Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên (LV thạc sĩ)

Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên (LV thạc sĩ)Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên (LV thạc sĩ)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––––

HỒ BÍCH NGỌC

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2016

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––––

HỒ BÍCH NGỌC

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Lý luận & PPDH Bộ môn Giáo dục chính trị

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Vũ Minh Tuyên trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác và thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 9 năm 2016

Tác giả

Hồ Bích Ngọc

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn, cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo TS Vũ Minh Tuyên đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ để luận văn được hoàn thành

Đồng thời, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn Ban chủ nhiệm Khoa Giáo dục chính trị, các thầy cô giáo Khoa Giáo dục chính trị - Trường Đại học

Sư phạm Thái Nguyên đã tận tình giảng dạy và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn

Tác giả xin được gửi lời cảm ơn tới BGH, các giảng viên và học viên trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên đã nhiệt tình giúp đỡ tạo mọi điều kiện thuận lợi để luận văn đươc hoàn thành

Cuối cùng, tác giả xin được gửi lời cảm ơn tới bạn bè, gia đình và đồng nghiệp đã luôn động viên, giúp đỡ tác giả hoàn thành khóa học

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2016

Tác giả

Hồ Bích Ngọc

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả 4

6 Kết cấu của đề tài 4

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN - TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 5

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5

1.2 Cơ sở lý luận của việc đổi mới phương pháp thuyết trình 7

1.2.1 Quan niệm về phương pháp và phương pháp dạy học 7

1.2.2.Phương pháp thuyết trình 9

1.3 Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh 14

1.3.1 Nội dung của việc đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm phát huy tính tích cực học tập của học viên 14

1.3.2 Nguyên tắc của việc đổi mới phương pháp thuyết trình nhằm phát huy tính tích cực trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa

Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh 24

1.4 Cơ sở thực tiễn của việc đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh 27

1.4.1 Khái quát về Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên 27

1.4.2 Đặc điểm kiến thức môn học 29

1.4.3 Thực trạng của việc đổi mới phương pháp thuyết trình trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh 31

1.4.4 Sự cần thiết phải đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho học viên Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên 36

Kết luận chương 1 39

Chương 2: THỰC NGHIỆM VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH TRONG GIẢNG DẠY MÔN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC- LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH CHO HỌC VIÊN TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH THÁI NGUYÊN 41

2.1 Kế hoạch thực nghiệm 41

2.1.1 Giả thuyết thực nghiệm 41

2.1.2 Mục đích thực nghiệm 41

2.1.3 Phương pháp thực nghiệm 41

2.1.4 Địa diểm và thời gian tiến hành thực nghiệm 42

2.1.5 Đối tượng thực nghiệm và đối chứng 42

2.2 Nội dung thực nghiệm 43

2.2.1 Điều tra kết quả đầu vào của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 43

2.2.2 Những nội dung khoa học cần thực nghiệm 44

2.2.3 Thiết kế bài giảng thực nghiệm 44

2.3 Phân tích kết quả thực nghiệm 69

2.3.1 Thực nghiệm và những kết quả rút ra từ thực nghiệm 69

2.3.2 Những kết quả rút ra từ quá trình thực nghiệm 75

Kết luận chương 2 77

Chương 3: QUY TRÌNH VÀ ĐIỀU KIỆN THỰC NGHIỆM ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH TRONG GIẢNG DẠY MÔN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH THÁI NGUYÊN 78

3.1 Quy trình thực nghiệm đổi mới phương pháp thuyết trình trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho học viên Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên 78

3.1.1 Quy trình thiết kế bài giảng 78

3.1.2 Quy trình thực hiện bài giảng trên lớp 81

3.1.3 Quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học viên 88

3.2 Những điều kiện thực nghiệm để đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho học viên Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên 89

3.2.1 Đối với đội ngũ giảng viên 89

3.2.2 Đối với học viên 91

3.2.3 Đối với cấp quản lí 93

Kết luận chương 3 95

KẾT LUẬN 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101 PHỤ LỤC

BTV : Ban thường vụ UBND : Ủy ban nhân dân HVCT- HCQG : Học viện Chính trị- Hành chính quốc gia TBCN : Tư bản chủ nghĩa

CNXH : Chủ nghĩa xã hội GTSD : Giá trị sử dụng

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Kết quả học tập môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh (phần I) trước khi thực nghiệm 43 Bảng 2.2 Thống kê kết quả kiểm tra nội dung bài học của lớp thực nghiệm 1 và

lớp đối chứng 1 71 Bảng 2.3 Thống kê kết quả kiểm tra nội dung bài học của lớp thực nghiệm 2 và

lớp đối chứng 2 73

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Kết quả kiểm tra nội dung bài học của lớp thực nghiệm 1 và lớp đối

chứng 1 72 Biểu đồ 2.2 Kết quả kiểm tra nội dung bài học của lớp thực nghiệm 2 và lớp đối

chứng 2 73

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trải qua 30 năm tiến hành công cuộc đổi mới, chuyển từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể Có được những kết quả đó có thể khẳng định rằng: Đảng ta lấy chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng, kim chỉ nam cho hành động

là hoàn toàn đúng đắn và phù hợp với quy luật khách quan Song vấn đề cốt lõi nhất của

sự thành công vẫn là đổi mới về tư duy lý luận, đường lối chính trị của Đảng và công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho toàn Đảng, toàn quân và toàn dân

Trong điều kiện hiện nay việc nâng cao chất lượng giáo dục chính trị đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng của đất nước là một đòi hỏi cấp bách đối với hệ thống các Trường Chinh trị nói chung và Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên nói riêng Vì vậy, để đảm bảo yêu cầu đó thì phải đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục chính trị trên nhiều phương diện như: Đổi mới chương trình, đảm bảo nội dung thiết thực, xây dựng đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao Một trong những giải pháp đó là tích cực đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng các phương pháp dạy học mới để phát huy tính chủ động sáng tạo của người học

Các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại là những phương pháp quan trọng trong dạy học Đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là loại bỏ các phương pháp dạy học truyền thống quen thuộc mà cần bắt đầu bằng việc cải tiến để phát huy ưu điểm và hạn chế nhược điểm của chúng Hiện nay nhiều phương pháp dạy học tích cực đang được áp dụng đã thu được hiệu quả nhất định trong quá trình dạy học như phương pháp thảo luận nhóm, đàm thoại, nêu vấn

đề, trực quan… nhưng không một phương pháp nào là toàn năng phù hợp với mọi mục tiêu và nội dung dạy học Ngược lại, mỗi phương pháp đều có những ưu và nhược điểm riêng của nó Vì vậy việc phối hợp đa dạng các phương pháp là phương hướng quan trọng để phát huy tính tích cực của người học và cũng là để nâng cao chất lượng dạy học Do đó việc nghiên cứu lý luận về vấn đề kết hợp các phương pháp dạy học không chỉ có ý nghĩa thiết thực đối với cán bộ quản lí mà còn có giá trị thực tiễn to lớn đối với đội ngũ giảng viên đang trực tiếp giảng dạy

Môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

là môn học trong chương trình đào tạo của các Trường Chính trị tỉnh, với mục đích

là trang bị thế giới quan, phương pháp luận khoa học, tư duy kinh tế; kiến thức cơ bản

về chính trị - xã hội Những tri thức này là kiến thức tổng hợp, khái quát, trừu tượng cho nên khi sử dụng phương pháp thuyết trình trong dạy học sẽ có hiệu quả cao hơn

so với các phương pháp khác Tuy nhiên phương pháp này cũng có những hạn chế nhất định nên việc lạm dụng nó sẽ dẫn đến sự nhàm chán trong quá trình dạy học, chưa phát huy được tính độc lập, tích cực sáng tạo của người học Do vậy kết quả học chưa cao

Để góp phần tích cực vào việc đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy học nói chung, bộ môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng, cả giáo viên và học viên đều phải đổi mới cách dạy

và cách học Việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại là một trong những hướng tiếp cận quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta hiện nay

Thực tế trong những năm qua, việc đổi mới phương pháp dạy học đã được quan tâm và triển khai ở khoa LLMLN -TTHCM Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên Nhiều giáo viên đã chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy của mình cho phù hợp với nội dung môn học, cũng như được nhà trường tạo điều kiện đi tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học do Học viện Chính trị - Quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Tuy nhiên, việc đổi mới phương pháp dạy học các môn học nói chung và môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng vẫn còn chưa đạt hiệu quả như mong muốn

Xuất phát từ những lí do trên tác giả đã chọn đề tài: “Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên” nhằm góp phần nâng cao chất

lượng giảng dạy của giảng viên, phát huy tính tích cực học tập của học viên

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đổi mới phương pháp thuyết trình nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Đề tài chỉ ra được sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp thuyết trình trên cơ sở kết hợp với một số phương pháp khác trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

- Khảo sát, đánh giá thực trạng việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại trong giảng dạy môn Những vấn đề

cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên

- Thực nghiệm, đối chứng việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, đàm thoại trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên

- Đề xuất quy trình và giải pháp kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, đàm thoại trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa

Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu sự kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại trong việc giảng dạy môn Những vấn đề

cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho học viên Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên thông qua một số bài học cụ thể trong môn học này (phần

II Kinh tế chính trị) nhằm phát huy tính tích cực học tập của người học

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm bốn phần (Triết học, Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học và Tư tưởng Hồ Chí Minh) Trong phạm vi có hạn, đề tài chỉ tiến hành điều tra và khảo sát thực trạng của việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại trong giảng dạy phần II kinh tế chính trị cho học viên các lớp Trung cấp Lý luận chính trị - Hành chính ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên

- Nghiên cứu nội dung và hình thức kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại theo hướng tích cực trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp chung của luận văn là phương pháp luận của CNDVBC và CNDVLS

- Ngoài ra luận văn còn sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:

+ Phương pháp lịch sử - lô gíc

+ Cụ thể trừu tượng

+ Phân tích - tổng hợp

+ So sánh - thống kê

+ Phương pháp điều tra xã hội học, phỏng vấn, quan sát, thực nghiệm sư phạm, thống kê toán học kết hợp với trò chuyện,

5 Những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả

5.1 Những luận điểm cơ bản

- Đề tài làm sáng tỏ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc đổi mới phương pháp thuyết trình nhằm phát huy tính tích cực học tập của học viên trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (Phần II: Kinh tế chính trị )

- Khảo sát thực trạng việc giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên

Trên cơ sở đó, đề xuất thử nghiệm những nội dung cơ bản của việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, đàm thoại trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (Phần II: Kinh tế chính trị) ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên

5.2 Những đóng góp mới của tác giả

- Về lí luận:

+ Đề tài tiếp tục khẳng định ưu điểm đồng thời chỉ ra những hạn chế của phương pháp thuyết trình trong dạy học nói chung, dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng từ đó đề ra những hướng đổi mới phương pháp thuyết trình nhằm phát huy tính tích cực của người học

- Về thực tiễn:

Trên cơ sở thực nghiệm sư phạm, tác giả rút ra quy trình và đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại Vì vậy, luận văn là tài liệu thiết thực hỗ trợ cho giảng viên, học viên trong quá trình dạy và học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên hiện nay

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương 9 tiết

Trong cuốn “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học môn Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội (2004) của TS Nguyễn Duy Bắc” Tác giả đã tổng quát những vấn đề nổi bật của việc giảng dạy môn Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời đề ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập môn Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học

Trong cuốn “Dạy học kinh tế chính trị theo phương pháp tích cực”, Nxb Đại học sư phạm Hà Nội (2009) của TS Trần Thị Mai Phương Tác giả đã đề cập

và khái quát những nguyên tắc cơ bản trong dạy học kinh tế chính trị và vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy kinh tế chính trị, đồng thời tác giả cũng chỉ rõ sự cần thiết phải đổi mới dạy học kinh tế chính trị theo phương pháp tích cực, theo đó đòi hỏi việc dạy học kinh tế chính trị phải gắn với thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội, với đường lối, chính sách, biện pháp kinh tế của Đảng và Nhà nước, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội đối với việc đào tạo nguồn nhân lực trong giai đoạn mới

Trong cuốn “Tài liệu bồi dưỡng giáo viên dạy chương trình thí điểm SGK lớp

11 môn Giáo dục công dân” của PGS.TS.Vũ Hồng Tiến, Nxb Giáo dục (2007), tác giả đã đưa ra yêu cầu cơ bản đối với phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh không có nghĩa là loại bỏ, loại trừ, thay thế hoàn toàn

các phương pháp dạy học truyền thống, hay phải “nhập nội” một số phương pháp dạy học xa lạ vào quá trình dạy học Vấn đề là ở chỗ cần kế thừa, phát triển những mặt tích cực của các phương pháp dạy học hiện có như thuyết trình, giảng giải, vấn đáp…đồng thời phải học hỏi vận dụng một số phương pháp dạy học mới một cách linh hoạt nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong học tập, phù hợp với điều kiện dạy và học ở nước ta hiện nay

Trong cuốn “Phương pháp dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học” của PGS.TS Nguyễn Văn Cư , Nxb Đại học sư phạm (2007) đã nêu rõ: Để bài thuyết trình có hiệu quả, cần có sự đổi mới, lấy người học làm trung tâm; hạn chế bớt phương pháp thuyết trình thông báo, tái hiện, tăng cường phương pháp thuyết trình theo hướng giải quyết vấn đề, thuyết trình xen kẽ vấn đáp, thảo luận hợp lý, thuyết trình có minh họa đặc biệt gắn với công nghệ thông tin hiện đại để bài giảng linh động hơn

Luận văn thạc sĩ khoa học “Kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp đàm thoại trong dạy học môn Giáo dục chính trị ở trường Trung cấp Y dược Bắc Ninh” của Lê Thị Nhung Tác giả đã phân tích cơ sở lý luận của việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp đàm thoại trong quá trình dạy học Từ việc khảo sát, đánh giá thực trạng kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp đàm thoại trong dạy học môn giáo dục chính trị ở trường trung cấp y Dược Bắc Ninh, thực nghiệm, đối chứng, đề xuất quy trình và giải pháp kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp đàm thoại trong dạy học môn giáo dục chính trị sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn giáo dục chính trị ở trường Trung cấp Y dược Bắc Ninh nói riêng và các trường Trung cấp chuyên nghiệp nói chung

Luận văn thạc sĩ "Kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn

đề trong dạy học phần công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học" môn Giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT Phúc Yên Tỉnh Vĩnh Phúc của Nguyễn Thị Hải Yến Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề trong dạy học phần"Công

dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học" môn Giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT Phúc Yên Tỉnh Vĩnh Phúc Trên cơ sở đó tác giả xác lập quy trình thực hiện của việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề nhằm góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng dạy và học môn Giáo dục công dân ở các trường PTTH

Những công trình khoa học nêu trên là những nội dung đa dạng và nhận định rất sâu sắc của các tác giả khi nghiên cứu về phương pháp giảng dạy Khi nghiên cứu

về phương pháp giảng dạy các môn khoa học Mác - Lênin các nhà nghiên cứu đã đưa

ra hệ thống lý luận về các phương pháp giảng dạy và đều thống nhất để nâng cao chất lượng dạy học người giáo viên cần kết hợp các phương pháp dạy học với nhau nhằm phát huy những ưu điểm và hạn chế nhược điểm của chúng Như vậy, từ những khía cạnh khác nhau, các tác giả đã đi sâu nghiên cứu lý luận và thực tiễn các phương pháp trong đó có việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại Tuy nhiên, việc vận dụng phương pháp thuyết trình theo hướng đổi mới vào dạy học phần kinh tế chính trị Mác - Lênin của môn Những vấn

đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh thì chưa có công trình

nào nghiên cứu Vì vậy tôi mạnh dạn chọn đề tài “Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên” làm đề tài nghiên cứu

1.2 Cơ sở lý luận của việc đổi mới phương pháp thuyết trình

1.2.1 Quan niệm về phương pháp và phương pháp dạy học

1.2.1.1 Khái niệm phương pháp

Trong quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễn, con người luôn tìm mọi cách làm cho hoạt động của mình ngày càng có hiệu quả cao Điều đó dẫn đến nhu cầu về phương pháp trong cuộc sống Phương pháp có vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động của con người Con người muốn nhận thức được đúng bản chất của

sự vật, tiếp cận với sự vật, khám phá thuộc tính của sự vật để từ đó khái quát ra lý luận về sự vật thì cần phải có phương pháp Bêcơn cho rằng phương pháp là: Sợi chỉ

cần thiết dẫn đường

Đêcactơ thì kết luận rằng: Thiếu phương pháp thì người tài cũng có lỗi, có

phương pháp thì người tầm thường cũng làm được việc phi thường

Trong lịch sử, khái niệm phương pháp được các học giả tiếp cận dưới nhiều

góc độ khác nhau:

Hêghen quan niệm: Phương pháp là ý thức về hình thức của sự tự vận động

nội tại của nội dung

Các Mác cũng từng khẳng định: “Những thời đại kinh tế khác nhau không phải

ở chỗ chúng sản xuất ra cái gì mà ở chỗ chúng sản xuất bằng cách nào, với những tư liệu lao động nào Ví dụ: Cũng là sản xuất nông nghiệp nhưng phương pháp tra hạt hoặc kéo cày bằng sức kéo của con trâu sẽ đem lại kết quả khác so với sử dụng máy

kéo” [23, tr.116]

Tóm lại, tuy được đề cập dưới nhiều góc độ khác nhau nhưng nhìn chung có

thể hiểu một cách ngắn gọn: Phương pháp là cách thức, là con đường, là phương tiện

để hoạt động của con người đạt được mục đích

1.2.1.2 Khái niệm phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học là một trong những yếu tố quan trọng nhất của quá trình dạy

học Để trả lời cho câu hỏi phương pháp dạy học là gì, có nhiều quan điểm khác nhau:

GS Hà Thế Ngữ cho rằng: “Phương pháp dạy học là những phương thức (cách thức) mà nhờ đó thực hiện hoá nội dung công tác dạy học - giáo dục, thực hiện mục đích, nhiệm vụ giáo dục và dạy học ở giai đoạn lịch sử phát triển xã hội Vì thế, không thể áp dụng máy móc hệ thống các phương pháp của một nước nào đó vào

nước ta” [4,tr.154]

PGS Phạm Viết Vượng ở một góc độ khác đã tiếp cận phương pháp ở hai chủ thể trung tâm của hoạt động dạy và học Ông cho rằng: “Phương pháp là tổ hợp cách thức mà chủ thể sử dụng để tác động vào đối tượng hoạt động nhằm biến đổi đối

tượng theo mục đích xác định” [33,tr.176]

PGS.TS Phan Trọng Ngọ thì lại khẳng định: “Định nghĩa chung về phương pháp là

những con đường cách thức để tiến hành hoạt động dạy học” [26, tr.145]

Mỗi nhà khoa học với góc độ tiếp cận khác nhau về phương pháp đã tìm ra những điểm chung và riêng từ khái niệm phương pháp Song, trong các quan điểm

riêng của các nhà khoa học chúng ta đều thấy có sự thống nhất giữa họ rằng: Phương

pháp dạy học là tổng hợp các cách thức hoạt động của giáo viên và người học nhằm

thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học

1.2.2.Phương pháp thuyết trình

1.2.2.1 Khái niệm phương pháp thuyết trình

Thuyết trình là một phương pháp dạy học truyền thống có từ lâu đời Có nhiều

cách hiểu và định nghĩa khác nhau về phương pháp này Chẳng hạn:

- Theo tác giả Phan Trọng Ngọ:“ Phương pháp thuyết trình là phương pháp giáo viên sử dụng ngôn ngữ và phi ngôn ngữ để cung cấp cho người học hệ thống thông tin về nội dung học tập, người học tiếp thu hệ thống thông tin từ người dạy và

xử lý chúng theo chủ thể người học và yêu cầu của người học” [26,tr.187]

- Tác giả Phùng Văn Bộ cho rằng: “Phương pháp thuyết trình là phương pháp dạy học trong đó có giáo viên dùng lời nói sinh động, gợi cảm thuyết phục để truyền thụ hệ thống tri thức môn học cho sinh viên theo chủ đích nhất định Nhờ vậy sinh

viên tiếp thu bài giảng một cách có ý thức” [6, tr.71]

- PGS.TS Đặng Văn Đức lại khẳng định: “Thuyết trình là dùng lời nói của giáo viên để trình bày, thuyết minh, khai thác, phân tích một nội dung lý luận nào đó nhằm mục đích truyền đạt kiến thức, thông báo hoặc thuyết lý một nội dung khoa học nào đó” [10,tr.205]

Như vậy, từ những quan niệm trên ta có thể hiểu phương pháp thuyết trình là phương pháp giáo viên sử dụng ngôn ngữ và hành động để truyền đạt, thuyết minh, trình bày làm sáng tỏ một nội dung tri thức môn học nhằm giúp cho người học hiểu

và nắm được những tri thức đó

Thuyết trình là một phương pháp dạy học đã có từ lâu đời và hiện nay vẫn là phương pháp được sử dụng khá phổ biến trong dạy học nói chung, trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng

1.2.2.2 Một số hình thức thuyết trình sử dụng trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

- Thuyết trình theo kiểu giới thiệu, giảng giải

Dùng để giới thiệu các khái niệm, phạm trù kinh tế học Đặc điểm của các khái niệm, phạm trù này là tương đối khó hiểu, mang tính khái quát trừu tượng cao Nếu giảng viên không giảng giải, giải thích một cách cặn kẽ thì học viên khó nắm bắt, hiểu đúng bản chất của vấn đề

- Thuyết trình theo kiểu kể chuyện

Kể chuyện là một hình thức chủ yếu của thuyết trình, trong đó giáo viên dùng lời nói biểu cảm để cung cấp những thông tin mới về kinh tế - xã hội, những câu chuyện về cuộc đời của các triết gia, nhà kinh tế nổi tiếng v.v Thông qua đó làm bật lên những nội dung tri thức cần truyền đạt hoặc để chứng minh cho những kết

luận của bài học

Tuy nhiên, giảng viên cũng cần lưu ý rằng: Trong dạy học kiến thức, hình thức kể chuyện chiếm tỉ lệ nhỏ, thường được sử dụng để minh hoạ cho bài giảng Vì vậy, khi sử dụng thuyết trình theo kiểu kể chuyện, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, cẩn thận, lựa chọn những câu chuyện phù hợp với nội dung kiến thức bài học Ngôn ngữ

kể chuyện của giảng viên cũng cần trau chuốt, sinh động hơn Đồng thời, giảng viên cũng cần tránh lạm dụng hình thức này, khiến giờ dạy trở thành giờ kể chuyện thuần túy Điều này sẽ ảnh hưởng đến tiến trình bài giảng cũng như không đảm bảo khối lượng tri thức cần truyền đạt tới học viên trong giờ dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

- Thuyết trình mô tả, phân tích

Trong các phương pháp dạy học tích cực hiện nay, giảng viên có thể trình chiếu các sơ đồ, mô hình, lược đồ đối với những vấn đề rất trừu tượng của tri thức môn học Nó cho phép thâu tóm nhiều nội dung mà học viên cảm thấy rắc rối, mông lung thành một chuỗi hệ thống và khái quát để nắm bắt được cái cốt lõi của các khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật v.v Tuy nhiên, nếu các sơ đồ, mô hình, lược đồ

đó không được phân tích thông qua thuyết trình thì người học khó có thể tiếp thu Do vậy, đòi hỏi giáo viên phải mô tả, giải thích các hình ảnh trực quan một cách cặn kẽ,

chi tiết giúp học viên nắm bắt các tri thức chứa đựng trong đó dễ dàng hơn

- Thuyết trình theo kiểu diễn giảng

Diễn giảng là một hình thức của thuyết trình, trong đó giáo viên truyền thụ tri thức theo một hệ thống chặt chẽ, bao gồm một khối lượng tri thức lớn được thực hiện trong một thời gian tương đối dài

Trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh diễn giảng được người dạy sử dụng thường xuyên ở những bài, những phần có nội dung tri thức phức tạp, mang tính trừu tượng, khái quát hoá cao Sau khi đưa ra chủ đề bài giảng, giảng viên bắt đầu trình bày thuyết minh cho chủ đề theo một hệ thống xác định Diễn giảng chính là sự tiếp tục phát triển nội dung đó theo kiểu vừa trình bày, vừa thuyết minh, vừa phân tích

Để diễn giảng thành công, giảng viên cần phân biệt sự khác nhau giữa diễn giảng văn học, diễn giảng lịch sử và diễn giảng tri thức môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (Chương I: Những vấn đề cơ bản của phương thức sản xuất TBCN)

Diễn giảng lịch sử là sự tái hiện lịch sử với các sự kiện, hiện tượng nối tiếp theo dòng thời gian, không gian theo trình tự nhất định từ thời cổ đại, trung đại, cận đại, hiện đại Trình tự này tuyệt đối không được đảo lộn Nhiệm vụ của giáo viên là phải tái hiện, làm sống lại các sự kiện lịch sử đó một cách chân thực, chuẩn xác, phong phú và chi tiết

Diễn giảng tri thức môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (Chương I - Những vấn đề cơ bản của phương thức sản xuất TBCN ) cũng không giống diễn giảng văn học Đặc trưng của văn học là nghệ thuật, hình tượng, là hư cấu cho nên giảng văn học thường theo hướng tái hiện, liên tưởng, dùng hình tượng để so sánh, biểu hiện nội dung Còn những tri thức kinh tế không phải là

sự hư cấu, tưởng tượng mà là những tri thức được khái quát từ thực tiễn, mang tính quy luật chi phối sự vận động và phát triển của tự nhiên, xã hội Vì vậy, giảng viên phải dựa trên các thao tác tư duy lôgic như tổng hợp, phân tích những luận điểm, luận

cứ, tư liệu, cứ liệu để làm sáng tỏ tri thức bài giảng

-Thuyết trình dưới hình thức luận chiến, phê phán

Kinh tế chính trị nghiên cứu và vạch ra các vấn đề liên quan trực tiếp đến lợi ích kinh tế thiết thân của các giai cấp và mọi người trong xã hội Cho nên, trong mỗi luận điểm kinh tế đều bao hàm lợi ích của một giai cấp nhất định Mác nói: Trong địa hạt kinh tế chính trị, sự nghiên cứu tự do và khoa học gặp nhiều kẻ địch hơn là trong các lĩnh vực nghiên cứu khác Tính chất đặc biệt của vấn đề mà khoa học kinh tế chính trị nghiên cứu, đã làm cho những tình cảm sôi nổi nhất, hèn hạ nhất của lòng người, tất cả mọi sự điên cuồng của lợi ích riêng xông ra chống lại nó

Tính giai cấp, tính Đảng của kinh tế chính trị đòi hỏi quá trình giảng dạy kinh

tế chính trị luôn gắn liền với việc phê phán những quan điểm tầm thường, phản khoa học của giai cấp tư sản Chẳng hạn khi phân tích những phạm trù tiền lương, lợi nhuận, địa tô các học giả tư sản không dám thừa nhận tính chất bóc lột của xã hội tư sản Ngay cả những đại biểu ưu tú và vĩ đại nhất của các nhà kinh tế tư sản như A Smits, David Ricardo cũng chỉ coi tiền lương là giá cả của lao động và do đó nhà tư sản không bóc lột gì cả

Vì vậy, khi giảng dạy vấn đề này giáo viên cần chỉ ra những sai lầm, thiếu

cơ sở khoa học của luận điểm trên để khẳng định rằng: Tiền lương trong chủ nghĩa tư bản không phải và không thể là giá cả của lao động, mặc dù nó biểu hiện như là giá trị hay giá cả của sức lao động, nó thể hiện mối quan hệ bóc lột của tư bản đối với lao động

1.2.2.3 Các bước thực hiện của phương pháp thuyết trình

Bước 1: Phần mở đầu

Trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh việc thực hiện phần mở đầu có ý nghĩa hết sức quan trọng Bởi vì, lượng tri thức vừa mang tính khái quát, trừu tượng lại vừa mang tính hệ thống Để học viên nắm bắt được nội dung bài học cần phải có sự dẫn dắt, trình bày theo một lôgíc nhất định Bước mở đầu sẽ giúp cho giảng viên giới thiệu với học viên kết cấu toàn bộ bài giảng từ đó thu hút học viên vào bài giảng Giảng viên có thể mở đầu thuyết trình bằng nhiều cách như: Có thể nhắc lại kiến thức cũ để liên kết với chủ đề bài giảng sắp trình bày, nêu tầm quan trọng của chủ đề bài giảng sắp trình bày hoặc nêu vấn đề với những câu hỏi nhận thức Ở bước này, nếu giảng viên thực hiện tốt sẽ gây được sự chú ý của người học vào bài giảng, tạo điều kiện thuận lợi cho triển khai bước tiếp theo

Bước 2: Phần nội dung chính

Đây là bước trọng tâm, quan trọng nhất của bài giảng với khối lượng tri thức lớn và thời gian thực hiện tương đối dài Khi thực hiện phần này, những tri thức bài giảng cần được sắp xếp, trình bày một cách lôgíc, các dẫn chứng, số liệu minh họa phải trung thực, có sức thuyết phục Giảng viên cần khai thác hết kiến thức cơ bản của bài học, phải đi từ đơn giản đến phức tạp, từ dễ đến khó Trong các bước thuyết trình thì đây là bước có ý nghĩa quyết định sự thành công hay thất bại của giờ giảng Vì vậy, giảng viên cần phải đầu tư thời gian, chuẩn bị nội dung thật chu đáo và công phu

Bước 3: Phần kết luận

Thao tác này nhằm mục đích tổng kết lại nội dung đã trình bày ở trên Giảng viên cần trình bày khái quát chủ đề, rút ra kết luận theo một hệ thống lôgic, nhấn mạnh những nội dung cơ bản để học viên ghi nhớ và vận dụng Đồng thời, giáo viên cũng cần gợi ý cho học viên những vấn đề nhận thức để học viên tiếp tục nghiên cứu nhằm củng cố, khắc sâu

và mở rộng tri thức của bài

1.2.2.4 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thuyết trình

- Ưu điểm:

Một là, trong một thời gian nhất định, giảng viên chủ động trình bày bài giảng

một cách lưu loát, dễ hiểu, hợp lôgíc nhận thức của người học Từ đó có thể chuyển tải toàn bộ nội dung tri thức bài học tới học viên

Hai là, cung cấp cho người học những thông tin cập nhật mới nhất mà trong

giáo trình, sách giáo khoa chưa có Với sự bùng nổ thông tin, khoa học công nghệ phát triển nhanh trong thời đại ngày nay, người giảng viên cần phải không ngừng trau dồi kiến thức để cung cấp cho học viên những thông tin cập nhật, bổ sung mới

Ba là, thuyết trình tạo nên sự giao tiếp gần gũi giữa giảng viên và học viên

Giảng viên có thể thay đổi thủ pháp sư phạm, điều chỉnh tài liệu cho phù hợp với trình độ nhận thức của học viên, kết hợp khích lệ, động viên học viên một cách kịp thời Bằng sự say mê, nhiệt tình với sự kỳ diệu của ngôn ngữ, người thầy có thể lôi cuốn kích thích sự chú ý của học viên vào bài học Giảng viên dễ cảm hoá được học viên, tạo cho họ niềm tin khoa học từ những tri thức môn học, giúp họ tin vào cuộc sống, làm chủ bản thân, làm chủ xã hội

Bốn là, phương pháp thuyết trình vạch ra cho học viên khuôn mẫu và phương

pháp nhận thức, tổng hợp cấu trúc tài liệu học tập, giúp người học phát huy phương pháp tự học, trau dồi khả năng sử dụng ngôn ngữ

Năm là, phương pháp thuyết trình cũng là phương pháp phù hợp với số đông

học viên với điều kiện thiếu cơ sở vật chất (phòng học, tài liệu, phương tiện dạy học)

- Hạn chế:

Trong một thời gian ngắn, số lượng học viên nhiều, kiến thức lớn, giảng viên không có nhiều thời gian để đối thoại trực tiếp với học viên Do đó giảng viên thu được ít ý kiến phản hồi từ phía học viên

Giảng viên dễ sa lầy vào việc tham kiến thức mà không thấy được sự tiếp thu

từ học viên Học viên gần như thụ động tiếp nhận thông tin từ phía người dạy Tính tích cực chủ động và sáng tạo của họ không được phát huy, làm cho tư duy của họ trở nên nghèo nàn, thụ động, giờ học trở thành buổi độc thoại của thầy, gây tâm lý nhàm chán cho học viên

Phương pháp thuyết trình là phương pháp dạy học dùng chung cho cả lớp, tính

cá thể thấp do giảng viên không thể quan tâm tới tất cả học viên, không hiểu được tình tình học tập cũng như mong muốn của họ trong học tập, từ đó không phân loại được học viên

Như vậy có thể thấy phương pháp thuyết trình có những ưu và nhược điểm nhất định Vậy làm thế nào khi sử dụng phương pháp này đạt được hiệu quả cao nhất đòi hỏi người giảng viên cần phải đổi mới phương pháp thuyết trình bằng cách kết hợp với nhiều phương pháp dạy học khác như: Phương pháp nêu vấn đề, đàm thoại Trong khuôn khổ luận văn này, tác giả đã nghiên cứu một hướng đổi mới nhằm tích cực hoá phương pháp thuyết trình

1.3 Đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, cần có quan niệm đúng đắn về dạy tốt Muốn dạy tốt thì người thầy phải có phương pháp dạy học phù hợp với nội dung môn học Đối với người thầy, dạy tốt không chỉ là trình độ nghề nghiệp mà còn

là lương tâm, danh dự nhà giáo Đối với người học, điều mà họ mong mỏi là có thầy dạy tốt để giúp họ học tốt Vì vậy, đổi mới phương pháp nói chung và phương pháp thuyết trình nói riêng trong giai đoạn hiện nay là một tất yếu

1.3.1 Nội dung của việc đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm phát huy tính tích cực học tập của học viên

1.3.1.1 Kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề

Trong lý luận dạy học, dạy học nêu vấn đề còn được gọi là phương pháp giải quyết vấn đề Đây là một trong những phương pháp dạy học mới, đáp ứng được những ưu điểm và hạn chế những nhược điểm của phương pháp thuyết trình Việc đổi mới phương pháp thuyết trình bằng cách kết hợp và sử dụng phương pháp nêu vấn đề trong dạy học là một việc làm hết sức cần thiết

Dưới góc độ khác nhau, phương pháp dạy học nêu vấn đề được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan niệm

Trên quan điểm giáo dục, I.Ia.Lecne cho rằng “Dạy học nêu vấn đề là phương

pháp dạy học trong đó học sinh tham gia một cách có hệ thống vào quá trình giải quyết các vấn đề và các bài toán có vấn đề được xây dựng theo nội dung tài liệu học trong chương trình” [19,tr.5-6]

V.Ôkôn - Nhà giáo dục Ba Lan quan niệm “Dạy học nêu vấn đề là toàn bộ các

hoạt động như tổ chức tình huống có vấn đề, biểu đạt các vấn đề, chú ý giúp đỡ cho học sinh những điều cần thiết để giải quyết vấn đề, kiểm tra cách giải quyết đó và cuối cùng là quá trình hệ thống hóa và củng cố các kiến thức tiếp thu được”

[27,tr.103]

PGS.TS Nguyễn Ngọc Bảo cho rằng: “Dạy học nêu vấn đề là hình thức dạy

học dựa trên những quy luật của sự lĩnh hội tri thức và cách thức hoạt động một cách sáng tạo, bao gồm sự kết hợp các phương pháp dạy và học có những nét cơ bản của

sự tìm tòi khoa học Nhờ vậy nó đảm bảo cho học sinh lĩnh hội vững chắc những cơ

sở khoa học, phát triển tính tích cực, tính tự lực và năng lực sáng tạo và hình thành

cơ sở thế giới quan cho họ” [2,tr.41]

Qua đây ta có thể định nghĩa về phương pháp dạy học nêu vấn đề như sau:

Phương pháp dạy học nêu vấn đề là phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực

tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề của học sinh Học sinh được đặt ra trong một tình huống có vấn đề thông qua việc giải quyết vấn đề đó giúp học sinh lĩnh hội tri thức, kỹ năng và phương pháp nhận thức

Dạy học nêu vấn đề có những đặc trưng cơ bản sau:

+ Giảng viên đặt ra trước học viên những bài toán nhận thức có chứa đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái phải tìm

+ Học viên tiếp nhận mâu thuẫn của bài toán nhận thức như là mâu thuẫn trong nội tâm mình, hay nói cách khác là đặt học viên vào tình huống có vấn đề trở thành nhu cầu bức thiết muốn giải quyết bài toán nhận thức

+ Thông qua quá trình giải bài toán nhận thức, học viên lĩnh hội được nội dung, cách thức giải quyết một cách tự giác, tích cực hứng thú của sự nhận thức sáng tạo

* Ưu điểm của phương pháp dạy học nêu vấn đề

Phương pháp dạy học nêu vấn đề là phương pháp dạy học dựa trên những quy luật của sự lĩnh hội tri thức và cách thức hoạt động một cách sáng tạo, có những nét cơ bản của sự tìm tòi khoa học Bản chất của nó là tạo nên một chuỗi những “tình huống có vấn đề”, “tình huống học tập” và điều khiển học viên giải quyết những vấn đề học tập đó Nhờ vậy, nó đảm bảo cho học viên lĩnh hội vững chắc những cơ sở khoa học, phát triển năng lực tư duy sáng tạo và hình thành cơ sở thế giới quan khoa học

Có thể khái quát những ưu điểm của dạy học nên vấn đề như sau:

- Phát huy tính tích cực tự giác học tập của học viên, giúp hình thành tính độc lập, sáng tạo trong tư duy, khắc phục được tình trạng thụ động trong việc tiếp nhận tri thức của học viên

- Phương pháp dạy học nêu vấn đề giúp học viên vừa nắm được tri thức mới, vừa nắm được phương pháp chiếm lĩnh tri thức đó, chuẩn bị được năng lực thích ứng với đời sống xã hội, đó là phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh,

đó chính là “dạy học cách học” cho người học

- Phương pháp dạy học nêu vấn đề giúp học viên vững tin vào khả năng của bản thân trong việc giải quyết các tình huống học tập cũng như đời sống hiện thực Rèn luyện tác phong mạnh dạn, tự tin, tính độc lập trong học tập và sinh hoạt tập thể, tạo ra niềm vui sướng của sự khám phá tri thức mới, đồng thời tăng cường hiểu biết

và sự hợp tác giữa các thành viên trong nhóm thông qua việc hợp tác để giải quyết tình huống

- Dạy học nêu vấn đề giúp giảng viên thu được những thông tin phản hồi của học viên, từ đó có thể điều chỉnh hướng suy nghĩ giải quyết vấn đề của học viên được đúng hướng

- Áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề là một biện pháp tốt, thực hiện phương châm “biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo” hoàn toàn phù hợp với quan điểm dạy học “lấy người học làm trung tâm”, thích hợp cho mọi cấp học và môn học

- Phương pháp này không yêu cầu phải sử dụng nhiều và đầy đủ các phương tiện dạy học hiện đại, rất phù hợp cho điều kiện còn thiếu các trang thiết bị dạy học hiện đại ở các trường chính trị tỉnh hiện nay

*Hạn chế của phương pháp dạy học nêu vấn đề

Tuy có nhiều ưu điểm nhưng cũng giống như các phương pháp khác, phương pháp nêu vấn đề không phải là phương pháp vạn năng và duy nhất đúng Phương pháp nêu vấn đề có những hạn chế nhất định đó là:

- Phương pháp này yêu cầu giảng viên phải đầu tư nhiều công sức và thời gian cho việc soạn giáo án, bởi vì xây dựng tình huống có vấn đề trong dạy học là việc khó, không phải giảng viên nào cũng làm được Giảng viên phải đặt ra được các tình huống có vấn đề, dự kiến các hướng giải quyết vấn đề của học viên và các phương án

để điều chỉnh hướng tư duy của học viên vào các phương án giải quyết vấn đề đúng Đòi hỏi giảng viên phải có kinh nghiệm chuyên môn, có trình độ sâu rộng và am hiểu những vấn đề thực tế liên quan đến bộ môn

- Mức độ tham gia tích cực của học viên phụ thuộc vào trạng thái tâm lý, phụ

thuộc vào việc giảng viên đặt ra tình huống có vấn đề có thực sự là “có vấn đề” với

học viên không

- Nếu giảng viên tổ chức lớp học không tốt sẽ mất nhiều thời gian vì học viên

sẽ tốn nhiều thời gian để giải quyết những tình huống và rút ra tri thức cần thiết

* Tình huống có vấn đề và cách tạo tình huống có vấn đề

Tình huống có vấn đề

Trong quá trình dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, muốn có bài thuyết trình có sức thuyết phục, giáo viên phải tạo ra tình huống có vấn đề Tình huống có vấn đề là tình huống nảy sinh mẫu thuẫn giữa một bên là chủ thể có nhu cầu giải quyết tình huống đó với một bên là những tri thức kỹ năng và phương pháp hiện có của chủ thể chưa đủ để giải quyết, để tạo ra cho mình có hiểu biết về nó và cách hiểu giải quyết tình huống

Theo M.I Makhơnutôp cho rằng “Tình huống có vấn đề là trạng thái tâm lý của sự

khó khăn về mặt trí tuệ nảy sinh ở con người trong những tình huống khách quan khi cần giải thích một sự kiện mới bằng tri thức đã có hoặc bằng cách thức hoạt động đã biết trước đây mà phải tìm tri thức hoặc tìm cách thức hoạt động mới” [25,tr.280]

Theo A.M Machiuskin “Một tình huống gọi là tình huống có vấn đề khi xuất

hiện sự không tương xứng, sự xung khắc giữa cái đã biết và cái đòi hỏi, cách thức và những yếu tố thực hiện hành động đang đòi hỏi, hoặc khi con người gặp phải một vài điều kiện mới mà không thể thực hiện hành động đã biết” [24,tr.57]

Tác giả Đặng Văn Đức - Nguyễn Thu Hằng quan niệm: Tình huống có vấn đề hay tình huống học tập là trạng thái tâm lý xuất hiện khi con người gặp phải tình huống khó khăn giải quyết mà bằng tri thức đã có, bằng cách thức đã biết không thể thực hiện được mà đòi hỏi phải lĩnh hội tri thức mới và cách thức hành động mới Nói cách khác tình huống vấn đề hay tình huống học tập là trạng thái tâm lý khi học sinh gặp phải mâu thuẫn giữa điều đã biết và điều chưa biết nhưng muốn biết

Còn PGS.TS Nguyễn Ngọc Bảo lại quan niệm “Tình huống có vấn đề là

trạng thái tâm lý của sự khó khăn về trí tuệ xuất hiện ở con người khi họ trong tình huống có vấn đề mà họ phải giải quyết chứ không thể giải thích một sự kiện mới bằng tri thức đã có trước đây và họ phải tìm cách thức hành động mới” [2,tr.243]

Có thể nói dưới những góc độ khác nhau, tình huống có vấn đề được các tác giả quan niệm khá phong phú, nhưng đều thống nhất ở quan niệm coi tình huống có vấn đề là trạng thái tâm lý độc đáo nảy sinh khi con người gặp phải chướng ngại nhận thức, xuất hiện mâu thuẫn trong bản thân giữa cái đã biết và cái chưa biết, điều đó đòi hỏi phải giải quyết mâu thuẫn bằng cách tìm tòi, sáng tạo tích cực không phải bằng tái hiện hay bắt chước

* Các bước dạy học nêu vấn đề

Thông thường dạy học nêu vấn đề được chia làm 3 bước:

Bước 1: Tạo tình huống có vấn đề

Giảng viên sẽ đưa ra một vấn đề dưới dạng bài toán nhận thức (đưa học viên vào tình huống có vấn đề), phân tích tình huống đặt ra nhằm nhận biết được vấn đề, kích thích học viên, làm nảy sinh ở họ sự bức xúc mong muốn giải quyết vấn đề ấy

Bước 2: Nghiên cứu giải quyết vấn đề

Nhiệm vụ của bước này là nghiên cứu, tìm các phương pháp khác nhau để giải quyết vấn đề Giảng viên sẽ chỉ ra cho học viên thấy xung quanh vấn đề mà giảng viên vừa đưa ra có cái gì mình chưa biết, cần tập trung suy nghĩ theo hướng nào để giải quyết vấn đề Để tìm các phương án giải quyết, giảng viên cần liên hệ, so sánh với các cách giải quyết những vấn đề tương tự đã biết, cũng như tìm ra phương án giải quyết mới Giảng viên có thể trình bày ngắn gọn, sát thực những yêu cầu đặt ra bằng hình thức thuyết phục hoặc câu hỏi gợi mở, dẫn dắt… Các phương án giải quyết

đã tìm ra cần được sắp xếp hệ thống hóa để xử lý ở giai đoạn tiếp theo Khi có khó khăn hoặc không tìm ra phương án giải quyết thì cần trở lại việc nhận biết vấn đề ở bước thứ nhất để kiểm tra lại việc nhận biết và hiểu vấn đề

Bước 3: Kết luận vấn đề

Cuối cùng học viên vận dụng các kiến thức để giải quyết các vấn đề một cách độc lập, thoải mái, thảo luận, phát biểu ý kiến và đi đến kết luận vấn đề Giảng viên nhận xét, bổ sung để kết luận được hoàn chỉnh Từ kết luận rút ra học viên tiếp tục phát hiện, đề xuất những vấn đề học tập mới

* Những hình thức kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp dạy học

nêu vấn đề, trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong quá trình thực hiện bài giảng thường là giảng viên sử dụng phương pháp thuyết trình để thuyết minh, phân tích, gợi mở một vấn đề, một quan điểm hay một nguyên lý, quy luật nào đó rồi đưa ra những câu hỏi hay đặt ra vấn đề có tính chất nghịch lý, mâu thuẫn giữa những kiến thức, kinh nghiệm đã có của học viên để học viên suy nghĩ giải quyết vấn đề Hoặc giảng viên đưa ra tình huống tạo ấn tượng, lôi cuốn, thu hút học viên, sau đó giảng giải, phân tích và đi tới kết luận về nội dung tri thức Song dù thế nào cũng bao gồm những hình thức sau:

Thứ nhất, hình thức trình bày nêu vấn đề

Đây là mức độ thấp nhất trong dạy học nêu vấn đề Trong thực hiện giảng viên dùng lời nói, ngôn ngữ, truyền thụ nội dung kiến thức trừu tượng và khái quát hóa cao Giảng viên dường như phải thực hiện toàn bộ các bước của phương pháp nêu vấn

đề qua đó học viên hiểu biết thu nhận tri thức mới

Thứ hai, hình thức nêu vấn đề tìm tòi bộ phận

Là hình thức được dùng để giải quyết từng phần của bài giảng Sau khi dùng lời nói đưa học viên vào tình huống có vấn đề giảng viên hướng dẫn học viên tìm ra phương pháp tốt nhất để học viên tự giải quyết vấn đề

Thứ ba, nêu vấn đề toàn bộ

Đây là hình thức có mức độ cao nhất trong phương pháp dạy học nêu vấn đề Dưới sự dẫn dắt khéo léo của giảng viên, học viên tự mình giải quyết toàn bộ vấn đề nêu trong bài giảng

Như vậy, phương pháp thuyết trình có giá trị như một công cụ để truyền tải

thông tin từ người dạy đến người học, làm cho nhận thức của học viên đi từ chỗ chưa

có nhu cầu tìm hiểu kiến thức đến có nhu cầu rồi gặp phải những mâu thuẫn nội tại

trong nhận thức của bản thân sau đó thì nhận thức được vấn đề học tập Việc chuyển

bài toán nhận thức vào nhận thức của học viên, giúp người học giải quyết mâu thuẫn trong nhận thức và tiếp thu tri thức trong bài học đòi hỏi người dạy phải có những thủ pháp, những công cụ sư phạm hữu hiệu, tiện dụng, chủ yếu được thực hiện bằng phương pháp thuyết trình thông qua ngôn ngữ nói

1.3.1.2 Kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp đàm thoại

* Khái niệm về phương pháp đàm thoại

- Phương pháp đàm thoại là một trong những phương pháp dạy học tích cực có

từ thời cổ đại, thế kỷ thứ III trước công nguyên

Đã có rất nhiều quan điểm khác nhau nói về phương pháp này, theo Socrate thì: Phương pháp đàm thoại dựa trên các câu hỏi - đáp, học sinh không tự khám phá

mà chỉ theo từng bước lý luận do giáo viên đưa ra

Bởi vậy, phương pháp này có thể gọi là phương pháp khám phá thụ động Dạy học là nghệ thuật đặt câu hỏi

Câu hỏi được sử dụng thường xuyên trong dạy học, nó xâm nhập vào tất cả các phương pháp dạy học, với nhiều mục đích khác nhau như kiểm tra, đánh giá, tổ chức nghiên cứu tài liệu mới, hoàn thiện củng cố kiến thức Nhiều chuyên gia giáo

dục, các giáo viên giỏi, nhiều kinh nghiệm đều cho rằng: Câu hỏi giữ vai trò quan trọng trong dạy học, là một trong các công cụ đắc lực cho giáo viên, đặt câu hỏi là" một trong những cách cơ bản để giáo viên kích thích học sinh suy nghĩ về học tập"

Tuy nhiên để đặt được những câu hỏi phù hợp, tạo cơ hội cho học sinh tham gia lĩnh hội kiến thức một cách tích cực nhất, kích thích và phát triển tư duy, đồng thời tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho người học không phải là việc đơn giản Trong thực tế, thường những giáo viên nhiều kinh nghiệm sẽ làm việc này tốt hơn những giáo viên ít kinh nghiệm, có nhiều giáo viên thường chỉ dừng lại ở việc sử dụng câu hỏi để tái hiện kiến thức, như vậy chưa kích thích được

học viên tư duy

Theo lý luận dạy học bộ môn giáo dục chính trị, phương pháp đàm thoại (vấn

đáp) là phương pháp giáo viên khéo léo đặt hệ thống câu hỏi để học viên trả lời nhằm gợi mở cho học viên sáng tỏ những vấn đề mới, tự khai phá những tri thức mới bằng

sự tái hiện những tài liệu đã học hoặc từ những kinh nghiệm đã tích lũy được trong cuộc sống, nhằm giúp học viên củng cố, mở rộng, đào sâu, tổng kết, hệ thống hóa tri thức đã tiếp thu được nhằm mục đích kiểm tra, đánh giá và giúp học viên tự kiểm tra,

tự đánh giá việc lĩnh hội tri thức, kĩ năng, kĩ xảo trong quá trình dạy học

Qua đây ta có thể định nghĩa về phương pháp dạy học đàm thoại như sau: Đàm thoại là phương pháp được đặc trưng bởi việc trao đổi giữa giáo viên và người học hoặc giữa người học với nhau để cùng hoàn thiện kiến thức dưới sự điều khiển của giáo viên thông qua việc đặt ra những câu hỏi phù hợp với nội dung dạy học để

từ đó lĩnh hội được nội dung bài học

Phương pháp đàm thoại (PPĐT) phát hiện là một trong những phương pháp dạy học tích cực, học viên không những lĩnh hội được nội dung tri thức nột cách tích cực mà còn học được cả phương pháp nhận thức và diễn đạt tư tưởng bằng lời nói

Trong phương pháp dạy học này hệ thống câu hỏi có vai trò vô cùng quan trọng, có tính chất quyết định đến chất lượng lĩnh hội của cả lớp, do đó phải hướng tư duy của người học đi theo một logic hợp lý, kích thích tính tích cực tìm tòi, trí tò mò khoa học và cả sự ham muốn giải đáp

* Các hình thức của phương pháp đàm thoại

Trong quá trình dạy học, có nhiều cách phân loại các PPĐT tùy thuộc vào cơ

sở lựa chọn để phân loại

- Dựa vào mục đích dạy học có thể phân ra các hình thức sau:

+ Đàm thoại gợi mở: Được sử dụng khi dạy bài mới, trong đó giáo viên khéo

léo dùng một hệ thống câu hỏi dẫn người học đi tới những kiến thức mới Phương

pháp này được phát triển trong thực tiễn nhà trường nước ta, tạo điều kiện cho người học phát huy được tính tích cực độc lập nhận thức, phát triển được hứng thú học tập,

khát vọng tìm tòi khoa học

+ Đàm thoại củng cố: Được sử dụng sau khi giảng bài mới, giúp người học

nắm vững tri thức cơ bản nhất, mở rộng, đào sâu những khái niệm, định luật đã lĩnh hội, khắc phục được những nhận thức sai lệch mơ hồ thiếu chính xác

+ Đàm thoại tổng kết: Được sử dụng lúc cần giúp người học hệ thống hóa,

khái quát hóa kiến thức sau khi học một chương, một phần hay toàn bộ chương trình môn học, phát triển kĩ năng tư duy hệ thống hóa, khái quát hóa, khắc phục tình trạng

nắm tri thức một cách rời rạc

+ Đàm thoại kiểm tra: Được sử dụng trước, trong hoặc cuối tiết học, cuối

chương hay cuối chương trình, giúp người học tự kiểm tra kiến thức của mình, giúp giáo viên đánh giá chất lượng lĩnh hội của người học để củng cố, bổ sung kịp thời

- Dựa vào tính chất nhận thức của người học, bao gồm các hình thức sau:

+ Đàm thoại tái hiện: Giáo viên đặt ra những câu hỏi chỉ đòi hỏi người học

nhớ lại những kiến thức đã biết và trả lời dựa vào trí nhớ không cần suy luận

+ Đàm thoại giải thích - minh họa: Có mục đích làm sáng tỏ một đề tài nào

đó Giáo viên nêu ra một hệ thống các câu hỏi kèm theo những ví dụ minh họa để người học dễ hiểu, dễ nhớ Phương pháp này vẫn còn có thể áp dụng có hiệu quả trong một số trường hợp như khi giáo viên biểu diễn phương tiện trực quan

+ Đàm thoại tìm tòi, phát hiện: Giáo viên tổ chức cuộc trao đổi ý kiến, kể cả

tranh luận giữa giáo viên và cả lớp, có khi giữa giáo viên với người học, thông qua đó người học nắm được tri thức mới Hệ thống câu hỏi của giáo viên phải mang tính chất nêu vấn đề để buộc học viên luôn luôn phải cố gắng phát huy trí tuệ, tự lực tìm lời giải đáp hệ thống câu hỏi - lời giải đáp mang tính chất nêu vấn đề, tạo nên nội dung trí dục chủ yếu của bài học, là nguồn kiến thức và là mẫu mực của cách giải quyết một vấn đề nhận thức Nhờ vậy thông qua phương pháp này, người học không những nắm vững được cả nội dung trí dục mà còn học được cả phương pháp nhận thức và cách diễn đạt tư tưởng bằng ngôn ngữ nói

Trong phương pháp này hệ thống câu hỏi của giáo viên giữ vai trò chỉ đạo chỉ

có tính chất quyết định đối với chất lượng lĩnh hội của cả lớp Hệ thống câu hỏi của giáo viên vừa là kim chỉ nam, vừa là bánh lái hướng tư duy của học viên đi theo một logic hợp lý, nó kích thích tính tìm tòi, trí tò mò khoa học và sự ham muốn giải đáp

của người học

Vì thế khi kết thúc đàm thoại, người học có vẻ như tự lực tìm ra chân lí và chính khía cạnh này đã tạo cho người học niềm vui sướng của nhận thức, một tình cảm rất tốt đẹp cần phát triển ở người học Đến cuối của quá trình đàm thoại, giáo viên cần khéo léo kết luận vấn đề dựa vào ngôn ngữ, ý kiến và chính nhận xét của người học, tất nhiên có thêm bớt những ý kiến chính xác và cấu tạo lại kết luận cho chặt chẽ xúc tích và hợp lý Làm như vậy, người học càng hứng thú và tự tin vì thấy kết luận của giáo viên vừa nêu rõ ràng có sự đóng góp quan trọng của chính mình

* Ưu điểm của phương pháp đàm thoại

- Khắc phục được điểm yếu của phương pháp thuyết trình nhờ có sự tương tác

nhiều hơn nữa giữa giáo viên và học viên, đồng thời khắc phục được lối truyền thụ

một chiều của phương pháp thuyết trình

- Kích thích được tư duy năng động, sáng tạo của học viên nhờ quá trình tự lực tìm ra bản chất vấn đề dưới sự gợi ý, hướng dẫn của giáo viên

- Giáo viên dễ dàng đánh giá được năng lực nhận thức và mức độ tiếp thu tri thức của học viên nhờ thông tin phản hồi thu được trong suốt quá trình dạy học Đó cùng là cơ sở để giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy học của mình sao cho phù hợp và hiệu quả

- Rèn luyện cho học viên nhiều thao tác tư duy logic như: Phân tích, tổng hợp, khái quát, chứng minh, diễn giảng

* Hạn chế của phương pháp đàm thoại

- Phụ thuộc vào năng lực và thái độ hợp tác của người học

- Nảy sinh nhiều tình huống ngẫu nhiên trong quá trình đàm thoại dễ gây chệch hướng so với chủ đề ban đầu

- Mất nhiều thời gian xây dựng hệ thống câu hỏi, nhất là trong vấn đáp tìm tòi

- Giờ học dễ trở thành giờ trao đổi của giáo viên và một vài người học tích cực Đa số người học còn lại trong lớp sẽ đóng vai trò chỉ là người dự

- Khi thiết kế bài dạy học, giáo viên mất nhiều thời gian và công sức để thiết

kế các câu hỏi và chuẩn bị các gợi ý

* Một số yêu cầu khi sử dụng phương pháp đàm thoại

Thứ nhất, giáo viên nên chuẩn bị trước hệ thống câu hỏi để dẫn dắt người học

giải quyết vấn đề Câu hỏi cần được sắp xếp theo một hệ thống xác định hợp lý giúp học viên theo dõi, lĩnh hội đầy đủ tri thức mới Khi chuyển từ câu hỏi này sang câu hỏi khác phải tạo sự liên hệ giữa chúng để kiến thức không bị cắt rời

- Thứ hai, câu hỏi phải ngắn gọn, rõ ràng, chính xác cả về nội dung và từ ngữ

phù hợp với người học

- Thứ ba, câu hỏi phải phù hợp với nội dung bài giảng, gần gũi với thực tế hay

những nội dung kiến thức học viên đã tích lũy được

- Thứ tư, câu hỏi phải phù hợp với đặc điểm tâm - sinh lý, thực tế xã hội (tình

hình, phong tục tập quán, tôn giáo của địa phương)

- Thứ năm, nên có câu hỏi mang tính phân loại, để kiểm tra khả năng lĩnh hội

vấn đề của người học

- Thứ sáu, cần hết sức tránh những câu hỏi mà để học viên trả lời không cần

suy nghĩ Đối với câu hỏi mà học viên chỉ cần trả lời "có" hoặc " không", không nên quan niệm một cách đơn giản rằng đó là những câu hỏi đơn giản học viên dễ trả lời Đôi khi để trả lời được " có" hoặc "không" Người học đã phải vận dụng không ít kiến thức đã tích lũy được

* Các bước thực hiện của phương pháp đàm thoại

a Trước giờ học

Bước một: Xác định mục tiêu bài học và đối tượng dạy học, xác định các đơn

vị kiến thức kỹ năng cơ bản trong bài học và tìm cách diễn đạt các nội dung này dưới dạng câu hỏi gợi ý, dẫn dắt người học

Bước hai: Dự kiến các câu hỏi, hình thức hỏi, thời điểm đặt câu hỏi, trình tự

các câu hỏi, câu hỏi trước phải làm nền cho các câu hỏi tiếp sau, hoặc định hướng suy nghĩ để người học giải quyết các vấn đề Dự kiến nội dung các câu trả lời của người học, trong đó dự kiến những "lỗ hổng" về mặt kiến thức cũng như những khó khăn, sai lầm phổ biến mà học viên thường mắc phải Dự kiến các câu nhận xét hoặc trả lời của giáo viên đối với người học

Bước ba: Dự kiến những câu hỏi phụ để tùy tình hình từng đối tượng cụ thể

mà tiếp tục gợi ý, dẫn dắt học viên

b Trong giờ học

Giảng viên sử dụng câu hỏi dự kiến phù hợp với trình độ nhận thức của từng loại đối tượng, trong tiến trình giảng dạy chú ý thu thập thông tin phản hồi từ phía người học

c Sau giờ học

Giảng viên chú ý rút kinh nghiệm về tính rõ ràng, chính xác và trật tự logic của hệ thống câu hỏi đã được sử dụng trong giờ dạy

* Sự kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp đàm thoại

Ở một số nội dung trong bài học nếu giáo viên chỉ áp dụng phương pháp nêu vấn đề trong quá trình giảng thì do vốn hiểu biết của người học còn rất hạn chế mà kiến thức bộ môn lại trừu tượng nên nhiều khi giáo viên phát vấn người học không trả

lời được, xảy ra tình trạng thầy hỏi xong lại tự trả lời dẫn đến giờ học tẻ nhạt Việc vận dụng phương pháp đàm thoại thì việc truyền thụ và lĩnh hội tri thức mới của giáo viên và người học thông qua hệ thống câu trả lời những yêu cầu, gợi ý do giáo viên nêu ra Trên cơ sở những tri thức đã được lĩnh hội người học lại nêu lên những câu hỏi để giáo viên giải đáp những vấn đề còn vướng mắc Từ đó làm cho các giờ học sôi nổi hơn, kích thích được sự ham mê, hứng thú học tập, phát huy được tính chủ động, tích cực của người học trong giờ học Khi kết hợp phương pháp này với phương pháp thuyết trình cần lưu ý khi đặt câu hỏi đàm thoại phải có mục đích rõ ràng, tránh những câu hỏi đặt ra tùy tiện không nhằm vào mục đích cụ thể nào, cần tránh những câu hỏi tối nghĩa, phức tạp hoặc những câu hỏi có thể hiểu theo nhiều

nghĩa khác nhau

Trong đàm thoại có những dạng câu hỏi khác nhau Có thể phân loại dạng câu hỏi dựa trên một số cơ sở sau đây

- Dựa vào mục đích dạy học: Câu hỏi định hướng, câu hỏi gợi mở

- Dựa vào nội dung bài học: Câu hỏi đơn giản, câu hỏi phức tạp

- Dựa vào chức năng: Câu hỏi phân tích tổng hợp, câu hỏi so sánh - đối chiếu

- Dựa vào mức độ tính chất nhận thức của người học: Câu hỏi tái hiện, câu hỏi

giải thích - minh họa, câu hỏi phát hiện

- Theo mức độ năng lực nhận thức: Câu hỏi yêu cầu thấp, câu hỏi yêu cầu cao

Việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp đàm thoại trong dạy học sẽ loại bỏ được yếu tố độc thoại trong thuyết trình, quan hệ hai chiều tạo ra sự giao cảm sẽ phát huy được tính cộng hưởng giữa giáo viên và người học Thông qua

đó giúp cho họ tự tin, mạnh dạn trong việc trao đổi kiến thức với giáo viên, tạo nên sự gần gũi giữa giáo viên và người học Dưới sự dẫn dắt của giáo viên, người học sẽ được hình thành và phát huy được năng lực tư duy sáng tạo

1.3.2 Nguyên tắc của việc đổi mới phương pháp thuyết trình nhằm phát huy tính tích cực trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại để dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là một trong những cách thực hiện giảng dạy phổ biến của các giảng viên hiện nay Để đảm bảo sự kết hợp này là đúng đắn và đem lại kết quả tốt cho hoạt động dạy - học, người giảng viên cần nắm vững và đảm bảo các nguyên tắc sau:

Thứ nhất, cần xác định rõ mục tiêu và trọng tâm của bài giảng Đây là yêu cầu

bắt buộc chung đối với bất kỳ giảng viên nào trong quá trình chuẩn bị giáo án và cả trong khi tiến hành giảng dạy Từ đó xác định phương pháp, sử dụng phương tiện dạy học cho hiệu quả Trong các Trường Chính trị, thông qua chức năng, nhiệm vụ và nội dung của môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh thì mục tiêu dạy học phải được xây dựng trên cơ sở lý luận và thực tiễn, phải quán triệt mục tiêu chung của bậc học Đảm bảo nguyên tắc này giúp giảng viên luôn

thực hiện đúng và đủ yêu cầu của môn học

Thứ hai, phải đảm bảo tính hệ thống logic chặt chẽ và tính khoa học của tri thức môn học Hoạt động dạy và học là hai thành tố cơ bản nằm trong cấu trúc hệ

thống của quá trình dạy học Mỗi hoạt động tồn tại với tư cách là một hệ thống bao gồm các yếu tố cấu thành nên chúng Tính hệ thống được thể hiện ở các bước, các khâu phải được liên kết với nhau theo một trình tự logic xác định, đảm bảo yếu tố trước là tiền đề điều kiện, nền tảng cho việc giải quyết các yếu tố sau Thước đo thành công của mỗi bài giảng chính là mức độ hứng thú, khả năng lĩnh hội tri thức và khả năng vận dụng tri thức vào thực tiễn cuộc sống của học viên Để làm được điều này, trước tiên, giảng viên phải đảm bảo tính khoa học, hệ thống logic của bài giảng môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là một

hệ thống tri thức mang tính khoa học sâu sắc, có mối quan hệ biện chứng với nhau, vì

vậy giảng viên phải đảm bảo tính hệ thống logic của bài giảng

Thứ ba, phải biết tạo ra tình huống có vấn đề để kích thích tính chủ động, tính sáng tạo của học viên Trong dạy học, không có phương pháp nào là vạn năng mà

mỗi phương pháp đều có ưu điểm và hạn chế nhất định Điều quan trọng là trong quá trình vận dụng chúng, giảng viên phải có phương án phát huy, khai thác tối đa những

ưu điểm và làm giảm đến mức thấp nhất hạn chế xảy ra Việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp dạy học nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại là giải pháp tốt nhất để khắc phục những điểm yếu của phương pháp này Nghĩa là ưu điểm của phương pháp này bổ sung cho những hạn chế của phương pháp kia và ngược lại

Vì vậy, việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp dạy học nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại sẽ tạo ra những tình huống có vấn đề, giúp học viên nâng cao năng lực tư duy, chủ động xây dựng tri thức mới và vận dụng tri thức vào

giải quyết và đáp ứng được những vấn đề thực tiễn đặt ra

Thứ tư, phải đảm bảo nguyên tắc tính vừa sức.Trong quá trình dạy học, khi lựa

chọn nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, việc nâng cao dần mức độ

khó khăn trong học tập tương ứng với giới hạn cao nhất của vùng phát triển trí tuệ gần nhất nhằm tạo nên sự căng thẳng về mặt trí lực, thể lực một cách phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, đặc điểm cá biệt chính là bản chất của nguyên tắc tính vừa sức trong dạy học Nói cách khác, nguyên tắc vừa sức trong dạy học được quan niệm là quá trình dạy học phù hợp với trình độ tiếp thu tri thức mới của học viên, kích thích, thúc

đẩy và đi trước sự phát triển trí tuệ của học viên

Vừa sức trong dạy học không thể hiểu đơn giản là sức học đến đâu thì dạy đến

đó mà bao giờ dạy học cũng đề ra những nhiệm vụ khó khăn mà dưới sự chỉ đạo của giảng viên thì học viên bằng sự nỗ lực của mình có thể khắc phục được Cần lưu ý rằng mức độ khó khăn trong học tập của học viên khác với sự quá tải về mặt trí lực và thể lực, bởi sự quá tải đó sẽ làm yếu đi sự nỗ lực ý chí, làm học viên sớm bị mệt mỏi trong học tập, khả năng học tập sẽ bị hạ thấp

Vì vậy, trong quá trình truyền đạt giảng viên phải xây dựng tình huống có vấn

đề phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, khả năng nhận thức của học viên Từ đó tạo động lực thúc đẩy học viên suy nghĩ, tìm tòi, giải quyết vấn đề và vận dụng trong hoạt động thực tiễn

Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn

Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Thực tiễn giáo dục nước ta cho thấy, trước kia, phương pháp thuyết trình truyền thống có nhiều ưu điểm, khắc phục được tình trạng khan hiếm tài liệu, giáo trình trong giảng dạy, người học chỉ cần tới lớp đã lĩnh hội đầy đủ thông tin do giảng viên cung cấp Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, nếu lạm dụng phương pháp này

sẽ đẩy người học vào thế thụ động, ngồi chờ, ỷ lại, làm cho người học thiếu tự tin khi gặp phải những vấn đề cần phải giải quyết liên quan đến chuyên môn và cuộc sống của họ

Để khắc phục hạn chế trên, một trong những giải pháp cơ bản tác động trực tiếp quá trình giáo dục - đào tạo, đòi hỏi người giảng viên phải đổi mới phương pháp dạy - học, sử dụng các phương pháp dạy - học tích cực, hoặc kết hợp các phương pháp trong dạy học Một trong những phương pháp dạy - học mang lại hiệu quả cao

đó là kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Nêu vấn đề trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là rất cần thiết trong hoạt động giảng dạy của giảng viên hiện nay Bởi lẽ, rất nhiều học viên có tâm lý cho rằng đây là một môn học khô

khan, khó hiểu, ít có giá trị thực tiễn, không liên quan đến chuyên môn của họ Tư tưởng này hình thành từ rất lâu, nó lan truyền hết thế hệ học viên này sang thế hệ học viên khác

Phương pháp thuyết trình với đặc điểm truyền thụ tri thức một chiều đã tạo nên những hạn chế trong giảng dạy, khi được kết hợp với đàm thoại, tính chất độc thoại được loại bỏ, thay vào đó là mối quan hệ tương tác tích cực giữa giáo viên và học viên Do sự kết nối thông tin qua lại giữa thầy và trò được thiết lập mà không khí lớp học được thay đổi tích cực, trò có điều kiện để bộc lộ phát triển ý tưởng và kỹ năng vận dụng tri thức, được rèn luyện kỹ năng trình bày và tự tin hơn trong học tập Thầy có được thông tin phản hồi, điều chỉnh được kịp thời tài liệu và các thao tác sư phạm, đánh giá chính xác và đầy đủ hơn về trò, chính vì vậy mà hiệu quả thuyết trình được nâng lên, khắc phục được hạn chế của phương pháp này

Như vậy, trên cơ sở phân tích ưu điểm, hạn chế của phương pháp thuyết trình, phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại cùng với đặc thù môn Những vấn

đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tôi nhận thấy rằng:

Việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại là vô cùng quan trọng và cần thiết trong bối cảnh hiện nay bởi mỗi phương pháp đều có ưu điểm, hạn chế riêng, việc kết hợp đúng đắn không chỉ hạn chế nhược điểm của mỗi phương pháp mà còn bổ sung cho nhau, tạo hiệu quả cao trong dạy - học

1.4 Cơ sở thực tiễn của việc đổi mới phương pháp thuyết trình trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (chương I: Những vấn đề cơ bản của phương thức sản xuất TBCN)

1.4.1 Khái quát về Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên

Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên có quá trình hình thành và phát triển qua

60 năm (1957- 2017) Tiền thân của Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên ngày nay là Trường Đảng tỉnh Thái Nguyên được thành lập ngày 4/7/1957 Tháng 8/1965 tỉnh Bắc Thái được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn, trường trở thành Trường Đảng tỉnh Bắc Thái Ngày 22/9/1990 trường mang tên trường Đào tạo - Bồi dưỡng cán bộ tỉnh Bắc Thái trên cơ sở sáp nhập Trường Đảng tỉnh, Trường Hành chính tỉnh và các trường đoàn thể

Ngày 5/9/1994, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Quyết định số 88-QĐ/TƯ

về việc thành lập các trường Chính trị tỉnh, thành phố Tháng 10/1994, trường được đổi tên thành trường Chính trị tỉnh Bắc Thái Đến năm 1997 hai tỉnh Thái

Nguyên và Bắc Kạn được tái lập, trường đổi tên thành Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên cho đến nay

Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Tỉnh ủy và

Ủy ban nhân dân tỉnh, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp và thường xuyên của Ban Thường vụ Tỉnh ủy

Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên có chức năng tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị cấp cơ sở, cán bộ, công chức ở địa phương về LLCT- HC; đường lối; các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kiến thức về chuyên môn, nghiệp vụ về công tác xây dựng Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội; kiến thức về pháp luật và quản lý nhà nước và một số lĩnh vực khác

Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên có nhiệm vụ:

Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng, chính quyền, đoàn thể nhân dân cấp cơ sở, trưởng, phó phòng, ban, ngành và đoàn thể cấp tỉnh và tương đương; cán bộ dự nguồn các chức danh trên; cán bộ, công chức cấp cơ sở và một số đối tượng khác về chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; về đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; về nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Nhà nước và một số lĩnh vực khác Đào tạo TCLLCT-HC cho cán bộ lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị cấp cơ sở; cán bộ, công chức, viên chức ở địa phương Ngoài

ra nhà trường còn liên kết đào tạo các trình độ cử nhân, cao cấp LLCT- HC cho cán

bộ lãnh đạo, quản lý và dự nguồn trong quy hoạch do Ban thường vụ Tỉnh ủy quản lý

Về tổ chức, bộ máy của nhà trường:

Lãnh đạo gồm có Hiệu trưởng và 03 phó hiệu trưởng

Cơ cấu tổ chức có 4 khoa, 3 phòng như sau:

+ Khoa Lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (bao gồm Triết học, Kinh

tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, tư tưởng Hồ Chí Minh)

+ Khoa Xây dựng Đảng (Xây dựng Đảng, Lịch sử Đảng, Đường lối cách mạng Việt Nam)

+ Khoa Dân vận (Một số kỹ năng cơ bản trong lãnh đạo, quản lý của cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở)

+ Khoa Nhà nước và pháp luật (NN& PL và QLHCNN)

+ Phòng Đào tạo

+ Phòng Khoa họ - Thông tin - Tư liệu

+ Phòng Tổ chức - Hành chính - Quản Trị

Về biên chế: Ban thường vụ Tỉnh ủy định khung biên chế cho trường là 60 cán

bộ, nhân viên Trong tổng biên chế có từ 2/3 trở lên là cán bộ giảng dạy và nghiên cứu Ngoài số biên chế theo quy định, Trường Chính trị tỉnh được thực hiện chế độ giảng viên kiêm nhiệm

Trải qua 60 năm xây dựng và trưởng thành, nhà trường được Ban Thường vụ Tỉnh ủy, UBND tỉnh tin tưởng và giao phó thêm nhiều trọng trách mới, được hệ thống HVCT- HCQG Hồ Chí Minh, các Trường Chính trị bạn trao đổi, học hỏi kinh nghiệm, được học viên nói riêng và xã hội nói chung công nhận và nhiệt tình ủng hộ

Năm 2002, nhà trường vinh dự được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương lao động hạng Ba, tặng cờ thi đua 5 năm xuất sắc, 15 bằng khen của HVCT-HCQG Hồ Chí Minh, Học viện Hành chính Quốc gia, của Tỉnh ủy, UBND tỉnh Thái Nguyên và rất nhiều phần thưởng khác Hiện nay, nhà trường đang xúc tiến các thủ tục đề nghị tặng thưởng Huân chương lao động hạng Nhất cho tập thể cán bộ, giảng viên, nhân viên nhà trường về thành tích trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý theo phân cấp của Trung ương và địa phương

Suốt 60 năm qua, với quá trình xây dựng và phát triển, cùng với những nhiệm

vụ nặng nề nhưng đầy vẻ vang và vinh dự Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên quyết tâm phấn đấu hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, phát huy" nội lực" và tranh thủ" ngoại lực", ra sức thi đua" Dạy tốt, học tốt, phục vụ tốt" theo hướng: Phát huy các nguồn lực, nâng cao chất lượng mọi mặt công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; đổi mới sáng tạo, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị đáp ứng yêu cầu nhà trường phát triển lên một tầm cao mới

1.4.2 Đặc điểm kiến thức môn học

Môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

là môn học thuộc các môn Lý luận chính trị dùng cho học viên các lớp Trung cấp LLCT- HC Nội dung kiến thức của môn được xây dựng trên cơ sở kế thừa nội dung của các môn học thuộc khoa học Mác - Lênin như môn Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh Thời lượng của môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là 84 tiết (Phần1: 24 tiết, phần 2: 20 tiết, phần 3: 20 tiết, phần 4: 20 tiết), trong đó thời gian học viên nghe giảng chiếm 70% và thời gian học viên thảo luận chiếm 30%

Theo quyết định số 1845 của Giám đốc Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh về việc ban hành Chương trình đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng, chính quyền, đoàn thể nhân dân cấp cơ sở (hệ Trung cấp LLCT- HC), chương

trình môn học Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm:

Phần thứ nhất: Các chuyên đề môn triết học: Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng, những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử

Phần thứ hai: Các chuyên đề môn kinh tế chính trị: Những vấn đề cơ bản của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, những vấn đề kinh tế chính trị trong TKQĐ

Phần thứ ba: Các chuyên đề về chủ nghĩa xã hội

Phần thứ tư: Các chuyên đề về tư tưởng Hồ Chí Minh

Nội dung của phần kinh tế chính trị là sự khái quát những vấn đề cơ bản nhất của học thuyết kinh tế Mác - Lênin, trong đó các khái niệm, phạm trù và quy luật kinh tế chủ yếu của nền sản xuất hàng hóa nói chung và chủ nghĩa tư bản nói riêng được kết cấu chặt chẽ, logic trong mối quan hệ biện chứng với nhau, chuyển hóa lẫn nhau Cùng vận động và phát triển Vì vậy để làm sáng tỏ những khái niệm, nội dung trừu tượng của kinh tế chính trị đòi hỏi người giáo viên phải kết hợp khéo léo các phương pháp với những thủ thuật thích hợp của lý luận dạy học

Mục đích và nhiệm vụ của giảng dạy môn kinh tế chính trị không chỉ nhằm trang bị cho học viên những kiến thức, tư duy về kinh tế, thế giới quan, phương pháp luận khoa học mà còn giáo dục niềm tin và tình cảm sâu sắc trong quá trình lĩnh hội tri thức

Mục tiêu của chương I: Những vấn đề cơ bản của phương thức sản xuất TBCN

Về kiến thức:

+ Giúp học viên hiểu được khái niệm hàng hóa với hai thuộc tính của nó là giá trị và giá trị sử dụng để từ đó thấy rõ hơn tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa và lượng giá trị hàng hóa, hiểu rõ bản chất, chức năng của tiền tệ Từ đó học viên biết vận dụng và liên hệ giữa lý luận với thực tiễn sản xuất hàng hóa ở nước ta hiện nay theo định hướng XHCN

+ Học viên nắm được vai trò và tác động của quy luật giá trị trong sản xuất và lưu thông hàng hóa Từ đó vận dụng những hiểu biết về quy luật giá trị để giải thích hiện tượng biến động của giá cả hàng hóa trong sản xuất và lưu thông

+ Học viên nắm được quá trình sản xuất giá trị thặng dư và các phương pháp sản xuất giá trị thặng dư Từ đó thấy được sản xuất hàng hóa XHCN cũng phải phấn đấu thu được nhiều giá trị thặng dư nhưng đối với CNXH sản xuất giá trị thặng dư không phải là quy luật tuyệt đối