ngâm da, chết ngâm xương”, với họ ngâm bùn lội nước là cuộc sống thường ngày Chính họ là những người đã sáng tạo

ra nghệ thuật rối nước, họ thường tổ chức diễn vào những lúc nông nhàn, vào ngày xuân, ngày hội… Vì vậy trước kia, thông thường nghệ nhân rối nước đều

là người đứng tuối, đã lăn lộn với đồng nước, với con trâu cái cày Múa rối nước như một trò chơi văn nghệ để giải trí, mang đến niềm vui cho cuộc sống của chính bản thân họ, diễn cho nhau xem với niềm say mê, tự hào của họ vì họ được tận hưởng niềm thích thú khi được tham gia sáng tạo nghệ thuật và với niềm tự hào này, họ truyền nghệ thuật múa rối nước lại cho con cháu đời này qua đời khác.

Vào các thế kỷ XIV, XV, múa rối và cùng với chèo đã phát triển ở trình độ cao, có xu hướng chuyên nghiệp hóa, mặc dầu nghệ nhân sáng tạo, biểu diễn, tổ chức đêm diễn vẫn là những nông dân, thợ thủ công mà hôm qua vừa mới rời khỏi cánh đồng làng, tạm hoãn công việc ở lò thủ công hoặc gác lại buổi chạy chợ.

Tính chuyên nghiệp ngày càng được củng cố, càng chuyên sâu để đến thế

kỷ XVII sân khấu múa rối đã được chuyên nghiệp hóa, có tổ chức, nhiều nơi trở thành phường rối, gánh rối.

Ngày 12 tháng 3 năm 1956 được xem là dấu mốc của nghệ thuật rối Việt Nam nói chung và nghệ thuật rối nước nói riêng khi Bác Hồ ra chỉ thị thành lập Ngành Nghệ thuật Rối Việt Nam với lời căn dặn “Ðể các cháu thiếu nhi có thêm niềm vui, tiếng cười” Từ đó múa rối nước đã chính thức ghi nhận như một loại

hình nghệ thuật dân gian của dân tộc, đã có những bước thăng trầm, tồn tại và phát triển đến ngày nay và được nhiều bạn bè các nước châu lục biết đến.

Nếu kể đến lịch sử múa rối nước chuyên nghiệp thì phải kể đến năm 1971, lớp đào tạo diễn viên rối nước mới được mở, đến tháng 10 năm 1973 thành lập đội múa rối nước thể nghiệm, đội đã học tập, sưu tầm, phục chế được 123 con rối cổ và với nhiều trò rối nước dân gian đặc sắc ở 11 tỉnh thành, tiêu biểu như: Bật cờ, Múa Tễu, Múa Bát Tiên, Leo dây, Rồng hành mã, Chạy đàn ngũ phương, Dệt cửi trao con, Nhi đồng hý thủy (Phường Nguyễn); Trò đu, Sư tử hý cầu, Tào Tháo cắt râu, cởi áo (Phường Đống); Tứ linh (Đào Thục); Đấu mã (Bùi Thượng); Chọi trâu (Lại Ốc); Đấu vật (Đồng Ngư); Múa đánh cá (Chàng Sơn); Trưng Trắc, Trưng Nhị (Nam Trấn) Đây chính là những tiết mục cổ còn lưu truyền lại ở các phường.

Đến năm 1979, rối nước được ra mắt bạn bè quốc tế ở Liên hoan múa rối tại Vacsava thuộc Ba Lan để giới thiệu trò rối nước Lân tranh cầu và bắt cầu; năm 1980, gửi 12 con rối sang tham gia triển lãm do báo Nhân đạo Pháp tổ chức; 1983, con rối nước và ảnh rối với mô hình sân khấu rối nước Việt Nam biểu diễn thành công ở Pháp.

Nói múa rối cổ truyền là nói các trò lẻ, phản ánh những sinh hoạt, lao động, sản xuất ở nông thôn và của người nông dân Những động tác lao động như đi cày, xay lúa, giã gạo, chọi trâu, đấu vật… là những tiết mục thường thấy

ở rối cổ truyền Những tiết mục rối được truyền lại cho đến hôm nay như Múa

tứ linh, Đấu mã, Cáo bắt vịt… là những mô hình các trò lẻ đã được định hình Đến đầu thế kỷ XX, ý đồ của các nghệ nhân muốn sân khấu rối cũng có nhân vật mang tâm trạng với tính kỳ, tính kịch của cốt truyện, có âm nhạc, vũ đạo kèm theo Nhiều kịch bản múa rối mô phỏng kịch bản chèo xuất hiện.

Theo thời gian, các loại hình nghệ thuật cũng bị ảnh hưởng và thay đổi ít nhiều Khi sân khấu chèo bước vào các đô thị dưới nhãn hiệu mời chào chèo văn minh, chèo cải cách để chiều chuộng sở thích thưởng ngoạn của các lớp

người thành thị thì sân khấu múa rối ít chịu ảnh hưởng của thị hiếu thị dân, của thị trường tư sản, sân khấu múa rối vẫn mang nhiều nét dân gian.

Ngày nay đối với bạn bè thế giới, múa rối nước là một nghệ thuật rất độc đáo của Việt Nam, hầu như người nước ngoài nào đi du lịch đến Việt Nam đều muốn được thưởng thức những màn trình diễn múa rối nước.

1.2.3 Vai trò của loại hình nghệ thuật múa rối nước trong đời sống của quần chúng nhân dân

Là trò giải trí của nhân dân lao động trong lúc nhà rỗi Giúp cho nhân dân có khả năng phát huy trí tưởng tượng, phong phú, sáng tạo

Có vai trò quan trọng trong truyền bá hình ảnh của đất nước con người việt nam , đến với thế giới

1.3, Thực trạng về nghệ thuật múa rối nước

1.3.1 Hấp dẫn với khán giả nước ngoài nhưng xa lạ với khá giả việt nam

Năm 1979, tiết mục rối nước đầu tiên, ‘Lân tranh cầu và bắt cầu’, ra mắt bạn bè quốc tế ở Liên hoan múa rối Warsaw, Ba Lan Năm sau đó, Việt Nam gửi 12 con rối sang Pháp tham gia một triển lãm nghệ thuật do báo Nhân đạo tổ chức.

Tuy nhiên, phải đến năm 1984, rối nước mới được đưa sang diễn ở Pháp,

Ý, và Hà Lan Lần đầu tiên, khán giả Tây Âu mới biết đến một môn nghệ thuật

mà họ chưa bao giờ được nghe, được xem và ra đời đã ngót một thiên niên kỷ ở một nước Châu Á xa xôi Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Thành phố Mulhouse lúc đó đã phát biểu: “Nghệ thuật múa rối nước Việt Nam đã làm khán giả của nước chúng tôi kinh ngạc”.

Năm 1987, múa rối nước chuyên nghiệp chính thức diễn một đêm trọn vẹn tại Paris Kể từ đó, rối nước Việt Nam có hàng trăm chuyến lưu diễn nước ngoài, tham dự các liên hoan sân khấu quốc tế tại hơn 40 quốc gia khắp các châu lục Hầu hết khán giả nước ngoài từng thưởng thức nghệ thuật múa rối nước cổ truyền Việt Nam đều trầm trồ thán phục bộ môn này

Người Pháp gọi môn nghệ thuật này là “linh hồn của đồng ruộng Việt Nam” và từng nhận xét rối nước đáng được xếp hạng là một trong “những hình thức quan trọng nhất của sân khấu múa rối”.

Nhân dịp rối nước Việt Nam tham dự Liên hoan Nghệ thuật Thế giới lần thứ 10 tại Paris năm 2006, Tạp chí Văn hóa Châu Á Marco Polo đã có hẳn một phóng sự chiếm trọn hai trong tổng số 30 trang tạp chí để giới thiệu về môn nghệ thuật này Số tạp chí này cũng sử dụng một cảnh múa rối nước làm trang bìa và trong câu đầu tiên của phóng sự, tác giả Catherine Belkhodja viết: “Đẹp huyền ảo, múa rối nước Việt Nam thực sự là một phần di sản phi vật thể của nhân loại” Một số báo Pháp viết: “Con rối được điều khiển bằng sự khéo léo khó mà tưởng tượng Con rối như có phép thuật điều khiển”.

Còn đối với khán giả Úc, đầu năm 1999, rối nước Việt Nam lần đầu được giới thiệu với họ tại Lễ hội Sydney thường niên, thu hút được rất đông khán giả Tuy nhiên, ít ai biết rằng khán giả Úc đã suýt không có cơ hội thưởng thức những màn trình diễn này vì Bộ Di trú Úc (nay là Bộ Quốc tịch và Nhập cư Úc – DIAC) lúc đó đã từ chối cấp thị thực nhập cảnh cho các nghệ sĩ của Nhà hát Rối nước Thăng Long vì cho rằng họ có ý định tìm cách ở lại Úc định cư lâu dài Nhờ ban tổ chức Lễ hội Sydney cùng bạn bè Úc vận động nên Bộ Di trú đã đồng ý cấp thị thực cho đoàn vào phút chót.

Một khán giả Úc, người từng có cơ hội xem biểu diễn rối nước cả ở Việt Nam và Úc, đã bình luận trên mạng Internet rằng, xem rối nước “rất ngoạn mục” và có thể “học được những sự thật lịch sử và âm nhạc dân gian trong khi thưởng thức con rối và các nghệ sĩ rối trình diễn” Khán giả này nhận xét rằng các con rối “rất đẹp mắt và ngộ nghĩnh”.

Trên trang web của Trường Nghệ thuật Múa rối Úc có hẳn một đầu mục dành riêng cho rối nước với định nghĩa “là hình thức nghệ thuật truyền thống riêng có ở Việt Nam” Trang web này cũng dành những ‘mỹ từ’ khi tả về môn nghệ thuật này như “vô cùng tinh xảo dù mộc mạc về tạo hình và giản dị trong

cốt truyện” kèm theo những mô tả tóm lược về cấu tạo con rối, cách vận hành, sân khấu Và mặc dù xếp rối nước vào nhóm ‘rối dây’ (Marionette), nhưng tác giả bài viết đó cũng lưu ý rằng, thật ra “rối nước là một loại hình riêng và không nên nhầm lẫn với rối dây truyền thống của Châu Âu”.

Những năm gần đây, gần như trong mọi tour du lịch cho du khách nước ngoài dừng chân tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, bao giờ cũng có chương trình xem biểu diễn múa rối nước.

Tuy nhiên có một nghịch lý là trong khi người nước ngoài rất háo hức muốn thưởng thức loại hình nghệ thuật này của Việt Nam thì lại có nhiều người Việt Nam chưa biết hay chưa bao giờ đi xem rối nước.

Theo thống kê của các nhà hát múa rối, số lượng khán giả Việt Nam yêu thích và hiểu biết bộ môn này ngày càng ít Thực tế, đã nhiều năm nay, các buổi biểu diễn rối nước cho khán giả trong nước rất hiếm hoi, họa hoằn mới có một vài trường học, cơ quan đăng ký cho học sinh, cán bộ xem Còn những khán giả Việt chịu bỏ tiền ra mua vé xem rối nước là cực kỳ hiếm.

1.3.2: biểu diễn nghệ thuật múa rối nước vì mục đích thương mại

Qua điều tra trên diện rộng ở các phường Múa rối nước dân gian, cũng như qua các kỳ liên hoan Múa rối nước toàn quốc, cùng việc xem xét hoạt động biểu diễn Múa rối nước của các đơn vị, cho ta thấy rõ phong trào biểu diễn Múa rối nước dân gian và ảnh hưởng của nó đang được duy trì ở nhiều tỉnh thành trên miền Bắc Những địa phương vốn không có Múa rối nước như ở miền Trung và Nam Bộ thì giờ đây

cũng tổ chức biểu diễn Múa rối nước Đó là một biểu hiện đáng mừng trong việc phát huy vốn văn nghệ cổ truyền trong đông đảo người xem Có điều cần cảnh báo là mục đích của một số tổ chức Múa rối nước không hẳn để nối tiếp truyền thống, bảo tồn vốn nghệ thuật truyền thống và phục vụ cho nhân dân, mà chủ yếu phục vụ khách du lịch nước ngoài để thu lợi Sử dụng nghệ thuật truyền thống vào quảng bá du lịch là việc nên làm, song nếu đặt sai mục

đích sẽ có tác dụng ngược Du khách cần biết cái tinh hoa, đặc điểm của văn hóa nghệ thuật Việt Nam, chứ không phải cấn đến những yếu tố vụ lợi.

Cũng vì mục đích thương mại đó mà vốn nghệ thuật dân gian tiềm ẩn trong nhân dân ngày bị mai một, bị lãng quên, bị sử dụng sai mục đích dẫn đến tình trạng ngày một nghèo đi.

1.3.3 nguồn nhân lực

nghệ thuật múa rối đang thiếu đội ngũ kế thừa về biên kịch, đạo diễn, tạo hình Lực lượng hoạt động lĩnh vực múa rối hiện nay đa phần chỉ là những người mới biết nghề, tính chuyên nghiệp chưa cao Không có tác giả chuyên nghiệp sáng tác kịch bản, lực lượng họa sĩ tạo hình cũng chỉ có vài người Lớp diễn viên múa rối có kinh nghiệm thì tuổi đời đã cao, còn lực lượng diễn viên trẻ kế cận được tuyển từ trường thì khâu đào tạo còn nhiều bất cập vì thiếu giáo trình, thiếu thầy giỏi, thiếu điều kiện về sân khấu, đạo cụ và đến khi ra trường thì vẫn còn nhiều lúng túng Nhiều phường đã nỗ lực tìm tòi, sưu tầm tích cổ dân gian để làm phong phú thêm nội dung biểu diễn song các vở diễn lại chưa thực sự điêu luyện và thu hút khán giả vì đội ngũ diễn viên trẻ, tay nghề chưa vững

Nghệ thuật múa rối nước của dân tộc đã và đang tự khẳng định vị trí của mình trong lòng khan giả trong và ngoài nước Góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Nâng cao vị thế của Việt Nam trong trường quốc tế

Chương 2 : Tổng quan về Nhà hát múa rối Thăng Long

2.1 Khát quát chung về Nhà hát múa rối Thăng Long

2.1.1 Lịch sử hình thành

Thành lập từ tháng 10 năm 1969, với tên gọi ban đầu là Đoàn múa rối KimĐồng

Đến năm 1975, đoàn đổi tên thành Nhà hát múa rối Thăng Long

Hàng năm nhà hát luôn tổ chức đều đặn 500 buổi biểu diễn, phục vụ150.000 khán giả

Nhận kỉ lục Châu Á "Đơn vị nghệ thuật duy nhất trong cả nước biểu diễn 365ngày liên tục trong năm “

Đơn vị nghệ thuật theo mô hình xã hội hóa nghệ thuật

Trải qua 40 năm xây dựng và phát triển, từ một nhóm rối gồm 9 thành viên tốtnghiệp trường nghệ thuật Hà nội, trang thiết bị nghèo nàn, chuyên biểu diễn rốicạn, thì đến nay đoàn đã có một nhà hát khang trang nằm ngay trung tâm thủ đô

HN với 260 ghế ngồi và 3 đoàn biểu diễn, gồm 33 nghệ sĩ với tài năng tâmhuyết, trog đó có 5 ngust ưu tú, 4 nghệ sĩ xuất sắc

Từ năm 1990, nhà hát đã đầu tư khôi phục bộ môn rối nước cổ truyền để giớithiệu với khán giả trong nước và quốc tế một loại hình nghệ thuật đậm đà bảnsắc dân tộc được lưu giữ bảo tồn, phát triển từ đời này sang đời khác

Nhà hát có bề dày về lịch sử hình thành, nhưng lại có mô hình hoạt độnghiện đại nên nhà hát vừa giữ được nét truyền thống vừa mang hơi thở hiện đại.Đến với công chúng trong và ngoài nước, vừa có những thành tích trên lĩnh vựcnghệ thuật và bên cạnh đó doanh thu rất đáng ngưỡng mộ thể hiện một chiếnlược Marketing rất thành công của nhà quản lí

2.1.2 Chức năng nhiệm vụ

Bên cạnh các hoạt động nhiệm vụ, nhà hát luôn coi trọng việc giữ gìn, bảo

vệ, phát huy những tinh hoa về nghệ thuật múa rối truyền thống

Đào tạo những lớp diễn viên trẻ, có năng lực nhằm phổ biến loại hình múa rốinước truyền thống

Xây dựng và giúp đỡ các đội múa rối mới

2.1.3 Cơ cấu tổ chức

2.2 Hoạt động của Nhà hát múa rối Thăng Long

Lịch biểu diễn của Nhà Hát Múa Rối Thăng Long

Suất diễn 1 2 3 4 5

6 7 8

Thứ 2 13h45 15h 16h10 17h20 18h30 20h 21h15

Thứ 3 13h45 15h 16h10 17h20 18h30 20h 21h15

Thứ 4 13h45 15h 16h10 17h20 18h30 20h 21h15

Thứ 5 13h45 15h 16h10 17h20 18h30 20h 21h15

Thứ 6 13h45 15h 16h10 17h20 18h30 20h 21h15

Thứ 7 13h45 15h 16h10 17h20 18h30 20h 21h15

Chủ nhật 9h30 13h45 15h 16h10 17h20 18h30 20h 21h15

Giá vé : 100.000 đồng /vé / người

Riêng sáng chủ nhật , giá vé thiếu nhi 60.000đồng/vé

-Đoàn đã đưa môn nghệ thuật rối nước truyền thống ở Việt Nam đi biểu diễn ở hơn 40 nước khắp các châu lục, tham gia nhiều Festival tầm cỡ quốc tế tại : Nhật, Pháp, Tây Ban Nha, Hoa

Kỳ, Brazin, Úc được đánh giá rất cao.

* Nhà hát đã hoạt động tốt, hiệu quả, luôn hoàn thành vượt mức kế hoạch được giao, doanh thu năm sau cao hơn năm trước

- Nhà hát đã vinh dự được rất nhiều giải thưởng danh giá do Nhà nước và các tổ chức quốc tế trao tặng.

* Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động Hạng Ba năm 1999 ; Huânchương Lao động Hạng Hai năm 2005 và Cờ thi đua xuất sắc do Bộ văn hoáThông tin trao tặng đơn vị có thành tích hoạt động văn hoá nghệ thuật Ngoài ra,Nhà hát còn nhận được nhiều bằng khen do UBND Thành phố Hà Nội và SởVăn hoá Thể thao và Du lịch trao tặng.

Tháng 3 năm 2008, lần đầu tiên Liên hoan Múa rối Quốc tế được tổ chức tại HàNội, với gần 10 đoàn nghệ thuật quốc tế tham dự Nhà hát là đơn vị giành nhiềugiải thưởng nhất trong Liên hoan : 9 giải thưởng trong tổng số 26 giải của Liênhoan

Tại Liên hoan Sân khấu Thử nghiệm lần thứ I do Hội Nghệ sỹ Sân khấu ViệtNam tổ chức , Nhà hát đã được tặng Bằng khen và 2 Huy chương Bạc cá nhân.Năm 2008, vở rối Huyền thoại Tiên Rồng được Hội nghệ sỹ Sân khấu Hà Nộitặng thưởng Giải Nhất Thể hiện một đơn vị nghệ thuật biểu diễn vững vànggiữa thời buổi nghệ thuật truyền thống gặp nhiều khó khăn

Nhà hát có bề dày về lịch sử hình thành, nhưng lại có mô hình hoạt độnghiện đại nên nhà hát vừa giữ được nét truyền thống vừa mang hơi thở hiện đại.đến với công chúng trong và ngoài nước, vừa có những thành tích trên lĩnh vựcnghệ thuật và bên cạnh đó doanh thu rất đáng ngưỡng mộ thể hiện một chiếnlược Marketing rất thành công của nhà quản lí

Chương 3 : Vai trò của nhà hát múa rối Thăng Long trong việc bảo tồn và phát huy giá trị múa rối nước truyền thống của dân tộc

3.1, Gắn kết múa rối nước với sự phát triển du lịch.

Nhà Hát Múa Rối Thăng Long đã kết hợp hài hoà các nhiệm vụ quản lýnhà hát, sáng tạo nghệ thuật đáp ứng tâm tư nguyện vọng chính đáng của nghệ

sỹ, diễn viên tạo sức mạnh đồng thuận bền vững để phục vụ công chúng Bêncạnh đó, Nhà Hát Múa Rối Thăng Long còn quảng bá môn nghệ thuật này khikết hợp cùng với du lịch Gần như trong mọi tour du lịch cho du khách nướcngoài dừng chân tại Hà Nội đều có chương trình xem biểu diễn múa rối nước