Tác động của chính sách vốn lưu động đến hiệu quả tài chính của các công ty ngành thực phẩm niên yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Đề tài sử dụng phương pháp hồi quy đa biến để phântích tác động các biến độc lập gồm thời gian thu tiền, thời gian thanh toán, thời giantồn kho, kỳ luân chuyển tiền, tỷ lệ nợ phải thu, t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

-BÙI THỊ NGỌC BÍCH

TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH VỐN LƯU ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NGÀNH THỰC PHẨM NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG

KHOÁN VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Kế toán

Mã số ngành: 60340301

TP.HỒ CHÍ MINH, tháng 4 năm 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

-BÙI THỊ NGỌC BÍCH

TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH VỐN LƯU ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NGÀNH THỰC PHẨM NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG

KHOÁN VIỆT NAM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS TS NGUYỄN THỊ CÀNH

Luận văn Thạc sĩ được bảo vệ tại Trường Đại học Công nghệ TP HCM

Ngày 19 tháng 04 năm 2015

Thành phần Hội đồng đánh giá Luận văn Thạc sĩ gồm:

Xác nhận của chủ tịch Hội Đồng đánh giá Luận văn sau khi Luận văn đã được sửa

chữa (nếu có)

Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV

TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP HCM CỘNG HÕA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

PHÒNG QLKH – ĐTSĐH Độc lập –Tự do –Hạnh phúc

-

TP HCM, ngày 19 tháng 04 năm 2015

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ

Họ tên học viên: BÙI THỊ NGỌC BÍCH Giới tính: NữNgày, tháng, năm sinh: 17/07/ 1987 Nơi sinh: tỉnh Long An

I-Tên đề tài:

TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH VỐN LƯU ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ TÀI CHÍNHCỦA CÁC CÔNG TY NGÀNH THỰC PHẨM NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNGCHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

II-Nhiệm vụ và nội dung:

Phân tích và đánh giá tác động của chính sách vốn lưu động có tác động như thếnào đến hiệu quả tài chính của các công ty ngành thực phẩm được niêm yết trên TTCKphải có đầy đủ trong giai đoạn nghiên cứu từ năm 2009 đến năm 2013 So sánh sựkhác biệt nghiên cứu của tác giả với các nghiên cứu khác từ đó đề xuất lựa ch ọn nhữnghàm ý cho doanh nghiệp ngành thực phẩm

III-Ngày giao nhiệm vụ: 18/08/2014 IV-Ngày hoàn thành nhiệm vụ: 15/03/2014 V-Cán bộ hướng dẫn: GS.TS NGUYỄN THỊ CÀNH

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, kếtquả nghiên cứu Luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳcông trình nào khác

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đãđược cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Học viên thực hiện Luận văn

(Ký và ghi rõ họ tên)

BÙI THỊ NGỌC BÍCH

LỜI CÁM ƠN

Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Thị Cành –Người hướng dẫn khoa học của tôi đã tận tình hướng dẫn và đóng góp ý kiến quýbáu cũng như động viên giúp tôi hoàn thành luận văn này

Trân trọng cảm ơn đến tất cả các thầy cô đã cung cấp những kiến th ức cũngnhư kinh nghiệm từ những bài giảng mà các thầy cô đã truyền đạt trong quá trìnhtôi theo học chương trình cao học tại trường

Cuối cùng, tôi xin cám ơn gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp đã động viêngiúp đỡ vì những góp ý hữu ích trong chuyên môn và cũng như những chia sẽ trongcuộc sống

(Họ và tên của Tác giả Luận văn)

BÙI THỊ NGỌC BÍCH

4 ROA Return On Assets Tỷ số lợi nhuận trên tổng tài sản

5 AR Account Receivables days Kỳ thu tiền bình quân

6 INV Inventory Turnover days Ngày tồn kho bình quân

7 AP Account Payables days Kỳ thanh toán bình quân

8 CCC Cash Conversion Cycle Chu kỳ luân chuyên tiền

9 CTO Creditors Turnover ratio Tỷ lệ nợ phải thanh toán

10 DTO Debtors Turnover ratio Tỷ lệ nợ phải thu

11 ITO Inventory Turnover ratio Tỷ lệ hàng tồn kho

12 CR Current assets Ratio Tỷ lệ tài sản lưu động trên nợ ngắn

hạn

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ,

HÌNH ẢNH

Sơ Đồ 2.1 Trình bày tóm tắt hậu quả của việc tồn kho hàng hóa quá ít hoặc quá

Bảng 3.1 Bảng mô tả biến được sử dụng trong mô hình 30Bảng 4.1 Bảng thống kê mô tả giữa các biến trong mô hình 37

Bảng 4.3 Bảng thể hiện biến không nằm trong mô hình 41

Bảng 4.7 Kiểm định mối tương quan giữa các biến trong mô hình 47

TÓM TẮT

Mục đích chính của đề tài này là nghiên cứu tác động của vốn lưu động đếnhiệu quả tài chính của 30 công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Namtrong giai đoạn 2009 – 2013 Đề tài sử dụng phương pháp hồi quy đa biến để phântích tác động các biến độc lập gồm thời gian thu tiền, thời gian thanh toán, thời giantồn kho, kỳ luân chuyển tiền, tỷ lệ nợ phải thu, tỷ lệ nợ phải trả, tỷ lệ hàng tồn khotrên doanh thu, tỷ lệ thanh toán hiện hành đến lợi nhuận trên tài sản (ROA)

Kết quả nghiên cứu cho thấy là có sự tác động đáng kể của vốn lưu động đếnhiệu quả tài chính và giúp các nhà quản lý có thể tăng hiệu quả tài chính của công tythông qua việc tăng thời gian tồn kho (INV), và tỷ lệ thanh toán hiện hành kết quảnghiên cứu thực nghiệm chỉ ra rằng có mối quan hệ nghịch biến giữa hiệu quả tàichính tỷ lệ nợ phải thu (DTO); tỷ lệ hàng tồn kho (ITO) Đồng thời kết quả nghiêncứu chứng minh là không có mối quan hệ giữa hiệu quả tài chính và thời gian thanhtoán cho khách hàng (AP), Chu kỳ luân chuyển tiền (CCC), Thời gian thu nợ (AR),

tỷ lệ nợ phải trả trên doanh thu( CTO)Tuy nhiên, một vài kết quả nghiên cứu của luận văn trái ngược với lý thuyết

và kết quả thực nghiệm, của các nghiên cứu trong và ngoài nước khác Từ đó tác giảđưa ra một vài lý giải cho đặc tính riêng biệt của tác động vốn lưu động đến hiệuquả tài chính, đồng thời đóng góp các khuyến nghị cho việc mở rộng nghiên cứu tạiViệt Nam trong tương lai

The main purpose of this topic is to study the impact of working capital to thefinancial performance of 30 companies listed on the stock market in Vietnam in theperiod 2009 - 2013 The theme using multiple regression method variables toanalyze the impact of independent variables include time collecting money, timebilling, time inventory, cash rotation period, the proportion of debts, liabilities ratio,the ratio of inventories on business collection, payment rates applicable to profits onassets (ROA)

Results of the study showed that there is a significant impact of workingcapital to the financial performance and helps managers can increase the financialperformance of the company through increased time inventory (INV), and the ratio

of current empirical findings indicate that there is a negative relationship betweenfinancial performance variable rate debts (DTO); inventory ratio (ITO) At the sametime the research results demonstrate that there is no relationship between financialperformance and time for customer payments (AP), cash conversion cycle (CCC),Time collection (AR), the ratio payable on sales (CTO)

However, some findings of the thesis as opposed to theoretical andexperimental results, the study of foreign and other countries Since then, the authorgives some explanations for its special character of the impact of working capital tofinancial performance, and contribute recommendations for expanding research inVietnam in the future

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CÁM ƠN ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iii

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH iv

TÓM TẮT v

ABSTRACT vi

Chương 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Tổng quan các nghiên cứu trước 2

1.3 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu 6

1.3.1 Mục tiêu nghiên cứu 6

1.3.2 Câu hỏi nghiên cứu .7

1.4 Đối tượng, phạm vi giới hạn nghiên cứu 7

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu 7

1.4.2 Phạm vi giới hạn nghiên cứu 7

1.5 Phương pháp nghiên cứu 8

1.6 Ý nghĩa của đề tài 8

1.7 Kết cấu luận văn 9

Chương 1 Giới thiệu 9

Chương 2 Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước 9

Chương 3 Phương pháp nghiên cứu 9

Chương 4 Kết quả nghiên cứu 9

Chương 5 Kết luận – kiến nghị 9

Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU TRƯỚC 10

2.1 Định nghĩa vốn lưu động và chính sách vốn lưu động 10

2.1.1 Chính sách quản trị tiền mặt 11

2.1.2 Chính sách quản trị phải thu của khách hàng (quản trị tín dụng): 13

Sơ Đồ 2.1: Trình bày tóm tắt hậu quả của việc tồn kho hàng hóa quá ít hoặc

quá nhiều 14

2.1.4 Hiệu quả tài chính 17

2.1.4.1 Lợi nhuận biên 18

2.1.4.2 Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA – Return On Assets) 18

2.2 Nội dung các nghiên cứu thực nghiệm 19

2.2.1 Nghiên cứu của David M Mathuva (2010) về “The influence of Working Capital Management Component on Corporate Profitability: A survey on Keyan Listed Firm”, Research Journal of Business Management, Volume 4, Issue 1, Pages 1-11 19

2.2.2 Nghiên cứu của Huỳnh Phương Đông (2010),” The relationship between working capital managemen and profitability: a Viet Nam case" International Research Journal of Finance and Economics, Issue 49, 59-67 20

2.2.3 Nghiêm cứu của Muhammad Malik và các cộng sự (2012) “Working Capital Management and Profitabilit An Analysis of Firms of Textile Industry of Pakistan”, Journal of Managerial Sciences; Jul-Dec2012, Vol 6 Issue 2, p155-165 21

2.2.4 Nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Hân (2012) “Tác động của quản trị vốn lưu động đến tỷ suất sinh lời của các công ty thủy sản trên thị trường chứng khoán Việt Nam”, Trường Đại học Kinh Tế TP.HCM, 5-2012 21

2.2.5 Nghiên cứu của Võ Xuân Vinh (2013), “Quản trị vốn lưu động và khả năng sinh lợi – thực tiễn các doanh nghiệp ngành công nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Hồ Chí Minh”, Tạp chí kinh tế và phát triển, Số đặc biệt tháng 10/2013, từ trang 28 – 35 22

2.2.6 Nghiên cứu của Hina Agha và các cộng sự (2014), “IMPACT OF WORKING CAPITAL MANAGEMENT ON PROFITABILITY”, European Scientific Journal, January 2014, edition vol.10, No 1 ISSN: 1857 – 7881 (Print) e -ISSN 1857- 7431 23

2.4 Lựa chọn mô hình của tác giả 25

2.5 Mô hình nghiên cứu 25

2.6 Giả thuyết nghiên cứu 26

Bảng 2.2 Bảng giả tóm tắt các giả thuyết 28

Tóm lược chương 2: 29

Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30

3.1 Quy trình nghiên cứu 30

3.2 Phân tích cách đo lường các biến 31

3.3 Chọn mẫu và thu thập số liệu và xử lý các biến đưa vào 33

3.3 Phương pháp xử lý số liệu 34

Tóm lược chương 3: 35

Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 36

4.1 Thống kê mô tả và kiểm định các biến đầu vào 36

4.1.1 Thống kê mô tả 36

Bảng 4.1 Bảng thống kê mô tả giữa các biến trong mô hình 37

4.1.2 Kiểm định các biến đưa vào mô hình 39

4.1.2.1 Kiểm định biến lần 1: 39

Bảng 4.2 Bảng kiểm định 8 biến đưa vào mô hình 40

Bảng 4.3 Bảng thể hiện biến CCC loại ra khỏi phương trình 41

4.1.2.2 Kiểm định biến lần 2: 41

Bảng 4.4 Bảng kiểm định 6 biến đưa vào mô hình 42

4.1.2.3 Kiểm định biến lần 3: 42

Bảng 4.5 Bảng kiểm định 5 biến đưa vào mô hình 43

4.1.2.4 Kiểm định biến lần 4 (lần cuối) 43

Bảng 4.6 Bảng kiểm định 4 biến đưa vào mô hình 44

4.2 Kết quả mô hình và kiểm định mô hình 44

4.2.1 Kết quả mô hình 44

4.2.2 Kiểm định mô hình 46

4.3 Kiểm định đa cộng tuyến và tự tương quan 48

4.3.1 Kiểm định đa cộng tuyến 48

Bảng 4.8 Kiểm định đa cộng tuyến 48

4.3.2 Kiểm định tự tương quan 49

Bảng 4.9 Kiểm định tự tương quan 49

4.4 Kiểm tra các giả thuyết 50

Bảng 4.10 Kiểm định giả thuyết 50

4.5 Bình luận kết quả so với các nghiên cứu trước 51

Tóm tắt chương 4 53

Chương 5: KẾT LUẬN VÀ CÁC HÀM Ý CHO DOANH NGHIỆP NGÀNH THỰC PHẨM 54

5.1 Kết luận: 54

5.2 Các hàm ý cho DN ngành thực phẩm 55

5.2.1 Các hàm ý quản lý hàng hóa tồn kho 56

5.2.2 Các hàm ý quản lý các khoản phải thu 57

5.3 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo 58

5.3.1 Hạn chế 58

5.3.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo 59

Tóm tắt chương 5 59

Chương 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI

1.1 Lý do chọn đề tài.

Trong vấn đề tài chính của các doanh nghiệp, theo Rehman & Nash (2007)việc quản lý vốn lưu động là một phần quan trọng trong quyết định tài chính củadoanh nghiệp vì nó đến tính thanh khoản và lợi nhuận Quản trị chính sách vốn lưuđộng tức là thực hiện các quyết định tài chính và đầu tư vốn đối với nguồn vốn lưuđộng vốn lưu động của doanh nghiệp và ảnh hưởng đến tính thanh khoản và lợinhuận của doanh nghiệp Do vốn lưu động chuyển hóa thành nhiều hình thái khácnhau trong chu kỳ sản xuất kinh doanh, để quá trình sản xuất kinh doanh được liêntục thì chính sách vốn lưu động của doanh nghiệp cần phải có mức tồn tại hợp lý vàđồng bộ nhau Nếu vốn lưu động không được cung cấp đầy đủ và kịp thời sẽ dẫnđến gián đoạn trong quá trình sản xuất kinh doanh, ảnh hưởng đến kết quả cuốicùng là lợi nhuận

Xuất phát từ mục đích kinh doanh của doanh nghiệp là lợi nhuận, vì lợi nhuận

là kết quả của toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh và là nguồn t ích lũy tái sảnxuất mở rộng Do đó, việc chủ động xây dựng, huy động, sử dụng vốn lưu động làbiện pháp cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn lưu động ở doanh nghiệp.Xây dựng kế hoạch và sử dụng vốn của doanh nghiệp là hoạt động nhằm hình thànhnên các dự định về tổ chức nhu cầu vốn lưu động của công ty và sử dụng chúng saocho có hiệu quả Hơn nữa, trong tình hình sản xuất kinh doanh có thể gặp phảinhững rủi ro, mất mát hư hỏng, giá thị trường liên tục biến động, nếu daoanh nghiệpkhông có lượng vốn lưu động đủ lớn sẽ khó đứng vững trong cơ chế thị trường cạnhtranh đầy quyết liệt Vốn lưu động là yếu tố nâng cao tính cạnh tranh, nâng cao uytính của doanh nghiệp trên thị trường Vốn lưu động là chỉ số giúp các nhà đầu tư cócác nhận định về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

Công tác quản trị chính sách vốn lưu động là huyết mạch của kinh doanh vànhiệm vụ chính của mỗi nhà quản lý là giữ cho nó được lưu thông và sử dụng dòngtiền để tạo ra lợi nhuận Vốn lưu động trong kinh doanh được coi là huyết mạch

trong cơ thể con người Reddy và Patkar (2004).

Theo các nghiên cứu trước nhu cầu vốn lưu động của mỗi ngành công nghiệpđều khác nhau Công tác quản lý vốn lưu động bao gồm việc duy trì cân bằng tối ưucủa các thành phần vốn lưu động như quản lý các khoản phải thu, hàng tồn kho, cáckhoản phải trả sử dụng tiền hiệu quả hàng ngày Mục tiêu của quản trị vốn lưu động

là đảm bảo doanh nghiệp có thể vận hành và có khả năng đảm bảo hoàn trả nợ đếnhạn và các chi phí vận hành trước mắt

Các doanh nghiệp ngành công nghiệp thường đầu tư vào vốn lưu động nhiềuhơn, và phải đối mặt với các chính sách vốn lưu động Trong bài viết này tác giả tậptrung nghiên cứu “Tác động của chính sách vốn lưu động đến hiệu quả tài chính củacác công ty ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” phântích tác động của chính sách vốn lưu động đến lợi nhuận bằng cách lấy mẫu của 30doanh nghiệp ngành thực phẩm trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giaiđoạn từ năm 2009 – 2013 Nghiên cứu này hy vọng góp phần hiểu rõ hơn các yếu tốtác động đến nhu cầu vốn lưu động của doanh nghiệp đặc biệt tại thị trường ViệtNam

1.2 Tổng quan các nghiên cứu trước

Quản trị vốn lưu động là rất quan trọng trong tài chính doanh nghiệp bởi vì nó

có tác động trực tiếp đến khả năng sinh lợi của doanh nghiệp (Rehman & A Nash,

M (2007) Theo Shin và Soenen (1998) phát hiện ra rằng quản trị vốn lưu độnghiệu quả là một bộ phận không thể thiếu trong chiến lược toàn công ty hướng tớimục tiêu tạo giá trị cổ đông

Các quyết định về thời gian hóa tồn kho, thời hạn thanh toán cũng như kỳ thu

nợ khách hàng được phản ánh t rong chu kỳ chuyển đổi tiền mặt hay tỷ lệ thu tiền,thanh toán, tồn kho trên doanh thu của công ty Các nghiên cứu trước đây đã sửdụng chỉ tiêu này để phân tích sự ảnh hưởng của các thành phần vốn lưu động lênhiệu quả khả năng sinh lợi của công ty Tác giả David M Mathuva, Khoa ThươngMại, Đại Học Strathmore nghiên cứu” “Sự ảnh hưởng của các thành phần quản trịvốn lưu động lên khả năng sinh lợi của 30 công ty được niêm yết trên sàn chứngkhoán Nairioi (NSE) từ năm 1993 -2008” Kết quả nghiên cứu này cho thấy: có mốitương quan nghịch biến ở mức ý nghĩa cao giữa thời gian công ty thu tiền từ kháchhàng (ACP) và ROA Có mối tương quan đồng biến ở mức ý nghĩa 1% giữa thờigian cần thiết để chuyển hàng tồn kho thà nh doanh thu (ICP) và ROA Có mốitương quan nghịch biến ở mức ý nghĩa 1% giữa thời gian thanh toán cho chủ nợ (kỳtrả tiền bình quân –APP) và ROA

Trong nghiên cứu này Huỳnh Phương Đông (2010) đã sử dụng dữ liệu 130công ty niêm yết trên thị trường Việt Nam trong giai đoạn 2006 -2008 để điều tramối quan hệ tồn tại giữa lợi nhuận, chu kỳ chuyển đổi tiền mặt và các thành phầncủa vốn lưu động đến công niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam Nghiên cứunày chứng minh rằng: mối tương quan phủ định mạnh mẽ giữa lợi nhuận và chu kỳchuyển đổi tiền và còn cho thấy rằng có tương quan phủ định giữa kỳ thu tiền bìnhquân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho Kết quả nghiên chứng minh rằng doanh nghiệp

có lợi nhuận cao hơn thì sẽ duy trì thời gian dài hơn để thanh toán các khoản nợ chokhách hàng

Mohammad Morshedur Rahman (2011), cho thấy Việc quản lý các khoảnphải thu và phải thanh toán cho khách hàng khẳng định với với lợi nhuận và có tạimối quan hệ phủ định giữa chu kỳ chuyển đổi tiền mặt, thời gian luân chuyển hàng

tồn kho với ROA Thông qua bộ dữ liệu sơ cấp điều tra bằng bảng câu hỏi và thứcấp của 9 công ty ngành dệt ở Bangladesh trong thời gian từ năm 2005 -2008.Abbasali và Milad (2012) nghiên cứu trên 400 công ty niêm yết trên thị trườngchứng khoán Tehran trong giai đoạn từ năm 2006 đến 2010 Kết quả nghiên cứucho thấy có mối quan hệ tích cực giữa quản lý vốn lưu động với lợi nhuận trên tàisàn (ROA) và lợi nhuận trên vốn đầu tư ( ROIC), có thể làm tăng lợi nhuận của công

ty bằng cách giảm chu kỳ chuyển đổi tiền mặt (CCC) và tổng số nợ và tỷ lệ tài sản(DTAR) Và chứng minh rằng không có mối quan hệ đáng kể giữa việc quản lý vốnlưu động với giá thị trường

Mobeen Ur Rehman và Naveed Anjum (2012) nghiên cứu trong giai đoạn

2003 – 2008 của 10 công ty ngành xi măng trên sàn giao dịch chứng khoán KSE ởPakistan Kết quả nghiên cứu Mobeen và Naveed đã đưa ra kết luận có mối quan hệtích cực giữa quản lý vốn lưu động và lợi nhuận đối với ngành xi măng ở Pak istan.Nghiêm cứu của Muhammad Malik và các cộng sự (2012) chứng minh vốnlưu động có tác động tích cực đến lợi nhuận, việc quản lý tiền mặt, các khoản phảithu và hàng tồn kho tác động tích cực cho lợi nhuận và các khoản phải trả có tácđộng tiêu cực đến lợi nhuận trên dữ liệu thứ cấp của 25 doanh nghiệp ngành dệt trên

Sở giao dịch chứng khoán Karachi ở Pakistan giao đoạn 2001 -2006

Nghiên cứu của ZohraSabunwala Zabeen (2012) sử dụng số liệu thứ cấp đểtập trung phân tích và giải thích kết quả của 60 doa nh nghiệp ngành xi măng ở Ấn

Độ niêm yết trên thị trường chứng khoán Bombay (BSE) trong thời gian 2007 –

2011 Kết quả của nghiên cứu thực nghiệm cho rằng: các yếu tố vốn lưu động nhưngày thu tiền bình quân, thời gian thanh toán, ngày tồn kho bình quân và chu kỳluân chuyển tiền tệ có tác động phủ định đến đến hiệu quả hoạt động

Nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Hân (2012) Nghiên cứu đã sử dụng mẫu của 20

2008 đến năm 2010 cho thấy: ROA có mối tương quan phủ định với Chu kỳ luânchuyển tiền bình quân (CCC), kỳ thu tiền bình quân (ACP), kỳ luân chuyển hàngtồn kho (ICP), Và cho thấy rằng ROA có mối tương quan khẳng định với kỳ thanhtoán cho khách hàng (APP) Bên cạnh đó kết quả trên Nguyễn Ngọc Hân cũngchứng minh rằng tỷ suất sinh lời: Có mối tương quan th uận với đòn bẩy tài chính(LEV) và Có mối tương quan nghịch với quy mô công ty (CS), tỷ số đầu tư tàichính đầu tư dài hạn (FFAR), số năm công ty tồn tại (AGE)

Theo Sarbapriya Ray (2012) đưa ra kết quả là mối quan hệ tiêu cực giữa cácbiện pháp quản lý vốn lưu động bao gồm số ngày các khoản phải thu và tỷ lệchuyển đổi chu kỳ tiền mặt, nợ tài chính với lợi nhuận doanh nghiệp; không tìmthấy thời gian khoản phải trả bình quân có mối quan hệ có ý nghĩa thống kê trongnghiên cứu mẫu của 311 công ty sản xuất tại Ấn Độ trong khoảng thời gian 1 4 năm(từ năm 1996 đến 2010) để nghiên cứu mối quan hệ các nhân tố quản lý vốn lưuđộng Nghiên cứu còn cho thấy không đáng kể mối quan hệ tiêu cực giữa quy môdoanh nghiệp và tỷ suất lợi nhuận thuần từ hoạt động

Nghiên cứu của Võ Xuân Vinh (2013) của 80 doanh nghiệp ngành côngnghiệp niêm yết trên sàn trong khoảng thời gian từ 2007 - 2011 đã cung cấpbằng chứng thực nghiệm là thời gian trả tiền không có tác động rõ rệt đến khả năngsinh lợi doanh nghiệp và tỷ lệ thanh toán nhanh (CR) có mối tương quan dương vớiROA Ngoài ra, kết quả cho thấy thời gian thu tiền, thời gian tồn kho, chu kỳluân chuyển tiền đều cho tác động ngược chiều với khả năng sinh lợi Do đó, khi giátrị các biến giải thích giảm đồng nghĩa với khả năng sinh lợi tăng

Hina Agha và các cộng sự (2014) đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tácđộng của quản lý vốn lưu động trên lợi nhuận trong bài “tác động vốn lưu động hiệuquả tài chính công ty dược phẩm Glaxo Smith Kline”, để xem xét sự tác động của

tồn tại mối quan hệ tiêu cực giữa tỷ lệ nợ phải thu, tỷ lệ nợ phải trả, tỷ lệ hàng tồnkho với hiệu quả tài chính, và cho chứng minh không có mối quan hệ giữ tỷ lệ hiệntại hiệu quả tài chính

Từ những nghiên cứu trong và ngoài nước trên đa phần nghiên cứu về tácđộng thời gian thu tiền, thời gian thanh toán thời gian tồn kho, và chu kỳ chuyển đổitiền mặt, tỷ lệ thanh toán hiện hành và nghiên cứu một số ngành cụ th ể như dệt,

xi măng, thủy sản Trên cơ sở đó tác giả mở rộng nghiên cứu lĩnh vực ngành thựcphẩm tại Việt Nam và và dựa trên những kết quả nghiên cứu trên được tác giả lựachọn các biến phát triển vào tỷ lệ nợ phải thu trên doanh thu, tỷ lệ nợ phải trả trêndoanh thu, tỷ lệ hàng tồn kho trên doanh thu nhằm làm hướng nghiên c ứu của tácgiả

1.3 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu 1.3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát

- Xác định sự ảnh hưởng của các nhân tố thời gian thu tiền, các khoản nợ,hàng tồn kho, và tỷ lệ thanh toán hiện hành đối với chính sách vốn lưu động của cáccông ty ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán

- Xác định sự ảnh hưởng của chính sách vốn lưu động đến hiệu quả tài chínhcủa các công ty ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán từ đó kiếnnghị giải pháp đề xuất quản lý vốn lưu động nhằm nâng cao hiệu quả tài chính chocác doanh nghiệp

Mục tiêu cụ thể

- Xác định mô hình hồi quy phù hợp

- Thu thập dữ liệu đáp ứng được yêu cầu của mô hình

- Xác định hệ số, dấu (-/+) của các biến trong mô hình

1.3.2 Câu hỏi nghiên cứu.

+ Tác động của thời gian thu tiền như thế nào đến hiệu quả tài chính (+/ -)?+ Tác động của thời gian thanh toán như thế nào đến hiệu quả tài chính (+/ -)?+ Tác động của thời gian lưu kho như thế nào đến hiệu quả tài chính (+/-)?+ Tác động của chu kỳ chuyển đổi tiền mặt như thế nào đến hiệu quả tài chính(+/-)?

+ Tác động của tỷ lệ nợ phải thu trên doanh thu như thế nào đến hiệu quả tàichính (+/-)?

+ Tác động của tỷ lệ nợ phải trả trên doanh thu như thế nào đến hiệu quả tàichính (+/-)?

+ Tác động của tỷ lệ hàng tồn kho trên doanh thu như thế nào đến hiệu quả tàichính (+/-)?

+ Tác động của tỷ lệ tỷ lệ thanh toán hiện hành như thế nào đến hiệu quả tàichính (+/-)?

1.4 Đối tượng, phạm vi giới hạn nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: là chính sách vốn lưu động và hiệu quả tài chính của

30 công ty ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam tronggiai đoạn 2009 – 2013

1.4.2 Phạm vi giới hạn nghiên cứu

- Về thời gian: số liệu lấy từ báo cáo tài chính năm 2009 - 2013.

- Về không gian: các công ty ngành thực phẩm niêm yết trên sàn giao chứng

khoán Việt Nam

- Lĩnh vực nghiên cứu các công ty thuộc ngành sản xuất chế biến thực phẩmtại Việt Nam.

1.5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu: Dựa vào mô hình hồi quy về mối quan hệ giữa các

biến phương pháp nghiên cứu là định lượng để đo lường tác động của chính sáchvốn lưu động đến hiệu quả tài chính của 30 công ty ngành thực phẩm niêm yết trênthị trường chứng khoán Việt Nam tr ong giai đoạn 2009 – 2013

Nguồn số liệu: Dữ liệu sử dụng cho đề tài này được lấy từ trang web của các

công ty chứng khoán: Công ty cổ phần chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh(www.hsc.com.vn), Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minhhttp://www.hsx.vn và qua các kênh như http://www.cophieu68.vn, www.hnx Dữliệu dùng cho nghiên cứu được trích từ các báo cáo tài chính giao dịch hằng nămcủa các công ty niêm yết thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Namgồm: bảng cân đối kế toán, báo cáo thu nhập, và báo cáo lưu chuyển tiền tệ

1.6 Ý nghĩa của đề tài

Tác giả viết đề tài này nhằm góp phần tìm hiểu tác động của các thành phầnchính sách vốn lưu động đến hiệu quả tài chính, bên cạnh đó luận văn đưa ra những

hàm ý nhằm tăng hiệu quả vốn lưu động cho các công ty thuộc lĩnh vực thực phẩmhiện nay

1.7 Kết cấu luận văn

Chương 1 Giới thiệu

Chương này nêu lý do chọn đề tài, tổng quan các nghiên cứu trước, mục tiêunghiên cứu, các câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi giới hạn nghiên cứu,phương pháp, ý nghĩa của nghiên cứu

Chương 2 Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước

Trình bài cơ sở lý thuyết về vốn lưu động chính sách vốn lưu động, hiệu quảtài chính và tóm tắt các nghiên cứu trước, nêu nhận định của tác giả và hướngnghiên cứu tiếp theo

Chương 3 Phương pháp nghiên cứu

Chương này trình bày về phương pháp nghiên cứu, nguồn dữ liệu, cách thuthập dữ liệu và kiểm tra sự phù hợp của dữ liệu

Chương 4 Kết quả nghiên cứu

Trình bày các kết quả hồi quy, trả lời các câu hỏi nghiên cứu

Chương 5 Kết luận – kiến nghị

Chương này tóm tắt kết quả nghiên cứu và các hàm ý cho chính sách vốn lưuđộng

Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU TRƯỚC

Trong chương 2 này sẽ trình bày phần lý thuyết tổng quan về tác độngcủa chính sách vốn lưu động đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp

2.1 Định nghĩa vốn lưu động và chính sách vốn lưu động

“Vốn lưu động” là thuật ngữ dùng để chỉ những dòng vốn cần thiết đáp ứngnhu cầu về tiền của các hoạt động thường ngày của một doanh nghiệp Dòng tiềnnày có tính chất tuần hoàn, hay nói cách khác nó dùng để nói đến những tài sảnngắn hạn mà có khả năng thay đổi loại hình từ dạng tài sản này dạng tài sản kháctùy thuộc vào tốc độ luân chuyển, chẳng hạn một tài sản ngắn hạn khởi đầu dướihình thái tiền, rồi thay đổi thành nguyên vật liệu, kế đến chuyển sang sản phẩm dởdang và thành phẩm, doanh số và cuối cùng lại được ghi nhận là tiền mặt thu được

từ khách hàng

Vốn lưu động về mặt thống kê có thể được xem như là chênh lệch giữa tài sảnngắn hạn và nợ phải trả ngắn hạn (không tính đến nợ vay ngắn hạn) Tuy nhiên, dựatrên tính chất tuần hoàn và luôn biến đổi của vốn lưu động, theo một cách tiếp cậnkhác, vốn lưu động còn có thể được xem như là khoản mục để cân bằng giữa hoạtđộng tạo ra doanh thu và hoạt động thu những nguồn lực đầu tư vào cho sản xuấtkinh doanh Cách tiếp cận này kết nối vốn lưu động một cách trực tiếp với chu kỳchuyển hóa tiền mặt của doanh nghiệp

Thuật ngữ vốn luân chuyển và vốn lưu động được dùng tương hỗ nhau, dườngnhư hai thuật ngữ này luôn được dùng thay thế cho nhau, khác nhau có thể là docách dịch hay do phương thức sử dụng riêng của từng nhà phân tích mà điều chỉnhcác thành tố của nó Tuy nhiên, do thuật ngữ vốn luân chuyển thường được dùng đểchỉ tài sản ngắn hạn được tài trợ bằng nguồn dài hạn

Vốn lưu động là thước đo cho cả hiệu suất và sức mạnh tài chính ngắn hạncủa doanh nghiệp Khả năng quản lý vốn lưu động của doanh nghiệp càng tốt thìnhu cầu vay nợ càng giảm Ngay cả khi doanh nghiệp có tiền nhàn rỗi thì việc quản

lý vốn lưu động cũng rất cần thiết vì nó đảm bảo rằng lượng vốn nhàn rỗi sẽ đượcđầu tư một ghi cách hiệu quả nhất cho nhà đầu tư Đối với các doanh nghiệp ViệtNam, sẽ là không thừa nếu các nhà đầu tư xem xét đến hiệu quả quản lý vốn lưuđộng của các công ty Mỗi doanh nghiệp có thể đưa ra một con số doanh thu tuyệtvời, giá trị tài sản lớn, quy mô vốn đồ sộ … Tuy nhiên độ lớn của con số này khôngnói lên tất cả và cũng không có nghĩa là doanh nghiệp đang nắm giữ rất nhiều tiềntrong tay Tiền của doanh nghiệp có thể đọng ở các khoản thu, vốn doanh nghiệpbiết đâu lại có lượng vốn là các khoản phải trả … Vì vậy xem xét một cách cẩntrọng các thông tin, chỉ số của doanh nghiệp trong đó có hoạt động quản lý vốn lưuđộng là quản trị các thành phần cấu thành của nó bao gồm các khoản mục phải thucủa khách hàng, phải trả khách hàng, hàng tồn kho và tiền mặt cụ thể như sau:

2.1.1 Chính sách quản trị tiền mặt

Việc quản trị tiền mặt là quá trình quản lý lượng tiền mặt tại quỹ và tiển mặttrong tài khoản thanh toán của ngân hàng, kiểm soát chặt chẽ tình hình chi tiêu tiềnmặt, xác định nhu cầu tiền mặt của doanh nghiệp trong từng giai đoạn của quá trìnhsản xuất kinh doanh, từng bước khắc phục tình trạng thừa thiếu lượng tiền trongngắn hạn và dài hạn

Để quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra bình thường, các doanh nghiệp cầnphải có một lượng tiền mặt dự trữ Nếu dự trữ quá nhiều so với nhu cầu thực tế sẽlàm vốn tiền mặt bị ứ đọng Mặc khác, lạm phát ngày càng tăng sẽ làm giảm sútnhanh chóng sức mua của dòng tiền Ngược lại, nếu dự trữ quá ít sẽ làm giảm khảnăng thanh toán, ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp

Ở trạng thái cân bằng, tất cả các tài sản có cùng mức độ rủi ro sẽ tạo ra cùngmột lợi nhuận biên mong đợi Lợi ích của việc nắm giữ trái phiếu kho bạc là lãi suấtcòn lợi ích của việc nắm giữ tiền mặt là tính thanh khoản trong thanh toán Ở trạngthái cân bằng, giá trị biên của khả năng thanh khoản này bằng với giá trị biên của lạisuất trên trái phiếu kho bạc Tuy nhiên, giá trị của khả năng thanh khoản giảmxuống khi lượng tiền mặt được nắm giữ tăng lên Do đó, một giám đốc tài chính sẽquyết định nắm giữ một lượng tiền mặt mà ở đó giá trị biên của khả năng thanhkhoản bằng với giá trị biên của lãi suất trái phiếu.

Khi lựa chọn tiền mặt và trái phiếu ngắn hạn, nhiệm vụ của giám đốc tài chínhcũng giống như của giám đốc sản xuất Nếu tiền mặt được đầu tư vào chứng khoán,

nó sẽ tạo ra lợi nhuận Mặt khác, công ty không thể sử dụng những chứng khoánnày để thanh toán hóa đơn Nếu bán chúng để lấy tiền trả nợ, công ty phải gánh chịucác chi phí giao dịch cao Giám đốc tài chính phải cân đối giữa chi phí nắm giữ tiềnmặt (lãi suất bị mất đi) và lợi ích (chi phí giao dich tiết kiệm được) Đối với nhữngcông ty nhỏ, sự cân đối này có thể rất quan trọng nhưng với công ty lớn, chi phígiao dịch của việc mua và bán chứng khoán lại không đáng kể so với chi phí cơ hộicủa việc nắm giữ một lượng tiền nhàn rỗi

Tiền mặt cần cho công việc kinh doanh, nhu cầu này liên quan đến các hoạtđộng thu chi tiền thông thường của công ty Công ty chi tiền để, trả lương, thanhtoán các khoản nợ, nộp thuế và trả cổ tức Tiền được thu từ việc bán hàng, các tàisản và từ tài trợ mới Dòng tiền ra và vào thường không xảy ra đồng thời Nếu duytrì một số dư tiền quá ít, công ty có thể rơi vào tình trạng thiếu hụt Khi đó, công typhải bán chứng khoán hoặc đi vay và phải chịu chi phí giao dịch

Các công ty lớn giữ một lượng tiền mặt đáng kể vì tiền mặt được giữ trongnhững tài khoản không lãi suất như một khoản bù đắp cho các dịch vụ mà ngân

hàng cung cấp Một số dư yêu cầu tối thiểu ở các ngân hàng cung cấp dịch vụ tíndụng có thể làm giảm số tiền mặt nắm giữ của công ty.

2.1.2 Chính sách quản trị phải thu của khách hàng (quản trị tín dụng):

Khi một công ty bán hàng cho một công ty khác, thường thì họ không đượcthanh toán ngay Những hóa đơn chưa thanh toán này được gọi là tín dụng thươngmại chiếm phần chủ yếu trên tài khoản phải thu của khách hàng, phần còn lại là tíndụng tiêu dùng Các công ty không thanh toán tiền mua hàng ngay, tức là trên thực

tế đã vay tiền của các nhà sản xuất để đáp ứng nhu cầu tài chính ngắn hạn của mình

Việc quản trị chính sách tín dụng thương mại theo các điều kiện sau:

1 Doanh nghiệp đề nghị bán hàng hay dịch vụ của mình với điều kiện với phục

vụ cho khách hàng Thời gian để khách hàng thanh toán tiền mua hàng là phù hợp.Các chính sách khuyến mãi, giảm giá, chiết khấu cho khách h àng

2 Doanh nghiệp cần phải đảm bảo về số tiền khách hàng nợ (chỉ cần kháchhàng ký vào biên bản nhận hay buộc khách hàng ký vào một loại giấy nhận nợchính thức khác)

3 Phân loại khách hàng: Để tìm hiểu, doanh nghiệp có cần tìm hiểu hồ sơ quákhứ hay các báo cáo tài chính đã qua của khách hàng hay doanh nghiệp dựa vàochứng nhận của ngân hàng

4 Doanh nghiệp chuẩn bị dành cho từng khách hàng với những hạn mức tíndụng phù hợp để tránh rủi ro Doanh nghiệp có từ chối cấp tín dụng cho các kháchhàng mà doanh nghiệp nghi ngờ hay doanh nghiệp chấp nhận rủi ro có một vài món

nợ khó đòi và điều này xem như là chi phí của việc xây dựng một nhóm khách hàngthường xuyên

5 Các biện pháp mà doanh nghiệp áp dụng thu nợ khi đến hạn Doanh nghiệptheo phải dõi thanh toán chi tiết

2.1.3 Chính sách quản trị hàng tồn kho

Hàng tồn kho là tài sản lưu động cũng không kém phần quan trọng vì đây làmột trong những nguồn cơ bản tạo ra doanh thu cho doanh nghiệp Hàng tồn khobao gồm: nguyên vật liệu, sản phẩm dỡ dang hoặc thành phẩm đang chờ bán vàđang vận chuyển đi Hàng tồn kho mang đậm tính chất ngành nghề và không phảitồn kho thấp là tốt hay cao là xấu Vấn đề ở chỗ mức tồn kho như thế nào là hợp lý,vừa giảm được chi phí vừa đảm bảo khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng Do

đó rất khó để xác định mức tồn kho bao nhiêu là vừa vì tùy đặc điểm ngành nghề,tùy chiến lược kinh doanh mà mỗi doanh nghiệp sẽ có mức tồn kho riêng

Sơ Đồ 2.1: Trình bày tóm tắt hậu quả của việc tồn kho hàng hóa quá ít hoặc

Thiếu hàng bán

Nguyên liệu thừa

Ngừng sản

Mất khách hàng

Chi phí dự trữ

tăng

GIẢM LỢI NHUẬN

Việc lưu trữ hàng tồn kho sẽ làm gia tăng chi phí của doanh nghiệp như chiphí dự trữ, chi phí thanh lý hàng tồn kho hay chi phí hao hụt, cải tiến sản phẩm lỗithời … Tồn kho lớn cũng khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian mới xử lý hếthàng tồn kho Vì thế nhiều doanh nghiệp đã lơ là việc đầu tư phát triển nguồnnguyên liệu hay sản xuất thành phẩm Kết quả là khi các đơn vị tăng hàng trở lại,các công ty phải chật vật tìm kiếm nguồn hàng cung ứng Họ sẵn sàng trả giá caonhưng vẫn không tìm đủ nguồn hàng nên chấp nhận chỉ sản xuất một phần côngsuất và để cơ hội bị mất đi

Tiền bị ứ động trong hàng tồn kho: không sinh lãi trong khi các chi phí tích trữtăng, bảo hiểm phải thanh toán và chưa kể rủi ro hàng hóa bị hư hỏng hoặc lỗi thời

Do đó, các nhà quản lý sản xuất cần phải cân nhắc giữa lợi ích và chi phí cho việctrữ hàng tồn kho

Nhìn chung các trường hợp tăng giảm các khoản phải thu, phải trả, tiền mặt,tồn kho kho đều có tác động tương ứng đến hiệu quả tài chính của công ty Có rấtnhiều lý do giải thích tầm quan trọng của quản trị vốn lưu động, cụ thể:

Đối với công ty sản xuất tài sản lưu động chiếm hơn một nửa tổng tài sản của

nó Đối với công ty thương mại, tài sản lưu động chiếm nhiều hơn Việc đầu tư tàisản lưu động quá mức dẫn đến kết quả lợi nhuận từ đầu tư kém hiệu quả Tuy nhiên,việc đầu tư tài sản lưu động quá nhiều có tác động tiêu cực đến lợi nhuận của công

ty Trong khi đầu tư tài sản lưu động ở mức thấp nhất làm giảm thanh khoản và tồnkho, dẫn đến khó khăn trong việc duy trì hoạt động thông suốt Shin và các cộng sự(1998) cho rằng hiệu quả của vốn lưu động đóng vai trò quan trọng của chiến lượctổng thể doanh nghiệp để tạo ra giá trị cổ đông Vốn lưu động được coi là kết quảcủa khoảng thời gian giữa chi tiêu cho việc mua nguyên vật liệu và thu về cácdoanh thu bán hàng hóa Vốn lưu động có tác động đáng kể cho cả thanh khoản và

trong những vấn đề quan trọng nhất trong tổ chức, nhiều nhà quản lý tài chính đãgặp khó khăn để xác định công cụ điều khiển quan trọng của vốn lưu động và mứctối ưu của vốn lưu động Kết quả là, các công ty có thể giảm thiểu tủi ro và cải thiệnhiệu suất tổng thể của họ nếu nhà quản trị có thể hiểu được vai trò và yếu tố quyếtđịnh vốn lưu động Một công ty có thể chọn một chính sách quản trị vốn lưu độngthấp là tỷ lệ phần trăm của tổng tài sản, hoặc nó cũng có thể được sử dụng cho cácquyết định tài chính của công ty ở mức độ cao của nợ ngắn hạn là tỷ lệ phần trămcủa tổng nợ phải trả theo Afza và Nair (2009) Giữa một sự cân bằng tối ưu giữamỗi thành phần vốn lưu động là mục tiêu chính của việc quản trị chính sách vốn lưuđộng Kinh doanh thành công phụ thuộc rất nhiều vào khả năng tài chính để quản trịvốn lưu động hiệu quả các khoản phải thu, hàng tồn kho, các khoản phải trả.Lamberson (1995) thì chỉ ra rằng hầu hết thời gian và nổ lực quản lý chính sách tàichính được sử dụng trong việc xác định mức độ chưa tối ưu Một mức độ tối ưu củavốn lưu động là sự cân bằng rủi ro và hiệu quả Nó yêu cầu giám sát liên tục để duytrì mức tối ưu của các thành phần khác nhau của vốn lưu động, chẳng hạn như cáckhoản phải thu tiền mặt, hàng tồn kho,và các khoản phải nộp Một biện pháp kháphổ biến của quản lý vốn lưu động là chuyển đổi chu kỳ tiền mặt là tổng của ngàybán hàng (hay còn gọi là kỳ thu tiền bình quân) và kỳ luân chuyển hàng tồn kho íthơn các khoản phải trả, phải nộp Khoảng thời gian càng lâu, mức đầu tư cho vốnlưu động càng lớn một chu kỳ chuyển đổi tiền mặt dài có thể làm tăng lợi nhuận bởi

vì nó dẫn đến doanh số bán hàng cao Tuy nhiên lợi nhuận của công ty cũng có thểgiảm với việc chu kỳ chuyển đổi tiền mặt, nếu chi phí đầu tư vốn lưu động cao hơn

và tăng nhanh hơn so với những lợi ích của giữ hàng tồn kho và trợ cấp hàng tồnkho và tín dụng thương mại cho khách hàng nhiều hơn

Cuối cùng chính sách quản trị vốn lưu động đóng vai trò quan trọng trong

trong kinh doanh vì chính sách vốn lưu động ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính củacông ty.

Vì thế để đánh giá hiệu quả và tiềm lực tài chính của công ty, chúng ta cầnxem xét từng thành phần của vốn lưu động có ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính nhưthế nào để từ đó có cách xử lý thích hợp nhằm duy trì các thành phần vốn lưu động

ở mức thỏa đáng có nghĩa là vốn lưu động không nên nhiều cũng không nên ítnhưng phải vừa đủ

2.1.4 Hiệu quả tài chính

Một trong những vấn đề khó nhất của công ty là tính toán sao việc sản xuấtkinh doanh mang lại hiệu quả Một cách tổng quát, lợi nhuận kế toán là khoảnchênh lệch giữa doanh thu và chi phí nhưng làm sao để biết khi nào công ty hiệuquả Cách tốt nhất là phân tích tài chính có thể làm là tính toán khả năng mang lạilợi nhuận ở hiện tại và trong quá khứ dựa vào số liệu kế toán Tuy nhiên, có nhiều

cơ hội kinh doanh buộc công ty phải hy sinh lợi ích hiện tại để đạt được lợi íchtrong tương lai Chẳng hạn, một sản phẩm mới đòi hỏi một chi phí ban đầu lớn vàkết quả là lợi nhuận đầu tiên mà sản phẩm đó mang lại sẽ không cao Do đó, lợinhuận hiện tại có thể phản ánh không chính xác khả năng sinh lợi thực sự trongtương lai Một vấn đề nữa đối với cách tính toán khả năng sinh lợi dựa trên các sốliệu kế toán là nó đã bỏ qua rủi ro Điều đó sẽ dẫn đến sai lầm khi kết luận rằng haicông ty có lợi nhuận hiện tại giống nhau sẽ có hiệu quả tài chính như nhau, nếu mộtcông ty có rủi ro cao hơn công ty kia Ngoài ra, cách tính này không cho ta một tiêuchuẩn để so sánh Nói chung, một công ty có hiệu quả nếu nó có thể thu được lợinhuận cao hơn các nàh đầu tư khác trên thị trường vốn

Các chỉ tiêu dùng để tính hiệu quả tài chính của công ty

2.1.4.1 Lợi nhuận biên

Lợi nhuận biên được tính bằng cách lấy lợi nhuận chia cho tổng doanh thuhoạt động Do đó, nó cho thấy tỷ lệ phần trăm của lợi nhuận trong tổng doanh thuhoạt động Chỉ tiêu lợi nhuận biên quan trọng nhất là lợi nhuận ròng biên, chỉ tiêunày được tính bằng cách lấy lợi nhuận ròng chia cho tổng doanh thu hoạt động.Ngoài ra, người ta cũng hay sử dụng chỉ tiêu lợi nhuận gộp biên để tính toán khảnăng sinh lợi Chỉ tiêu này được tính bằng cách lấy lợi nhuận trước thuế và lãi vay(EBIT) chia cho tổng doanh thu hoạt động

Nói chung, lợi nhuận biên phản ánh khả năng một công ty có thể sản xuất ramột sản phẩm hoặc dịch vụ với chi phí thấp hoặc bán được với giá cao Lợi nhuậnbiên không phải là cách tính trực tiếp được hiệu quả, bởi cách tính này dựa trên tổngdoanh thu hoạt động chứ không phải dựa trên các khoản đầu tư vào tài sản công ty.Các công ty thương mại thường có lợi nhuận biên thấp trong khi các công ty dịch vụ

có lợi nhuận biên rất cao

2.1.4.2 Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA – Return On Assets)

ROA là chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lợi trên một đồng vốn đầu tư vào công

ty Chỉ tiêu này được tính bằng cách lấy lợi nhuận ròng hoặc lợi nhuận trước thuế vàlãi vay (EBIT) chia cho tổng tài sản trung bình Cách tính toán hiệu quả hoạt độngnày tương đối phổ biến

Theo hệ thống kiểm soát tài chính Dupont thì:

ROA = lợi nhuận biên x Vòng quay tài sản

Do đó, các công ty có thể tăng ROA bằng cách tăng lợi nhuận biên hoặc tăngvòng quay tài sản

Nhưng theo tác giả nghiên cứu theo công thức của Theo Trần Ngọc Thơ(2007), Tài chính Doanh Nghiệp Hiện Đại, Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ ChíMinh, NXB Thống kê ROA =Lợi nhuận trước thuế/ Tổng tài sản bình quân.

ROA cho biết lợi nhuận sinh ra từ vốn đầu tư ROA của các công ty niêm yết

có thể khác nhau một cách đáng kể và phụ thuộc nhiều vào ngành Khi sử dụngROA như là một thước đo so sánh, tốt nhất là so sánh nó với ROA của các nămtrước hoặc ROA của công ty tương tự

Trong bài nghiên cứu này tác giả nghiên cứu hiệu quả tài chính của chính sáchvốn lưu động tập trung vào ROA

2.2 Nội dung các nghiên cứu thực nghiệm

2.2.1 Nghiên cứu của David M Mathuva (2010) về “The influence of Working Capital Management Component on Corporate Profitability: A survey on

Keyan Listed Firm”, Research Journal of Business Management, Volume 4,

Issue 1, Pages 1-11

David M Mathuva (2010) đã sử dụng mẫu của 30 công ty được niê m yết trênsàn chứng khoán Nairobi (NSE) –Kenyan trong khoảng thời gian từ năm 1993 -

2008 để nghiên cứu

Trong nghiên cứu này Mathuva kết luận rằng:

- Tồn tại mối tương quan nghịch biến ở mức ý nghĩa cao giữa thời gian công

ty thu hồi tiền mặt từ khách hàng (ACP) và ROA Điều này có nghĩa là các công ty

có ROA cao hơn tốn thời gian hơn để thu hồi tiền từ khách hàng của họ

- Tồn tại mối tương quan đồng biến ở mức ý nghĩa 1% giữa thời gian cần thiết

để chuyển hàng tồn kho thành doanh thu (ICP) và ROA Nghĩa là công ty nào duytrì mức tồn kho hợp lý sẽ giảm được chi phí phát sinh do những gián đoạn tiềm

này giúp làm giảm chi phí cung ứng của công ty và bảo vệ cô ng ty khỏi các biếnđộng về giá

- Tồn tại mối tương quan nghịch biến ở mức ý nghĩa 1% giữa thời gian thanhtoán cho chủ nợ (kỳ trả tiền bình quân –APP) và ROA Điều này còn nói lên là thờigian thanh toán cho chủ nợ càng lâu, thì lợi nhuận của nó thu được nhiều

2.2.2 Nghiên cứu của Huỳnh Phương Đông (2010),” The relationship between

working capital managemen and profitability: a Viet Nam case" International

Research Journal of Finance and Economics, Issue 49, 59-67

Huỳnh Phương Đông (2010) cho rằng “Việc quản trị vốn lưu động đóng vaitrò quan trọng cho sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp trong kinh doanh là

do bởi tác động của nó đến lợi nhuận của doanh nghiệp cũng như về khả năng thanhkhoản”

Trong nghiên cứu này Huỳnh Phương Đông (2010) đã sử dụng dữ liệu thứ cấpđược thu thập từ 130 công ty niêm yết trên thị trường Việt Nam (gồm 390 quan sát)trong giai đoạn 2006 -2008 để điều tra mối quan hệ tồn tại giữa lợi nhuận, chu kỳchuyển đổi tiền mặt và các thành phần của vốn lưu động đến công niêm yết trên sànchứng khoán Việt Nam

Trong nghiên cứu này tác giả Huỳnh Phương Đông cho thấy kết quả là:

- Tồn tại mối tương quan phủ định mạnh mẽ giữa lợi nhuận (đo lường bằng lợinhuận gộp) và chu kỳ chuyển đổi tiền mặt - có nghĩa rằng khi tăng chuyển đổi tiểnmặt thì lợi nhuận giảm Do đó, nhà quản trị phải tạo ra giá trị thực cho cổ đông bằngcách công bố đầy đủ chu kỳ chuyển đổi tiền mặt và duy trì các thành của nó ở mứctối ưu

- Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tồn tại mối tương quan phủ định giữa kỳthu tiền bình quân, kỳ luân chuyển hàng tồn kho

- Bên cạnh đó bài nghiên cứu cũng chỉ ra rằng doang nghiệp có lợi nhuận caohơn duy trì thời gian dài hơn để thanh toán các hóa đơn của họ.

2.2.3 Nghiêm cứu của Muhammad Malik và các cộng sự (2012) “Working Capital Management and Profitabilit An Analysis of Firms of Textile Industry

of Pakistan”, Journal of Managerial Sciences; Jul-Dec2012, Vol 6 Issue 2, p155-165.

Muhammad Malik và các cộng sự (2012) nghiên cứu dựa trên dữ liệu thứ cấpcủa 25 doanh nghiệp ngành d ệt trên Sở giao dịch chứng khoán Karachi ở Pakistan

giao đoạn 2001 -2006 với mô hình nghiên cứuProfitability=β1 (Cash) + β2 (Inventory) + β3 (Accounts Receivable)+ β4 (Accounts Payable) + error

Kết quả nghiên cứu: Vốn lưu động có tác động tích cực đến lợ i nhuận

 Việc quản lý tiền mặt, các khoản phải thu và hàng tồn kho tác độngtích cực cho lợi nhuận

 Các khoản phải trả có tác động tiêu cực đến lợi nhuận

2.2.4 Nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Hân (2012) “Tác động của quản trị vốn lưu

động đến tỷ suất sinh lời của các công ty thủy sản trên thị trường chứng khoán

Việt Nam”, Trường Đại học Kinh Tế TP.HCM, 5-2012

Trong bài nghiên cứu “Tác động của quản trị vốn lưu động đến tỷ suất sinhlời của các công ty thủy sản trên thị trường chứng khoán Việt Nam” , Nguyễn NgọcHân (2012) nghiên cứu đã sử dụng mẫu của 20 công ty niêm yết trên thị trườngchứng khoán Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2010 với mô hìnhnghiên cứu:

ROAit = β0 +β1 ACP it + β2CS it + β3LEV it +β4FFAR it + β5AGE it + εn

ROAit = β0 +β1 APP it + β2CS it + β3LEV it +β4FFAR it + β5AGE it + εnROAit = β0 +β1 CCCit + β2CS it + β3LEV it +β4FFAR it + β5AGE it + εnKết quả nghiên cứu thực nghiệm chứng minh rằng:

- ROA có mối tươ ng quan phủ định với Chu kỳ luân chuyển tiền bình quân(CCC), kỳ thu tiền bình quân (ACP), kỳ luân chuyển hàng tồn kho (ICP)

- Và nghiên cứu cho thấy rằng ROA có mối tương quan khẳng định với kỳthanh toán cho khách hàng (APP)

(Biến mà tác giả đang nghiên cứu)

- Bên cạnh đó kết quả trên Nguyễn Ngọc Hân cũng chứng minh rằng tỷ suấtsinh lời:

+ Có mối tương quan thuận với đòn bẩy tài chính (LEV)

+ Có mối tương quan nghịch với quy mô công ty (CS), tỷ số đầu tư tài chínhđầu tư dài hạn (FFAR), số năm công ty tồn tại (AGE)

2.2.5 Nghiên cứu của Võ Xuân Vinh (2013), “Quản trị vốn lưu động và khả

năng sinh lợi – thực tiễn các doanh nghiệp ngành công nghiệp niêm yết trên thị

trường chứng khoán Hồ Chí Minh”, Tạp chí kinh tế và phát triển, Số đặc biệt

tháng 10/2013, từ trang 28 – 35

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu sử dụng dữ liệu thứ cấp của 80 doanh nghiệpđược thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán hằng năm của các doanhnghiệp ngành công nghiệp niêm yết trên sàn HOSE theo phân ngành VSIC

2007 trong khoảng thời gian từ 2007- 2011 (www.hsx.vn) tạo thành dữ liệubảng cân bằng với 400 quan sát Trong nghiên cứu này tác giả nghiên cứu này sửdụng mô hình nghiên cứu:

ROAit= β0 + β1 (WCMit) + β2 (CRit) + β3 (DRit) +β4 (LOSit) + εit

Tác giả đã sử dụng ROA để đo lường khả năng sinh lợi của doanh nghiệp kếtquả cho thấy:

Dựa vào kết quả của mô hình hồi quy nghiên cứu tìm thấy sự tác động có ýnghĩa của thời gian thu tiền, thời gian tồn kho, chu kỳ luân chuyển tiền, tỷ lệ thanhkhoản, tỷ lệ nợ, quy mô doanh nghiệp đến khả năng sinh lợi doanh nghiệp

Cụ thể là những doanh nghiệp có thời gian thu tiền ngắn, thời gian tồn khongắn, chu kỳ luân chuyển tiền ngắn sẽ có khả năng sinh lợi cao Việc các biến này

có ý nghĩa độ tin cậy thấp nhất là 95% cho thấy việc quản trị vốn lưu động thực sự

có ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi doanh nghiệp trong mẫu nghiên cứu.Điều đáng lưu ý ở đây là thời gian trả tiền không có tác động rõ rệ t đến khảnăng sinh lợi doanh nghiệp ở mức ý nghĩa 10% cho thấy các doanh nghiệp trongmẫu nghiên cứu chưa thực sự quan tâm đến việc quản trị khoản phải trả nhằm tăngkhả năng sinh lợi cho doanh nghiệp

Ngoài ra, kết quả cho thấy các biến giải th ích chính trong 3 mô hìnhthời gian thu tiền, thời gian tồn kho, chu kỳ luân chuyển tiền đều cho tác độngngược chiều với khả năng sinh lợi và có ý nghĩa thống kê ở mức ý nghĩa 5% Do đó,khi giá trị các biến giải thích giảm đồng nghĩa với khả năng si nh lợi tăng

Tỷ lệ thanh khoản (CR) có mối tương quan dương với ROA với mức ý nghĩa5%

2.2.6 Nghiên cứu của Hina Agha và các cộng sự (2014), “IMPACT OF

WORKING CAPITAL MANAGEMENT ON PROFITABILITY”, European

Scientific Journal, January 2014, edition vol.10, No 1 ISSN: 1857 – 7881 (Print)

e -ISSN 1857- 7431.

Hina Agha và các cộng sự (2014) đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tácđộng của quản lý vốn lưu động trên lợi nhuận, tác giả sử dụng dữ liệu thứ cấp từ

công ty dược phẩm Glaxo Smith Kline đăng ký tại sàn giao dịch chứng khoánKarachi trong giai đoạn giai đoạn 1996-2011 Trong nghiên cứu này giả sử dụngbiến tỷ lệ tài sản để đo lường khả năng sinh lợi của công ty và các biến của tàikhoản phải thu doanh thu, doanh thu nợ, doanh thu hàng tồn kho và tỷ lệ hành làlàm tiêu chuẩn quản lý vốn.

Tác giả đo lường tác động của quản lý vốn lưu động trên lợi nhuận với môhình nghiên cứu sau:

ROA= βο + β1CTO + β2DTO + β3ITO + β4CR + εNghiên cứu này cho thấy rằng có một mối quan hệ tích cực giữa doanh thu nợ(DTO) và lợi nhuận trên tài sản (ROA), giữa doanh thu hàng tồn kho (ITO) và ROA

và giữa doanh thu nợ (CTO) và ROA, nhưng không có mối quan hệ đáng kể giữa tỷ

lệ hiện tại và ROA, vì vậy giả thuyết đã bị từ chối

- Tác giả đưa ra kết luận rằng:

 Có mối quan hệ tích hệ cực giữa CTO, DTO, ITO và ROA

 Không có mối quan hệ giữa tỷ lệ hiện tại và tỷ lệ doanh thu nợ

2.3 Nêu nhận xét của tác giả về nghiên cứu trước:

- Mô hình: Nhìn chung mô hình nghiên cứu đã nêu trên như dùng tỷ lợi nhuậntrên tài sản để đo lường tác động chính sách vốn lưu động đến hiệu quả hoạt độngcủa các doanh nghiệp Nhưng bên cạnh đó, mô hình của các trên có sự kết hợp phântích tình hình biến động thị trường hay lợi n huận trên vốn đầu tư và hiệu quả hoạtđộng kinh doanh để phân tích

- Phạm vi nghiên cứu: các nghiên cứu trên nghiên một số ngành cụ thể, như ximăng, dệt, dược phẩm, và nghiên cứu các công ty lĩnh vực công nghiệp

- Nhận định: các nghiên cứu trên chỉ nghiên c ứu các doanh nghiệp thuộc cácngành nghề cụ thể hay thuộc lĩnh vực chung chưa nghiên cứu cụ thể doanh nghiệpthuộc ngành thực phẩm

2.4 Lựa chọn mô hình của tác giả

Trong điều kiện kinh tế hiện nay việc quản lý vốn lưu động là vấn đề rất quantrọng trong việc ra quyết định tài chính vì nó là một phần đầu tư tài sản và nó ảnhhưởng trực tiếp đến tính thanh khoản và lợi nhuận của doanh nghiệp Có nhiềunghiên cứu về tác động của vốn lưu động đến hiệu tài chính hay tỷ suất sinh lờiđược đăng ở các tạp chí, nghiên cứu trong và ngoài nước Do dó thực hiện nghiêncứu này tác giả đã phát triển dựa trên mô hình của Võ Xuân Vinh (2013), “Quản trịvốn lưu động và khả năng sinh lợi – thực tiễn các doanh nghiệp ngành công nghiệpniêm yết trên thị trường chứng khoán Hồ Chí Minh”

Từ các mô hình đã nghiên cứu ở trên tác giả dựa vào mô hình của Võ XuânVinh (2013) là để phát triển thêm hướng nghiên cứu trong ngành thực phẩm Kỳ thutiền(AR), kỳ thanh toán (AP), chu kỳ chuyển đổi tiền (CCC), kỳ tồn kho (INV), tỷ

lệ thanh toán hiện hành (CR), tỷ lệ nợ (DR), quy mô doanh nghiệp (LOS) tác giảphát triển quản vốn lưu động tỷ trọng doanh thu – nợ phải thu(CTO), tỷ trọng doanhthu nợ phải trả (DTO), tỷ lệ hàng tồn kho kho (ITO), tỷ lệ hiện hà nh (ITO), tác giảphát triển thêm biến độc lập thời gian quản vốn lưu động

2.5 Mô hình nghiên cứu

Mô hình để đo lường tác động của chính sách vốn lưu động đến hiệu quả tàichính ngành thực phẩm như sau:

ROA = βο + β1AR+ β2INV+ β3AR + β4CCC + β5CTO + β6DTO + β7ITO +

β8CR + ε

+ Biến phụ thuộc:

ROA: Tỷ lệ lợi nhuận ròng trên tổng tài sản được xem là biến phụ thuộc+ Biến độc lập:

 AR: Thời gian thu tiền

 INV: Thời gian tồn kho

 AP: Thời gian trả tiền

 CCC: Chu kỳ luân chuyển tiền

 DTO: Tỷ lệ doanh thu nợ phải trả,

 CTO: Tỷ lệ doanh thu nợ phải thu,

 ITO: Tỷ lệ doanh thu hàng tồn kho

 CR: Tỷ lệ thanh toán hiện hành

+ βο: Hệ số chặn+ β1, β2, β3, β4: là các tham số chưa biết của mô hình+ ε: Sai số của mô hình

2.6 Giả thuyết nghiên cứu

Căn cứ vào tóm tắt các nghiên cứu trước trình bày sau tác giả đưa ra các giả

thuyết bên dưới cho nghiên cứu này

Bảng 2.1 Bảng tóm tắt các nghiên cứu trước

Tên Tác giả Biến giải thích, biến kiểm soát

Kết quả nghiên cứu

Tác động đến ROA

David M Mathuva(2010)

Kỳ thu tiền, thời gian tồn kho,

kỳ thanh toán,chu kỳ toán,

Ngược chiều khôngđáng kểHuỳnh Phương Đông

(2010),

Kỳ thu tiền, thời gian tồn kho, kỳthanh toán,chu kỳ toán,

Ngược chiều đáng kể