Hình Ảnh Thế Hệ Trẻ Việt Nam Trong Lao Động Sản Xuất Và Trong Chiến Đấu

Hình ảnh con người Việt Nam bộc lộ rõ bản lĩnh và nhân cách đẹp, trong đó nổi bật là hình ảnh của những người lính trực tiếp chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại , những ngư

CHUYÊN ĐỀ:

HÌNH ẢNH THẾ HỆ TRẺ VIỆT NAM TRONG LAO ĐỘNG

SẢN XUẤT VÀ TRONG CHIẾN ĐẤU.

PHẦN I: NHỮNG NÉT KHÁI QUÁT.

A BỐI CẢNH LỊCH SỬ:

- Tháng 8/1945, Đảng cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo toàn dân làm cuộc Cách mạng, đánh đổ ách thống trị của thực dân Pháp và chế độ phong kiến, giành lại độc lập dân tộc, mở ra một thời đại mới trong lịch sử dân tộc

- Năm 1946, Thực dân Pháp quay lại xâm lược Việt Nam, dân tộc ta lại tiếp tục trải qua hai cuộc kháng chiến trường kì: Kháng chiến chống Pháp ( 1946-1954), và chống Mĩ (1954-1975), kéo dài suốt 30 năm Trong thời gian từ năm 1954-1975, đất nước ta bị chia cắt làm hai miền, thực hiện song song hai nhiệm vụ lớn: Miền Bắc lo hàn gắn vết thương chiến tranh đi lên xây dựng chủ nghiã xã hội trở thành hậu phương lớn vững chắc cho miền Nam, còn miền Nam tiếp tục kháng chiến chống Mĩ giành độc lập thống nhất nước nhà

- Ngày 30/4/1975, Miền Nam hoàn toàn giải phóng Từ sau tháng 4/1975, đất nước ta thống nhất trọn vẹn, bước vào thời kì xây dựng và phát triển, theo định hướng XHCN, phấn đấu cho mục tiêu “ Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”

 Hoàn cảnh lịch sử trên, đã chi phối sâu sắc đến nền Văn học Việt Nam, và

văn học thời kì 1954-1975 được gọi là nền Văn học cách mạng.

B TÌNH HÌNH VĂN HỌC :

Nền Văn học cách mạng từ cách mạng tháng 8/1945 đến 1975 chia thành 3

giai đoạn:

1.Giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp(1946-1954) :

- Văn học phát triển với các thể loại cơ động, linh hoạt, mở đầu cho văn xuôi

thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp là truyện ngắn và kí Nội dung chủ yếu là viết về hình ảnh nhân dân, suy nghĩ của nhân dân, của những người tham gia kháng chiến, về cuộc kháng chiến Tiêu biểu có thể kể đến Trần

Đăng với “Một lần đến thủ đô”, “ Một cuộc chuẩn bị”, Nam Cao với “ Đôi mắt”, “Nhật kí ở rừng”, Kim Lân với “Làng”, Hồ Phương với “Thư nhà”.,

- Từ năm 1950 trở đi , xu hướng viết dài dần xuất hiện, viết về cuộc sống, chiến đấu trong những năm kháng chiến, như “Vùng mỏ” của Võ Huy Tâm,

“Xung kích” của Nguyễn Đình Thi, “Kí sự Cao Lạng” của Nguyễn Huy

2 Giai đoạn đầu xây dựng hòa bình , chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc ( 1964)

1955-Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ thắng lợi, đã kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược, Hiệp định Giơnevơ được kí kết, song đất nước ta lại bị chia cắt thành 2 miền Nhiệm vụ lớn nhất lúc này là xây dựng CNXH ở Miền Bắc, và Miền Nam đấu tranh thống nhất nước nhà Văn học cũng phát triển

theo trách nhiệm lịch sử đó Văn chương mở rộng đề tài về nhiều phạm vi của đời sống, vừa viết về cuộc sống hòa bình ở miền Bắc, vừa viết về miền Nam trong kháng chiến Cảm hứng thơ văn trở nên mới mẻ, tươi vui “ Cảm hứng

số nhà thơ :Xuân Diệu, Nguyễn Đình Thi, Tế Hanh, Lưu Trọng Lư…

- Kịch nói : có thành tựu đáng kể với tên tuổi của một số tác giả: Học Phi, Lộng Chương, Đào Hồng Cẩm

3 Giai đoạn chống Mĩ cứu nước( 1965-1975)

Bước vào giai đoạn chống Mĩ cứu nước, văn học phát triển sôi nổi, theo

khuynh hướng và cảm hứng chủ nghĩa anh hùng cách mạng, vươn lên đỉnh

cao Thơ ca chống Mĩ tập trung vào chủ đề yêu nước, hình ảnh của đất nước

và nhân dân anh hùng Hình ảnh con người Việt Nam bộc lộ rõ bản lĩnh và nhân cách đẹp, trong đó nổi bật là hình ảnh của những người lính trực tiếp chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại , những người lính lái

xe, những cô gái TNXP, những bà mẹ VN anh hùng, những người mẹ, người chị…

- Truyện , kí, tiểu thuyết : Nguyễn Minh Châu với tiểu thuyết “Cửa sông”,

“Dấu chân người lính”, Nguyễn Khải với tiểu thuyết “Chiến sĩ”, Phan Tứ với

“Mẫn và tôi”, Anh Đức với “Hòn Đất”, Nguyễn Thi với “ Người mẹ cầm súng”, Nguyễn Sáng với “ Chiếc lược ngà”…

- Thơ ca: phát triển vô cùng rực rỡ : Tố Hữu có “ Ra trận”, “Máu và Hoa”, Chế Lan Viên có “ Hoa ngày thường- Chim báo bão”, và đặc biệt là xuất hiện một số nhà thơ trẻ tài năng và sung sức trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ như Phạm Tiến Duật với “ Vầng trăng-Quầng lửa” ( Bài thơ về tiểu đội xe không kính ), Xuân Quỳnh với “Gió Lào cát trắng”, Nguyễn Khoa Điềm với “Đất ngoại ô”, “Mặt đường khát vọng” ( Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”, Hay có thể kể đến một số tên tuổi đáng trân trọng khác như Lê Minh Khuê ( Những ngôi sao xa xôi- lớp 9) ,Thu Bồn, Bằng Việt, Vũ Quần Phương, Hữu Thỉnh, Lâm Thị Mĩ Dạ, Phan Thị Thanh Nhàn…

Miền Bắc trong giai đoạn này vẫn tiếp tục lao động sản xuất, trở thành hậu phương vững chắc cho miền Nam, các nhà văn , nhà thơ đi sâu vào thực tế, vào công cuộc xây dựng CNXH, viết về cuộc sống lao động của con người miền Bắc : Nguyễn Thành Long có “Giữa trong xanh” ( Lặng lẽ Sapa- Kì 1, Lớp 9)

C VAI TRÒ CỦA THẾ HỆ TRẺ VIỆT NAM TRONG LỊCH

SỬ ĐẤU TRANH VÀ XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC TỪ 1945-1975

Nhắc đến thế hệ trẻ, là nhắc đến những đoàn viên, thanh niên trẻ tuổi, họ là lực lượng xung kích, dưới ngọn cờ lãnh đạo của Đảng, đã không ngừng lớn mạnh, và xây dựng cho mình những truyền thống tốt đẹp, vẻ vang Và trong từng giai đoạn phát triển của lịch sử dân tộc, thì thế hệ trẻ Việt Nam đã khẳng định được vai trò không nhỏ của mình đối với đất nước:

a Trong giai đoạn từ năm 1945-1954 : Ngay trong phiên họp đầu tiên

của chính phủ lâm thời ngày 3/9/1945, chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ

3 nhiệm vụ chính mà toàn dân tộc phải tập trung giải quyết, đó là “ diệt giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm”

- Thanh niên Việt Nam đã cùng với nhân dân thực hiện mọi biện pháp : khai hoang phục hóa ruộng đất, tu sửa đê điều, trồng nông sản thu hoạch ngắn ngày, lập đội quyên góp thuốc men, lương thực…

- Thanh niên trẻ cũng là lực lượng nòng cốt trong chiến dịch chống nạn mù chữ như lời Bác Hồ dạy “ Công việc này, mong anh chị em sốt sắng giúp sức” Họ tình nguyện mở các lớp bình dân học vụ, chỉ sau 1 năm, đã có

hàng vạn lớp học được tổ chức, và giúp hơn 2 triệu người thoát nạn mù chữ.

- Ở Nam Bộ: Ngày 23/9/1945 Pháp tái xâm lược, những thanh niên trẻ lại nhanh chóng gia nhập đội cảm tử và các đơn vị vũ trang, bảo vệ chính quyền, ngăn bước tiến của giặc

-Từ 1947-1950 : Trước dã tâm xâm lược ngày càng trắng trợn của thực

dân Pháp, HN Thường vụ TW Đảng họp ngày 18 và 19/12/1946 đã quyết định phát động toàn dân đứng lên cầm vũ khí chống thực dân Pháp tái xâm lược Ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi “Toàn quốc kháng chiến” Hưởng ứng lời kêu gọi thiêng liêng của Bác Hồ và thực hiện chủ trương của Đảng, từ cuối 1946, phong trào thi đua yêu nước, góp phần đẩy mạnh cuộc kháng chiến “toàn dân, toàn diện, lâu dài, tự lực cánh sinh”

đã thu hút đông đảo ĐVTN cả nước trên tất cả các mặt trận quân sự, chính trị, kinh tế và văn hóa Thu đông năm 1950, TW Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh mở chiến dịch Biên Giới Trong suốt chiến dịch, tuổi trẻ trong các lực lượng vũ trang, lực lượng TNXP, dân công hỏa tuyến đã nêu cao

gương chiến đấu và phục vụ chiến đấu dũng cảm tuyệt vời La Văn Cầu nhờ đồng đội chặt cánh tay bị thương để tiếp tục chiến đấu Ngô Mây ôm bom ba càng lao vào đội hình giặc, đánh bom phủ đầu tạo điều kiện cho đơn vị tiêu diệt giặc Trần Văn Ơn hy sinh trong cuộc biểu tình của hơn

2000 HS – SV – giáo viên và 7000 nhân dân đòi đảm bảo an ninh cho

HS – SV đang học và trả tự do cho HS – SV bị bắt

- Từ 1951-1954 : Chiến thắng Biên giới (1950) đã cổ vũ mạnh mẽ tuổi trẻ

cả nước xông lên giết giặc lập công Đã có biết bao tấm gương chiến đấu ngoan cường, đầy mưu trí, anh dũng của thanh niên cả nước vì sự nghiệp kháng chiến thắng lợi, đất nước được giải phóng Đó là Võ Thị Sáu, người con gái Đất đỏ Trong khi thi hành nhiệm vụ diệt tên cai Tổng Tòng khét tiếng man rợ, chị bị sa vào tay giặc Chị bị tra khảo dã man, chết đi sống lại nhiều lần nhưng chị vẫn một mực không khai báo Không khai thác được gì, bọn chúng kết án tử hình và đem chị ra Côn Đảo xử bắn Chị là người phụ nữ đầu tiên và duy nhất thực dân Pháp xử bắn tại Côn Đảo

Tháng 3/1951, Từ an toàn khu Định Hóa, Bác đi kiểm tra việc sửa chữa đường Thái Nguyên- Cao Bằng, thăm lực lượng TNXP, Bác đã tặng TNXP bài thơ 4 câu :

“ Không có việc gì khó

Chỉ sợ lòng không bền

Đào núi và lấp biển

Quyết chí ắt làm nên:

Và sau này , bài thơ đã trở thành bài ca truyền thống của Đoàn

TNCSHCM

Tháng 12/1953, Trung ương Đảng quyết định mở cuộc tấn công vào cứ điểm Điện Biên Phủ Với tinh thần “tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”, tuổi trẻ lại một lần nữa để lại những tấm gương quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh

Đó là hình ảnh thanh niên cùng toàn dân tạo nên kỳ tích về vận tải : 628

xe ô tô lăn bánh liên tục suốt ngày đêm Bộ đội vận tải nêu cao tinh thần dũng cảm, khắc phục khó khăn, xe chạy không bật đèn trong đêm, vượt qua bom nổ chậm , bảo đảm một khối lượng vũ khí, đạn dược cho chiến dịch Đó là hình ảnh Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai cho đồng đội tiến lên Đó là hình ảnh Bế Văn Đàn lấy thân mình làm giá súng.Kéo pháo ra trận địa là kỳ công của “anh bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ chống Pháp Những cỗ pháo nặng hàng chục tấn được các chiến sĩ kéo qua đèo cao, dốc thẳm vào trận địa an toàn Tô Vĩnh Diện lấy thân mình cứu pháo

để pháo khỏi phải lao xuống vực Ngày 13/3/1954, chiến dịch Điện Biên Phủ bắt đầu Sau 55 ngày đêm, chiến dịch đã kết thúc thắng lợi Trong bài thơ “ Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”, nhà thơ Tố Hữu đã ca ngợi tinh thần chiến đấu của những con người trẻ tuổi anh dũng :

“Hoan hô chiến sĩ Điện Biên

Chiến sĩ anh hùng

Đầu nung lửa sắt

Năm mươi sáu ngày đêm

khoét núi, ngủ hầm,mưa dầm, cơm vắt

Máu trộn bùn non

Gan không núng

Chí không mòn!

Những đồng chí thân chôn làm giá súng

Đầu bịt lỗ châu mai

Băng mình qua núi thép gai

Ào ào vũ bão,

Những đồng chí chèn lưng cứu pháo

ngày đêm ra tiền tuyến

Mấy tầng mây gió lớn mưa to

Dốc Pha Đin, chị gánh anh thồ

Đèo Lũng Lô, anh hò chị hát

Dù bom đạn xương tan, thịt nát

Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh

b Trong giai đoạn 1954-1975 : Thời kỳ cả nước tiến hành xây dựng

CNXH ở miền Bắc, hoàn thành Cách mạng dân tộc dân chủ ở miền Nam và kháng chiến chống Mĩ cứu nước (1954 – 1975)

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, miền Bắc bước vào thời kỳ quá độ đi lên CNXH, miền Nam tạm thời là vùng tập kết lực lượng của quân đội Liên hiệp Pháp Thực tế đó của đất nước dẫn đến nhiệm vụ của thanh niên hai miền Nam Bắc cũng khác nhau

- Từ 1954- 1960 : Ở miền Bắc, đây là giai đoạn khắc phục hậu quả chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế – văn hóa – xã hội Sau khi Hiệp định Giơnevơ được ký kết (20/7/1954), Trung ương Đoàn đã chỉ đạo các tỉnh – thành Đoàn tổ chức lực lượng làm công tác tiếp quản các địa phương, tuyên truyền vận động nhân dân chống lại âm mưu dụ dỗ, cưỡng ép đồng bào di cư vào Nam, giúp đỡ đồng bào và thanh niên miền Nam di cư ra Bắc

Trong khi đó tại Miền Nam, nhân dân phải sống trong hoàn cảnh hết sức khốc liệt, gian nan do những chiến dịch Tố cộng, diệt Cộng của Mĩ- Diệm Nhân dân và thanh niên Miền Nam đoàn kết đấu tranh chống lại luật 10-59

mà Mỹ ban hành (lê máy chém đi sát hại đồng bào và thanh niên yêu nước, với phương châm “thà giết nhầm hơn bỏ sót”) Phong trào đấu tranh của đồng bào và thanh niên Miền Nam tiếp tục giữ vững và phát triển mạnh mẽ dưới nhiều hình thức như đòi hiệp thương tổng tuyển cử thống nhất Tổ quốc, đấu tranh chống khủng bố

Đến những năm 1958 – 1959, nhiều nhóm vũ trang tự vệ với lực lượng nòng cốt là đoàn viên thanh niên đã bí mật hình thành không chỉ ở vùng tự

do mà còn ngay trong lòng địch, thậm chí còn biến những “khu Trù Mật”,

“khu Dinh Điền” do địch lập ra thành làng chiến đấu, thành khu vực kiểm soát của ta

- Từ 1961-1965 : Đây là giai đoạn tuổi trẻ Miền Bắc bắt tay vào cuộc đua

“xung phong tình nguyện vượt kế hoạch 5 năm lần thứ nhất” Không chỉ là

để xây dựng miền Bắc mà phong trào xung phong vượt kế hoạch còn là hành động cụ thể nhất của tuổi trẻ đáp lời kêu gọi của Tổ quốc “Mỗi người phải làm bằng hai để đền đáp công ơn của đồng bào Miền Nam ruột thịt”

(Hồ Chí Minh) Phong trào được phát động đã khơi dậy một phong trào thi đua sôi nổi Tuổi trẻ đã phải trải qua muôn ngàn khó khăn, gian khổ và lập được nhiều thành tích xuất sắc

Tại Miền Nam, để đập tan âm mưu của địch, yêu cầu xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng miền Nam lớn mạnh vượt bậc, có tầm quan trọng đặc biệt Phong trào tòng quân tham gia bộ đội, đi TNXP, tham gia quân du kích, các đội biệt động…thu hút đông đảo thanh niên tham gia Giữa lúc phong trào đấu tranh của thanh niên Sài Gòn dâng cao, Mĩ- Ngụy đưa đồng chí đoàn viên chiến sĩ biệt động Sài Gòn Nguyễn Văn Trỗi, người đặt mìn trên cầu Công Lý giết hụt tên bộ trưởng Bộ quốc phòng Mỹ

Mc Namara ra xử bắn, làm dư luận cả nước và thế giới phẫn nộ

- Từ 1965- 1975 :

Những cống hiến xuất sắc của tuổi trẻ Việt Nam đưa sự nghiệp chống

Mĩ cứu nước đi đến toàn thắng

Khí thế của phong trào “Ba sẵn sàng” trong đoàn viên thanh niên Miền Bắc thể hiện trong chiến đấu, sản xuất, học tập, rèn luyện nâng lên thành sức mạnh vật chất to lớn Phong trào được lan rộng khắp nơi và thu hút đông đảo đoàn viên thanh niên tham gia Hàng triệu thanh niên “ba sẵn sàng” mong muốn trực tiếp cầm súng để bảo vệ Tổ quốc Phong trào tập luyện “Vai trăm cân, chân nghìn dặm” để “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” được thanh niên hưởng ứng rầm rộ Con đường Trường Sơn và chiếc gậy Trường Sơn đã trở thành niềm vinh dự và tự hào của tuổi trẻ Quân đội là trường học lớn để tuổi trẻ rèn luyện và lập công

“ Những buổi vui sao, cả nước lên đường,

Xao xuyến bờ tre, từng hồi trống giục

Xóm dưới làng trên, con trai con gái

Xôi nắm cơm đùm, ríu rít theo nhau

Súng nhỏ súng to, chiến trường chật chội

Tiếng cười hăm hở, đầy sông đầy cầu”

Đây cũng là thời kỳ tại miền Nam, Đại hội lần thứ nhất Đoàn TN cách mạng miền Nam được triệu tập vào tháng 3/1965 đã quyết định phát động phong trào “5 xung phong” trong toàn thể ĐVTN:

1 Xung phong tiêu diệt thật nhiều sinh lực địch

2 Xung phong tòng quân giết giặc

3 Xung phong trong các cuộc đấu tranh chính trị ở nông thôn cũng như

ở đô thị

4 Xung phong phục vụ tiền tuyến, vào các đội TNXP công tác phục

chiến trường.

5 Xung phong sản xuất nông nghiệp ở nông thôn

TNXP với tinh thần “không tiền tuyến, không hậu phương, đâu Đảng cần TNXP có mặt” và “đánh địch mà đi, mở đường mà tiến” đã lập nên nhiều kỳ tích phi thường trong nhiệm vụ bảo vệ giao thông vận tải thông suốt, kịp thời Giai đoạn này TNXP được thành lập trên mảnh đất thành đồng chiến đấu Đặc biệt trong giai đoạn này có tới 60 – 70% TNXP là nữ

vì với các chị “Nam thanh niên được tham gia bộ đội, tham gia các ngành

đã nhiều rồi, nay phải nhường phần cho nữ thanh niên” Giai đoạn này, tiêu biểu là hình ảnh của 10 cô gái ở ngã ba Đồng Lộc ( Hà Tĩnh)

( Phạm Tiến Duật là nhà thơ có nhiều nhất những vần thơ viết về những Người lính lái xe và đặc biệt là những cô gái TNXP )

Cuối năm 1974 và đầu năm 1975, cục diện chiến trường và tình hình so sánh lực lượng ở miền Nam nhanh chóng thay đổi có lợi cho cách mạng, củng cố thêm quyết tâm cho chiến lược giải phóng hoàn toàn miền Nam Cuối cùng, chỉ trong 55 ngày đêm chiến đấu với khí thế “thần tốc, táo bạo, bất ngờ, quyết thắng”, ĐVTN và quân dân cả nước đã làm nên những chiến thắng tung bừng trong các chiến dịch Tây Nguyên, Huế – Đà Nẵng

và chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, hoàn thành sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Thành phố Sài Gòn, nơi 64 năm trước Bác Hồ

ra đi tìm đường cứu nước nay đã vĩnh viễn trở về với nhân dân nước Việt Nam độc lập thống nhất

PHẦN II: NỘI DUNG :

1954, tập kết ra Bắc, công tác ở Hội nhà văn Việt Nam, chuyên về sáng tác và biên tập Những truyện ngắn của Nguyễn Thành Long không gân guốc, gai góc mà thường pha chất kí, mang vẻ đẹp trong trẻo, thơ mộng

- Bút danh khác : Lưu Quỳnh, Phan Minh Thảo.

- Tác phẩm chính: Bát cơm Cụ Hồ ( 1955 ), Những tiếng vỗ cánh ( 1967 ), Giữa trong xanh (1972)…

2 Hoàn cảnh sáng tác truyện :

Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa là kết quả trong chuyến đi lên Lào Cai trong mùa

hè năm 1970, sau này in trong tập Giữa trong xanh (1972) của Nguyễn Thành Long Đây là một truyện ngắn tiêu biểu ở đề tài viết về cuộc sống mới hoà bình, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc

3 Thế hệ trẻ Việt Nam trong tác phẩm thể hiện qua hai nhân vật thanh niên

trẻ, đó là Anh thanh niên và Cô kĩ sư nông nghiệp, nhưng chủ yếu là qua nhân vật Anh thanh niên Qua hai nhân vật này, ta có thể thấy được những nét đẹp của tuổi trẻ Việt Nam trong công cuộc xây dựng CNXH ở Miền Bắc ; Phẩm chất của hai nhân vật này chính là tiêu biểu cho những phẩm chất của thế hệ trẻ Việt Nam

4 Những phẩm chất :

4.a Thế hệ trẻ Việt Nam trong lao động sản xuất trước hết là những con người yêu công việc, suy nghĩ đúng đắn về công việc của mình,lao động miệt mài , hăng say, cống hiến lặng thầm:

- Anh thanh niên 27 tuổi, làm công tác “ khí tượng kiêm vật lý địa cầu”, có nhiệm vụ “ đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất”, và nhiệm vụ - công việc của anh vô cùng có ý nghĩa “ góp phần vào việc dự báo trước thời tiết hằng ngày, phục vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu ” Công việc gian khổ, vất vả nhưng anh rất yêu, anh coi công việc là bạn, là niềm vui :

“Vả, khi ta làm việc , ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được…công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi, cháu buồn đến chết mất” Một suy nghĩ đúng đắn và đáng khâm phục

-Anh sống một mình trên đỉnh Yên Sơn cao 2600, anh suy nghĩ về việc mình đang làm : “ Mình sinh ra là gì, mình đẻ ở đâu, mình vì ai mà làm việc”…

- Anh say mê, miệt mài với công việc của mình ( suốt 4 năm sống và làm việc trên đỉnh Yên Sơn)

-Và anh công hiến sức mình một cách lặng thầm ( anh chỉ được gọi là anh thanh niên, chứ anh không có một cái tên cụ thể )

4.b Thế hệ trẻ Việt Nam là những con người sống có lý tưởng cao đẹp, sẵn sàng hi sinh lợi ích niềm vui riêng tư để theo đuổi lý tưởng cống hiến :

-Anh thanh niên sống một mình trên đỉnh núi cao đã 4 năm, cuộc sống cô độc khiến cho anh vô cùng “thèm người” Muốn nghe chuyện dưới xuôi, để vơi bớt nỗi thèm người, anh tìm cách ngả thân cây chắn đường mong được gặp người Anh hi sinh tuổi trẻ của mình cho công việc Lý tưởng của Anh là làm việc để cống hiến, cho quê hương, cho đất nước: “ Mình sinh ra là gì, mình đẻ

ở đâu, mình vì ai mà làm việc…” Như vậy ta có thể hiểu, Anh thanh niên tâm niệm mình làm việc là để cống hiến cho quê hương, cho đất nước

- Cô kĩ sư trẻ, mới ra trường, tình nguyện lên Ty nông nghiệp Lai Châu nhận công tác Anh người yêu của cô không muốn Nhận ra sự nhạt nhẽo trong mối tình ấy, cô chia tay Và khi gặp được người thanh niên có cùng lý tưởng cống hiến sức trẻ như mình, cô đã cảm thấy “ bàng hoàng”, cô “ đánh giá đúng hơn mối tình nhạt nhẽo mà cô đã bỏ, và yên tâm hơn về quyết định của mình”…

4.c Thế hệ trẻ Việt Nam trong lao động là những con người trẻ trung, sôi nổi, yêu đời, yêu cuộc sống :

- Anh thanh niên mới 27 tuổi, anh sống một mình, nhưng không hề cô đơn, bởi anh có công việc là bạn “ ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được.”, anh có sách để trò chuyện, anh tâm sự với cô kĩ sư : “ Và cô cũng thấy đấy, lúc nào tôi cũng có người trò chuyện Nghĩa là có sách ấy mà” Anh yêu cuộc sống của mình, anh sắp xếp cuộc sống của mình rất gọn gàng, ngăn nắp

Ta hãy nhớ lại cuộc sống độc thân của anh thể hiện qua mắt nhìn của nhà họa

sĩ : “Một căn nhà ba gian, sạch sẽ, với bàn ghế, sổ sách, biểu đồ, thống kê, máy bộ đàm Cuộc đời riêng của anh thu gọn lại một góc trái gian với một chiếc giường con, một bàn học, một giá sách” Và sống một mình, nhưng anh vẫn trồng hoa để làm đẹp thêm cho cuộc sống “Hoa dơn, hoa thược dược , vàng, tím, đỏ, hồng phấn, tổ ong…”, anh nuôi gà để cải thiện cuộc sống, bằng chứng là làn trứng ở cuối truyện: “ cháu có bao nhiêu là trứng, ăn không xuể”

- Cô kĩ sư cũng vừa mới ra trường, đoán chừng 22,23 tuổi, cũng là “ đoàn viên”, cũng trẻ trung, với anh thanh niên, cô thấy như gặp được người bạn, khi anh thanh niên cắt hoa cho cô, nhìn thấy hoa , cô “ quên mất e lệ, chạy đến bên người con trai đang cắt hoa, và tự nhiên, cô đỡ lấy”., rồi cô ôm bó hoa ấy” nhìn thẳng vào mặt anh” Cuộc nói chuyện với anh thanh niên khiến cho tâm hồn cô xao xuyến “ một ấn tượng hàm ơn khó tả dạt lên trong lòng cô” , cô “ loay hoay tìm trong túi xách của mình một món đồ để “ kỉ niệm lần gặp gỡ này”…

4.d Thế hệ trẻ Việt Nam trong lao động còn là những con người cởi mở, chân thành:

Anh thanh niên khi được bác lái xe đưa cho cuốn sách, đã “ mừng quýnh, cười cười…” và khi được giới thiệu gặp ông họa sĩ và cô kĩ sư , anh “ đỏ mặt,

rõ ràng luống cuống”…anh đon đả “ Vâng, mời bác và cô lên chơi Nhà cháu kia…”, rồi anh về trước cắt hoa cho người con gái “ Anh con trai, rất tự nhiên như với một người bạn đã quen thân, trao bó hoa vừa cắt cho người con gái…rồi anh rất chân thành bảo cô rằng “ Tôi cắt thêm mấy cành nữa Rồi cô muốn cắt bao nhiêu nữa, tùy ý Cô cứ cắt một bó rõ to vào Có thể cắt hết, nếu cô thích” Anh coi cuộc gặp gỡ này là một sự trọng đại “ Tôi không biết kỉ niệm thế nào cho thật long trọng ngày hôm nay …”.

+ Anh kể cho ông họa sĩ và cô kĩ sư về công việc của mình, không hề giấu diếm, khách sáo, Anh tiếp chuyện ông họa sĩ thật lễ phép, anh khiêm tốn từ chối được vẽ, anh chân thành từ cả cái cách anh tặng làn trứng cho hai ông con “Anh ấn cái làn vào tay bác già …Cái này để ăn trưa cho bác, cho cô và bác lái xe, cháu có bao nhiêu là trứng, ăn không xuể…” Những điều anh kể,

sự cởi mở chân thành và những suy nghĩ của anh khiến cho ông họa sĩ cảm nhận được về anh “ người con trai ấy đáng yêu thật …”

* Nghệ thuật : Vẻ đẹp của 2 nhân vật, tiêu biểu là anh thanh niên, được bộc lộ

trong một tình huống gặp gỡ bất ngờ trên đường lên Sa pa, đó là tình huống tự nhiên rất hợp lý, cách kể chuyện cũng rất tự nhiên; nhân vật được miêu tả từ nhiều điểm nhìn, nhưng chủ yếu là từ con mắt của một nhà họa sĩ Ngôn ngữ giàu chất thơ và chất họa có sự kết hợp giữa chất tự sự, trữ tình và bình luận Truyện thể hiện sự tinh tế nhẹ nhàng của ngòi bút Nguyễn Thành Long

B HÌNH ẢNH THẾ HỆ TRẺ TRONG CHIẾN ĐẤU, THỂ

HIỆN QUA HAI TÁC PHẨM : “ BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH” CỦA PHẠM TIẾN DUẬT, VÀ

“ NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI” CỦA LÊ MINH KHUÊ :

I.TRONG TÁC PHẨM “ BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH” :

1 Tác giả :

- Phạm Tiến Duật (1941-2007),quê Thanh Ba, Phú Thọ

- 1964, sau khi tốt nghiệp khoa Ngữ văn của trường Đại học Tổng hợp Hà Nội ông gia nhập binh đoàn vận tải Trường Sơn và hoạt động trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm chống Mĩ

- Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ các nhà thơ trẻ

trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước

- Với quan niệm “chủ yếu đi tìm cái đẹp từ trong những diễn biến sôi động của cuộc sống”, Phạm Tiến Duật đưa tất cả những chất liệu hiện thực của

cuộc sống chiến trường vào trong thơ Cách tiếp cận và khai thác chất thơ từ hiện thực ấy đã đem lại cho thơ Phạm Tiến Duật một giọng điệu sôi nổi, trẻ trung, hồn nhiên, hóm hỉnh, tinh nghịch mà sâu sắc.

- Thơ Phạm Tiến Duật tập trung thể hiện hình ảnh thế hệ trẻ trong cuộc kháng

chiến chống Mĩ qua các hình tượng người lính lái xe và cô thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn.

- Những tập thơ chính:

• Vầng trăng quầng lửa (thơ, 1970), nổi tiếng nhất với tác phẩm

"Bài thơ về tiểu đội xe không kính"

• Ở hai đầu núi (thơ, 1981)

• Vầng trăng và những quầng lửa (thơ, 1983)

• Thơ một chặng đường (tập tuyển, 1994)

• Nhóm lửa (thơ, 1996)

• Tiếng bom và tiếng chuông chùa (trường ca, 1997)

• Tuyển tập Phạm Tiến Duật (in xong đợt đầu ngày 17-11-2007, khi

Phạm Tiến Duật đang ốm nặng)

- Ông được ca tụng là “con chim lửa của Trường Sơn huyền thoại”, “cây săng

lẻ của rừng già”, “nhà thơ lớn nhất thời chống Mĩ” Thơ ông thời chống Mĩ từng được đánh giá là “có sức mạnh của một sư đoàn”

2 Tác phẩm:

- Bài thơ về tiểu đội xe không kính nằm trong chùm thơ của Phạm Tiến Duật

được tặng giải Nhất cuộc thi thơ của báo Văn nghệ năm 1969-1970 Chùm thơ đã khẳng định giọng thơ riêng của ông Sau này bài thơ được đưa vào tập

thơ “ Vầng trăng quầng lửa” (1970) của tác giả.

-Bài thơ được sáng tác trong thời kì cuộc kháng chiến chống Mĩ đang diễn ra rất gay go, ác liệt Từ khắp các giảng đường đại học, hàng ngàn sinh viên đã gác bút nghiên để lên đường đánh giặc, và điểm nóng lúc đó là tuyến đường Trường Sơn – con đường huyết mạch nối liền hậu phương với tiền tuyến Ở

đó, không lực Hoa Kì ngày đêm trút bom, vãi đạn hòng ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho chiến trường miền Nam.Vượt qua mưa bom bão đạn của kẻ thù, đoàn xe vận tải vẫn ngày đêm bất chấp gian khổ và hi sinh để ra trận Phạm Tiến Duật đã ghi lại những hình ảnh tiêu biểu của nơi khói lửa Trường Sơn Và qua bài thơ, ta thấy toát lên vẻ đẹp của tuổi trẻ Việt Nam qua hình ảnh tuổi trẻ Việt Nam- người lính lái xe ở Trường Sơn trong những năm chống Mĩ

có PTD đưa vào trong thơ của mình một hình ảnh thơ hiện thực đến trần trụi ( chất liệu hiện thực) Kết hợp với cách lý giải rất chân thành , tự nhiên “ Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi”, và các điệp từ “ không” :

Không có kính, rồi xe không có đènKhông có mui xe thùng xe có xướcPTD đã làm toát lên một nền hiện thực : đó là sự tàn phá ác liệt , sự hủy diệt

dữ dội của chiến tranh

-Song, chính từ hiện thực khốc liệt, gian khổ đó, lại là cơ sở để bộc lộ phẩm chất hiên ngang, dũng cảm của lính lái xe Xe không kính , bao nhiêu là khó khăn, bao nhiêu là nguy hiểm rình rập, vậy mà những người lính trẻ ấy không

hề run sợ, họ ung dung bình tĩnh đường hoàng “ ung dung buồng lái ta ngồi, nhìn đất, nhìn trời,nhìn thẳng”…Sự ung dung , và cái nhìn thẳng chứng tỏ sự làm chủ, chủ động sau tay lái

- Xe không kính, khó khăn mà ngày nào cũng gặp, đó là bụi đường, mưa xối

mà bụi, mưa Trường Sơn thì kinh khủng :

“ Không có kính…có bụi

Bụi phun trắng như người già

Không có kính,…ướt áo

Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời”

Bụi Trường Sơn nhiều đến nỗi “phun tóc trắng như người già”, nhuộm trắng

cả mái đầu xanh, rồi mưa thì xối xả, dữ dội, nhất là mưa mùa hè ( PTD từng viết : Anh lên xe, trời đổ cơn mưa/ Cái gạt nước xua đi nỗi nhớ), mưa khiến cho áo ướt sũng “ như ngoài trời”, có nhà thơ cũng viết:

“ Trường Sơn đông nắng, tây mưa

Ai chưa đến đó như chưa rõ mình”,

thế mà những chàng trai trẻ ấy vẫn bất chấp vượt qua, bằng một thái độ vui

vẻ, phớt lờ Khó khăn nguy hiểm trước tay lái , biến thành niềm vui sau tay lái Họ coi khó khăn nguy hiểm của mình chính là cuộc sống, không có, có khi lại không bình thường :

“ Cái vết thương xoàng mà đi viện

Hàng còn chờ đó, tiếng xe reo

Nằm ngửa nhớ trăng, nằm nghiêng nhớ bến

Nôn nao ngồi dậy nhớ lưng đèo”

( Nhớ, Phạm Tiến Duật )

3 b Tuổi trẻ Việt Nam trong kháng chiến chống Mĩ là những con người trẻ tuổi, trẻ trung, lãng mạn, lạc quan, yêu đời :

- Cánh lính lái xe Trường Sơn thủa đó, hầu hết là những chàng trai trẻ tuổi có

học vấn, có tri thức, vừa rời ghế nhà trường, tuổi chỉ mười tám, đôi mươi.

“Chúng tôi đi không tiếc cuộc đời mình

Nhưng tuổi hai mươi làm sao không tiếc

Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi còn chi Tổ quốc”

(Thanh Thảo)

vẫn giữ nguyên vẹn những nét trẻ trung yêu đời đó , dù cho chiến trường khốc liệt, họ vẫn cười, vẫn tinh nghịch , lạc quan Mặc cho bụi đường “ phun tóc trắng như người già”, vẫn “ phì phèo châm điếu thuốc”(vừa hút vừa nhả

khói) ,và nhìn khuôn mặt lấm lem bụi của nhau mà cười sảng khoái hết cỡ

“ha ha” Trên mỗi cung đường gian khổ, mưa xối ướt áo, thái độ của họ vẫn lạc quan, phớt đời, “ ừ thì có bụi ” “ừ thì ướt áo”, “ “ mưa ngừng gió lùa khô mau thôi”, cách đối mặt qua khẩu ngữ “ ừ thì” thật phớt, tôn lên chất lính bình

dị đáng yêu mà anh hùng của những chàng trai trẻ, Và như chính tác giả Phạm Tiến Duật, trong một bài thơ khác, có viết “ Đường ra trận mùa này đẹp lắm”, những người lính trẻ có một cái nhìn đầy lạc quan lãng mạn ( đằng sau hiện thực thật khốc liệt):

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng

Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim

Như sa, như ùa vào buồng lái.

 Sau tay lái của chiếc xe không có kính chắn gió nên các yếu tố về thiên nhiên, chướng ngại vật rơi rụng, quăng ném, va đập vào trong buồng lái Song, quan trọng hơn là các anh có được cảm giác như bay lên, hòa mình với thiên nhiên rồi được tự do giao cảm, chiêm ngưỡng thế giới bên ngoài Có rất nhiều cảm giác thú vị đến với người lính trên những chiếc xe không có kính Thiên nhiên, vạn vật dường như cũng bay theo ra chiến trường Tất cả điều này đã giúp người đọc cảm nhận được ở các anh nét hào hoa, kiêu bạc, lãng mạn và yêu đời của những người trẻ tuổi Tất cả là hiện thực nhưng qua cảm nhận của nhà thơ đã trở thành những hình ảnh lãng mạn đầy chất thơ

3 c Tuổi trẻ Việt Nam trong kháng chiến chống Mĩ có tình đồng đội thắm thiết gắn bó, yêu thương nhau như anh em một nhà :

- Chính sự khốc liệt của chiến tranh đã tạo nên “Tiểu đội xe không kính” Những chiếc xe từ khắp mọi miền Tổ quốc về đây họp thành tiểu đội Họ bắt tay nhau Cái “bắt tay” thật đặc biệt “Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi” Xe không kính lại trở thành điều kiện thuận lợi để các anh thể hiện tình cảm Cái bắt tay thể hiện niềm tin, truyền cho nhau sức mạnh, bù đắp tinh thần cho những thiếu thốn về vật chất mà họ phải chịu đựng Có sự gặp gỡ với ý thơ của Chính Hữu trong bài thơ “Đồng chí” : “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay” nhưng hồn nhiên hơn, trẻ trung hơn

- Gắn bó trong chiến đấu, họ càng gắn bó trong đời thường Sau những phút nghỉ ngơi thoáng chốc và bữa cơm hội ngộ, những người lính lái xe đã xích lại thành gia đình: Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời

Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy

Cách định nghĩa về gia đình thật lính, thật tếu, hóm mà thật chân tình sâu sắc

Đó là gia đình của những người lính trẻ cùng chung nhiệm vụ, lí tưởng chiến đấu, coi nhau như ruột thịt

3 d Tiêu biểu nhất, Tuổi trẻ Việt Nam trong kháng chiến chống Mĩ có một lòng yêu nước cháy bỏng tha thiết, niềm tin mãnh liệt, và ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam sắt đá:

- Mang trong mình một “trái tim”sôi trào nhiệt huyết, căm thù giặc, những người lính trẻ cứ “ lại đi, lại đi”, miệt mài trên con đường ra trận, họ đặt niềm tin mãnh liệt vào một bầu trời “xanh” hòa bình, vào sự tất thắng của cuộc

kháng chiến Hình ảnh Trái tim được dùng với nghĩa hoán dụ, đó là trái tim

yêu nước tha thiết cháy bỏng, với niềm tin mãnh liệt vào chiến thắng và quyết tâm chiến đấu để giải phóng miền Nam Có trái tim, xe trở thành một cơ thể sống Ta đã hiểu vì sao cả đoàn xe có thể vượt qua dãy Trường Sơn khói lửa, bởi cội nguồn sức mạnh của xe kết tụ lại trong trái tim gan góc, kiên cường, giàu bản lĩnh, nhân hậu và chan chứa yêu thương Hình ảnh này tạo cho câu

thơ một tứ thơ mới đầy bất ngờ, đó là trái tim cầm lái Câu thơ trong vắt như

tâm hồn người lính trẻ, như khát vọng, tình yêu họ gửi lại cho cuộc đời

- Khát vọng, yêu nước, tình yêu thương, căm thù… chính là động lực thôi thúc những người lính trẻ sẵn sàng hi sinh để giải phóng miền Nam thống nhất đất nước Câu thơ cuối cùng ngoài có ý nghĩa khẳng định ý chí quyết tâm chiến đầu giải phóng Miền Nam, còn muốn hướng con người về chân lý thời đại: sức mạnh quyết định chiến thắng không phải là vũ khí mà là con người giàu ý chí, anh hùng, quyết thắng