luận văn thạc sĩ quản lý nhà nƣớc địa phƣơng với hoạt động kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh quảng ninh

Luận văn đã đánh giá tổng quan về thực trạngquản lý Nhà nước đối với việc kinh doanh mặt hàng đặc biệt là quặng apatit.Luận văn nêu lên một số chính sách của địa phương về quản lý Nhà nư

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các sốliệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực Các tài liệu được sử dụngtrong Luận văn đều có trích dẫn rõ ràng Kết quả nghiên cứu của Luận vănchưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứ khoa học nào

Tác giả luận văn

Phạm Ngọc Duy

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH HỘP v

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vi

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết nghiên cứu của đề tài 1

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan 4

3 Mục đích nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Ý nghĩa của đề tài 9

7 Kết cấu luận văn 9

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỊA PHƯƠNG ĐỐI VỚI KINH DOANH THAN ĐÁ 10

1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC 10

1.1.1 Khái niệm về quản lý nhà nước địa phương đối với hoạt động kinh doanh than đá 10

1.1.2 Một số lý thuyết về quản lý nhà nước 11

1.1.3 Vai trò của quản lý nhà nước địa phương 14

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỊA PHƯƠNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THAN ĐÁ 16

1.2.1 Đặc điểm của mặt hàng than đá và hệ thống cơ quan quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh than đá 16

1.2.2 Nội dung quản lý nhà nước địa phương đối với hoạt động kinh doanh than đá 21

1.2.3 Nguyên tắc quản lý nhà nước địa phương đối với hoạt động kinh doanh than đá 27

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỊA

PHƯƠNG VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THAN ĐÁ 32

1.3.1 Nhân tố chủ quan 32

1.3.2 Nhân tố khách quan 35

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI KINH DOANH THAN ĐÁ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH GIAI ĐOẠN 2013-2015 37

2.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI CỦA TỈNH QUẢNG NINH 37

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của tỉnh Quảng Ninh 37

2.1.2 Khái quát về ngành than và các mỏ than tại Quảng Ninh 39

2.2 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI KINH DOANH THAN ĐÁ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH 41

2.2.1.Trách nhiệm quản lý của các cơ quan nhà nước đối với hoạt động kinh doanh than đá 41

2.2.2 Công tác quy hoạch, kế hoạch hoạt động kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 43

2.2.3 Việc ban hành các văn bản hướng dẫn của UBND tỉnh đối với hoạt động kinh doanh than đá hiện nay 46

2.2.4 Việc cấp phép hoạt động kinh doanh than của các cơ Quản lý Nhà nước địa phương tỉnh Quảng Ninh 51

2.2.5.Thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác và kinh doanh than 54

2.2.6 Thực trạng phối hợp của các cơ quan quản lý Nhà nước trong việc quản lý đối với hoạt động kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 67

2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG 71

2.3.1 Những kết quả đạt được 71

2.3.2 Hạn chế và nguyên nhân 71

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUÂT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI KINH DOANH THAN ĐÁ TRÊN ĐỊA

BÀN QUẢNG NINH 74

3.1 QUAN ĐIỂM,MỤC TIÊU, XU HƯỚNG TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH DOANH THAN ĐÁ TRONG THỜI GIAN TỚI 74

3.1.1 Quan điểm 74

3.1.2 Mục tiêu 76

3.1.3.Phương hướng 79

3.1.GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỊA PHƯƠNG VỚI KINH DOANH THAN ĐÁ TRÊN ĐỊA BÀN QUẢNG NINH ĐẾN NĂM 2020 81

3.2.1 Hoàn thiện môi trường pháp lý đối với hoạt động kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 81

3.2.2 Hoàn thiện công tác đào tạo và xây dựng đội ngũ cán bộ trong quản lý nhà nước về kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 82

3.2.3 Hoàn thiện xây dựng và thực thi chiến lược, quy hoạch, kế hoạch hoạt động kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 84

3.2.4 Tăng cường công tác hướng dẫn, thanh tra, kiểm tra các doanh nghiệp kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 86

3.3 KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI NHÀ NƯỚC, VỚI BỘ NGÀNH CÓ LIÊN QUAN 89

3.3.1 Kiến nghị với Nhà nước 89

3.3.2 Kiến nghị với Bộ, ngành có liên quan 90

3.3.3 Kiến nghị với tập đoàn công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam 91

KẾT LUẬN CHUNG 92

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH HỘP

BẢNG

Bảng 2.1: Đánh giá về khả năng tiếp cận các thông tin 50 Bảng 2.2: Tổng hợp đánh giá về việc cấp phép hoạt động kinh doanh than đá trên địa bản tỉnh Quảng Ninh 54 Bảng 2.3: Tổng hợp đánh giá về công tác quy hoạch phát triển ngành công nghiệp than đá 46 Bảng 2.4: Thống kê nước thải ngành than 58 Bảng 2.5: Đánh giá về quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh than đá trên địa bản tỉnh Quảng Ninh 69

Ủy ban nhân dânTrách nhiệm hữu hạn

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết nghiên cứu của đề tài

Than đá là một trong số các nguyên liệu lớn nhất trên thế giới hiện nay.Trữ lượng than của cả thế giới vẫn còn cao so với các nguyên liệu năng lượngkhác (dầu mỏ, khí đốt ) Than đá được khai thác nhiều nhất ở Bắc bán cầu,trong đó 4/5 thuộc các nước sau: Hoa Kì, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Úc, Đức, BaLan, Canada

Sản lượng than khai thác được rất khác nhau giữa các thời kì, giữa cáckhu vực và các quốc gia, song nhìn chung, có xu hướng tăng lên về số lượngtuyệt đối Trong vòng 50 năm qua, tốc độ tăng trung bình là 5,4%/năm, còncao nhất vào thời kì 1950 - 1980 đạt 7%/năm Từ đầu thập kỉ 90 đến nay, mứctăng giảm xuống chỉ còn 1,5%/năm Mặc dù việc khai thác và sử dụng than cóthể gây hậu quả xấu đến môi trường (đất, nước, không khí ), song nhu cầuthan không vì thế mà giảm đi

Tại Việt Nam, có rất nhiều mỏ than tập trung nhiều nhất ở các tỉnh phíaBắc nhất là tỉnh Quảng Ninh, mỗi năm khai thác khoảng 15 đến 20 triệu tấn.Than được khai thác lộ thiên là chính còn lại là khai thác hầm lò, nhưng theo

sự chỉ đạo của Nhà nước thì đến 2020 sẽ chấm dứt tình trạng khai thác lộthiên để không ảnh hưởng xấu đến môi trường

Than đá là nguồn tài nguyên của quốc gia được nhà nước giao choVinacomin quản lý khai thác và kinh doanh Than đá được sử dụng chủ yếulàm nhiên liệu chất đốt , cung cấp nhiệt chủ yếu trong các ngành công nghiêp

và đặc biệt làm nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện

Quảng Ninh là trung tâm số 1 của Việt Nam về tài nguyên than đá, cónguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đa dạng, có nhiều loại đặc thù, trữlượng lớn, chất lượng cao mà nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước không cóđược như: than, cao lanh tấn mài, đất sét, cát thủy tinh, đá vôi…

Than đá: Có trữ lượng khoảng 3,6 tỷ tấn, phần lớn tập trung tại 3 khuvực: Hạ Long, Cẩm Phả và Uông Bí – Đông Triều; mỗi năm cho phép khaithác khoảng 40 triệu tấn Các mỏ đá vôi, đất sét, cao lanh…có trữ lượngtương đối lớn, phân bố rộng khắp các địa phương trong tỉnh và là nguồnnguyên liệu quan trọng để sản xuất vật liệu xây dựng cung cấp cho thị trườngtrong nước và xuất khẩu.

Trong những năm qua ngành than đã có nhiều cố gắng thoả mãn nhu cầuthan trong nước, nâng cao chất lượng và tăng số lượng than xuất khẩu Các cơ

sở sản xuất và kinh doanh của ngành than đã có những cố gắng nhất định,từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh trong quá trình đổi mới,hội nhập hiện nay Thực hiện các chỉ thị của Nhà nước về quản lý và bảo vệthan, Uỷ ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh, Bộ Công Thương, Vinacomin đã

có sự phối hợp chặt chẽ trong việc lập lại trật tự khai thác than và thu đượcmột số kết quả Tuy nhiên còn nhiều diễn biến đáng lo ngại: tình hình khaithác than bất chấp pháp luật vẫn tái diễn, có nơi, có lúc ở mức nghiêm trọng.Tiêu thụ than trong nước giảm, xuất khẩu than tăng chậm dẫn đến sản xuấtthan bị đình đốn gây khó khăn cho ngành than và cả môi trường xã hội trênđịa bàn.

Trong đợt mưa lũ cuối tháng 7 năm 2015, không chỉ người dân QuảngNinh mà cả nước gần như chưa hết bàng hoàng trước trận “đại hồng thủy” đãnhấn chìm địa bàn Quảng Ninh trong biển nước mênh mông Dưới sự tànphá của thiên tai làm 17 người chết; thiệt hại khoảng 2700 tỷ đồng, trong đóngành than khoảng 1500 tỷ đồng Đó là những mất mát vô cùng to lớn.Nhưng nhờ có sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, các Bộ, Ban ngành, tỉnhQuảng Ninh, các đơn vị bạn trong và ngoài ngành than, các nhà hảo tâm đãphần nào giúp tỉnh Quảng Ninh nói chung và TKV nói riêng vươn mình trởlại mạnh mẽ hơn

Việc khai thác và vận chuyển than về nơi tập kết hay đến các địa điểmkinh doanh than đã tạo ra một sự thách thức không nhỏ đến môi trường sống.Công tác khoa học công nghệ luôn được Tỉnh Quảng Ninh cũng nhưVinaconmin coi là nhiệm vụ hàng đầu và đã có lộ trình đầu tư phù hợp.Nhưng bên cạnh đó vấn đề ô nhiễm đang ngày càng nghiêm trọng trên địa bàntình trong khi sự khắc phục vẫn chỉ ở mức tàm tạm vẫn chưa thể tìm ra cácphương pháp tối ưu, giải quyết triệt để Khai thác, kinh doanh làm giàu là mộtnhẽ nhưng cần phải đảm bảo an toàn lao động cho các công nhân hầm mỏcũng như sức khỏe của người dân xung quanh phần nào chịu sự ảnh hưởng từmôi trường liên quan đến than đá Đã có rất nhiều sự phản ánh của cả ngườitrong cuộc lẫn bên ngoài về vấn đề ô nhiễm do than đá mang lại Song songvới đẩy mạnh đổi mới công nghệ khai thác hiện đại vẫn cần phải đặt mục tiêuphát triển công nghiệp than một cách hài hòa với địa phương và cộng đồng,thân thiện với môi trường Vì thế rất cần có sự chỉ đạo kịp thời của Nhà nước,các bộ ngành có liên quan để có thể bảo vệ môi trường một cách tốt nhất.

Do lợi nhuận từ hòn than và cơ chế giá bán than cho các đối tượng sửdụng còn chênh lệch, đã tạo kẽ hở để các tổ chức kinh doanh than lợi dụng,không từ thủ đoạn nào để hợp thức hóa nguồn than kiếm lời, làm giàu bấtchính Sau sự ra quân quyết liệt của cả hệ thống cơ quan chức năng tỉnhQuảng Ninh tấn công, triệt phá các ổ nhóm than lậu, thanh lọc cán bộ, tìnhhình khai thác, vận chuyển, chế biến than trên địa bàn tỉnh bước đầu đã đượccải thiện Mới đây, sơ kết 1 năm thực hiện Chỉ thị số 11/CT-TU của BanThường vụ Tỉnh uỷ Quảng Ninh về tăng cường chỉ đạo các hoạt động quản lýcác hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến, tiêu thụ than, Tỉnh uỷ QuảngNinh nhận định: "Sang đầu năm 2015, việc tái diễn tình trạng khai thác, vậnchuyển, tiêu thụ than trái phép vẫn xảy ra"

Nghiêm trọng hơn, theo Tỉnh uỷ Quảng Ninh: "Tình hình tiêu cực,thông đồng, móc ngoặc với cán bộ ngành than để đưa than từ trong khaitrường của các đơn vị Vinacomin bán ra ngoài cho tư nhân và hoạt động thugom, tiêu thụ than trái phép vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến trật tự trị

an tại địa bàn tỉnh" Đây là vấn đề nhức nhối mà bằng mọi biện pháp, Đảng

uỷ, chính quyền, các ngành chức năng của tỉnh đã tốn bao nhiêu công sức đểlập lại trật tự Đến nay, mặc dù chính quyền tỉnh đã ra quyết định thu hồi 5giấy phép của các dự án trồng rừng, san lấp mặt bằng để khai thác than lộ vỉa,nhưng vẫn còn âm ỉ nhiều khu vực tư nhân "dựng lều" khai thác tráiphép Sau khi các cơ quan chức năng chỉ ra "kẽ hở" từ việc các đơn vị củangành than thuê tư nhân đem máy móc, phương tiện vào bốc xúc đất đá (kỳthực là bốc xúc than), hoạt động này đã được siết lại kỷ cương Song theođánh giá của tỉnh, các đối tượng vẫn tìm cách móc ngoặc rồi vận chuyển than

đi tiêu thụ

Xuất phát từ thực tiễn như vậy, để đánh giá đầy đủ thực trạng công tácquản lý nhà nước địa phương đối với kinh doanh than đá, qua đó đề xuất cácgiải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với kinh doanh than đátrên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, tác giả đã lựa chọn đề tài luận văn thạc sỹ:

“Quản lý nhà nước địa phương với hoạt động kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”.

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan

Đã có một số đề tài và bài viết nghiên cứu công tác quản lý nhà nước địaphương về các lĩnh vực trong đó có than đá, tiêu biểu một số công trình như sau:(1) Nguyễn Cúc (2000), Tập bài giảng Quản lý nhà nước về kinh tế,NXB Chính trị - Hành chính Tập bài giảng đã trang bị cho sinh viên cácngành kinh tế những nội dung kiến thức cơ bản, từ đó giúp sinh viên nhậnthức được những vấn đề đặt ra đối với quản lý nhà nước về kinh tế trong giaiđoạn hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay

(2) Lại Hồng Thanh(2008), Tập bài giảng Quản lý nhà nước về khoángsản, Bộ tài nguyên môi trường – Cục địa chất và khoáng sản Việt Nam Tậpbài giảng đã trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về bản đồ địa chất

và tài nguyên khoáng sản của Việt Nam, những nội dung cơ bản về khai tháckhoáng sản ở Việt nam Qua đó giúp sinh viên hiểu rõ những vấn đề đặt ra vớiquản lý nhà nước trong khai thác khoáng sản, từ đó có những phương hướng

rõ ràng trong việc kinh doanh và khai thác khoáng sản

(3) Sần Văn Chiến(2011), Luận văn thạc sỹ “Quản lý nhà nước địaphương với hoạt động kinh doanh quặng apatit trên địa bàn tỉnh Lào Cai” -Trường Đại học Thương Mại Luận văn đã đánh giá tổng quan về thực trạngquản lý Nhà nước đối với việc kinh doanh mặt hàng đặc biệt là quặng apatit.Luận văn nêu lên một số chính sách của địa phương về quản lý Nhà nước đốivới quặng apatit tại Lào Cai và đề xuất một số giải pháp nhằm quản lý nhànước đối với quặng apatit ở Lào Cai đó là: Hoàn thiện cơ chế chính sách; xâydựng và thực thi chiến lược, quy hoạch, kế hoạch hoạt động kinh doanh; tăngcường công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn lực; tăng cường côngtác thanh tra, kiểm tra đối với quằng apatit trên địa bàn tỉnh Lào Cai

(4) Ngô Sỹ Bích(2009), Luận án tiến sỹ “Những quan điểm và kiến nghị

về cơ chế thị trường và vai trò của Nhà nước trong quản lý kinh tế với nước tahiện nay” - Bộ Công Thương Luận văn ngoài việc nêu bật được thực trạngcủa cơ chế thị trường và vai trò của Nhà nước trong quản lý kinh tế, tác giảcũng đã nêu ra các quan điểm và kiến nghị về cơ chế thị trường ở Việt Nam

và vai trò của Nhà nước trong quản lý nền kinh tế của Việt Nam trong đó cókiến nghị về hoạt động thương mại theo nền kinh tế thị trường của các doanhnghiệp

(5) Thủ tướng chính phủ (26/08/2015), Chỉ thị số: 21/CT-TTg về việctăng cường công tác quản lý nước đôi với hoạt động sản xuất, kinh doanhthan.Văn bản này là sự chỉ đạo của thủ tướng chính phủ đến các Bộ, ngành,địa phươnng có liên quan: Bộ Công thương, Bộ Tài nguyên môi trường, Bộ

Tài chính, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Ủy ban nhân dân cáctỉnh có liên quan, Tập đoàn Công nghiệp – Than khoáng sản Việt Nam.

(6) TKV (số 15+16 tháng 08.2015), tạp chí than khoáng sản Việt Nam

" Những điều rút ra từ trận lũ lịch sử tại Quảng Ninh 2015" Bài viết đã nêubật lên sự chuyển mình mạnh mẽ của ngành than để khắc phục thiên tai, phụchồi sản xuất, ổn định đời sống của người cán bộ công nhân ngành than

(7) TKV (số 13+14 tháng 07.2015), tạp chí than khoáng sản Việt Nam

"Ngành kinh tế gương mẫu" Bài viết đã nêu rõ: TKV là nguồn sản xuất thanchính của đất nước; để đáp ứng nhu cầu than cho nền kinh tế quốc dân, tậpđoàn đã kiên trì mục tiêu đổi mới công nghệ phù hợp với điều kiện địa chấtcác khoáng sàng than; bên cạnh đó TKV không ngừng đầu tư xử lý nước thảiđảm bảo giảm tối thiểu nước thải ra môi trường, đặt mục tiêu phát triển côngnghiệp than một cách hài hòa với địa phương và cộng đồng

Các tạp chí của than khoáng sản việt nam là tổng hợp các bài viết vềtình hình hoạt động cũng như công việc của công nhân, cán bộ ngành than –khoáng sản Đưa ra các chủ trưởng của nhà nước, kế hoạch của Vinacomin và

số liệu thực hiện có liên quan

Tuy nhiên, có thể thấy, những tài liệu, công trình đã được nghiên cứu chỉđáp ứng được một phần nào đó trong công tác quản lý nhà nước về kinhdoanh than đá hoặc công bố cách thời điểm hiện tại một khoảng thời gian khádài Trong khi nền kinh tế luôn vận động và phát triển Do đó, đã có nhiềuvấn đề về QLNN đối với các lĩnh vực trong đó có than đá đã được sửa đổi,hoàn thiện, cũng như có những vấn đề mới phát sinh Bởi vậy, luận văn với đềtài “Quản lý nhà nước địa phương với hoạt động kinh doanh than đá trên địabàn tỉnh Quảng Ninh” sẽ là sự kế thừa và bổ sung, cập nhật một số nội dungmới liên quan đến công tác QLNN đối với lĩnh vực kinh doanh than đá, cũngnhư đưa ra những thực trạng và kiến nghị phù hợp với tình hình kinh tế xã hộitại địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay

3 Mục đích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu thực trạng việc quản lý kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý kinh doanh than đá trên địa bàn

Để giải quyết được mục đích nghiên cứu nói trên, đề tài cần phải thực hiện được 3 nhiệm vụ nghiên cứu:

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận cơ bản về đặc điểm mặt hàng than đá, kinhdoanh mặt hàng than đá và nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động kinhdoanh mặt hàng than đá

- Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanhmặt hàng than đá, các ưu điểm nhược điểm và nguyên nhân của nó

- Đề suất một số giải pháp để tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạtđộng kinh doanh mặt hàng than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động kinh doanh than đá và quản lý nhà

nước với hoạt động kinh doanh than đá

 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nội dung: Luận văn nghiên cứu các nội dung quản lý cơ bản thuộc

quyền hạn và trách nhiệm phân cấp cho địa phương về việc cấp phép kinhdoanh than đá, quản lý về công tác khác thác than tại các mỏ, quản lý về chấtlượng, kiểm tra các quy chuẩn và độ an toàn trong khai thác và sử dụng than

đá, thanh tra và xử lý các vi phạm, đánh giá các tác động của kinh doanh vàquản lý than đá về tài nguyên quốc gia, nhiên nguyên liêu và các khía cạnhkhác về văn hóa, xã hội và môi trường

Phạm vi không gian: Luận văn tập trung nghiên cứu công tác quản lý của

các cơ quan chức năng tỉnh Quảng Ninh (như Tỉnh ủy ,Quản lý thị trường,thanh tra Sở Công Thương, Chi cục tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng Sở Khoa

học & Công nghệ, …Công an kinh tế) đối với hoạt động kinh doanh mặt hàngthan đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.

Phạm vi thời gian: Luận văn nghiên cứu thực trạng quản lý của thành phố

đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng than đá giai đoạn 2013 – 2015 và đềsuất giải pháp tăng cường quản lý cho năm 2020 và những năm tiếp theo

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thu thập dữ liệu: Luận văn thu thập dữ liệu thứ cấp từ

việc tổng hợp báo cáo định kỳ của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền liênquan hoạt động kinh doanh than đá: UBND , Sở Công thương, Sở Tài nguyên

và Môi trường , Sở Kế hoạch và đầu tư, Sở Công an tỉnh Quảng Ninh Ngoài

ra luận văn còn thu thập dữ liệu thứ cấp thông qua sách, báo, đề tài nghiêncứu, luận văn thạc sĩ, tạp chí, internet…

Luận văn thu thập dữ liệu sơ cấp qua việc phát phiếu khảo sát Cụ thể tácgiả đã phát 80 phiếu khảo sát cho cán bộ tại UBND, Sở Công thương, Sở Tàinguyên và Môi trường , Sở Kế hoạch và đầu tư, Sở Công an tỉnh QuảngNinh ; các cán bộ quản lý của TKV, Tổng công ty Đông Bắc và các trưởng,phó phòng tại các công ty kinh doanh than khác trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Số phiếu hợp lệ thu về là 75 (phiếu không hợp lệ là phiếu bỏ trống bất kỳ mộtnội dung nào đó trong phiếu khảo sát hoặc tích vào cả hai tiêu chí trở lêntrong cùng một nội dung)

Phương pháp phân tích và xử lý kết quả nghiên cứu: phương pháp

phân tích thống kê kinh tế, phân tích tương quan, so sánh, tổng hợp dữ liệu,tổng quan tư liệu

Phương pháp sử dụng dữ liệu: phân tích, luận giải, tổng hợp, tổng

quan và kế thừa nghiên cứu của các chuyên gia, nhà quản lý, nhà kinh doanh

và nhà khoa học,…sử dụng trong chương 1 và chương 3 của luận văn, chương

2 dùng phương pháp thông kê mô tả, phân tích thống kê kinh tế, thương mại,

so sánh, … các công cụ và phương tiện tin học để hỗ trợ nghiên cứu, phântích các dữ liệu

6 Ý nghĩa của đề tài

Đề tài nghiên cứu tìm hiểu về tình hình hoạt động kinh doanh than đátrên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, thực trạng quản lý Nhà nước đối với hoạt độngkinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh Từ đó chỉ ra những ưu điểm

đã làm được và những điểm hạn chế trong vấn đề quản lý nhà nước đối vớihoạt động kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh để có thể đưa ranhững đề xuất, giải pháp để hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với hoạt động

kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Về khoa học: Đề tài đã góp phần hệ thống hóa và sáng tỏ thêm một số

vấn đề lý luận cơ bản về quản lý kinh doanh than đá; các chỉ tiêu phản ánh kếtquả hoạt động kinh doanh than đá và nội dung quản lý nhà nước về kinh doanh than đá; đúc kết kinh nghiệm quản lý nhà nước với hoạt động kinh doanh than đá và bài học kinh nghiệm cho các cơ quan quản lý hoạt động kinh doanh khoáng sản trên địa phương khác

Về thực tiễn: Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo có giá trị cho công tác

đào tạo của các trường đại học, cao đẳng khối kinh tế và quản trị kinh doanh Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể đóng góp kinh nghiệm cho các cơ quan nghiên cứu, các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực quản lý kinh doanh than đá ở Quảng Ninh và các địa bàn khác

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mục lục, tài liệu tham khảo, danh mục từ viết tắt, danh mụcbảng biểu và sơ đồ hình vẽ, lời mở đầu; kết cấu luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nước địa phương đốivới kinh doanh than đá;

Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanhthan đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2013-2015;

Chương 3: Đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạtđộng kinh doanh than đá trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

ĐỊA PHƯƠNG ĐỐI VỚI KINH DOANH THAN ĐÁ

1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

1.1.1 Khái niệm về quản lý nhà nước địa phương đối với hoạt động kinh doanh than đá

- Trước hết ta cần tìm hiểu khái niệm của "Quản lý" rồi sau đó sẽ tiếp

cận khái niệm "Quản lý nhà nước"

Quản lý là một phạm trù xuất hiện trước khi có Nhà nước với tính chất làmột loại lao động xã hội hay lao động chung được thực hiện ở quy mô lớn.Quản lý được phát sinh từ lao động, không tách rời với lao động và bản thânquản lý cũng là một loại hoạt động lao động Bất kỳ lao động xã hội trực tiếphay lao động chung nào đó mà được tiến hành trên quy mô tương đối lớn đềucần có sự quản lý ở mức độ nhiều hay ít nhằm phối hợp những hoạt động cánhân và thực hiện những chức năng chung

- Quản lý nhà nước

Với góc độ tiếp cận quản lý nhà nước theo nghĩa rộng: là hoạt động củatoàn bộ bộ máy Nhà nước từ cơ quan quyền lực Nhà nước tới các cơ quanhành chính Nhà nước Do đó, có thể hiểu quản lý Nhà nước theo nghĩa baoquát là nói chức năng tổng thể bộ máy Nhà nước với tư cách là một tổ chứcquyền lực và mang tính chất pháp quyền, là tổ chức công quyền quản lý toàn

bộ xã hội bằng các hoạt động lập pháp, hành pháp, tư pháp

Với góc độ tiếp cận quản lý nhà nước theo nghĩa hẹp: chính là quản lýhành chính nhà nước trong đó có quản lý nhà nước đối với ngành, lĩnh vựcbao gồm: quản lý nhà nước về kinh tế, quản lý nhà nước về tài chính tiền tệ,quản lý nhà nước về xã hội và phát triển nguồn nhân lực, quản lý nhà nước vềvăn hóa – giáo dục – y tế, quản lý nhà nước về dân tộc và tôn giáo, quản lýnhà nước về an ninh quốc phòng… Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này,tác giả tập trung nghiên cứu quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh làmột bộ phận của quản lý nhà nước về kinh tế, thương mại

Tóm lại có thể hiểu quản lý nhà nước là sự tác động của các chủ thểmang tính chất quyền lực Nhà nước, bằng nhiều biện pháp tới các đối tượngquản lý nhằm thực hiện chức năng đối nội và đối ngoại của Nhà nước trên cơ

sở pháp luật

- Theo TS Thân Danh Phúc, Giáo trình Quản lý nhà nước về thương mại

– trường đại học Thương mại, "Quản lý nhà nước về thương mại là một bộ phận hợp thành của quản lý nhà nước về kinh tế, đó là sự tác động có hướng đích, có tổ chức của các cơ quan quản lý nhà nước về thương mại đến các đối tượng quản lý là chủ thể thương mại cùng với hoạt động trao đổi mua bán của họ thông qua việc sử dụng các công cụ, chính sách và biện pháp quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đặt ra trong điều kiện hội nhập",[8].

Theo GS.TS Đỗ Hoàng Toàn, giáo trình quản lý nhà nước về kinh tế

-trường đại học Kinh tế quốc dân, "Quản lý về nhà nước về kinh tế là sự tác động có tổ chức bằng pháp quyền của Nhà nước lên nền kinh tế quốc dân nhắm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực kinh tế trong và ngoài nước, các cơ hội có thể có, để đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế đất nước đặt

ra, trong điều kiện hội nhập và mở rộng giao lưu quốc tế",[16] Quản lý kinh

tế là nội dung cốt lõi của quản lý xã hội nói chung và nó phải gắn chặt với cáchoạt động quản lý khác của xã hội Quản lý nhà nước về kinh tế được thể hiệnthông qua các chức năng kinh tế và quản lý kinh tế của Nhà nước

- Từ các khái niệm trên cũng như phạm vi nghiên cứu của đề tài là quản

lý nhà nước ở cấp địa phương, tác giả đưa ra khái niệm quản lý nhà nước đốivới hoạt động kinh doanh than đá như sau:

Quản lý nhà nước địa phương đối với hoạt động kinh doanh than đá làmột bộ phận của Quản lý nhà nước địa phương và được Nhà nước địa phương

sử dụng để nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh than đá của địa phươngnhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra trong phát triển ngành kinh doanh than

đá ở một thời kỳ nhất định

1.1.2 Một số lý thuyết về quản lý nhà nước

1.1.2.1 Lý thuyết của Adam Smith (Bàn tay vô hình)

Adam Smith là nhà kinh tế chính trị nổi tiếng ở Anh và trên thế giới, là

tiền bối lớn của Mác Ông có rất nhiều lý luận rất có giá trị và nổi bật phải kểđến lý thuyết ”Bàn tay vô hình” được đưa ra vào năm 1776.

Học thuyết này nghiên cứu cơ chế hoạt động của một cơ chế thị trườngcanh trạnh và nó cũng phản ánh điểm chung của các nhà kinh tế học cổ điển Thuyết của Smith chống lại tư tưởng của chủ nghĩa trọng thương (yêu cầu có

sự can thiệp của nhà nước vào kinh tế)

Adam Smith cho rằng "Bàn tay vô hình" có nghĩa là: Trong nền kinh tếthị trường, các cá nhân tham gia muốn tối đa hóa lợi nhuận cho mình Ai cũngmuốn thế cho nên vô hình trung đã thúc đẩy sự phát triển và củng cố lợi íchcho cả cộng đồng Theo Adam Smith, chính quyền mỗi quốc gia không cầncan thiệp vào cá nhân và doanh nghiệp, cứ để nó tự do hoạt động kinh doanh;ông kết luận: "Sự giàu có của mỗi quốc gia đạt được không phải do nhữngquy định chặt chẽ của nhà nước, mà do bởi tự do kinh doanh" - Tư tưởng này

đã chế ngự trong suốt thể kỉ XIX

Lý thuyết ”Bàn tay vô hình” mang ý nghĩa: tôn trọng quy luật kinh tếkhách quan; tôn trọng tư tưởng tự do kinh tế (tự do kinh doanh, tự do sảnxuất, tự do cạnh tranh, thị trường tự do ); Nhà nước cần tham gia vào điềutiết nền kinh tế ở tầm vĩ mô

1.1.2.2 Lý thuyết của Keynes (Bàn tay hữu hình)

So sánh cách nhìn của Keynes và cách nhìn của Tân cổ điển có thể thấy

sự khác biệt nhau căn bản trong quản niệm về vai trò của nhà nước Nếu Tân

cổ điển cho rằng nhà nước không nên điều tiết mà chỉ dựng lại ở chức năngtạo môi trường thì Keynes khẳng định, muốn thoát khỏi khủng hoảng, thấtnghiệp và suy thoái nhà nước phải trực tiếp điều tiết kinh tế Cách thức điềutiết là thông qua những chương trình công cộng và dùng những chương trìnhnày để can thiệp tích cực với hướng kích thích và duy trì tốc độ gia tăng ổnđịnh của tổng cầu

Keneys chủ trương: Đối với giới chủ cần phải tăng tiền lương (chứkhông phải cắt giảm tiền lương) để tăng tổng cầu, việc tăng lương vẫn có thể

kéo theo sự gia tăng lợi nhuận cho giới chủ nếu có sự can thiệp tích cực củachính quyền nhằm kích tăng trưởng năng suất lẫn sản lượng Kenyes cho rằng

có thể tăng lương và tăng lợi nhuận (thặng dư) khi và chỉ khi ta nối kết đượcmức tăng trưởng tiền lương với mức tăng trưởng về năng suất, (Năng suất ởđây chính là năng suất lao động hay sản lượng sản phẩm trong một giờ làmviệc của công nhân) Nếu số lượng sản phẩm trong một giờ gia tăng, và nếu

số sản phẩm tiêu thụ đối với số sản phẩm thặng dư là một hằng số, thì sảnlượng tuyệt đối cho tiêu thụ (lương)và cho thặng dư (lợi nhuận) có thể đồngloạt gia tăng

Như vậy, lý thuyết kinh tế của J.M Keneys đã phủ nhận chính sách kinh

tế tự do chủ nghĩa của tư bản chủ nghĩa: tự do thả nổi, không cần can thiệpcủa Nhà nước vào hoạt động kinh tế, xã hội tư bản chủ nghĩa tất sẽ không đủcầu có hiệu quả, từ đó không thể có đầy đủ công ăn việc làm, chủ trương mởrộng chức năng của Nhà nước, can thiệp một cách toàn diện vào kinh tế, chorằng đây là con đường duy nhất để chế độ kinh tế hiện hành tránh được khủnghoảng toàn diện Về mặt vận dụng chính sách cụ thể chủ trương áp dụngchính sách tài chính mở rộng, dùng chính sách lạm phát tiền tệ để thay thếchính sách tiền tệ truyền thống

1.1.2.3 Lý thuyết của Samuelson.

Theo Samuelson hay lý thuyết nền kinh tế hỗn hợp, thị trường là quátrình mà thông qua đó người bán, người mua cọ xát lẫn nhau để xác định giá

cả và khối lượng sản phẩm cần sản xuất Cơ chế thị trường là một hình thức tổchức kinh tế, trong đó cá nhân người tiêu dùng và các nhà kinh doanh tácđộng lẫn nhau qua thị trường để xác định ba vấn đề trung tâm của tổ chứckinh tế là: sản xuất cái gì? Như thế nào? Cho ai? Cơ chế thị trường "khôngphải là một hỗn hợp mà là một trật tự kinh tế"

Theo ông, nền kinh tế thị trường chịu sự điều khiển của hai ông vua:người tiêu dùng và kĩ thuật Người tiêu dùng thống trị thị trường vì họ tiêudùng các hàng hóa mà doanh nghiệp sản xuất ra, họ bỏ phiếu bằng đô la

Đồng thời người tiêu dùng chịu sự hạn chế của kĩ thuật Ông ủng hộ sự kếthợp của cơ chế thị trường và sự điều tiết của nhà nước.

Cơ chế thị trường không phải lúc nào cũng đưa tới kết quả tối ưu mà cónhững khuyết tật nhất định, nhiều vấn đề thị trường không giải quyết nổi (độcquyền, ô nhiễm môi trường, khủng hoảng, thất nghiệp, sự phân phối bất bìnhđẳng) Do đó theo Samuelson cần có sự can thiệp của chính phủ (Nhà nước)

để khắc phục các khuyết tật

Chính phủ (nhà nước) có 4 chức năng:

-Thiết lập khuôn khổ pháp luật: đề ra các quy tắc mà doanh nghiệp,

người tiêu dùng và cả chính phủ cũng phải tuân theo

- Sửa chữa,khắc phục những khuyết tật của cơ chế thị trường

- Can thiệp hạn chế độc quyền

- Can thiệp vào các tác động bên ngoài

1.1.3 Vai trò của quản lý nhà nước địa phương

1.1.3.1 Vai trò định hướng, hướng dẫn các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh hợp pháp, cạnh tranh lành mạnh

Được thể hiện thông qua các chiến lược, quy hoạch, các chương trìnhmục tiêu, các dự án, kế hoạch và chính sách.Nhà nước ban hành các văn bảnLuật, các quy phạm pháp luật, các thông tư quyết định chỉ thị các cấp từTrung Ương đến địa phương tạo môi trường kinh doanh bình đẳng cho cácdoanh nghiệp Các doanh nghiệp cần phải bám sát các văn bản Luật, cácthông tư để kịp thời lựa chọn các quyết định đầu tư đúng đắn, liên kết với cácđối tác một cách hợp lý nhất

1.1.3.2 Vai trò quy hoạch

Nhà nước có vai trò định hướng, ra chủ trương cho sự phát triển củangành, đặt trong mối tương quan và tương ứng với chiến lược phát triển kinh

tế của một nền kinh tế lớn mạnh Các quy hoạch tầm nhìn 5-10 năm, 10-20năm, 50 năm giúp cơ quan nhà nước địa phương định hình xây dựng pháttriển cho các doanh nghiệp Các doanh nghiệp qua đó kịp thời nắm bắt định

hình phát triển của tỉnh, của ngành để có đường lối định hình rõ ràng chodoanh nghiêp.Trên cơ sở đó các cơ quan quản lý Trung ương và địa phương

sẽ quy hoạch, hoạch định chiến lược từng ngành kinh tế và đề ra tầm nhìn vàbước đi trong thời gian dài cho phù hợp với quy định của nhà nước

1.1.3.3 Vai trò tạo lập môi trường thương mại và canh tranh bình đẳng

Môi trường thương mại và cạnh tranh phụ thuộc rất nhiều vào chính sáchluật pháp và thủ tục hành chính Các thông tin về kế hoạch hóa thương mạinếu bị sai lệch trong quá trình phổ biến cho các doanh nghiệp Các quy địnhchính sách nếu phân biệt đối xử sẽ bóp méo cạnh tranh, thủ tục hành chínhrườm rà, khung khổ pháp lý nếu không đầy đủ, đồng bộ nhất quán và minhbạch sẽ gây ra trở ngại cho thương mại trên nhiều mặt, dẫn đến cả tổn thật vềvật chất và tinh thần

Việt Nam đã rất nỗ lực trong lĩnh vực thương mại, nên khung khổ pháp

lý đầy đủ hơn đồng bộ hơn sẽ rất thuận lợi cho các hoạt động trong lĩnh vựckinh doanh than đá Cũng thông qua đó nhà nước tránh được việc xung độtgiữa các doanh nghiệp tự nhân và doanh nghiệp Nhà nước đem lại sự ổn định

và lành mạnh trên thị trường

Thông qua các cơ chế điều tiết Nhà nước đã khuyên khích, tạo lập môitrường đầu tư, phát triển hoạt động kinh doanh than đá Cơ chế này có tácđộng gián tiếp, có quan hệ mật thiết với lợi ích vật chất của các doanh nghiệp,gắn liền với việc vận dụng các đòn bẩy kinh tế Hiệu quả tác động của cơ chếkích thích này phụ thuộc vào tính hợp lý của các công cụ chính sách điều tiếtkinh tế vĩ mô

1.1.3.4 Vai trò giám sát kiểm tra các họat động của các đơn vị liên quan, thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững

Nhà nước đóng vai trò là trọng tài mọi hoạt động kinh doanh trên cáclĩnh vực của nền kinh tế Việc giám sát kiểm tra hoạt động kinh doanh bất kìmặt hàng nào cũng đều cực kỳ quan trọng Thông qua thực hiện các chứcnăng quản lý, nhà nước địa phương sẽ giám sát và kiểm tra những biểu hiện

sai lệch, những mâu thuẫn bất hợp lý trong quả trình thực hiện mục tiêu để từ

đó đưa ra các giải pháp điều chỉnh sao cho phù hợp

Nhà nước kiểm tra, giám sát chất lượng hàng hóa, việc kinh doanh hợppháp và nộp thuế của các đơn vị có liên quan rất chặt chẽ Vai trò kiểm tra,giám sát đối với các doanh nghiệp này được thực hiện thông qua cơ chế kiểmsoát và cưỡng chế Thông qua đó thể hiện được thiện chí của nhà nược vàcũng mang tính nghiêm minh của quản lý nhà nước địa phương về thươngmại

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỊA PHƯƠNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THAN ĐÁ

1.2.1 Đặc điểm của mặt hàng than đá và hệ thống cơ quan quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh than đá

1.2.1.1 Đặc điểm của mặt hàng than đá

Than đá là một loại nhiên liệu hóa thạch được hình thành ở các hệ sinhthái đầm lầy nơi xác thực vật được nước và bùn lưu giữ không bị ôxihóa và phân hủy bởi sinh vật (biodegradation) Thành phần chính của than đá

là cacbon, ngoài ra còn có các nguyên tố khác như lưu huỳnh Than đá, là sảnphẩm của quá trình biến chất, là các lớp đá có màu đen hoặc đen nâu có thểđốt cháy được

Than đá là nguồn nhiên liệu sản xuất điện năng lớn nhất thế giới, cũngnhư là nguồn thải khí carbon dioxide lớn nhất, được xem là nguyên nhân hàngđầu gây nên hiện tượng nóng lên toàn cầu Than đá được khai thác từ các mỏthan lộ thiên hoặc dưới lòng đất (hầm lò)

Việt Nam là nước có tiềm năng về than khoáng các loại, bao gồm: thanbiến chế thấp, than biến chất trung bình và than biến chất cao Trong đó mỗiloại than khoán được phân bổ ở các vùng riêng biệt

Than biến chất thấp (lignit - á bitum) ở phần lục địa trong bể than sôngHồng tính đến chiều sâu 1700m có tài nguyên trữ lượng đạt 36,960 tỷ tấn.Nếu tính đến độ sâu 3500m thì dự báo tổng tài nguyên than đạt đến 210 tỷ tấn

Than biến chất trung bình (bitum) đã được phát hiện ở Thái Nguyên,vùng sông Đà và vùng Nghệ Tĩnh với trữ lượng không lớn, chỉ đạt tổng tàinguyên gần 80 triệu tấn

Than biến chất cao (anthracit) phân bố chủ yếu ở các bể than QuảngNinh, Thái Nguyên, sông Đà, Nông Sơn với tổng tài nguyên đạt trên 18 tỷtấn Bể than Quảng Ninh là lớn nhất với trữ lượng đạt trên 3 tỷ tấn Bể thanQuảng Ninh đã được khai thác từ hơn 100 năm nay phục vụ tốt cho các nhucầu trong nước và xuất khẩu

Ở nước ta, có rất nhiều mỏ than lớn nhỏ khác nhau nhưng tập trungnhiều nhất ở tỉnh Quảng Ninh, nơi có sản lượng khai thác mỗi năm khoảng 15đến 20 triệu tấn

Một số thuật ngữ, định nghĩa theo tiêu chuẩn việt nam 8910:2011 thanthương phẩm – yêu cầu kĩ thuật ,[3]

- Than thương phẩm (commercial coal ): là loại than sau quá trình khaithác sàng tuyển hoặc chế biến đạt các chỉ tiêu chất lượng yêu cầu về kĩ thuật

đã qui định và được sử dụng trong các ngành kinh tế

- Than cục (lump coal): là các loại than có kích thước lơn hơn kích thướcgiới hạn dưới và nhỏ hơn kích thước giới hạn treen

- Than cám (fine coal): là cá loại than có kích thước nhỏ hơn giới hạntrên (nhỏ hơn 25mm) và không có giới hạn dưới

- Than không phân cấp (non classify coal): là các loại than có thước giớihạn trên lớn (100mm đến 200mm) và không có giới hạn dưới

- Than bùn tuyển (mud washing coal): là các loại than cấp hạt mịn phátsinh trong quá trình tuyển ướt được cô đặc lọc tách bớt nước

- Tỷ lệ dưới cỡ (undersized propotion): là tỷ lệ giữa khối lượng phần cỡhạt có kích thước nhỏ hơn kích thước giới hạn xác định so với tổng khốilượng xác định, tính theo phần trăm khối lượng

- Tỷ lệ trên cỡ (oversized propotion): là tỷ lệ giữa khối lượng phần cỡ hạt

có kích thước lớn hơn kích thước giới hạn xác định so với tổng khối lượngxác định, tính theo phần trăm khối lượng

- Độ tro khô (A ), (ash, on dry basic): là phần khoáng không cháy đượcsau khi đốt cháy hoàn toàn than ở điều kiện xác định, tính theo phần trăm sovới khối lượng than được quy định về trạng thái khô.

- Hàm lượng ẩm toàn phần (Wtb), (total moisture, as received): là số phầntrăm nước bên ngoài và nước trong mẫu khô bằng không khí so với mẫu xácđịnh hàm lượng ẩm Nước bên ngoài là phần nước được giải phóng (thoát)khỏi mẫu khi được sấy trong điều kiện theo tiêu chuẩn đến trạng thái cân bằngvới hàm lượng ẩm môi trường khí quyển Nước trong khô bằng không khí làlượng nước liên kết mao dẫn trong nhiên liệu còn tồn dư khi mẫu ở trạng tháicân bằng với hàm lượng ẩm môi trường khí quyển

- Chất bốc khô (Vk) , (volatile matter, on dry basic): là tỷ lệ phần trămtheo khối lượng của lượng khí và hơi đã trừ đi hàm lượng ẩm được giải phóngkhỏi nhiên liệu khi được gia nhiệt trong môi trượng không có không khí ởđiều kiên tiêu chuẩn so với khối lượng nhiên liệu đã được quy khô

- Trị số tỏa nhiệt (Qk

gr), (gross calorific value, on dry basic): là giá trịnăng lượng riêng tuyệt đối của quá trình đốt, tính bằng cal, đối với đơn vịkhối lượng nhiên liêu rắn được quy về trạng thái khô, được đốt cháy với oxitrong bom nhiệt lượng dưới các điều kiện tiêu chuẩn Sản phẩm cháy thuđược bao gồm khí oxi, nito, cacbondioxit, lưu huỳnh dioxit, nước (tươngđương trạng thái bão hòa với cacbondioxit dưới điều kiện phản ứng trongbom) và tro rắn

- Lưu huỳnh chung khô (sk

ch), (total sulphur, on dry basic): là tổng hợpcác dạng hàm lượng lưu huỳnh trong mẫu than khô được xác định trong điềukiện tiêu chuẩn

Than gồm 3 loại chính là: Than cám, than cục và than bùn Và để phânchia thành từng loại than cụ thể chi tiết hơn, cần phải dựa vào các chỉ tiêu sau:

cỡ hạt mm, tỷ lệ dưới cỡ khi giao nhận ban đầu, độ tro khô (Ak), độ ẩm toànphần (Wtp), chất bốc khô (Vk), lưu huỳnh chung khô (S), trị số toả nhiệt toànphần khô (Q)

Phương pháp thử để phân loại các than đá:

- Lấy mẫu than và chuẩn bị mẫu theo TCVN 1693:1995 (ISO18283:2006)

- Tính chuyển kết quả phân tích trên những cơ sở khác nhau theo TCVN318:1997 (ISO 1170-1977)

- Xác định tỷ lệ dưới cỡ, trên cỡ khi giao nhận ban đầu theo TCVN 2005

4307 Xác định độ tro khô Ak theo TCVN 173:1995 (ISO 11714307 1999)

- Xác định độ ẩm toàn phần Wtp Theo TCVN 172:2007 (ISO 589-2003)

- Xác định hàm lượng chất bốc khô Vk theo TCVN 174:2007 (ISO 1998)

562 Xác định hàm lượng lưu huỳnh chung khô Sk theo TCVN 175:1995(ISO 334-1992)

- Xác định hệ số toả nhiệt toàn phần khô Qk theo TCVN 200:1995 (ISO1928-1995)

Mỗi một loại than khác nhau thì những chỉ tiêu trên sẽ thay đổi tùy thuộcvào vùng miền và đặc trưng của từng mỏ Ở Quảng Ninh than được chia ra bakhu vực : than vùng Hòn Gai - Cẩm Phả, than vùng Vàng Danh – Uông Bí,than vùng Mạo Khê – Tràng Bạch Ba khu vực này loại than khác nhau tươngđối rõ rệt, ví dụ như :

Thứ nhất, than vùng Vàng Danh – Uông Bí là loại than nặng bền và khó

vỡ, trị số tỏa nhiệt Q vào loại trung bình, hàm lượng bốc Vk thấp dẫn tới bềnnhiệt

Thứ hai, than vùng Hòn Gai – Cẩm Phả là loại than nhẹ , trị số tỏa nhiệt

Q cao, hàm lượng chất bốc cao

Thứ ba, than vùng Mạo Khê Tràng Bạch là loại than độ bền kém nhấttrong ba khu vực kể trên, trị số tỏa nhiệt Q thấp, hàm lượng bốc trung bình.Than đá được chia theo 2 tiêu chuẩn : Tiêu chuẩn Việt Nam và Tiêuchuẩn cơ sở Than tiêu chuẩn Việt Nam đa phần là những loại than có thể

phục vụ cho nhu cầu xuất khẩu.Than tiêu chuẩn cơ sở là những loại than chỉbán được trong nước không được xuất khẩu.

Than tiêu chuẩn Việt Nam bao gồm các loại: cục 2,3,4,5 các loại; cám1,2,3,4,5,6 các loại; bùn tuyển 1 các loại; than không phân cấp

Than tiêu chuẩn cơ sở bao gồm các loại: cục xô 1 các loại; cục don 6,7,8các loại; cám 7 các loại, bùn tuyển 2,3,4 các loại và các loại than khác

1.2.1.2 Hệ thống cơ quan quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh than đá

Quản lý nhà nước địa phương đối với hoạt động kinh doanh than đá làviệc Nhà nước bằng quyền lực thông qua hệ thống pháp luật, chính sách, công

cụ quản lý tác động đến các doanh nghiệp kinh doanh than đá nhằm đạt đượccác mục tiêu đề ra Để đạt được những mục tiêu đó nhà nước đã quản lýngành than thông qua hệ thống cơ quan quản lý riêng biệt phù hợp với từngnội dung cụ thể

Hệ thống cơ quan quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh than

đá bao gồm:

-Về cấp phép thành lập: Bộ Tài Nguyên và Môi trường cấp phép thăm dò

và khảo sát khoáng sản trong đó có than đá Bộ kế hoạch và Đầu tư, Sở kếhoạch và Đầu tư, Ủy ban nhân dân tỉnh cấp giấy phép khai thác tận thu than

đá, giấy phép đăng ký kinh doanh cho các doanh nghiệp khi đủ điều kiện.-Về hoạt động kinh doanh: Bộ Công Thương, Tổng cục Năng lượng, Sởcông thương các tỉnh thành phố là cơ quan trực tiếp quản lý hoạt động kinhdoanh than đá của các doanh nghiệp trên địa bàn (hướng dẫn việc thực hiệntheo đúng các văn bản pháp luật, thực hiện kế hoạch, chính sách của địaphương )

Ngoài các cơ quan trên thì việc quản lý Nhà nước địa phương đối vớihoạt động kinh doanh than đá là trách nhiệm của tất cả các Bộ, ngành và các

cơ quan chức năng địa phương chủ trì phối hợp thực hiện cùng nhau

1.2.2 Nội dung quản lý nhà nước địa phương đối với hoạt động kinh doanh than đá

Quản lý nhà nước địa phương đối với hoạt động kinh doanh than đá làmột bộ phận trong hệ thống quản lý nhà nước thống nhất từ trung ương đếnđịa phương Và được thể hiện bằng quyền lực thông qua việc cụ thể hóa chủtrương chính sách của nhà nước trên cơ sở đặc thù của địa phương Các cơquan quản lý nhà nước tổ chức ban hành các văn bản thề chế hóa các văn bảnquy phạm pháp luật, các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ

Nội dung của quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh than đábao gồm:

1.2.2.1 Ban hành các bản pháp lý quy định quản lý Nhà nước địa phương cấp tỉnh đối với hoạt động kinh doanh than đá

Các văn bản Quản lý nhà nước địa phương đối với hoạt động kinh doanhthan đá là công cụ quản trọng nhất của quản lý nhà nước đối với hoạt độngnày Nhà nước quản lý thông qua điều chỉnh các quan hệ pháp luật, sử dụngluật để điều tiết, giám sát, khống chế hoạt động của các hoạt động kinh doanhthan đá theo đúng quỹ đạo nhằm đảo bảo giữ gìn an ninh trật từ và an ninh xãhội Pháp luật quy định chuẩn mực hành vi của các doanh nghiệp tham giavào hoạt động kinh doanh than đá, do vậy nó xác lập hệ thống các quan hệquản lý cơ bản trong lĩnh vực này Pháp luật cũng là công cụ tạo môi trườngkinh doanh, tự do cạnh tranh lành mạnh cho các chủ thể tham gia vào hoạtđộng kinh doanh loại tài nguyên khoáng sản này Pháp luật cũng là công cụcưỡng chế hành vi của các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh than đá nếu cóhành vi vi phạm pháp luật Nhà nước có vai trò giúp hoạt động kinh doanhthan đá phát triển, đồng thời đảm bảo điều kiện tự do, bình đẳng trong kinhdoanh Nói cách khác, Nhà nước có nhiệm vụ tạo ra các dịch vụ công về môitrường chính trị, an ninh, thủ tục quản lý, điều kiện kinh doanh, thông tinngành than phục vụ lĩnh vực thương mại nói chung và hoạt động kinh doanhthan đá nói riêng

Nền kinh tế của Việt Nam đang đi theo hướng kinh tế thị trường, sựtham gia của các thành phần kinh tế ngoài nhà nước càng ngày càng sôi độnghơn, quan hệ quản lý về mặt pháp luật càng ngày càng phức tạp và đòi hỏiphải đáp ứng yêu cầu phù hợp với các cam kết quốc tế Do vậy, việc rà soát,sửa đổi, bổ sung và xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật để hình thànhkhuôn khổ pháp lý phù hợp với thực tiễn là rất quan trọng Việc xây dựng vàhoàn thiện hệ thống pháp luật quản lý hoạt động kinh doanh than đá là mộtquá trình lâu dài, phức tạp đòi hỏi phải có quy trình soạn thảo khoa học, trình

độ năng lực cao của cán bộ cũng như nhận thức pháp luật của các doanhnghiệp

1.2.2.2 Quản lý nhà nước trong vấn đề quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành than và thăm dò, khai thác sử dụng khoáng sản than đá

Quy hoạch thăm dò, khai thác, sử dụng khoáng sản (than đá) tỉnh, thànhphố trực thuộc trung ương được lập đối với các loại khoáng sản sau:

- Khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, than bùn

- Khoáng sản ở khu vực có khoáng sản phân tán, nhỏ lẻ đã được Bộ Tàinguyên và Môi trường khoanh định và công bố

- Khoáng sản ở bãi thải của mỏ đã đóng cửa

Việc lập quy hoạch thăm dò, khai thác, sử dụng khoáng sản tỉnh, thànhphố trực thuộc trung ương phải bảo đảm các nguyên tắc sau đây:

- Phù hợp với chiến lược khoáng sản, quy hoạch khoáng sản quy định tạiđiểm b và điểm c khoản 1 Điều 8 Nghị định số: 15/2012/NĐ-CP

- Phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội cấp tỉnh; bảođảm an ninh, quốc phòng trên địa bàn tỉnh

Hộ kinh doanh quy định tại khoản 2 Điều 51 Luật khoáng sản được cấpGiấy phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, Giấyphép khai thác tận thu khoáng sản khi đáp ứng đủ các điều kiện sau đây:

- Có dự án đầu tư khai thác khoáng sản ở khu vực đã thăm dò và phêduyệt trữ lượng phù hợp với quy hoạch thăm dò, khai thác, sử dụng khoáng

sản tỉnh, thành phố nơi có khoáng sản Dự án đầu tư khai thác khoáng sảnphải có phương án sử dụng nhân lực chuyên ngành, thiết bị, công nghệ,phương pháp khai thác phù hợp.

- Có bản cam kết bảo vệ môi trường được xác nhận theo quy định củapháp luật về bảo vệ môi trường

- Có vốn chủ sở hữu ít nhất bằng 30% tổng số vốn đầu tư của dự án đầu

tư khai thác khoáng sản

- Quy mô công suất khai thác không quá 3.000 m3 sản phẩm là khoángsản nguyên khai/năm

Việc quy hoạch, kế hoạch phát triên ngành than có ý nghĩa rất quan trọngtới các doanh nghiệp kinh doanh than đá Bởi vậy các cơ quan quản lý nhànước có thẩm quyền cấp Trung ương địa phương cần phải đặc biệt quan tâmđến công tác xây dựng và chỉ đạo thực hiện quy hoạch, kế hoạch liên quanđến hoạt động kinh doanh than đá Tuy nhiên việc xây dựng quy hoạch, kếhoạch liên quan tới hoạt động kinh doanh than đá phải phù hợp với quyhoạch, kế hoạch phát triển thương mại, phát triển kinh tế, xã hội đất nước.Quy hoạch kế hoạch phải dựa vào những căn cứ xác thực, thuyết phục,

có tính thời sự cao và thường xuyên cập nhật tránh nguy cơ lạc hậu để có thểtạo định hướng ổn định đáng tin cậy cho doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vựcnày Trong quá trình xây dựng quy hoạch, kế hoạch, không chỉ dựa trênhướng phát triển mà còn phải xuất phát điểm đúng đắn và phân tích sâu từphía thị trường như dự báo nhu cầu về hoạt động kinh doanh than đá và sựbiến động của chúng do tác động của các nhân tố khác nhau

1.2.2.3 Quản lý Nhà nước với hoạt động kinh doanh than

- Chỉ có các doanh nghiệp mới được phép kinh doanh than đá, các cánhân không được phép Chỉ các doanh nghiệp đảm bảo đầy đủ các quy địnhhiện hành của nhà nước, của ngành than mới được phép kinh doanh than

- Doanh nghiệp kinh doanh than phải được thành lập và hoạt động theoquy định của Luật doanh nghiệp, có Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp

trong đó có đăng ký ngành nghề kinh doanh than.

- Doanh nghiệp kinh doanh than tùy thuộc hoạt động kinh doanh cụ thểphải đảm bảo các điều kiện sau:

Môt là ,phải sở hữu hoặc thuê địa điểm kinh doanh, phương tiện vận tải,phương tiện bốc rót, kho bãi, bến cảng, phương tiện cân, đo khối lượng than

để phục vụ hoạt động kinh doanh và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kỹ thuật,điều kiện an toàn, vệ sinh môi trường và phòng chống cháy nổ theo các quyđịnh hiện hành

Hai là, phải đảm bảo các phương tiện vận tải có trang bị che chắn chốnggây bụi, rơi vãi, bảo đảm các yêu cầu về bảo vệ môi trường khi tham gia giaothông

Ba là, phải thống nhất địa điểm, vị trí các cảng và bến xuất than, nhậnthan phải phù hợp với quy hoạch bến cảng của địa phương, có kho chứa than,

có trang thiết bị bốc rót lên phương tiện vận tải đảm bảo an toàn, có biện phápbảo vệ môi trường

Bốn là, phải đảm bảo kho trữ than, trạm, cửa hàng kinh doanh than phải

có ô chứa riêng biệt để chứa từng loại than khác nhau; vị trí đặt phải phù hợpvới quy hoạch xây dựng của địa phương, bảo đảm các yêu cầu về môi trường,trật tự an toàn giao thông theo quy định hiện hành Đối với than tự cháy phải

có biện pháp, phương tiện phòng cháy chữa cháy được cơ quan phòng cháy chữa cháy địa phương kiểm tra và cấp phép

-Năm là, yêu cầu các cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật và nhân viên trựctiếp mua bán than, nhân viên trực tiếp thực hiện dịch vụ kinh doanh than phải

có chứng chỉ hành nghề được cấp theo các quy định hiện hành Các nhân viên

đi giao nhận than phải có giấy giao nhận than đã được đăng ký với đơn vịcung cấp than từ đầu năm

Sáu là, các doanh nghiệp chỉ được phép kinh doanh than có nguồn gốchợp pháp Tất cả các nguồn than không có nguồn gốc giấy tờ đều bị coi làthan thổ phỉ Những doanh nghiệp kinh doanh nguồn than này là làm trái pháp

luật sẽ bị xử phạt theo quy định.

1.2.2.4 Cấp, thu hồi giấy phép đầu tư, khai thác, giấy phép kinh doanh đối với các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh than đá trên địa bàn

Việc cấp và thu hồi giấy phép đầu tư, giấy phép kinh doanh nhắm xácnhận quyền hợp pháp của doanh nghiệp đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt độngphù hợp với đường lối phát triển kinh tế của Đảng, nhà nước và địa phương.Việc này nhằm mục đích xác nhận địa vị pháp lý của doanh nghiệp trong hoạtđộng kinh doanh, buôn bán than đá Cơ quan quản lý qua đó sẽ nắm được cácloại hình, quy mô hoạt động của doanh nghiệp, nắm được số lượng, chấtlượng hàng hóa mà doanh nghiệp kinh doanh để nâng cao trách nhiệm quản

lý trong linh vực kinh doanh than đá

Trường hợp Giấy phép khai thác khoáng sản, Giấy phép khai thác tậnthu khoáng sản đã hết hạn nhưng hồ sơ đề nghị gia hạn đang được cơ quannhà nước có thẩm quyền xem xét thì tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sảnđược tiếp tục khai thác khoáng sản theo giấy phép đến thời điểm được gia hạnhoặc đến khi có văn bản trả lời giấy phép không được gia hạn

Những mỏ than khai thác không đúng lộ trình, vi phạm pháp luật, làmkhông đúng quy hoạch, quy định của UBND tỉnh đều sẽ bị đóng cửa để đảmbảm an toàn, phát triển đúng hướng Theo điều 26 về việc thẩm định đề ánđóng cửa mỏ khoáng sản thì Bộ Tài nguyên và Môi trường, Ủy ban nhân dâncấp tỉnh theo thẩm quyền quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 82 Luậtkhoáng sản, tổ chức thẩm định đề án đóng cửa mỏ khoáng sản trước khi quyếtđịnh đóng cửa mỏ

Nội dung thẩm định đề án đóng cửa các mỏ than không hợp lí bao gồm:

- Xác định nguyên nhân, lý do đóng cửa mỏ có phù hợp không; trước đó

mỏ có hoạt động lĩnh vực bất hợp pháp gì không Cơ quan quản lý nhà nướccần nghiên cứu kĩ để tránh những sai phạm đáng tiếc

- Hiện trạng, số lượng, khối lượng và mức độ an toàn các công trình mỏ,

kể cả các bãi thải của mỏ tại thời điểm đóng cửa mỏ

- Khối lượng khoáng sản thực tế đã khai thác, trữ lượng khoáng sản cònlại trong khu vực được phép khai thác khoáng sản tại thời điểm đóng cửa mỏ;

- Khối lượng công việc và phương pháp đóng cửa mỏ, các biện pháp bảo

vệ khoáng sản chưa khai thác; các giải pháp đảm bảo an toàn cho khai trườngsau khi đóng cửa mỏ, kể cả các bãi thải của mỏ; biện pháp phục hồi đất đai vàmôi trường có liên quan

- Khối lượng, tiến độ thực hiện các công việc của đề án và thời gian hoànthành đóng cửa mỏ

Căn cứ vào quy định của Luật thương mại, Luật doanh nghiệp, Luật đầu

tư, các Nghị định, các Quyết định có liên quan; căn cứ vào đơn và hồ sơ cácdoanh nghiệp mà cơ quan quản lý Nhà nước tiến hành cấp giấy phép kinhdoanh cho các doanh nghiệp, hoạt động kinh doanh than đá nếu thấy thỏa mãncác điều kiện Cơ quan quản lý cũng có thể điều chỉnh các nội dung trong giấyphép kinh doanh

Hiện nay, công tác thu hồi và cấp giấy phép kinh doanh được thực hiện

Sở Kế hoạch và Đầu tư Sở Kế hoạch và Đầu tư có nhiệm vụ làm các thủ tụcđăng ký cấp giấy chứng nhận đầu tư và giấy đăng kí kinh doanh cho cácdoanh nghiệp tư nhân muốn hoạt động kinh doanh than đá tại địa bàn tỉnh

1.2.2.5 Thanh tra, kiểm tra, giám sát những vấn đề nhức nhối trong hoạt động kinh doanh than đá

Đối với hoạt động kinh doanh than đá, thì công tác kiểm tra, thanh tra,giám sát của cơ quan quản lý Nhà nước rất cần thiết, nhằm theo dõi quá trìnhhoạt động một các thường xuyên, bảo đảm doanh nghiệp hoạt động đúng quyđịnh của pháp luật Đồng thời nhanh chóng phát hiện các sự cố và ngăn chặnkịp thời những vi phạm Thông qua việc kiểm tra, giám sát vướng mắc bănkhoăn phát sinh để đề xuất biện pháp giúp doanh nghiệp giải quyết những khókhăn tồn tại

Việc kiểm tra, thanh tra, giám sát hoạt động kinh doanh than đá phải cóquyết định của người có thẩm quyền, khi kết thúc phải có biên bản và kết luận

kiểm tra, thanh tra, giám sát Chính việc thanh tra giám sát chặt chẽ của cơquan quản lý nhà nước liên quan đến hoạt động kinh doanh than đá sẽ hạn chếnhững việc làm trái pháp luật, tạo ra môi trường kinh doanh bình đẳng và ổnđịnh cho các doanh nghiệp.

1.2.3 Nguyên tắc quản lý nhà nước địa phương đối với hoạt động kinh doanh than đá

Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh than đá cũng tuân theocác nguyên tắc quản lý nhà nước về thương mại như sau :

1.2.3.1 Thống nhất lãnh đạo chính trị và kinh tế, thống nhất quản lý thương mại bằng chính sách, pháp luật, quy hoạch và kế hoạch

Nguyên tắc này đòi hỏi các tổ chức cơ quan hành chính nhà nước khiquản lý hoạt động kinh doanh than đá phải dựa trên cơ sở pháp luật của Nhànước Nguyên tắc này không cho phép các cơ quan quản lý nhà nước địaphương về kinh doanh than đá thực hiện quản lý một cách chủ quan, tuỳ tiện

mà phải dựa vào pháp luật, làm đúng pháp luật, nghiêm chỉnh chấp hànhnguyên tắc pháp chế

Việc xây dựng và ban hành đầy đủ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

về quản lý kinh doanh than đá có ý nghĩa vô cùng lớn, qua đó Nhà nước cócông cụ để điều hành hoạt động quản lý nhà nước về kinh doanh than đáchính xác, minh bạch và thống nhất Nguyên tắc này đòi hỏi việc tổ chứccũng như hoạt động của bộ máy nhà nước một cách nghiêm chỉnh, triệt để vàchính xác

Mặt khác, việc thực hiện nguyên tắc này cũng sẽ góp phần kiểm soát,giám sát quyền lực nhà nước một cách hữu hiệu, ngăn chặn tình trạng tha hoáquyền lực nhà nước, xâm phạm các quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân.Dựa trên các chính sách, pháp luật, quy hoạch và kế hoạch hợp lý sẽ tạo ramôi trường kinh doanh tốt cho các doanh nghiệp, đảm bảo sự cạnh tranh lànhmạnh

Ở khía cạnh khác, việc tuân thủ nguyên tắc pháp chế sẽ tạo ra sự thốngnhất, đồng bộ, tránh sự chồng chéo, trùng lặp hoặc bỏ trống trong quá trình tổchức hoạt động của bộ máy nhà nước.

1.2.3.2 Tập trung và dân chủ

Nhà nước xã hội chủ nghĩa là Nhà nước của dân, do dân và ý dân, phápluật là sự thể hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân Do đó tuân thủ pháp luật

là đòi hỏi bắt buộc của Nhà nước và tất cả người dân

Nhà nước tập trung để quản lý việc thăm dò, khai thác và kinh doanh tàinguyên khoáng sản đảm bảo tính nhất quán Bên cạnh đó vẫn tạo môi trường

để các doanh nghiệp có quyền dân chủ, các đóng góp ý kiến cho việc quản lýcủa nhà nước

1.2.3.3 Kết hợp quản lý theo ngành và lãnh thổ

Trong xã hội luôn xuất hiện hai xu hướng khách quan có quan hệ mậtthiết với nhau và thúc đẩy quá trình sản xuất xã hội phát triển, đó là: Chuyênmôn hoá theo ngành và phân bố sản xuất theo địa phương, vùng lãnh thổ Vìvậy, trong quản lý nhà nước cần phải kết hợp giữa quản lý ngành với quản lýtheo địa phương và vùng lãnh thổ

Quản lý nhà nước đối với kinh doanh khoáng sản than theo ngành ở đâybao gồm các nội dung như:

- Định hướng cho sự phát triển của ngành khai thác khoáng sản và kinhdoanh than đá với công tác àn toàn lao động, bảo đảm môi trường thông quahoạch định chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển

- Tạo môi trường pháp lý phù hợp cho sự phát triển của ngành thông quaviệc ban hành văn bản quy phạm pháp luật về kinh doanh than đá, các quy tắcquản lý, các quy định chuyên môn kỹ thuật trong các lĩnh vực thuộc quản lýcủa ngành

- Khuyến khích, hỗ trợ và điều tiết sự phát triển của ngành than thôngqua việc ban hành chính sách, tài trợ, hạn ngạch, nghiên cứu và đào tạo

- Hướng dẫn và tổ chức thực hiện các văn bản quản lý nhà nước về kinhdoanh than đá

- Ngăn ngừa, phát hiện và khắc phục những tiêu cực phát sinh trongphạm vi ngành thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất

về những việc liên quan đến kinh doanh than đá

Quản lý nhà nước địa phương và vùng lãnh thổ là hành chính tổng hợp

và toàn diện về các mặt chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội của một khu vựcdân cư trên địa bàn lãnh thổ đó, có nhiều cơ quan, đơn vị, tổ chức hoạt động

Do đó quản lý nhà nước về kinh doanh than đá ở cấp địa phương và vùng lãnhthổ là không thể thiếu cho sự phát triển bền vững Tại các địa phương có các

cơ quan chuyên môn quản lý về lao động cấp địa phương, tài nguyên môitrường; các cơ quan này vừa chịu sự quản lý trực tiếp về tổ chức, nhân sự vàhoạt động của chính quyền địa phương, vừa chịu sự chỉ đạo về chuyên môntheo ngành dọc

Các cơ quan này thực hiện chức năng tham mưu cho chính quyền địaphương về quản lý hoạt động khai thác than đá xây dựng và quản lý về kinhdoanh than đá, đồng thời vẫn đảm bảo đạt được các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuậtcủa ngành Các chính quyền địa phương có trách nhiệm bảo đảm cho cácdoanh nghiệp kinh doanh than đá đóng trên địa bàn địa phương mình hoạtđộng thuận lợi như: Nguồn nhân lực, tài nguyên, điều kiện vật chất, kỹ thuật,giải pháp công nghệ, giải pháp về an toàn lao động, giải pháp về bảo đảm môitrường

Ngành than dưới sự chỉ đạo của tập đoàn than khoáng sản Việt Nam vàTổng cục năng lượng trực thuộc Bộ Công thương sẽ đảm bảo cho việc kinhdoanh hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam Tránh tình trạng các doanh nghiệp tự

ý xuất than ra nước ngoài ảnh hưởng đến định mức tài nguyên của quốc gia

1.2.3.4 Phân định chức năng quản lý nhà nước với quản lý sản xuất kinh doanh

Khi chuyển sang nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp được traoquyền tự chủ kinh doanh theo cơ chế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa,

có sự quản lý của Nhà nước Do đó vai trò chủ yếu của Nhà nước là địnhhướng, dẫn dắt, hỗ trợ và điều chỉnh hoạt động của các doanh nghiệp Vì vậy,

cần phải phân định chức năng quản lý nhà nước và quản lý sản xuất kinhdoanh của doanh nghiệp

Nguyên tắc này đòi hỏi các cơ quan hành chính nhà nước trong công tácquản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh than đá của mình không can thiệpvào nghiệp vụ kinh doanh, phải tôn trọng tính độc lập và tự chủ của các đơn

vị kinh doanh Còn các đơn vị kinh doanh trong việc thực hiện nền kinh tếhàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường và phải đảm bảo

an toàn lao động, bảo đảm môi trường có sự quản lý của Nhà nước Doanhnghiệp chấp nhận sự cạnh tranh, mở cửa phải tuân theo pháp luật của Nhànước và điều ước quốc tế mà nước Cộng hoà xã hội chủ Việt Nam là thànhviên trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình và chịu sự điều chỉnhbằng pháp luật của các cơ quan hành chính nhà nước

Việc phân công, phân cấp rõ ràng, rành mạch chức năng, nhiệm vụquyền hạn cho các cơ quan quản lý nhà nước các cấp, của các doanh nghiệpkinh doanh than, người sử dụng lao động và người lao động liên quan đếnngành than sẽ là tiền đề tốt cho việc rõ ràng, nhất quán và minh bạch trongquản lý Qua đó huy động được các nguồn lực của xã hội cho công tác bảođảm môi trường thông qua chính sách xã hội hóa, khuyến khích đầu tư, tuyêntruyền, đào tạo, huấn luyện về an toàn lao động, đảm bảo môi trường cho cácdoanh nghiệp kinh doan than đá

1.2.3.5 Hài hòa lợi ích giữa người lao động với doanh nghiệp và xã hội

Để đạt được lợi ích hài hòa về quyền lợi giữa người lao động với doanhnghiệp và xã hội thì doanh nghiệp cần phải bố trí người lao động làm việctrong môi trường đảm bảo an toàn lao động, bảo vệ sức khỏe, tính mạng songsong với việc đảm bảo lợi ích về kinh tế của doanh nghiệp

Việc ban hành chính sách, quy định cũng cần phải căn cứ vào nguyên tắchài hòa giữa người lao động với doanh nghiệp và xã hội để quản lý công tác

an toàn lao động, tạo ra sự công bằng, minh bạch, rõ ràng, trong nhận thức vàhành động của các bên, tránh những hiện tượng tiêu cực, phản ứng dây

chuyền có thể phát sinh từ việc xử lý quan hệ lao động Đưa vào luật an toànlao động quyền được khiếu nại, tố cáo của người lao động, khi bị xâm hạiquyền lợi, sức khỏe, tính mạng, của doanh nghiệp khi bị xử phạt sai gây thiệthại cho doanh nghiệp Có thể lồng ghép quy định này vào trong chế định giảiquyết tranh chấp lao động của Bộ luật Lao động để cụ thể hóa, xem như biệnpháp đối trọng, cánh tay nối dài phục vụ cho quá trình chứng minh dân sự gópphần giúp người lao động có điều kiện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp củamình khi xảy ra các tranh chấp pháp lý.

1.2.3.6 Đảm bảo tính hiệu quả và hiệu lực của quản lý bên cạnh việc đảm bảo công khai minh bạch

Quản lý nhà nước cần phải đem lại hiệu quả tốt hơn cho các doanhnghiệp, đảm bảo kịp thời xử lý các công việc có liên quan

Công khai là việc cơ quan, tổ chức, đơn vị thực hiện quản lý nhà nước vềkinh doanh than đá thông tin chính thức về văn bản, hoạt động hoặc nội dungthuộc lĩnh vực mình quản lý và thực hiện điều chỉnh Tất cả những thông tincủa hành chính nhà nước phải được công khai cho người lao động, người sửdụng lao động và các doanh nghiệp chịu sự quản lý liên quan đến ngành thanđược biết trừ trường hợp có quy định cụ thể với lý do hợp lý và trên cơ sởnhững tiêu chí rõ ràng

Minh bạch trong quản lý nhà nước với kinh doanh than đá là nhữngthông tin phù hợp được cung cấp kịp thời cho người sử dụng lao động vàngười lao động dưới hình thức dễ sử dụng, đồng thời các quyết định và cácquy định của hành chính nhà nước phải rõ ràng và được phổ biến đầy đủ Tínhminh bạch là điều kiện tiên quyết trong quản lý nhà nước đối với kinh doanhthan đá và thể hiện được trách nhiệm thực sự trước người sử dụng lao động vàngười lao động, từ đó nâng cao khả năng dự báo của người sử dụng lao động

và người lao động Nếu không minh bạch sẽ dẫn đến sự tuỳ tiện hoặc sai lầmtrong việc thực thi quyền hạn, có những giao dịch không trung thực, những dự

án đầu tư sai lầm, dẫn đến quan liêu, tham nhũng Sự minh bạch sẽ giúp xâydựng một nền kinh tế ổn định, vững mạnh, một xã hội văn minh, an toàn.

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỊA PHƯƠNG VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THAN ĐÁ

1.3.1 Nhân tố chủ quan

1.3.1.1 Các quy định hướng dẫn

Trong quá trình quản lý, các cơ quan quản lý nhà nước về đăng ký doanhnghiệp, đăng ký kinh doanh than đá hay thu hồi giấy phép thực hiện nhiệm vụban hành văn bản, quy định hướng dẫn cụ thể, đây là cơ sở cho việc các tổchức hay doanh nghiệp liên quan đến than đá thực hiện một cách nghiêmchỉnh Thực tiễn cho thấy, hệ thống khung khổ về pháp luật doanh nghiệp baogồm các luật, nghị định, thông tư và các quyết định quy định về đăng kýdoanh nghiệp không phải bao giờ cũng bao quát được các vấn đề phát sinhliên quan đến doanh nghiệp trong thực tế Việc giải quyết các vấn đề, tùythuộc vào từng tình huống cụ thể để áp dụng luật và các văn bản có liên quan,tuy nhiên, cũng có những tình huống nằm ngoài phạm vi hoặc chưa được quyđịnh trong luật, do đó, cần phải có văn bản hướng dẫn của cơ quan quản lý vềđăng ký doanh nghiệp, đăng ký kinh doanh than đá

Do vậy, việc ban hành văn bản và các quy định hướng dẫn về đăng kýdoanh nghiệp kinh doanh than đá của cơ quan quản lý nhà nước là một yếu tố

có ảnh hưởng cốt lõi đến công tác quản lý nhà nước kinh doanh than đá, điềukiện kinh doanh Yếu tố này đòi hỏi phải có tính chính xác và tính kịp thời,nếu một vấn đề phát sinh liên quan đến đăng ký doanh nghiệp không đượchướng dẫn giải quyết chính xác thì nó sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng Ngoài

ra, nếu vấn đề mang tính chất cấp bách mà không được giải quyết kịp thời thìcũng đem lại hậu quả không mong muốn

Tóm lại, thực hiện tốt việc ban hành văn bản và quy định hướng dẫn sẽ

có tác động tích cực và mang lại hiệu quả cho công tác quản lý, còn nếukhông nó sẽ có tác động ngược lại

1.3.1.2 Hệ thống cơ chế chính sách, văn bản pháp luật

Nhóm nhân tố này ảnh hưởng rất lớn đến công tác quản lý nhà nước địaphương đối với hoạt động kinh doanh than đá Bằng hệ thống cơ chế chínhsách pháp luật sẽ tác động tới các hoạt động thương mại, mua bán hàng hóa

Về chính sách thương mại, xúc tiến thương mại quản lý cạnh tranh, hạnngạch xuất nhập khẩu, quản lý thị trường Bộ Công thương phối hợp với BộTài nguyên và Môi trường thực hiện trong phạm vi quản lý

Về thuế, Bộ Tài chính chủ yếu thực hiện, đề ra các quy định quản lý saocho phù hợp với từng mục đích hướng các doanh nghiệp làm đúng pháp luật

Về chất lượng sản phẩm hàng hóa, hàng rào kĩ thuật trong thương mại do

Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ tài nguyên và Môi trường thựchiện quản lý trong phạm vi cho phép

Vì vậy, hệ thống cơ chế chính sách đang được thực hiện tốt hay là vẫncòn nhiều bất cập sẽ gây nên ảnh hưởng không nhỏ đến cả quá trình tham giavào môi trường kinh tế của các doanh nghiệp kinh doanh than đá

1.3.1.3 Bộ máy tổ chức quản lý và năng lực của đội ngũ cán bộ, lãnh đạo

Mặc dù chính phủ đã ban hành các nghị định về quyền hạn, nhiêm vụcủa các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc tình đối với ngành than tươngđối đầy đủ nhưng bất cập thì chưa bao giờ ngừng Đó chính là sự chồng chéo,trùng lặp hoặc phân công chưa hợp lý, chưa rõ ràng hoặc không căn cứ chínhvào năng lực phụ trách của các đơn vị quản lý là làm cho sự hiệu quả chỉ ởmức trung bình

Khả năng đổi mới và hoàn thiện các chính sách, pháp luật về kinh doanhthan đá luôn là một yếu tố vô cùng cần thiết trong việc xây dựng nên đượchành lang pháp lý để phục vụ cho công tác quản lý nhà nước về than đá trongcác doanh nghiệp kinh doanh than đá Các chính sách tốt và đi vào cuộc sống

sẽ là cơ sở để thực hiện mục tiêu phòng ngừa tai nạn lao động và khắc phụctổn thương về sức khoẻ do lao động thông qua những biện pháp nhằm phòng

ngừa, giảm thiểu các yếu tố, nguyên nhân rủi ro trong môi trường làm việc.Năng lực của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước là một yếu tố vôcùng quan trọng, có ý nghĩa quyết định tới chất lượng và hiệu quả của quản lýnhà nước Năng lực này thể hiện trước hết ở trình độ chuyên môn, nghiệp vụ,tham mưu, tư vấn quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh than đá ở phẩmchất đạo đức nghề nghiệp và có sức khoẻ tốt Nếu đội ngũ này có trình độchuyên môn tốt mới bảo đảm cho cán bộ hoàn hành công việc được giao.Trình độ của cán bộ được đánh giá là tốt khi đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụtrong thời kỳ đó Cụ thể trong thời kỳ hiện nay khi khoa học- công nghệ pháttriển, người cán bộ phải có trình độ về công nghệ, làm chủ khoa học - côngnghệ trong lĩnh vực chuyên môn của mình.

Vì vậy, việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, lãnh đạo trong công tácquản lý nhà nước vững vàng về chuyên môn, chính trị, văn hóa, có đạo đứclối sống trong sạch, có trí tuệ, kiến thức và trình độ năng lực để thực thi chứcnăng, nhiệm hiệm vụ theo đúng pháp luật là một trong những yếu tố chínhtrong việc thúc đẩy và đảm bảo an toàn lao động đối với hoạt động khai thácthan đá nói chung và đối với các doanh nghiệp kinh doanh than đá nói riêng

1.3.1.4 Đặc thù của ngành than

Xuất phát từ những đặc điểm đặc trưng của ngành công nghiệp khai thácthan đá như: Các mỏ đá thường tập trung ở các khu vực vùng núi và nơi cóđịa hình khó khăn, một số mỏ thường có trữ lượng nhỏ, phân bố rải rác do đóviệc thực hiện quản lý nhà nước về kinh doanh than đá trong các doanhnghiệp liên quan cũng có những đặc thù và khó khăn riêng

Người lao động tại các mỏ khai thác than đá chủ yếu là lao động phổthông, lao động mùa vụ do đó họ thường chỉ quan tâm đến lợi ích kinh tếtrước mắt mà ít để ý đến an toàn lao động trong quá trình làm việc và cũng ít

có điều kiện tiếp xúc với các quy định của Nhà nước về an toàn lao động