luận văn thạc sĩ quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội thành phố hà nội

Hiện nay, theo quy định tạiKhoản 1 Điều 3 Luật BHXH thì BHXH được định nghĩa như sau: “BHXH là sự bảođảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảmhoặc mất

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, tư liệu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng

Hà Nội, ngày 15 tháng 11 năm 2016

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trần Thùy Dung

i

LỜI CẢM ƠN

Trên thực tế không có sự thành công nào mà không gắn liền với những sự hỗtrợ, giúp đỡ dù ít hay nhiều, dù trực tiếp hay gián tiếp của người khác Trong suốtthời gian từ khi bắt đầu học tập ở giảng đường đại học đến nay, tôi đã nhận được rấtnhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy Cô, gia đình và bạn bè

Với lòng biết ơn sâu sắc nhất, tôi xin gửi đến quý Thầy Cô Khoa Sau đại học –Trường Đại Học Thương Mại đã cùng với tri thức và tâm huyết của mình để truyềnđạt vốn kiến thức quý báu trong suốt thời gian học tập tại trường Đặc biệt xin gửilời cảm ơn chân thành nhất tới Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Oanh đã khuyến khích, chỉdẫn tôi hoàn thành một cách tốt nhất đề tài được giao

Xin chân thành cảm ơn các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp đã hợp tác chia sẻthông tin, cung cấp cho tôi nhiều nguồn tư liệu, tài liệu hữu ích phục vụ cho đề tàinghiên cứu Và đặc biệt xin gửi lời cảm ơn đến Bảo hiểm Xã hội Thành phố Hà Nộinói chung và Bảo hiểm Xã hội quận Cầu Giấy nói riêng đã hỗ trợ tôi rất nhiều trongquá trình thực hiện đề tài

Tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến gia đình và những người bạn đã động viên,

hỗ trợ tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, làm việc và hoàn thành luận văn.Dẫu vậy trong quá trình làm bài không thể tránh được những thiếu sót, rấtmong nhận được sự góp ý của quý thầy cô và các bạn

Sau cùng xin kính chúc quý thầy cô trong khoa Sau đại học và toàn thể cácthầy cô của trường Đại học Thương Mại dồi dào sức khỏe, công tác tốt

Trân trọng cảm ơn!

ii

MỤC LỤ

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ vi

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 3

5 Phương pháp nghiên cứu của luận văn 4

6 Đóng góp về khoa học và thực tiễn của luận văn 5

7 Kết cấu của luận văn 5

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH (THÀNH PHỐ) 1

1.1 Một số vấn đề cơ bản về thu bảo hiểm xã hội 1

1.1.1 Khái quát về bảo hiểm xã hội 1

1.1.2 Khái niệm và đặc điểm thu bảo hiểm xã hội 9

1.1.3 Vai trò của thu bảo hiểm xã hội 11

1.2 Quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh (thành phố)13 1.2.1 Khái niệm, mục tiêu và nguyên tắc quản lý thu bảo hiểm xã hội 13

1.2.2 Nội dung quản lý thu bảo hiểm xã hội 15

1.2.3 Các yếu tố tác động đến quản lý thu bảo hiểm xã hội 20

1.3 Kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm xã hội ở một số tỉnh, thành phố và bài học rút ra cho bảo hiểm xã hội thành phố hà nội 22

1.3.1 Kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm xã hội của một số tỉnh, thành phố 22

1.3.2 Một số bài học kinh nghiệm rút ra cho Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội 27

iii

CHƯƠNG2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ HÀ NỘI 29

2.1 Khái quát về bảo hiểm xã hội thành phố hà nội và thu bảo hiểm xã hội trên địabàn thành phố hà nội giai đoạn 2011 - 2015 29

2.1.1 Khái quát về Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội 29

2.1.2 Thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2011-2015

35

2.2 Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội thành phố hà nộigiai đoạn 2011 - 2015 46

2.2.1 Thực trạng quản lý đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội 46

2.2.2 Thực trạng quản lý quỹ lương làm căn cứ tính tiền đóng bảo hiểm xã hội

52

2.2.3 Thực trạng quản lý tiền thu bảo hiểm xã hội 55

2.3 Đánh giá chung về quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội thành phố

hà nội giai đoạn 2011 - 2015 58

3.2.2 Nhóm giải pháp hoàn thiện quản lý quỹ lương làm căn cứ tính tiền đóng

bảo hiểm xã hội 72

3.2.3 Nhóm giải pháp hoàn thiện quản lý tiền thu bảo hiểm xã hội 73

3.2.4 Nhóm giải pháp điều kiện 74

3.3 Một số kiến nghị 76

3.3.1 Kiến nghị với Nhà nước 76

3.3.2 Kiến nghị với Bảo hiểm xã hội Việt Nam 78

KẾT LUẬN 80 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Y

v

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ

BẢNG

Bảng 2 1: Tốc độ hàng năm thu BHXH giai đoạn 2011-2015 39

Bảng 2 2: Cơ cấu BHXH theo loại hình đơn vị 41

Bảng 2 3: Số tiền nợ BHXH giai đoạn 2011-2015 42

Bảng 2 4: Tình hình nợ BHXH theo loại hình giai đoạn 2011-2015 43

Bảng 2 5: Đơn vị đăng ký tham gia BHXH theo loại hình giai đoạn 2011-2015 47

Bảng 2 6: Số đơn vị tăng mới trong tham gia BHXH 48

Bảng 2 7: Doanh nghiệp đăng ký kinh doanh mới hàng năm 48

Bảng 2 8: Số lao động tham gia BHXH bắt buộc theo loại hình đơn vị giai đoạn 2011-2015 49

Bảng 2 9: Cấp sổ BHXH từ năm 2011 đến năm 2015 52

Bảng 2 10: Quỹ tiền công, tiền lương tham gia BHXH bắt buộc theo loại hình đơn vị giai đoạn 2011-2015 53

SƠ ĐỒ Hình 2 1: Cơ cấu tổ chức của BHXH thành phố Hà Nội 34

Hình 2 2: Kết quả thu BHXH Hà Nội giai đoạn 2011-2015 38

Hình 2 3: Cơ cấu thu BHXH năm 2015 theo loại hình đơn vị 40

Hình 2 4: Cơ cấu nợ BHXH theo loại hình năm 2015 44

Hình 2 5: Cơ cấu lao động theo loại hình tổ chức năm 2015 51

Hình 2 6: Sơ đồ tổ chức thu BHXH của BHXH Thành phố Hà Nội 57

vi

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TNLĐ – BNN Tai nạn lao động – Bệnh nghề nghiệp

vii

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ở nước ta, chính sách BHXH là chính sách lớn, là bộ phận quan trọng trong hệthống chính sách xã hội, đã được Đảng và Nhà nước quan tâm thực hiện ngay từnhững ngày đầu thành lập

Quỹ BHXH có nhiệm vụ đảm bảo về tài chính để chi trả các chế độ BHXHcho NLĐ

Thu BHXH ảnh hưởng trực tiếp đến chi và quá trình thực hiện chính sáchBHXH trong tương lai BHXH cũng như các loại hình bảo hiểm khác đều dựa trên

cơ sở nguyên tắc có đóng, có hưởng đã đặt ra yêu cầu đối với thu nộp BHXH Nếukhông thu được BHXH thì quỹ BHXH không có nguồn để chi trả các chế độ BHXHcho NLĐ Vì thế, thu BHXH ngày càng trở thành khâu quan trọng và quyết địnhđến khả năng thực hiện chính sách BHXH, qua đó ảnh hưởng đến việc đảm bảo ổnđịnh cuộc sống cho NLĐ cũng như tạo điều kiện thuận lợi để các đơn vị, doanhnghiệp hoạt động

Do vậy, quản lý thu BHXH là nhiệm vụ quan trọng của ngành BHXH Để thuBHXH đạt hiệu quả cao thì quản lý thu BHXH phải được tổ chức chặt chẽ, thốngnhất, khoa học trong cả hệ thống, từ lập kế hoạch thu, phân cấp thu, ghi kết quả vàquản lý tiền thu BHXH…

Tuy nhiên, trong thời gian vừa qua quản lý thu BHXH ở nước ta còn bộc lộnhững hạn chế như: số đơn vị, số lao động chưa tham gia BHXH còn rất lớn, tỷ lệgia tăng về mức lương tham gia BHXH hàng năm chưa cao, số đơn vị nợ đọngBHXH tăng nhanh, gây ra những ảnh hưởng tiêu cực về quyền lợi đối với NLĐ.Bên cạnh đó, tăng trưởng nguồn thu BHXH còn thấp, chưa tương xứng với tiềmnăng Quản lý thu BHXH trên địa bàn Hà Nội cũng không tránh khỏi những hạn chếtrên

1

Để khắc phục những hạn chế nói trên, nhằm mở rộng và tăng trưởng nguồnthu BHXH, phát triển bền vững quỹ BHXH trên địa bàn thành phố Hà Nội, rất cần

có những giải pháp cụ thể

Với lý do đó, đề tài “Quản lý thu bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội thành

phố Hà Nội” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong những năm gần đây, vấn đề BHXH đã và đang được nhiều người quantâm nghiên cứu Đã có một số công trình nghiên cứu về BHXH với những cách tiếpcận khác nhau Cụ thể như:

- Đề tài cấp bộ, Cơ sở lý luận và thực tiễn hoàn thiện cơ chế vận hành và mô hình tổ chức thực hiện chính sách BHXH, Chủ nhiệm đề tài TS Nguyễn Thị Lan

Hương, 2008

- Đề tài cấp bộ, Các giải pháp đảm bảo cân đối quỹ BHXH bắt buộc khi thực hiện Luật BHXH, Chủ nhiệm đề tài TS Phạm Đỗ Nhật Tân, 2007.

- Luận án tiến sĩ kinh tế “Hoàn thiện quản lý quỹ BHXH ở Việt Nam” mã số:

62.34.01.01, của Đỗ Văn Sinh, Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 2005 Luận án đãgóp phần làm rõ thêm cơ sở khoa học và thực tiễn của quản lý quỹ BHXH ở ViệtNam; tổng kết mô hình và phương thức quản lý quỹ BHXH của một số nước trênthế giới để rút ra một số bài học kinh nghiệm có thể vận dụng trong quản lý quỹBHXH ở Việt Nam; đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý quỹBHXH ở Việt Nam

- Nguyễn Dương (2010), Giải pháp nâng cao chất lượng quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội Thành phố Hà Nội, luận văn thạc sĩ kinh tế, Trường đại học

Kinh doanh và công nghệ Hà Nội Luận văn đã làm rõ một số vấn đề lý luận và thựctiễn về chất lượng quản lý thu BHXH tại BHXH Thành phố Hà Nội

Các công trình nói trên đã đề cập đến nhiều khía cạnh nhau của quản lý thuBHXH Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống vềquản lý thu BHXH tại BHXH Hà Nội

2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực

tiễn về quản lý thu BHXH tại BHXH trên địa bàn tỉnh (thành phố) ở nước ta trongđiều kiện hiện nay, luận văn đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lýthu BHXH tại BHXH thành phố Hà Nội giai đoạn 2017 - 2025

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: Để thực hiện mục đích nghiên cứu nói trên, luận

văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ chủ yếu sau:

- Hệ thống hoá và làm rõ thêm một số vấn đề lý luận cơ bản về quản lý thuBHXH tại BHXH trên địa bàn tỉnh (thành phố) trong điều kiện hiện nay

Nghiên cứu kinh nghiệm của một số tỉnh, thành phố về quản lý thu BHXHnhằm rút ra những bài học kinh nghiệm cho BHXH thành phố Hà Nội

- Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH tại BHXH thành phố HàNội

- Đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH tại BHXHthành phố Hà Nội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quản lý thu

BHXH tại BHXH thành phố Hà Nội

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Về nội dung: Trong phạm vi nghiên cứu đề tài này, tác giả tập trung nghiên

cứu về quản lý thu BHXH bắt buộc Do đó, tác giả nghiên cứu các vấn đề về thu,nộp BHXH bắt buộc của người lao động, người sử dụng lao động và cơ quanBHXH, các yếu tố ảnh hưởng đến số thu BHXH, đối tượng nộp BHXH bắt buộc,phương thức thu, quy trình tổ chức quản lý thu, nguyên nhân trốn đóng BHXH,những biện pháp chống thất thu BHXH bắt buộc

- Về không gian: Tác giả nghiên cứu trên địa bàn Thành phố Hà Nội

- Về thời gian: Đề tài giới hạn sử dụng dữ liệu thứ cấp, nghiên cứu thực trạngtrong 5 năm gần đây (2011-2015) và kết hợp sử dụng dữ liệu sơ cấp nghiên cứuthực trạng Đề tài định hướng giải pháp và kiến nghị hoàn thiện quản lý thu BHXHbắt buộc trên địa bàn thành phố Hà Nội đến năm 2025

3

5 Phương pháp nghiên cứu của luận văn

Trong quá trình nghiên cứu, luận văn sử dụng những phương pháp khác nhau,

bổ sung cho nhau để giải quyết mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra Cụ thể đềtài sử dụng hai nhóm phương pháp là phương pháp thu thập dữ liệu và phân tích dữliệu:

*Nhóm phương pháp thu thập dữ liệu:

- Thu thập tìm kiếm các dữ liệu liên quan đến các cơ sở lý luận của đề tài ởcác giáo trình, luận án, luật, nghị định, thông tư… được dùng để là cơ sở lý luận vềquản lý thu BHXH, nội dung, vao trò và sự cần thiết của quán lý thu BHXH

- Thu thập, nghiên cứu văn bản pháp luật về BHXH, báo cáo tổng kết vềBHXH, các số liệu thống kê có liên quan… để làm cơ sở đánh giá thực trạng vấn đềnghiên cứu Các văn bản pháp luật về BHXH nhằm nghiên cứu thực trạng, ban hành

và tổ chức thực hiện pháp luật liên quan đến phát triển BHXH Cùng các công tácquản lý sẽ sử dụng trong việc nghiên cứu các nội dung quản lý thu BHXH trên địabàn thành phố Hà Nội

Để tài cũng kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình có liên quan, đồngthời dựa vào các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của nhà nước vềquản lý thu BHXH

*Nhóm phương pháp phân tích dữ liệu:

- Phương pháp phân tích thống kê: Phương pháp này được sử dụng để đưa racác số liệu, các thông tin cần thiết trong phạm vi thời gian nghiên cứu đề tài nhằmđưa ra các nhận định về sự phát triển của dối tượng nghiên cứu cũng như tạo ra cơ

sở để dự đoán cho xu hướng phát triển trong tương lai của sự vật hiện tượng

- Phương pháp tổng hợp dữ liệu: phương pháp này được sử dụng để tổng hợpcác kết quả điều tra, quan sát, các tài liệu thu thâp được từ nhiều nguồn để đưa racác kết luận, đánh giá sử dụng cho mục đích nghiên cứu của đề tài Dựa vào các sốliệu đã thu thập được tiến hành tổng hợp dưới dạng văn bản word, excel, xây dựngcác bảng biể sơ đồ hình vẽ…

4

- Phương pháp so sánh: Phương pháp này được thực hiện thông qua việc đốichiếu giứa các sự vật hiện tượng với nhau để thấy được những điểm giống và khácnhau giữa chúng.

- Phương pháp phân tích: Phân tích số liệu từ phương pháp so sánh cần thiếtcho các nội dung cần nghiên cứu như tình hình quản lý thu BHXH bắt buộc và giảipháp hoàn thiện công tác quả lý thu BHXH tại thành phố Hà Nội

- Phương pháp đánh giá: đánh giá thực trạng công tác quản lý thu BHXH bắtbuộc dựa trên việc phân tích dữ liệu Từ đó đưa những ưu điểm và hạn chế trongcông tác quản lý thu BHXH, đưa ra nguyên nhân và giải pháp hoàn thiện hơn nưacông tác quản lý này

6 Đóng góp về khoa học và thực tiễn của luận văn

Luận văn có những đóng góp mới về khoa học và thực tiễn sau đây:

- Góp phần hệ thống hóa và làm sáng tỏ thêm một số vấn đề lý luận và thựctiễn cơ bản về quản lý thu BHXH tại BHXH trên địa bàn tỉnh (thành phố) trong điềukiện hiện nay

- Phân tích, đánh giá đúng thực trạng quản lý thu BHXH tại BHXH thành phố

Hà Nội, chỉ ra được những mặt tích cực, hạn chế và nguyên nhân

- Đề xuất được phương hướng và một số giải pháp chủ yếu hoàn thiện quản lýthu BHXH tại BHXH thành phố Hà Nội nhằm góp phần phát triển bền vững quỹBHXH của thành phố cũng như góp phần đảm bảo ổn định chính trị - xã hội, thúc đẩyphát triển kinh tế, xã hội trên địa bàn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nộidung chính của luận văn được kết cấu thành 3 chương

5

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH (THÀNH PHỐ)

1.1 Một số vấn đề cơ bản về thu bảo hiểm xã hội

1.1.1 Khái quát về bảo hiểm xã hội

1.1.1.1 Khái niệm bảo hiểm xã hội, các loại hình và chế độ bảo hiểm xã hội

* Khái niệm bảo hiểm xã hội

Hệ thống BHXH đầu tiên ra đời trên thế giới vào giữa thế kỷ XIX là côngtrình của Chính phủ Đức dưới thời Thủ tướng Bismark (1883-1889) với cơ chế babên (Nhà nước - giới chủ - giới thợ) cùng đóng góp nhằm bảo hiểm cho NLĐ trongmột số trường hợp họ gặp rủi ro Chế độ BHXH này bao gồm: Chế độ bảo hiểm ốmđau (1883); bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp (1884) và bảo hiểm tuổi già, tàn tật(1889) Sau đó, trước tác dụng tích cực của BHXH trong quan hệ lao động nhiềunước bắt đầu áp dụng hệ thống BHXH Trong những năm 30 của thế kỷ XX, một sốnước còn mở rộng thêm những chế độ khác ngoài BHXH và xuất hiện khái niệmmới: Social Security (an sinh, an toàn xã hội) Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) đã

có Công ước số 102 năm 1952 về an sinh xã hội Hiện nay, trên thế giới nói chungngười ta coi BHXH là một bộ phận cấu thành của an sinh xã hội

Ở nước ta, xét về mặt lịch sử, BHXH xuất hiện vào những năm 30 của thế kỷ

XX, một số chế độ được áp dụng khi đó là chế độ ốm đau, chế độ tai nạn, chế độhưu trí và cũng chỉ áp dụng cho một số đối tượng làm việc, phục vụ trong bộ máyhành chính, quân đội của Pháp Sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, tạivăn bản pháp luật cao nhất đã có những quy định về BHXH, thể hiện sự quan tâm

và nhận thức của Nhà nước về vấn đề này Điều 14 Hiến pháp năm 1946 quy định:

“Những người công dân già cả hoặc tàn tật, không làm được việc thì được giúpđỡ…” Sau đó, các sắc lệnh số 29-SL ngày 12-3-1947, Sắc lệnh số 76-SL ngày 20-5-1950, Sắc lệnh số 77-SL ngày 22-5-1950 ở các mức độ khác nhau quy định về

quyền hưởng BHXH của NLĐ thông qua các chế độ cụ thể Song vì tình hình chínhtrị - xã hội phức tạp khi đó cũng như những khó khăn về quỹ, về đối tượng tham gia

và hưởng BHXH… mà pháp luật BHXH chưa được áp dụng theo nghĩa đầy đủ vềmặt nội dung pháp lý cũng như xã hội của nó

Pháp luật BHXH được chính thức áp dụng rộng rãi kể từ khi Chính phủ banhành Nghị định số 218/CP ngày 27-12-1961 kèm theo Điều lệ tạm thời về BHXHđối với công nhân, viên chức nhà nước Văn bản pháp luật này điều chỉnh tất cả cácvấn đề về BHXH ở nước ta trong suốt thời gian dài, từ khi được ban hành cho đếnnhững năm 80 của thế kỷ XX Sau đó, với sự thừa nhận và phát triển của nền kinh

tế thị trường, pháp luật nói chung và pháp luật BHXH nói riêng đã có sự đổi mới vềchất Điều 56 Hiến pháp năm 1992 (được sửa đổi, bổ sung năm 2001) ghi nhận:

“Nhà nước quy định… chế độ BHXH đối với viên chức nhà nước và những ngườilàm công ăn lương; khuyến khích phát triển các hình thức BHXH khác đối vớingười lao động” Trên cơ sở đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 43/CP ngày 22-6-1993 quy định tạm thời chế độ BHXH Sau một thời gian thực hiện, trên cơ sởđúc rút kinh nghiệm và từ yêu cầu của thực tế đời sống, pháp luật BHXH được xâydựng thành một chương độc lập (chương XII) trong Bộ luật Lao động ngày 23-6-

1994 đã tạo ra cơ sở pháp lý cho việc đổi mới, cải cách chế độ BHXH Để cụ thểhóa các quy định của Bộ luật Lao động, Chính phủ ban hành Nghị định số 12/CPngày 26-01-1995 kèm theo Điều lệ BHXH; Nghị định số 45/CP ngày 15/7/1995 vềviệc ban hành Điều lệ BHXH đối với sỹ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sỹquan, binh sỹ quân đội nhân dân và công an nhân dân và Nghị định số 19/CP ngày16-02-1995 về việc thành lập BHXH Việt Nam Với sự sửa đổi, bổ sung Bộ luậtLao động (tháng 4-2002) trong đó có các nội dung về BHXH, Nghị định của Chínhphủ số 01/2003/NĐ-CP ngày 09-01-2003 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều củaĐiều lệ BHXH ban hành kèm theo Nghị định số 12/CP ngày 26-01-1995 được banhành Tiếp đó, trên cơ sở các cam kết của Chính phủ Việt Nam trong việc gia nhậpWTO về chính sách an sinh xã hội cùng với sự chín muồi về nhận thức, về điều kiệnkinh tế - xã hội đất nước, nhu cầu của đời sống xã hội… ngày 29-6-2006 tại kỳ họp

thứ 9, Quốc hội khóa XI nước ta đã thông qua Luật BHXH và có hiệu lực từ ngày01-01-2007 (riêng đối với BHXH tự nguyện có hiệu lực từ ngày 01-01-2008;BHTN có hiệu lực từ ngày 01-01-2009) Như vậy, việc xây dựng và phát triển phápluật BHXH ở nước ta luôn phản ánh và song hành với các nhu cầu của đời sống trên

cơ sở điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể

Tuy nhiên, khi bàn đến khái niệm BHXH thì tùy theo góc độ nhìn nhận màkhái niệm BHXH được tiếp cận ở nhiều khía cạnh khác nhau Theo Từ điển tiếngViệt, BHXH là sự: “Bảo đảm những quyền lợi vật chất cho công nhân, viên chứckhi không làm việc được vì ốm đau, sinh đẻ, già yếu, bị tai nạn lao động…”

Theo Tiến sĩ Đỗ Văn Sinh, khái niệm BHXH là: “Bảo hiểm xã hội là biệnpháp Nhà nước sử dụng để đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập chongười tham gia bảo hiểm, khi họ gặp phải những biến cố rủi ro làm suy giảm sứckhỏe, mất khả năng lao động, mất việc làm, hết tuổi lao động, chết; gắn liền với quátrình tạo lập một quỹ tiền tệ tập trung được hình thành bởi các bên tham gia bảohiểm xã hội đóng góp và việc sử dụng quỹ đó cung cấp tài chính nhằm ổn định đờisống cho họ và gia đình họ, góp phần đảm bảo an toàn xã hội”

BHXH, kể từ khi xuất hiện đến nay luôn luôn phát huy tác dụng trong nhữnglúc NLĐ gặp khó khăn hiểm nghèo do bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, tuổigià… trên cơ sở những cam kết đóng góp của NLĐ và người SDLĐ cho một bênthứ ba (cơ quan bảo hiểm) trước khi xảy ra những biến cố đó Tuy nhiên, BHXHkhông trực tiếp chữa bệnh cho người tham gia BHXH khi họ ốm đau, tai nạn, sắpxếp việc làm cho người mất việc làm… mà chỉ giúp họ giữ thăng bằng phần thunhập bị giảm hay bị mất hoặc giúp họ trang trải phần chi tiêu bị tăng cao đột xuất dogặp các rủi ro nói trên

Vì vậy, dưới góc độ kinh tế: BHXH là phạm trù kinh tế tổng hợp, là sự đảmbảo thu nhập nhằm đảm bảo cuộc sống cho người lao động khi bị giảm hoặc mấtkhả năng lao động

Sở dĩ khái niệm BHXH được tiếp cận với những nội dung đa dạng như trênbởi trước khi có Luật BHXH thì không có văn bản pháp lý nào quy định một cách

cụ thể và chính thức về vấn đề này, hơn nữa sự đa dạng đó còn được giải thích bởigóc độ tiếp cận và nhu cầu nghiên cứu khác nhau Hiện nay, theo quy định tạiKhoản 1 Điều 3 Luật BHXH thì BHXH được định nghĩa như sau: “BHXH là sự bảođảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảmhoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thấtnghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH”.

* Các loại hình bảo hiểm xã hội

Hiện nay, có hai loại hình BHXH cơ bản: BHXH bắt buộc và BHXH tựnguyện

+ BHXH bắt buộc là loại hình BHXH mà NLĐ và người SDLĐ phải tham gia.+ BHXH tự nguyện là loại hình BHXH mà NLĐ tự nguyện tham gia, được lựachọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình để hưởngBHXH

* Các chế độ bảo hiểm xã hội

Chế độ BHXH là sự cụ thể hoá chính sách BHXH, là hệ thống các quy định cụthể và chi tiết, là sự bố trí, sắp xếp các phương tiện để thực hiện BHXH đối vớiNLĐ Nói cách khác, đó là một hệ thống các quy định được pháp luật hoá về đốitượng hưởng, nghĩa vụ và mức đóng góp cho từng trường hợp BHXH cụ thể

Hiện nay, tồn tại 9 chế độ BHXH, song tuỳ theo điều kiện kinh tế - xã hội củamỗi quốc gia trong từng thời kỳ, mà số lượng các chế độ được thực hiện ở mỗi nướckhác nhau Ở nước ta, Điều 4 Luật BHXH quy định rõ các chế độ BHXH, gồm:

- BHXH bắt buộc bao gồm các chế độ sau đây:

1.1.1.2 Vai trò của bảo hiểm xã hội

Thứ nhất,BHXH góp phần trợ giúp người lao động gặp rủi ro (ốm

đau,TNLĐ-BNN, thất nghiệp ) sớm trở lại trạng thái sức khỏe ban đầu cũng như sớm có việc làm trở lại

Theo quy định của BHXH thì NLĐ khi có việc làm sẽ đóng góp một phần tiềnlương, thu nhập vào quỹ dự phòng Quỹ này hỗ trợ NLĐ khi ốm đau, tai nạn, lúcsinh đẻ và chăm sóc con cái, khi không làm việc, lúc già cả để duy trì và ổn địnhcuộc sống của NLĐ và gia đình họ Do vậy, hoạt động BHXH, một mặt, đòi hỏitính trách nhiệm cao của từng NLĐ đối với bản thân mình, với gia đình và đối vớicộng đồng, xã hội theo phương châm “mình vì mọi người, mọi người vì mình”thông qua quyền và nghĩa vụ; mặt khác, thể hiện sự gắn kết trách nhiệm giữa cácthành viên trong xã hội, giữa các thế hệ kế tiếp nhau trong một quốc gia, tạo thànhmột khối đoàn kết thống nhất về quyền lợi trong một thể chế chính trị - xã hội bềnvững

Người SDLĐ cũng phải có trách nhiệm đóng góp BHXH cho NLĐ Nếu theonhìn nhận ban đầu, việc đóng góp BHXH cho NLĐ có thể sẽ làm tăng chi phí sảnxuất, giảm lợi nhuận của doanh nghiệp Nhưng thực chất, về lâu dài, việc tham giaBHXH đã chuyển giao trách nhiệm bảo vệ NLĐ khi gặp rủi ro về phía xã hội, rủi rođược điều tiết trên phạm vi toàn xã hội, giúp cho chủ SDLĐ bớt những khó khăn, lolắng về nguồn lao động của doanh nghiệp, yên tâm tổ chức SXKD

Trong hoạt động BHXH, Nhà nước tiến hành xây dựng chính sách, chế độ, tổchức triển khai và giám sát quá trình thực hiện nhằm thực hiện tốt quyền và nghĩa vụcủa người tham gia BHXH Như vậy nhà nước giữ vai trò quản lý về BHXH, bảo hộcho quỹ BHXH mà không phải chi từ NSNN cho lĩnh vực này Mặt khác, chính sáchBHXH là một bộ phận quan trọng của chính sách xã hội, giúp Nhà nước điều tiết mốiquan hệ giữa chính sách kinh tế và xã hội trên phương diện vĩ mô, bảo đảm cho nềnkinh tế liên tục phát triển và giữ gìn ổn định xã hội trong từng thời kỳ cũng như trongsuốt quá trình.

Thứ hai,BHXH góp phần ổn định cuộc sống của NLĐ khi hết tuổi lao động

hoặc không còn khả năng lao động.

Theo quy định của Luật BHXH, NLĐ tham gia đóng BHXH từ 20 năm trở lênkhi hết tuổi lao động hoặc mất sức lao động thì được hưởng lương hưu hoặc trợ cấphằng tháng Với nguồn lương hưu và trợ cấp BHXH, người cao tuổi có thu nhập ổnđịnh, bảo đảm cuộc sống sinh hoạt hằng ngày Hiện nay, cả nước đã có khoảng hơn 2,5triệu người đang hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH hằng tháng với số tiền chi trả từquỹ BHXH hàng nghìn tỉ đồng mỗi tháng

Trong nhiều năm qua, kể từ khi chính sách BHXH được thực hiện, cùng với

sự phát triển kinh tế, mức lương hưu cũng không ngừng được điều chỉnh cho phùhợp với mức sống chung của toàn xã hội Vào các thời điểm tăng mức lương tốithiểu chung cũng như việc xem xét chỉ số giả cả, Nhà nước đều có sự điều chỉnhlương hưu một cách hợp lý Mức lương hưu không ngừng được điều chỉnh cho phùhợp với mức sống chung toàn xã hội tại thời điểm hưởng lương hưu đã bảo đảmcuộc sống của người nghỉ hưu, tạo sự an tâm, tin tưởng của người về hưu sau cảcuộc đời lao động Tương tự như vậy, các quyền lợi về BHYT, về chế độ ốm đau,chế độ TNLĐ-BNN; mức trợ cấp tuất một lần cũng được cải thiện rõ rệt

Sở dĩ có được điều kiện nâng cao và mở rộng các quyền lợi của BHXH là dophương thức tài chính được hình thành theo cách lập quỹ và có sự tính toán điềuchỉnh quan hệ đóng - hưởng trong phạm vi toàn xã hội theo những dự báo về cácyếu tố kinh tế - xã hội trong tương lai Theo phương thức lập quỹ, người lao động,

trước hết phải có trách nhiệm với bản thân trong việc đóng góp lập quỹ BHXH Mặtkhác, với việc lập quỹ BHXH đã gắn kết được trách nhiệm của các thế hệ kế tiếptrong cùng chính sách BHXH Vì vậy, nguồn quỹ BHXH được Nhà nước bảo hộ vàphát triển cân đối bền vững sẽ là cơ sở để cải thiện không ngừng các chế độ BHXHnói chung và đời sống của người nghỉ hưu nói riêng.

Thứ ba,BHXH góp phần ổn định và nâng cao chất lượng lao động, bảo đảm

sự bình đẳng về vị thế xã hội của NLĐ trong các thành phần kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển.

Chính sách BHXH hoạt động dựa trên nguyên tắc cơ bản “đóng - hưởng”

đã tạo ra bước đột phá quan trọng về sự bình đẳng của NLĐ về chính sáchBHXH Khi đó, mọi NLĐ làm việc ở các thành phần kinh tế, các ngành nghề, địabàn khác nhau, theo các hình thức khác nhau đều được tham gia thực hiện cácchính sách BHXH Phạm vi đối tượng tham gia BHXH không ngừng được mởrộng đã thu hút hàng triệu NLĐ làm việc trong các thành phần kinh tế khác nhau,khuyến khích họ tự giác thực hiện nghĩa vụ và quyền lợi BHXH, tạo sự an tâm,tin tưởng và yên tâm lao động, SXKD

NLĐ tham gia BHXH, BHYT khi ốm đau sẽ được khám chữa bệnh và đượcquỹ BHYT chi trả phần lớn chi phí; được nhận tiền trợ cấp khi ốm đau không đi làmđược, được nghỉ chăm con ốm; khi thai sản được nghỉ khám thai, được nghỉ khisinh đẻ và nuôi con, được nhận trợ cấp khi sinh con và trợ cấp thai sản; khi bị tainạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp sẽ được nhận phần trợ cấp do giảm khả nănglao động do TNLĐ-BNN gây ra Ngoài ra, NLĐ còn được nghỉ dưỡng sức và phụchồi sức khỏe sau khi ốm đau, sinh đẻ hay điều trị thương tật nhằm nâng cao thể lực.Khi NLĐ mất việc làm sẽ được hưởng trợ cấp thất nghiệp và được giới thiệu việclàm hoặc gửi đi học nghề để có cơ hội tìm kiếm việc làm mới

Với những quyền lợi của NLĐ khi tham gia BHXH đã góp phần thu hút nguồnlao động vào nền sản xuất xã hội, giữ gìn và nâng cao thể lực cho NLĐ trong suốtquá trình lao động, sản xuất Việc được tham gia BHXH khi đang làm việc và đượchưởng lương hưu sau này đã tạo ra cho NLĐ sự phấn khởi, tâm lý ổn định, an tâm

vào việc làm mà họ đang thực hiện Thực tế là nhiều doanh nghiệp, khi tuyên truyềnquảng cáo tuyển dụng lao động, thì tiêu thức được tham gia BHXH cũng là mộtquyền lợi quan trọng thu hút được nhiều lao động.

Sự an tâm của NLĐ cũng như việc bảo vệ sức lao động của họ thông quachính sách BHXH đã trở thành một chính sách thu hút nguồn lao động vào nền sảnxuất xã hội, bảo đảm sự ổn định và thúc đẩy sản xuất phát triển

Thứ tư, BHXH góp phần phân phối lại thu nhập quốc dân một cách công

bằng, hợp lý giữa các tầng lớp dân cư, đồng thời giảm chi cho NSNN, bảo đảm an sinh xã hội bền vững.

Trên thị trường lao động, “tiền lương là giá cả sức lao động” được hình thành

tự phát căn cứ vào quan hệ cung cầu, vào chất lượng lao động cũng như các điềukiện khung mà trong đó Nhà nước chỉ đóng vai trò quản lý thông qua những quyđịnh về mức lương tối thiểu và những điều kiện lao động cần thiết Quá trình hìnhthành tiền lương theo thỏa thuận giữa chủ SDLĐ và NLĐ là sự phân phối lần đầu vàphân phối trực tiếp cho từng NLĐ Do vậy, NLĐ có tay nghề cao, có nghề nghiệpthích ứng với nhu cầu của xã hội sẽ có thu nhập cao Đó là sự hợp lý và khuyếnkhích làm giàu chính đáng

Sau khi đã thực hiện thuế thu nhập, Nhà nước sẽ tiến hành phân phối lại thôngqua chính sách BHXH Khi đó, người có năng lực hơn, nhận được tiền lương caohơn sẽ đóng góp nhiều hơn cho xã hội để trợ giúp những người có mức lương thấphơn trong xã hội Một bộ phận lao động khác do gặp phải rủi ro trong cuộc sốngnhư về sức khỏe, về năng lực, về hoàn cảnh gia đình có việc làm và thu nhập thấphơn sẽ nhận được các quyền lợi BHXH để duy trì cuộc sống Bên cạnh đó, chế độhưu trí, tử tuất với nguyên tắc tương đồng giữa mức đóng và mức hưởng đã khuyếnkhích NLĐ khi làm việc có thu nhập cao và đóng góp ở mức cao, với thời gian dàithì sau này sẽ được hưởng tiền lương hưu với mức cao, an tâm nghỉ ngơi khi tuổigià

BHXH được thực hiện theo nguyên tắc đóng - hưởng, có nghĩa là người thamgia đóng góp vào quỹ BHXH thì người đó mới được hưởng quyền lợi về BHXH.Như vậy, nguồn để thực hiện chính sách là do NLĐ đóng góp, Nhà nước khôngphải bỏ ngân sách ra nhưng vẫn thực hiện được mục tiêu an sinh xã hội lâu dài

1.1.2 Khái niệm và đặc điểm thu bảo hiểm xã hội

1.1.2.1 Khái niệm thu bảo hiểm xã hội

Thu BHXH là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình để bắt buộc các đốitượng phải đóng BHXH theo mức phí quy định hoặc cho phép một số đối tượng tựnguyện tham gia, lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhậpcủa mình Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích bảođảm cho các hoạt động BHXH

* Các đối tượng thu bảo hiểm xã hội

Như chúng ta đã biết, BHXH là một hệ thống đảm bảo khoản thu nhập bị giảmhoặc bị mất đi do NLĐ bị giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm vì cácnguyên nhân như ốm đau, tai nạn, già yếu… Chính vì vậy, đối tượng của BHXHchính là thu nhập của NLĐ bị biến động giảm hoặc mất đi do bị giảm hoặc mất khảnăng lao động, mất việc làm của những NLĐ tham gia BHXH Còn đối tượng thamgia BHXH là NLĐ và người SDLĐ Tuy vậy, tùy theo điều kiện phát triển kinh tế -

xã hội của mỗi nước mà đối tượng này có thể là tất cả hoặc một bộ phận nhữngNLĐ nào đó

Ở nước ta, Điều 2, Luật BHXH quy định đối tượng áp dụng như sau:

NLĐ tham gia BHXH bắt buộc là công dân Việt Nam, bao gồm:

- Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồnglao động có thời hạn từ đủ ba tháng trở lên;

- Cán bộ, công chức, viên chức;

- Công nhân quốc phòng, công nhân công an;

- Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp

vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm cơ yếu hưởnglương như đối với quân đội nhân dân, công an nhân dân;

- Hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân và hạ sĩ quan, chiến sĩ công an nhândân phục vụ có thời hạn;

- Người làm việc có thời hạn ở nước ngoài mà trước đó đã đóng BHXH bắtbuộc

Người SDLĐ tham gia BHXH bắt buộc bao gồm: Cơ quan nhà nước, đơn vị

sự nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân; tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội,

tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xãhội khác; cơ quan, tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc tế hoạt động trên lãnh thổViệt Nam; doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác, tổ chứckhác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng và trả công cho NLĐ

* Chủ thể thu bảo hiểm xã hội

Theo Nghị định số 19-CP ngày 16-02-1995 của Chính phủ về việc thành lậpBHXH Việt Nam trên cơ sở thống nhất các tổ chức BHXH hiện nay ở Trung ương

và địa phương; Nghị định số 100/NĐ-CP ngày 06-12-2002 của Chính phủ quy địnhchức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BHXH Việt Nam; Nghị định

số 94/2008/NĐ-CP ngày 22-8-2008 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ,quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BHXH Việt Nam, BHXH Việt nam có nhiệm vụ tổchức thu BHXH theo quy định của Chính phủ

BHXH Việt Nam được tổ chức và quản lý theo hệ thống dọc, tập trung, thốngnhất từ Trung ương đến địa phương, gồm có:

+ Ở Trung ương là BHXH Việt Nam

+ Ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là BHXH tỉnh, thành phố trựcthuộc Trung ương (sau đây gọi chung là BHXH tỉnh) trực thuộc BHXH Việt Nam + Ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh là BHXH huyện, quận, thị xã,thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là BHXH huyện) trực thuộc BHXH tỉnh

1.1.2.2 Đặc điểm thu bảo hiểm xã hội

+ Số đối tượng phải thu rất lớn và gia tăng theo thời gian nên thu BHXH rấtkhó khăn và phức tạp

Theo quy định của Luật BHXH, số đối tượng tham gia BHXH bắt buộc rấtlớn Do đó, quản lý thu BHXH phải đảm bảo để tất cả các đối tượng thuộc diện phảitham gia BHXH đều phải tham gia BHXH nhằm bảo đảm quyền lợi cho NLĐ

+ Thu BHXH mang tính chất định kỳ, lặp đi lặp lại, do đó khối lượng côngviệc rất lớn, đòi hỏi nguồn nhân lực và cơ sở vật chất phục vụ cho thu cũng phảitương ứng.

Theo quy định, hàng tháng, khi có phát sinh tăng giảm lao động hoặc tiềnlương, chủ SDLĐ lập danh sách gửi cơ quan BHXH để được tăng, giảm kịp thời Sốđối tượng tham gia BHXH ngày càng tăng đòi hỏi nguồn nhân lực, cơ sở vật chấtphục vụ quản lý phải phù hợp Chỉ có như vậy thì quản lý thu BHXH mới đảm bảokịp thời và chính xác

+ Đối tượng thu là tiền nên dễ xảy ra sai phạm, vi phạm đạo đức và lạm dụngquỹ BHXH

Theo quy định, chậm nhất đến ngày cuối cùng của tháng, đơn vị trích tiềnđóng BHXH bắt buộc trên quỹ tiền lương, tiền công tháng của những NLĐ tham giaBHXH bắt buộc, đồng thời trích từ tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH bắtbuộc của từng NLĐ theo mức quy định, chuyển cùng một lúc vào tài khoản chuyênthu của cơ quan BHXH mở tại ngân hàng hoặc Kho bạc nhà nước Trong thực tếhiện nay, số đơn vị thực hiện theo đúng quy định này không nhiều, một số đơn vịcòn nộp chậm BHXH, do vậy đòi hỏi trong thu BHXH phải sát sao, kịp thời

1.1.3 Vai trò của thu bảo hiểm xã hội

Thứ nhất, vai trò của thu BHXH trong việc tạo lập quỹ BHXH và thực hiện

chính sách BHXH

Thu BHXH là hoạt động thường xuyên và đa dạng của ngành BHXH nhằmđảm bảo nguồn quỹ tài chính BHXH đạt tập trung, thống nhất Qua đó, đảm bảo sựcông bằng trong việc thực hiện và triển khai chính sách BHXH nói chung và giữanhững người tham gia BHXH nói riêng

Thu BHXH ở hiện tại ảnh hưởng trực tiếp đến chi và quá trình thực hiện chínhsách BHXH trong tương lai BHXH cũng như các loại hình bảo hiểm khác đều dựatrên cơ sở nguyên tắc có đóng có hưởng BHXH đã đặt ra yêu cầu đối với thu nộpBHXH Nếu không thu được BHXH thì quỹ BHXH không có nguồn để chi trả cácchế độ BHXH cho NLĐ Do đó, thu BHXH đóng một vai trò quyết định, then chốttrong quá trình đảm bảo ổn định cuộc sống cho NLĐ

Thứ hai, vai trò của thu BHXH trong mối quan hệ giữa các bên trong BHXH.

Để thực hiện chính sách BHXH thuận lợi thì thu BHXH có vai trò như mộtđiều kiện cần và đủ Bởi thu BHXH là đầu vào, là nguồn hình thành cơ bản nhấttrong quá trình tạo lập quỹ BHXH Đồng thời thu BHXH cũng là một khâu bắt buộcđối với NLĐ và người SDLĐ tham gia BHXH

Thứ ba, vai trò của thu BHXH trong việc đảm bảo sự công bằng trong BHXH.

BHXH không nhằm mục đích kinh doanh, không vì lợi nhuận, nhưng phânphối trong BHXH là sự chuyển dịch thu nhập mang tính xã hội, là sự phân phối lạithu nhập BHXH dựa trên nguyên tắc NLĐ bình đẳng trong nghĩa vụ đóng góp vàhưởng quyền lợi BHXH thông qua hoạt động của mình BHXH tham gia vào phânphối và phân phối lại thu nhập xã hội giữa những NLĐ thế hệ trước với thế hệ sau,giữa những ngành nghề sản xuất, giữa những người thu nhập cao và người có thunhập thấp, giữa những người khoẻ mạnh, may mắn có việc làm ổn định và nhữngngười ốm, yếu, gặp phải những biến cố rủi ro trong lao động sản xuất và trong cuộcsống Vì vậy, BHXH góp phần làm giảm bớt khoảng cách giữa người giàu và ngườinghèo đồng thời góp phần thực hiện công bằng xã hội

Thu BHXH là khâu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để BHXH thực hiện đượcvai trò vừa nêu Bởi lẽ, thu BHXH đảm bảo nguồn lực để thực thi chính sáchBHXH Bên cạnh đó, ngoài việc đảm bảo cho quỹ BHXH tập trung về một mối, thuBHXH còn đóng vai trò như một công cụ thanh kiểm tra số lượng người tham giaBHXH ở từng cơ quan, đơn vị, địa phương hoặc trên phạm vi toàn quốc Bởi thuBHXH cũng được tổ chức tập trung, thống nhất, có sự ràng buộc chặt chẽ từ trênxuống dưới, đảm bảo an toàn tuyệt đối về tài chính, đảm bảo độ chính xác trong ghichép kết quả đóng BHXH của từng cơ quan đơn vị cũng như của từng NLĐ Hơnnữa, hoạt động thu BHXH là hoạt động có tính kế thừa, số thu BHXH một phần dựatrên số lượng người và số tiền lương, tiền công tham BHXH để tạo lập lên quỹBHXH - nguồn lực để thực hiện chính sách BHXH

1.2 Quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh (thành phố)

1.2.1 Khái niệm, mục tiêu và nguyên tắc quản lý thu bảo hiểm xã hội

1.2.1.1 Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội

Quản lý thu BHXH được hiểu là sự tác động có tổ chức, có tính pháp lý đểđiều chỉnh các hoạt động thu Sự tác động đó được thực hiện bằng hệ thống phápluật của nhà nước và bằng các biện pháp hành chính, tổ chức, kinh tế của các cơquan chức năng nhằm đạt được mục tiêu thu đúng đối tượng, thu đủ số lượng vàđảm bảo thời gian theo quy định

Do vậy, quản lý thu BHXH là nhiệm vụ quan trọng và khó khăn của ngànhBHXH Để thu BHXH đạt hiệu quả cao thì phải có quy trình quản lý thu chặt chẽ,hợp lý, khoa học… Vì vậy, quản lý thu BHXH phải được tổ chức chặt chẽ, thốngnhất trong cả hệ thống, từ lập kế hoạch thu, phân cấp thu, ghi kết quả và đặc biệt làquản lý tiền thu BHXH

1.2.1.2 Mục tiêu quản lý thu bảo hiểm xã hội

Thứ nhất, đảm bảo thu đúng đối tượng: Tức là tất cả các đối tượng theo quy

định của Luật BHXH đều phải được tham gia BHXH

Thứ hai, đảm bảo thu đủ số lượng: Thu đủ số lượng ở đây gồm cả đủ về số

người và đủ số tiền phải đóng để đảm bảo quyền lợi cho NLĐ khi hưởng các chế độBHXH

Thứ ba, đảm bảo thời gian theo Luật định: Theo quy định của luật những đối

tượng nào đóng theo tháng thì phải nộp theo tháng, những đối tượng nào nộp theoquý hoặc 6 tháng một lần thì nộp theo quý hoặc 6 tháng, tránh tình trạng nộp khôngđúng quy định

1.2.1.3 Các nguyên tắc quản lý thu bảo hiểm xã hội

Quản lý thu BHXH được thực hiện theo các nguyên tắc cơ bản sau:

Một là, nguyên tắc thống nhất, dân chủ, công khai, minh bạch:

Chính sách, chế độ tạo lập và sử dụng quỹ được ban hành thực hiện thống nhấttrong toàn quốc Chế độ đóng góp và hưởng thụ phải được thực hiện công bằng đối

với mọi đối tượng, không phân biệt đối xử theo giới tính, dân tộc, địa giới hànhchính… Bên cạnh đó, phải thực hiện chế độ công khai quỹ, có sự kiểm tra, thanhtra, kiểm toán, giám sát quỹ từ phía các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức xãhội (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Phòng Thương mại công nghiệp ViệtNam…).

Tất cả các chế độ chính sách đối với mọi đối tượng phải được áp dụng và điềuchỉnh một cách thống nhất trong toàn ngành để đảm bảo đầy đủ quyền lợi cho NLĐ,đảm bảo công bằng, công khai, dân chủ

Đây là nguyên tắc cao nhất trong quản lý thu BHXH cũng như trong hoạt độngBHXH nói chung Bởi lẽ, chỉ có như vậy mới thực hiện được vai trò và mục đíchcủa thu BHXH, tạo ra được một nguồn lực to lớn để thực hiện các chế độ BHXHcho NLĐ và cung cấp nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi để phát triển kinh tế - xã hội củađất nước

Trong quản lý thu BHXH, mục tiêu quan trọng và phải luôn hướng tới là mụctiêu công bằng, công khai và dân chủ Vì vậy, để đạt được mục tiêu này phải xâydựng một cơ chế dựa trên một hệ thống tiêu thức phản ánh đầy đủ các nội dung cầnquản lý Hệ thống đó phải được xây dựng một cách công khai, dân chủ, được mọingười, mọi đơn vị tham gia thảo luận và thống nhất trước khi tổ chức thực hiện Hệthống đó cũng phải được bổ sung, sửa đổi hoàn chỉnh từng bước trong quá trình tổchức, thực hiện để phù hợp với thực tiễn hoạt động của từng đơn vị tổ chức, cá nhân

và điều kiện, hoàn cảnh của đất nước

Hai là, nguyên tắc hạch toán độc lập theo các quỹ thành phần:

Quỹ ốm đau và thai sản, quỹ TNLĐ-BNN, quỹ hưu trí và tử tuất (của BHXHbắt buộc), quỹ BHXH tự nguyện, quỹ BHTN được hạch toán độc lập theo các quỹthành phần Chỉ có như vậy mới đảm bảo sự an toàn và cân đối lâu dài của quỹBHXH Mặt khác, nguyên tắc này cũng nhằm tạo cơ sở điều chỉnh tỷ lệ đóng đốivới từng quỹ, đảm bảo phù hợp với từng giai đoạn

1.2.2 Nội dung quản lý thu bảo hiểm xã hội

1.2.2.1 Quản lý đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội

Quản lý đối tượng tham gia BHXH chính là quản lý NLĐ và người SDLĐ Đểquản lý đối tượng tham gia BHXH, một việc làm rất cần thiết là quản lý các đơn vịSDLĐ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo các địa bàn hành chính, kể cảnhững người buôn bán nhỏ, hộ sản xuất KD trong các làng nghề truyền thống cóthuê mướn và SDLĐ thuộc đối tượng bắt buộc tham gia BHXH Cơ quan BHXH cótrách nhiệm:

- Điều tra, lập danh sách các đơn vị SDLĐ thuộc đối tượng tham gia BHXH,BHYT, BHTN trên địa bàn Thông báo, hướng dẫn các đơn vị kịp thời đăng kýtham gia, đóng đủ BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ theo quy định của pháp luật.Định kỳ báo cáo UBND cùng cấp, cơ quan quản lý lao động địa phương tình hìnhchấp hành pháp luật về BHXH, BHYT của các đơn vị trên địa bàn, đề xuất biệnpháp giải quyết đối với các đơn vị chậm đóng kéo dài hoặc đơn vị cố tình trốn đóng,đóng không đủ số người thuộc diện tham gia BHXH, BHYT, BHTN theo quy địnhcủa pháp luật Đối với các trường hợp đơn vị vi phạm pháp luật về đóng BHXH,BHYT, BHTN như không đăng ký tham gia hoặc đăng ký đóng BHXH, BHYT,BHTN không đủ số lao động, không đúng thời hạn theo quy định của pháp luật thì

cơ quan BHXH lập biên bản, truy thu BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ

- Quản lý cấp sổ BHXH Để quản lý tốt đối tượng tham gia BHXH, cơ quanBHXH thực hiệc cấp sổ BHXH để ghi nhận quá trình tham gia BHXH, BHTN.Hoạt động này nhằm mục đích quản lý chặt chẽ đối tượng tham gia và đóngBHXH, giúp NLĐ có cơ sở pháp lý kiểm tra, giám sát kết quả đóng và thực hiệncác chế độ BHXH của người SDLĐ, tạo điều kiện thuận lợi và bảo đảm côngbằng cho NLĐ khi chuyển nơi làm việc hoặc chấm dứt hợp đồng lao động bởivẫn duy trì được quyền lợi về BHXH Sổ BHXH còn là cơ sở giải quyết cáctranh chấp phát sinh giữa NLĐ, người SDLĐ và cơ quan BHXH

- Quản lý đơn vị nợ tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN:

+ Đối với đơn vị tham gia BHXH, BHYT, BHTN nợ đến 03 tháng tiền đóngđối với đơn vị đóng hằng tháng, 6 tháng đối với đơn vị đóng hằng quý, 9 tháng đốivới đơn vị đóng 6 tháng một lần, cán bộ chuyên quản thu liên hệ và trực tiếp đếnđơn vị để đôn đốc, đối chiếu thu nộp và lập Biên bản đối chiếu thu nộp Sau đó tiếptục gửi văn bản đôn đốc đơn vị, 15 ngày gửi văn bản đôn đốc một lần; đồng thời,gửi cho Tổ thu nợ của BHXH tỉnh, BHXH huyện phối hợp thực hiện cho đến khithu nợ xong

+ Trong trường hợp phát hiện đơn vị không còn tồn tại, không còn hoạt độngsản xuất - kinh doanh nhưng không thực hiện các thủ tục báo giảm, giải quyết chế

độ BHXH, BHYT cho NLĐ thì Phòng Thu báo cáo Giám đốc BHXH để báo cáoUBND, cơ quan quản lý nhà nước về lao động cùng cấp kiểm tra, lập biên bản xácđịnh thời điểm đơn vị ngừng tham gia BHXH, BHYT; căn cứ biên bản kiểm tra, cơquan BHXH chốt số tiền nợ BHXH, BHYT, BHTN đến thời điểm đơn vị ngừnghoạt động và dừng tính lãi chậm đóng, dừng tính số phải thu phát sinh

Nếu sau khi cơ quan BHXH đã báo cáo nhưng UBND, cơ quan quản lý nhànước về lao động không phối hợp kiểm tra thì cơ quan BHXH thành lập đoàn vàthực hiện kiểm tra, lập biên bản có chứng kiến của đại diện chính quyền địa phươngnơi đơn vị đóng trụ sở

+ Khởi kiện các đơn vị nợ đọng kéo dài: Đối với đơn vị nợ BHXH, BHYT, cơquan BHXH đã thực hiện đối chiếu, lập biên bản đối chiếu thu nộp theo quy định,gửi văn bản đôn đốc thu nộp đến 03 lần nhưng đơn vị vẫn không đóng thì cơ quanBHXH thực hiện như sau: Tiếp tục đối chiếu thu nộp và lập biên bản đối chiếu thunộp Gửi văn bản thông báo tình hình đóng BHXH, BHYT của đơn vị cho đơn vịcấp trên hoặc cơ quan quản lý đơn vị để có biện pháp đôn đốc đơn vị trả nợ và đóngBHXH, BHYT Sau đó, nếu đơn vị vẫn không đóng thì gửi văn bản báo cáo UBNDcùng cấp và cơ quan thanh tra nhà nước, thanh tra lao động trên địa bàn kiểm tra, xử

lý vi phạm theo quy định của pháp luật Trong trường hợp đã quá thời hiệu xử lý viphạm hành chính trong lĩnh vực BHXH theo quy định của pháp luật về xử lý viphạm hành chính (một năm kể từ ngày đơn vị nợ tiền BHXH, BHYT, BHTN) mà

các cơ quan có thẩm quyền chưa xử lý thì cơ quan BHXH lập hồ sơ khởi kiện đơn

vị ra tòa án Giám đốc BHXH tỉnh giao cho trưởng phòng Thu chịu trách nhiệmphối hợp với các đơn vị liên quan để lập hồ sơ khởi kiện

1.2.2.2 Quản lý quỹ lương làm căn cứ tính tiền đóng bảo hiểm xã hội

Theo quy định của Nhà nước, cơ quan BHXH sẽ thu phí BHXH của đối tượngtham gia theo phần trăm nhất định tính trên tổng quỹ lương tháng thực tế đối vớingười SDLĐ và thu tỷ lệ phần trăm nhất định trên tiền lương tháng của NLĐ Tiềnlương, tiền công tháng đóng BHXH bắt buộc như sau:

- Tiền lương do Nhà nước quy định:

NLĐ thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định thìtiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc là tiền lương theo ngạch, bậc, cấp bậc quânhàm và các khoản phụ cấp chức vụ, phụ cấp thâm niên vượt khung, phụ cấp thâmniên nghề (nếu có) Tiền lương này tính trên cơ sở mức lương tối thiểu chung tạithời điểm đóng Tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc quy định bao gồm cả hệ sốchênh lệch bảo lưu theo quy định của pháp luật về tiền lương, tiền công

- Tiền lương, tiền công do đơn vị quyết định:

+ NLĐ thực hiện chế độ tiền lương do đơn vị quyết định thì tiền lương, tiềncông tháng đóng BHXH bắt buộc là mức tiền lương, tiền công ghi trên hợp đồng laođộng

+ NLĐ có tiền lương, tiền công tháng ghi trên hợp đồng lao động bằng ngoại

tệ thì tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH bắt buộc được tính bằng Đồng ViệtNam trên cơ sở tiền lương, tiền công bằng ngoại tệ được chuyển đổi bằng ĐồngViệt Nam theo tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng doNgân hàng nhà nước công bố tại thời điểm ngày 02 tháng 01 cho 6 tháng đầu năm

và ngày 01 tháng 7 cho 6 tháng cuối năm

Cơ quan BHXH quản lý, theo dõi chặt chẽ diễn biến thu nhập của từng cánhân NLĐ trong từng đơn vị SDLĐ Hàng tháng thực hiện đối chiếu tổng quỹ tiềnlương của đơn vị SDLĐ để làm cơ sở tính số tiền BHXH đơn vị SDLĐ phải nộphàng tháng

Quản lý mức đóng, thời gian đóng, tuổi đời, tuổi nghề của người tham giaBHXH để có thể tiến hành chi trả sau này được chính xác, thuận lợi, công bằng.Trong đó mức thu BHXH căn cứ vào lộ trình của Luật BHXH Bởi vậy cần phảinắm bắt được tình hình quỹ lương của các đơn vị, doanh nghiệp từ đó có các biệnpháp đảm bảo thu đúng, thu đủ, hạn chế tối đa tình trạng gian lận, trốn đóng BHXH.

1.2.2.3 Quản lý tiền thu bảo hiểm xã hội

Quỹ BHXH được hình thành và quản lý tập trung thống nhất tại BHXH ViệtNam Tại Điểm 11, Điều 2 của Nghị định số 94/2008/NĐ-CP ngày 22-8-2008 củaChính phủ quy định “Quản lý và sử dụng các quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tếbao gồm: Quỹ hưu trí, tử tuất; quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; quỹ ốm đau,thai sản; quỹ bảo hiểm xã hội tự nguyện; quỹ bảo hiểm thất nghiệp; quỹ bảo hiểm y

tế bắt buộc; quỹ bảo hiểm y tế tự nguyện theo nguyên tắc tập trung thống nhất, côngkhai, minh bạch, đúng mục đích theo quy định của pháp luật; tổ chức hạch toán cácquỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế thành phần theo quy định của pháp luật”.Đểthực hiện quy định trên, BHXH Việt Nam chỉ đạo BHXH các tỉnh, thành phố trựcthuộc Trung ương và các quận, huyện, thị xã mở tài khoản chuyên thu BHXH tại hệthống kho bạc nhà nước và Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Cácđơn vị trực thuộc BHXH Việt Nam sử dụng tài khoản này chỉ để thu nhận tiền nộpBHXH của các đơn vị và cá nhân tham gia BHXH, định kỳ phải chuyển toàn bộ sốtiền đã thu được về BHXH cấp trên (BHXH huyện chuyển về tài khoản chuyên thucủa BHXH Tỉnh; BHXH các tỉnh chuyển về tài khoản chuyên thu của BHXH ViệtNam), theo quy định không được sử dụng tiền thu BHXH vào bất kỳ nội dung chitiêu nào

Để nắm được tình hình thu cũng như tình trạng quỹ BHXH ở bất cứ thời điểmnào thì phải có biện pháp quản lý tiền thu cho hợp lý như hệ thống tài khoản sửdụng phải đảm bảo cho việc nộp BHXH của các đơn vị tham gia hay các bộ phậnthu nộp được thuận lợi, an toàn, song không vì vậy mà để xảy ra tình trạng rải rác,chia nhỏ, làm mất đi tính tập trung trong quản lý Đồng thời, cần quy định rõ thờiđiểm thực hiện thu, chuyển tiền thu về tài khoản tập trung… Từ đó nắm bắt đượctình hình thu BHXH để kịp thời điều chỉnh, đảm bảo thu đúng , thu đủ, phục vụ tốtviệc thực hiện chính sách BHXH sau này

* Hình thức đóng tiền: Đơn vị, người tham gia BHXH, BHYT, BHTN có thể

đóng bằng chuyển khoản hoặc tiền mặt:

- Chuyển khoản: Chuyển tiền đóng vào tài khoản chuyên thu của cơ quan

BHXH mở tại ngân hàng hoặc Kho bạc nhà nước

- Tiền mặt: Đơn vị nộp trực tiếp tại ngân hàng hoặc Kho bạc nhà nước.

* Chuyển tiền thu:

BHXH tỉnh chuyển toàn bộ số tiền đã thu BHXH, BHYT, BHTN kịp thời vềtài khoản chuyên thu của BHXH cấp trên theo quy định

Số tiền thực thu BHXH, BHYT, BHTN là số tiền đã chuyển vào tài khoảnchuyên thu của BHXH các cấp theo chứng từ báo có của ngân hàng, Kho bạc nhànước

- Tính lãi chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN: Đơn vị đóng BHXH bắt buộc,BHYT, BHTN chậm quá thời hạn theo quy định từ 30 ngày trở lên thì phải đóng

số tiền lãi tính trên số tiền BHXH bắt buộc, BHYT, BHTN chưa đóng

- Quản lý thời gian nộp tiền:

+ Đóng hằng tháng:

Chậm nhất đến ngày cuối cùng của tháng, đơn vị trích tiền đóng BHXH bắtbuộc trên quỹ tiền lương, tiền công tháng của những NLĐ tham gia BHXH bắtbuộc, đồng thời trích từ tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH bắt buộc của từngNLĐ theo mức quy định, chuyển cùng một lúc vào tài khoản chuyên thu của cơ quanBHXH mở tại ngân hàng hoặc Kho bạc nhà nước

+ Đóng hằng quý hoặc 6 tháng một lần (một năm 02 lần):

Đơn vị là doanh nghiệp thuộc ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp,diêm nghiệp trả tiền lương, tiền công cho NLĐ theo chu kỳ sản xuất, kinh doanh cóthể đóng hằng quý hoặc 6 tháng một lần trên cơ sở đăng ký phương thức đóng với

cơ quan BHXH Chậm nhất đến ngày cuối cùng của kỳ đóng, đơn vị phải chuyển đủtiền vào quỹ BHXH

Hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác, cá nhân có thuê mướn trả công cho NLĐ, sửdụng dưới 10 lao động, có thể đóng hằng quý hoặc 6 tháng một lần trên cơ sở đăng

ký với cơ quan BHXH Chậm nhất đến ngày cuối cùng của kỳ đóng, đơn vị phảichuyển đủ tiền vào quỹ BHXH

Đóng theo địa bàn: Cơ quan, đơn vị đóng trụ sở chính ở địa bàn tỉnh nào thì

đăng ký tham gia đóng BHXH tại địa bàn tỉnh đó theo phân cấp của cơ quan BHXHtỉnh Chi nhánh của doanh nghiệp đóng BHXH tại địa bàn nơi cấp giấy phép kinhdoanh cho chi nhánh

1.2.3 Các yếu tố tác động đến quản lý thu bảo hiểm xã hội

Một là, các điều kiện kinh tế - xã hội:

- Tình hình phát triển kinh tế:

Trình độ phát triển của BHXH được quyết định bởi mức độ phát triển của nềnkinh tế Nền kinh tế càng phát triển thì mức độ hoàn thiện BHXH càng cao Mặtkhác, khi nền kinh tế xã hội phát triển ổn định thì các đơn vị, doanh nghiệp hoạtđộng thuận lợi và phát triến ổn định, do đó việc thanh toán tiền công, tiền lương choNLĐ đúng kỳ đúng hạn, NLĐ yên tâm làm việc Vì vậy, chủ SDLĐ và NLĐ sẵnsàng trích một phần tiền lương để đóng góp BHXH Điều này sẽ góp phần làm tăngnguồn thu BHXH

Ngược lại, nếu nền kinh tế kém phát triển thì các đơn vị, doanh nghiệp hoạtđộng khó khăn, họ sẽ tìm cách trốn tránh đóng BHXH cho NLĐ; đồng thời NLĐ docông việc không ổn định, thu nhập thấp, cuộc sống gặp khó khăn nên cũng khôngmuốn tham gia BHXH, từ đó dẫn đến thất thu BHXH

- Số lượng đối tượng tham gia BHXH:

Khi kinh tế phát triển, số lượng NLĐ có việc làm sẽ tăng lên do có sự mở rộng

về quy mô sản xuất xã hội Số đối tượng thuộc diện tham gia BHXH không ngừngtăng lên sẽ đặt ra những vấn đề và yêu cầu nhất định đối với việc tổ chức quản lýthu BHXH

- Ý thức của người tham gia BHXH:

Nếu trình độ dân trí cao, khả năng tiếp cận với thông tin, khoa học - kỹ thuậtcủa người dân dễ dàng thì người dân (bao gồm NLĐ và người SDLĐ) sẽ nhanhchóng nắm bắt được ý nghĩa to lớn của chính sách, chế độ BHXH Nhờ đó, chínhsách thu BHXH sẽ có điều kiện thuận lợi để đi vào cuộc sống Điều đó tác động tíchcực đến quản lý thu BHXH, giảm bớt tình trạng trốn đóng, nợ đọng BHXH Ngượclại, nếu trình độ dân trí thấp thì quản lý thu BHXH sẽ gặp nhiều khó khăn

Hai là, khung khổ pháp lý và chính sách của nhà nước liên quan đến BHXH

và quản lý thu BHXH:

Chính sách BHXH nói chung, chính sách tiền lương nói riêng và quản lý thuBHXH có mối quan hệ rất chặt chẽ với nhau Trong đó, chính sách tiền lương làtiền đề và cơ sở cho việc thực hiện chính sách BHXH

Ở nước ta, tiền lương, tiền công của NLĐ và tổng quỹ lương của đơn vị SDLĐđược dùng làm căn cứ để tính đóng BHXH Hàng năm, Chính phủ thường điềuchỉnh tiền lương tối thiểu chung, lương tối thiểu vùng theo lộ trình cải cách tiềnlương Qua đó tiền lương làm căn cứ đóng BHXH cũng tăng theo Sự biến độngthường xuyên này làm cho quản lý thu BHXH gặp một số khó khăn nhất định Nếucán bộ quản lý thu BHXH không nhạy bén với tình hình thực tế, chủ động, sáng tạothì khó có thể đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, đảm bảo an toàn và tăngtrưởng quỹ

Ba là, năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ, công chức quản lý thu BHXH:

Để nắm bắt được những thay đổi của đối tượng tham gia BHXH, cán bộ quản

lý thu phải có đủ năng lực, trình độ chuyên môn, khả năng nhận định và phân tíchtình hình, có tinh thần trách nhiệm, nhiệt tình trong công việc… Chỉ có như vậy thìquản lý thu mới đạt hiệu quả cao, phát hiện kịp thời những tình huống sai phạm để

có biện pháp xử lý triệt để

Bốn là, sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong quản lý thu BHXH:

Sự phối hợp liên ngành trong quá trình thu và quản lý thu BHXH có ý nghĩađặc biệt quan trọng Bởi vì, sự hỗ trợ của các ngành, các cấp liên quan sẽ tạo điềukiện thuận lợi cho quản lý thu trong việc thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, không đểxảy ra tình trạng thất thu cho quỹ BHXH

Năm là, cơ sở vật chất - kỹ thuật cho quản lý thu BHXH

Quản lý thu BHXH cũng chịu tác động rất lớn của cơ sở vật chất kỹ thuật phục

vụ nghiệp vụ chuyên môn

1.3 Kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm xã hội ở một số tỉnh, thành phố và bài học rút ra cho bảo hiểm xã hội thành phố hà nội

1.3.1 Kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm xã hội của một số tỉnh, thành phố

1.3.1.1 Kinh nghiệm của bảo hiểm xã hội thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố đông dân nhất, đồng thời cũng là trungtâm kinh tế, văn hóa, giáo dục quan trọng, giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.Hoạt động SXKD trên địa bàn Thành phố rất phong phú, đa dạng với tốc độ pháttriển cao, do vậy, đây là nơi tập trung nhiều dân cư, lao động từ các địa phươngkhác đến sinh sống và làm việc

Để quản lý thu BHXH hiệu quả, BHXH Thành phố đã chú trọng thực hiện cácbiện pháp sau:

* Thông tin, tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về BHXH:

Hàng năm, BHXH Thành phố đều xây dựng kế hoạch tuyên truyền triển khaithực hiện tại BHXH Thành phố và BHXH 24 quận, huyện Qua các năm, có nghiêncứu đổi mới nội dung và hình thức cho phù hợp

Để thực hiện tốt việc tuyên truyền về Luật BHXH, BHXH Thành phố đã phốihợp tốt với các cơ quan Báo, Đài thông tin tuyên truyền rộng rãi các chế độ chínhsách BHXH để giúp NLĐ hiểu rõ trách nhiệm và quyền lợi của mình; kịp thời biểudương các đơn vị làm tốt cũng như phê phán các hành vi vi phạm chính sáchBHXH BHXH Thành phố cũng thường xuyên phối hợp chặt chẽ với các Báo, Đàiđịa phương và trung ương trả lời những thắc mắc của người lao động; tổ chức hộinghị, tập huấn, tổ chức hội thi, các hình thức hỏi đáp qua điện thoại, thư hỏi, giaolưu trên hệ thống đối thoại chính quyền và doanh nghiệp của Thành phố

Hàng năm, BHXH Thành phố phát hành tờ treo, tờ rơi tóm tắt chế độ BHXH

để phát trong khu công nghiệp, các trường học, khu phố để vận động tham giaBHXH

* Quản lý, phát triển đối tượng tham gia BHXH:

BHXH Thành phố đã chủ động làm việc với Sở KH&ĐT yêu cầu cung cấpdanh sách các Doanh nghiệp mới thành lập (định kỳ hàng quý) Trên cơ sở đó, gửi

thư mời doanh nghiệp làm thủ tục đăng ký tham gia BHXH Bên cạnh đó, đề nghịngành Thuế cung cấp danh sách các Doanh nghiệp đang hoạt động có SDLĐ để đốichiếu, lập kế hoạch triển khai mở rộng đối tượng tham gia trên địa bàn Thành phố

Tổ chức vận động, hướng dẫn, nhắc nhở các doanh nghiệp này làm thủ tụcđóng BHXH theo hướng tạo mọi điều kiện thuận tiện, công khai hồ sơ thủ tục thamgia BHXH, BHYT Hàng tuần, tổ chức tập huấn nghiệp vụ cho các đơn vị mới Đối vớicác doanh nghiệp không hợp tác thì phối hợp với Thanh tra Sở LĐTB&XH để thanh -kiểm tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực đóng BHXH

Hiện nay, BHXH thành phố đã tổ chức thu 100% số lao động của các doanhnghiệp và đơn vị đăng ký tham gia Đăng ký đến đâu tiếp nhận đến đó Bên cạnh

đó, tích cực kiểm tra danh sách, đối chiếu giữa bảng lương thực tế với danh sáchđóng BHXH để phát hiện số lao động chưa đăng ký, chưa ký Hợp đồng lao động

để yêu cầu doanh nghiệp đưa vào diện ký hợp đồng lao động và đóng BHXH,hoặc kiến nghị cơ quan quản lý lao động thanh tra xử phạt

* Các biện pháp hạn chế nợ đọng:

- Tranh thủ sự quan tâm chỉ đạo của Thành uỷ - UBND Thành phố:

Trong năm 2010, sau khi có kết quả thanh tra diện rộng và thực hiện kết luậnThanh tra Thành phố, BHXH thành phố đã tham mưu với UBND thành phố Hồ ChíMinh ban hành Công văn số 5895/UBND-VX ngày 19-11-2010 chỉ đạo các sởngành về tăng cường quản lý nhà nước, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật BHXH.Việc quan tâm chỉ đạo này của UBND Thành phố đã tạo điều kiện hết sức thuận lợi

để cơ quan BHXHvà Thanh tra Sở LĐTB&XH tăng cường thanh kiểm tra, xử lý viphạm trên địa bàn Thành phố

- Phối hợp chặt chẽ với Sở LĐTB&XH:

Để giảm số nợ đọng, ngoài việc tham gia đoàn kiểm tra liên ngành của Thànhphố, BHXH Thành phố còn thực hiện quy trình kiểm tra của ngành Năm 2010,BHXH thành phố đã xây dựng chương trình phối hợp với Sở LĐTB&XH và Thanhtra Sở, duy trì thường xuyên việc kiểm tra, xử lý vi phạm đối với các doanh nghiệp,nếu doanh nghiệp không khắc phục, cơ quan BHXH sẽ lập danh sách đề nghị Thanh

tra có công văn nhắc nhở (văn bản do cơ quan BHXH soạn thảo), Thanh tra Sở ký

và gửi từng đơn vị Việc phối hợp này đã đạt nhiều kết quả tích cực, do nhiều doanhnghiệp khi nhận được thư nhắc đã tiến hành nộp ngay số tiền nợ BHXH Thành phố

đã chuyển Danh sách đề nghị Thanh tra Sở nhắc nộp BHXH đối với 523 đơn vị, với

số tiền nợ là 89,663 tỷ đồng Tính đến 30-6-2011, đã có 327 đơn vị (62,52%) khắcphục hoàn toàn số nợ với số tiền là 51,362 tỷ đồng (57,28%)

- Chủ động phối hợp với các sở ngành khác trên địa bàn Thành phố:

BHXH Thành phố cũng đã chủ động xây dựng mối quan hệ phối hợp vớicác Sở, Ngành có liên quan khác như: Sở KH&ĐT, Ban quản lý các khu côngnghiệp, khu chế xuất, Liên đoàn lao động thành phố để cung cấp thông tin liênquan đến các doanh nghiệp nhằm xác định doanh nghiệp còn hay đã ngừng hoạtđộng; tổ chức tuyên truyền pháp luật BHXH, kiểm tra, thanh tra, xử lý các đơn vị

do Ban quản lý cấp phép thành lập Đặc biệt, năm 2011, đã chủ động đề nghịCục Thuế Thành phố phối hợp, cung cấp dữ liệu về các doanh nghiệp nộp thuế

để cơ quan BHXH toàn Thành phố tiến hành rà soát đối chiếu, nhằm mở rộng đốitượng phải tham gia BHXH theo quy định của Luật

- Đẩy mạnh khởi kiện:

Đối với các đơn vị nợ lớn, chây ỳ trong việc khắc phục số nợ, BHXH Thànhphố tiến hành khởi kiện ở Tòa án Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những đơn

vị sớm khởi động công tác này và là đơn vị thực hiện mạnh mẽ và quyết liệt nhấttrên cả nước Hiệu quả mang lại từ việc khởi kiện rất cao Tính từ cuối năm 2009đến hết tháng 6-2011, toàn hệ thống BHXHTP đã khởi kiện 265 đơn vị sử dụng laođộng nợ đọng BHXH kéo dài với số nợ theo đơn khởi kiện là 120 tỷ đồng, kết quả

đã thu hồi trên 57% số tiền nợ (70 tỷ đồng), còn lại đang trong quá trình tố tụng vàthi hành án

1.3.1.2 Kinh nghiệm của bảo hiểm xã hội tỉnh Thừa Thiên Huế

* Thông tin, tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về BHXH:

Công tác thông tin tuyên truyền,phổ biến chính sách, pháp luật về BHXH,

BHYT, BHTN… được BHXH tỉnh tập trung thực hiện bằng nhiều hình thức.

Hoạt động thông tin tuyên truyền nhằm vào các đối tượng chủ yếu là đơn vịSDLĐ và NLĐvà đại bộ phận nhân dân Trong 5 năm qua, BHXH tỉnh và BHXHcác huyện, thị xã, thành phố đã tổ chức hàng trăm lượt và hàng chục đợt thông tin,tuyên truyền phổ biến, quán triệt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

về BHXH, BHYT, BHTN, các Nghị định, Thông tư của Chính phủ và của các Bộ,ngành liên quan về giải quyết chế độ BHXH, BHYT, BHTN…

Về hình thức tuyên truyền, BHXH tỉnh đã thực hiện các hình thức: phối hợp

và lồng ghép Cụ thể, đã phối hợp với các ngành chức năng như Ban Tuyên giáoTỉnh ủy, Sở LĐTB&XH, Sở Thông tin & Truyền thông, Sở Văn hóa, Thể thao và

Du lịch, Sở Giáo dục, Sở Y tế, Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh, Trung tâmTruyền hình Việt Nam tại thành phố Huế, Báo Thừa Thiên Huế, Báo và Tạp chíBHXH, Đài Truyền thanh thành phố Huế và các Đài Truyền thanh cấp huyện, cácđơn vị SDLĐ trên địa bàn tỉnh, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ và các Ban Chỉ đạo thựchiện BHYT tự nguyện các cấp… để tổ chức, triển khai các nội dung thông tin tuyêntruyền về BHXH, BHYT, BHTN, Luật BHXH, Luật BHYT Đã lồng ghép hoạtđộng thông tin, tuyên truyền vào các Hội nghị định kỳ hoặc đột xuất được tổ chứchằng năm, thông qua các đợt kiểm tra chuyên ngành, thanh tra liên ngành kiểm tratình hình thực hiện chính sách BHXH ở các đơn vị SDLĐ, thông qua các đợt truythu, đốc thu BHXH, BHYT, BHTN

- BHXH tỉnh đã tiến hành tổ chức các Hội nghị sơ kết, tổng kết BHXH,BHYT, BHTN hằng năm, các Hội nghị triển khai phổ biến các chủ trương, chế độmới của Nhà nước về BHXH, BHYT, BHTN, Luật BHXH, Luật BHYT cho tất cảcác đơn vị SDLĐ; tổ chức các Hội nghị tập huấn về tuyên truyền; viết hàng chụctin, bài liên quan về BHXH, BHYT đăng trên Báo Thừa Thiên-Huế, báo và tạp chíBHXH

Cơ quan BHXH đã tham mưu cho UBND tỉnh và UBND các huyện, thị xã,thành phố thành lập các Đoàn kiểm tra liên ngành cấp tỉnh, huyện, thị, thành phố

để kiểm tra việc thực hiện chính sách BHXH, BHTN tại các đơn vị SDLĐ

* Quản lý và phát triển đối tượng tham gia BHXH:

- Hàng năm, BHXH tỉnh, BHXH các huyện, thị xã và thành phố Huế tuyêntruyền nhằm mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, BHTN bắt buộc theođúng quy định Luật BHXH

- Phối hợp với Sở KH&ĐT tỉnh, Cục Thuế tỉnh nắm số lượng doanh nghiệphiện đang hoạt động, đồng thời rà soát các doanh nghiệp chưa tham gia BHXH bắtbuộc, BHTN cho NLĐ để có kế hoạch và biện pháp huy động

- Cơ quan BHXH đã thực hiện hoàn chỉnh quy trình thu và cấp sổ BHXH, thẻBHYT đối với đơn vị tham gia lần đầu nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanhnghiệp mới tham gia

- Thường xuyên hướng dẫn các đơn vị thuộc diện tham gia BHTN theo quyđịnh của Luật BHXH lập danh sách tham gia BHTN đúng theo quy định của LuậtBHXH

- Cơ quan BHXH thường xuyên phối hợp chặt chẽ với các ban, ngành liênquan để tổ chức thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chế độ BHXH, BHTN tại các đơn

vị SDLĐ và đã kiến nghị UBND tỉnh xử lý những trường hợp vi phạm Luật BHXH

* Các giải pháp khắc phục tình hình nợ, chậm đóng BHXH đã thực hiện:

- Cán bộ thu BHXH thường xuyên bám sát đơn vị SDLĐ để đốc thu hàngtháng, gửi thông báo kết quả đóng hàng tháng cho đơn vị để đối chiếu số tiền đãnộp

- Cán bộ thu đã chủ động, tích cực, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ đượcgiao, tăng cường cơ sở để đôn đốc thu nộp, giảm nợ tới mức thấp nhất, kịp thời pháthiện những tồn tại vướng mắc trong thu để phối hợp các đơn vị có biện pháp tháo

gỡ kịp thời

- Đối với các đơn vị không giao dịch với cơ quan BHXH trong vòng 06 tháng,

cơ quan BHXH báo cáo với cơ quan quản lý lao động đóng trên địa bàn để lập biênbản, đưa ra khỏi danh sách và theo dõi riêng

- Hàng quý, BHXH tỉnh báo cáo các đơn vị nợ BHXH từ 03 tháng trở lên chocác Sở, ban ngành và UBND tỉnh

- Tiếp tục thực hiện CCHC trong thu, rà soát, hoàn thiện hệ thống các văn bảnhướng dẫn quản lý với mục tiêu tránh phiền hà về thủ tục tham gia cho NLĐ nhưngvẫn đảm bảo chặt chẽ, đúng quy định.

- Tăng cường tuyên truyền bằng nhiều hình thức (Panô, tờ gấp, truyền hình,truyền thanh, báo chí…) để phổ biến chính sách BHXH, BHTN nhằm nâng caonhận thức về quyền và nghĩa vụ tham gia BHXH, BHTN cho NLĐ và người SDLĐ

- Thực hiện đúng văn bản quy định của Nhà nước và của ngành; tiếp tục ràsoát xử lý những hạn chế trong thu để bảo đảm quyền lợi cho NLĐ

- Không ngừng ứng dụng công nghệ thông tin, hoàn thiện quy trình tiếp nhận

hồ sơ và trả kết quả theo cơ chế "Một cửa", tinh giảm các thủ tục hành chính và hồ

sơ giải quyết chế độ, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ nhằm tạo điều kiện thuậnlợi cho người tham gia Tinh thần trách nhiệm và thái độ phục vụ của đội ngũ côngchức, viên chức tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực đã góp phần tác động rất lớnđến thu

1.3.2 Một số bài học kinh nghiệm rút ra cho Bảo hiểm xã hội thành phố

Hà Nội

Qua kinh nghiệm của một số tỉnh, thành phố trong quản lý thu BHXH, có thểrút ra một số bài học sau đây vận dụng vào thực tiễn của BHXH thành phố Hà Nội:

Thứ nhất, về tuyên truyền, phổ biến pháp luật:

- Phối hợp chặt chẽ, tích cực với các cơ quan thông tin đại chúng, các cơ quanchuyên môn đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến sâu, rộng về sự ưu việt của chính sáchBHXH đến toàn dân

- Đổi mới công tác thông tin, tuyên truyền, kể cả về hình thức và nội dungnhằm nâng cao hơn nữa nhận thức của người SDLĐ và NLĐ về quyền và tráchnhiệm trong quá trình thực thi chính sách BHXH, đặc biệt đối với khu vực ngoàiquốc doanh

- Tăng cường tập huấn đơn vị SDLĐ về chính sách BHXH để thực hiện đúng

và đầy đủ quyền lợi cho NLĐ

Thứ hai, về tổ chức triển khai thực hiện:

- Chủ động cập nhật hệ thống văn bản chính sách đã ban hành để kịp thời bổsung, hoàn thiện, đáp ứng tốt quyền lợi của NLĐ

- Đổi mới và hoàn thiện phương thức hoạt động của hệ thống sự nghiệp cungcấp dịch vụ BHXH theo hướng nâng cao chất lượng phục vụ

- Bồi dưỡng nghiệp vụ, đồng thời giáo dục nâng cao tinh thần trách nhiệm,thái độ phục vụ, trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ BHXH, làm tốt công táctham mưu, phát hiện những vướng mắc, khó khăn cũng như đề xuất các biện pháp

xử lý trong quá trình triển khai thực hiện

Thứ ba, về quản lý và phát triển đối tượng tham gia BHXH:

- Đẩy mạnh hoạt động thu BHXH trên cơ sở phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữacác cơ quan quản lý tại từng địa phương để nắm đầy đủ số lượng đơn vị và NLĐphải tham gia BHXH, nhằm mở rộng hơn nữa đối tượng tham gia, đặc biệt là khuvực ngoài quốc doanh

Bốn là, về công tác thu và giải pháp đối với chậm đóng, nợ đọng:

- Làm tốt công tác thu và giải quyết nhanh gọn, chế độ chính sách BHXH, bảođảm quyền, lợi ích cho NLĐ

- Chủ động phối hợp với các ngành chức năng liên quan tổ chức thanh tra,kiểm tra những doanh nghiệp nợ đọng BHXH, BHYT, xử lý nghiêm, kịp thời cácđơn vị cố tình chậm đóng, trốn đóng BHXH làm ảnh hưởng đến quyền lợi của NLĐ.Xem việc khởi kiện như là biện pháp thu nợ cuối cùng, xây dựng tiêu chí nợ làm cơ sởkhởi kiện và chỉ đạo, giao chỉ tiêu BHXH quận, huyện khởi kiện kịp thời (tránh để nợkéo dài, khó thu hồi nợ sau khởi kiện)