Bài 6 Tính dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu

Tính dễ bị tổn thương TBTTTKhái ni m: ệm: trong t ng b i c nh c th c a xã h i, môi tr ừng bối cảnh cụ thể của xã hội, môi trường sống, BĐKH ố các phương pháp nghiên cứu ản của ụ thể của

N i dung môn h c ội dung môn học ọc

• Ch ương 1: Đại cương về BĐKH ng 1: Đ i c ại cương về BĐKH ương 1: Đại cương về BĐKH ng v BĐKH ề BĐKH

• Ch ương 1: Đại cương về BĐKH ng 2: Nguyên nhân, bi u hi nvà k ch b n c a ểu hiệnvà kịch bản của ệnvà kịch bản của ịch bản của ản của ủa

BĐKH

• Ch ương 1: Đại cương về BĐKH ng 3: Tác đ ng c a BĐKH ội dung môn học ủa

• Ch ương 1: Đại cương về BĐKH ng 4: Các gi i pháp ng phó v i BĐKH ản của ứng phó với BĐKH ới BĐKH

• Ch ương 1: Đại cương về BĐKH ng 5: M t s các ph ội dung môn học ố các phương pháp nghiên cứu ương 1: Đại cương về BĐKH ng pháp nghiên c u ứng phó với BĐKH

ng phó v i BĐKH

Chương 3: Tác động của BĐKH

• Bài 6: Tác đ ng c a BĐKH trên th gi i ộng của BĐKH trên thế giới ủa BĐKH trên thế giới ế giới ới

• Bài 7: Tác đ ng c a BĐKH Vi t Nam ộng của BĐKH trên thế giới ủa BĐKH trên thế giới ở Việt Nam ệt Nam

• Bài 8: Tính d b t n th ễ bị tổn thương, mức độ tổn ị tổn thương, mức độ tổn ổn thương, mức độ tổn ương, mức độ tổn ng, m c đ t n ức độ tổn ộng của BĐKH trên thế giới ổn thương, mức độ tổn

th ương, mức độ tổn ng và các ch s đo m c đ t n th ỉ số đo mức độ tổn thương ố đo mức độ tổn thương ức độ tổn ộng của BĐKH trên thế giới ổn thương, mức độ tổn ương, mức độ tổn ng

Tính dễ bị tổn thương (TBTTT)

Khái ni m: ệm:

trong t ng b i c nh c th c a xã h i, môi tr ừng bối cảnh cụ thể của xã hội, môi trường sống, BĐKH ố các phương pháp nghiên cứu ản của ụ thể của xã hội, môi trường sống, BĐKH ểu hiệnvà kịch bản của ủa ội dung môn học ường sống, BĐKH ng s ng, BĐKH ố các phương pháp nghiên cứu

(RonBenioff, 1996)

- TBDTT là s ựng giải pháp nh y c m ạy cảm ả năng tiềm tàng và sự ảnh hưởng c a h th ng t nhiên hay xã h i do nh ng ủa ệnvà kịch bản của ố các phương pháp nghiên cứu ựng giải pháp ội dung môn học ững thi t h i lâu dài t BĐKH (IPCC, 1997) ệnvà kịch bản của ại cương về BĐKH ừng bối cảnh cụ thể của xã hội, môi trường sống, BĐKH

- TDBTT là m c đ ức độ ộ (degree) mà đó m t h th ng ở đó một hệ thống ội dung môn học ệnvà kịch bản của ố các phương pháp nghiên cứu d b nh ễ bị ảnh ị ảnh ả năng tiềm tàng và sự ảnh hưởng

h ưởng ng và không th ng phó ể ứng phó ức độ v i các tác đ ng tiêu c c c a bi n ới BĐKH ội dung môn học ựng giải pháp ủa ến

đ i khí h u, g m các dao đ ng theo quy lu t và các thay đ i c c ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ội dung môn học ậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ựng giải pháp

có kh năng ch ng ch u ả năng tiềm tàng và sự ảnh hưởng ống chịu ị ảnh tr ưới BĐKH c nh ng tác đ ng tiêu c c c a BĐKH ững ội dung môn học ựng giải pháp ủa (IPCC, 2007)

Tính dễ bị tổn thương (TBTTT)

Các y u t c b n c a TDBTT: ếu tố cơ bản của TDBTT: ố cơ bản của TDBTT: ơ bản của TDBTT: ản của TDBTT: ủa TDBTT:

- M c đ t n th t, suy thoái -> ứng phó với BĐKH ội dung môn học ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ất, suy thoái ->

đ nh y c m ộ nhạy cảm ạy cảm ản của TDBTT:

- M c đ ch ng ch u, ph c h i, ứng phó với BĐKH ội dung môn học ố các phương pháp nghiên cứu ịch bản của ụ thể của xã hội, môi trường sống, BĐKH ồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực

ng phó

* Đ i t ố các phương pháp nghiên cứu ượng gây tổn thương: các mối đe doạ bên ng gây t n th ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ương 1: Đại cương về BĐKH ng: các m i đe do bên ố các phương pháp nghiên cứu ại cương về BĐKH

ngoài (BĐKH, thiên tai,…) -> đ ph i nhi m ộ nhạy cảm ơ bản của TDBTT: ễm

*Đ i t ố các phương pháp nghiên cứu ượng gây tổn thương: các mối đe doạ bên ng b t n th ịch bản của ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ương 1: Đại cương về BĐKH ng: + con ng ường sống, BĐKH i

+ môi tr ường sống, BĐKH ng và HST + ngành kinh tến

+ h th ng xã h i ệnvà kịch bản của ố các phương pháp nghiên cứu ội dung môn học

Tính dễ bị tổn thương

M i quan h gi a các y u t c b n c a TDBTT ố cơ bản của TDBTT: ệm: ữa các yếu tố cơ bản của TDBTT ếu tố cơ bản của TDBTT: ố cơ bản của TDBTT: ơ bản của TDBTT: ản của TDBTT: ủa TDBTT:

Tính dễ bị tổn thương

TDBTT (Vulnerability) có th đ ể được biểu thị là hàm của độ phơi ược biểu thị là hàm của độ phơi c bi u th là hàm c a đ ph i ể được biểu thị là hàm của độ phơi ị tổn thương, mức độ tổn ủa BĐKH trên thế giới ộng của BĐKH trên thế giới ơng, mức độ tổn

nhi m (Exposure), đ nh y (Sensitivity) và kh năng thích ng ễ bị tổn thương, mức độ tổn ộng của BĐKH trên thế giới ạy (Sensitivity) và khả năng thích ứng ả năng thích ứng ức độ tổn

(Adaptation Capacity)

V = f(E, S, AC)

trong đó,

bi n đ i th i ti t; ến ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ờng sống, BĐKH ến

• đ nh y c m (Sensitivity) ộ nhạy cảm ạy cảm ản của TDBTT: là m c đ c a m t h th ng ch u tác ứng phó với BĐKH ội dung môn học ủa ội dung môn học ệnvà kịch bản của ố các phương pháp nghiên cứu ịch bản của

đ ng (tr c ti p ho c gián ti p) có l i cũng nh b t l i b i các tác ội dung môn học ựng giải pháp ến ặc gián tiếp) có lợi cũng như bất lợi bởi các tác ến ợng gây tổn thương: các mối đe doạ bên ư ất, suy thoái -> ợng gây tổn thương: các mối đe doạ bên ở đó một hệ thống

th ng nh m thích nghi v i BĐKH(bao g m s thay đ i c c đoan ố các phương pháp nghiên cứu ằm thích nghi với BĐKH(bao gồm sự thay đổi cực đoan ới BĐKH ồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ựng giải pháp ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ựng giải pháp

c a khí h u), nh m gi m thi u các thi t h i, khai thác y u t có ủa ậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ằm thích nghi với BĐKH(bao gồm sự thay đổi cực đoan ản của ểu hiệnvà kịch bản của ệnvà kịch bản của ại cương về BĐKH ến ố các phương pháp nghiên cứu

l i ho c đ phù h p v i tác đ ng c a bi n đ i khí h u ợng gây tổn thương: các mối đe doạ bên ặc gián tiếp) có lợi cũng như bất lợi bởi các tác ểu hiệnvà kịch bản của ợng gây tổn thương: các mối đe doạ bên ới BĐKH ội dung môn học ủa ến ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực

Tính dễ bị tổn thương

TDBTT là s k t h p c a các y u t v m c đ ph i ự kết hợp của các yếu tố về mức độ phơi ế giới ợc biểu thị là hàm của độ phơi ủa BĐKH trên thế giới ế giới ố đo mức độ tổn thương ề mức độ phơi ức độ tổn ộng của BĐKH trên thế giới ơng, mức độ tổn nhi m (Exposure), đ nh y c m (Suscepbility) và ễ bị tổn thương, mức độ tổn ộng của BĐKH trên thế giới ạy (Sensitivity) và khả năng thích ứng ả năng thích ứng

TTDBTT = M c đ ph i nhi m(Exposure) x M c đ nh y c m (Suscepbility) ức độ ộ ơi nhiễm(Exposure) x Mức độ nhạy cảm (Suscepbility) ễ bị ảnh ức độ ộ ạy cảm ả năng tiềm tàng và sự ảnh hưởng

Kh năng thích ng (Coping Capacity) ả năng tiềm tàng và sự ảnh hưởng ức độ

Ngu n: ồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực Theo Vi n Gi m thi u Thiên Tai (Disaster Reduction Institute – DRI) ệt Nam ả năng thích ứng ể được biểu thị là hàm của độ phơi

Tính dễ bị tổn thương

TDBTT có th đ ểu hiệnvà kịch bản của ượng gây tổn thương: các mối đe doạ bên c bi u th là hàm c a các ểu hiệnvà kịch bản của ịch bản của ủa tác đ ng ti m tàng (Potential Impacts – PI) và ội dung môn học ề BĐKH

kh năng thích ng (Adaptation Capacity):  ản của ứng phó với BĐKH

TDBTT = Tác đ ng ti m tàng (PI) – Kh ộ ềm tàng và sự ảnh hưởng ả năng tiềm tàng và sự ảnh hưởng

Đánh giá TDBTT

• Đánh giá TDBTT kinh tến

• Đánh giá TDBTT môi tr ường sống, BĐKH ng

• Đánh giá TDBTT xã h i ội dung môn học

• Đánh giá TDBTT con ng ường sống, BĐKH i

• Đánh giá TDBTT do BĐKH

Đánh giá TDBTT kinh tế (Economic Vulnerability Index- EVI)

- Quy mô dân số các phương pháp nghiên cứu

m t qu c gia đ đ t đội dung môn học ố các phương pháp nghiên cứu ểu hiệnvà kịch bản của ại cương về BĐKH ượng gây tổn thương: các mối đe doạ bên c m t ph n th trội dung môn học ần thị trường thế giới) ịch bản của ường sống, BĐKH ng th gi i)ến ới BĐKH

hoá)

- S b t n trong s n xu t nông nghi pựng giải pháp ất, suy thoái -> ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ản của ất, suy thoái -> ệnvà kịch bản của

- S b t n trong xu t kh u hàng hoá và d ch vựng giải pháp ất, suy thoái -> ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ất, suy thoái -> ẩu hàng ịch bản của ụ thể của xã hội, môi trường sống, BĐKH

Đánh giá TDBTT môi trường (Environmental Vulnerability Index – EVI)

• Nhóm ch th : ỉ thị: ịch bản của

- BĐKH

- Đa d ng sinh h c ại cương về BĐKH ọc

- N ưới BĐKH c

- Nông nghi p và thu s n ệnvà kịch bản của ỷ lệ sản phẩm nông-lâm-ngư trong GDP ản của

- Khía c nh s c kho ại cương về BĐKH ứng phó với BĐKH ẻ

- Sa m c hoá ại cương về BĐKH

- Th m ho t nhiên ản của ại cương về BĐKH ựng giải pháp

Đánh giá TDBTT xã hội

Có 2 ph ương 1: Đại cương về BĐKH ng pháp chính:

1 Thi t k mô hình di n t t n th ến ến ễn tả tổn thương và ản của ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ương 1: Đại cương về BĐKH ng và

nguyên nhân gây t n th ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ương 1: Đại cương về BĐKH ng

2 Phát tri n các ch th và ch s đ xây d ng ểu hiệnvà kịch bản của ỉ thị: ịch bản của ỉ thị: ố các phương pháp nghiên cứu ểu hiệnvà kịch bản của ựng giải pháp

b n đ t n th ản của ồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ương 1: Đại cương về BĐKH ng

Đánh giá TDBTT xã hội

Ngu n: Mô hình PAR (Wisner ồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực et al 2004)

Đánh giá TDBTT con người

• Các y u t nh h ến ố các phương pháp nghiên cứu ản của ưở đó một hệ thống ng đ n TDBTT con ng ến ường sống, BĐKH i

g m: quy mô dân s và tu i tác, đói nghèo, y t , ồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ố các phương pháp nghiên cứu ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ến toàn c u hoá th ần thị trường thế giới) ương 1: Đại cương về BĐKH ng m i và vi n tr , xung đ t, ại cương về BĐKH ệnvà kịch bản của ợng gây tổn thương: các mối đe doạ bên ội dung môn học thay đ i chính tr , s phát tri n KHCN (UNEP, ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ịch bản của ựng giải pháp ểu hiệnvà kịch bản của 2010)

• Ví d v ch s đánh giá TDBTT con ng ụ thể của xã hội, môi trường sống, BĐKH ề BĐKH ỉ thị: ố các phương pháp nghiên cứu ường sống, BĐKH i:

Index-HSI)

+ Ch s đo s b t n c a con ng ỉ thị: ố các phương pháp nghiên cứu ựng giải pháp ất, suy thoái -> ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ủa ường sống, BĐKH i (The Index of

Human Insecurity Index-IHI)

Đánh giá TDBTT do BĐKH

Ph ươ bản của TDBTT: ng pháp xây d ng “Ch s d b t n th ựng “Chỉ số dễ bị tổn thương” ỉ số dễ bị tổn thương” ố cơ bản của TDBTT: ễm ị tổn thương” ổn thương” ươ bản của TDBTT: ng”:

- Ch s DBTT đ ỉ thị: ố các phương pháp nghiên cứu ượng gây tổn thương: các mối đe doạ bên c phát tri n d a vào các “ ểu hiệnvà kịch bản của ựng giải pháp ch th ỉ thị ị ảnh ” v kh năng d b t n ề BĐKH ản của ễn tả tổn thương và ịch bản của ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực

th ương 1: Đại cương về BĐKH ng c a đ i t ủa ố các phương pháp nghiên cứu ượng gây tổn thương: các mối đe doạ bên ng nghiên c u ứng phó với BĐKH

- L a ch n ch th : ựng giải pháp ọc ỉ thị: ịch bản của

+ đ i di n cho m c đ ph i nhi m, đ nh y c m và kh năng ại cương về BĐKH ệnvà kịch bản của ứng phó với BĐKH ội dung môn học ơng 1: Đại cương về BĐKH ễn tả tổn thương và ội dung môn học ại cương về BĐKH ản của ản của thích ng

ứng phó với BĐKH

+ m i t ố các phương pháp nghiên cứu ương 1: Đại cương về BĐKH ng quan gi a các ch th ững ỉ thị: ịch bản của

+ đ s n có c a d li u ội dung môn học ẵn có của dữ liệu ủa ững ệnvà kịch bản của

+ năng l c và ngu n l c nghiên c u ựng giải pháp ồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ựng giải pháp ứng phó với BĐKH

- Ph ương 1: Đại cương về BĐKH ng pháp này mang tính đ nh l ịch bản của ượng gây tổn thương: các mối đe doạ bên ng, cho k t qu là m t s duy nh t, ến ản của ội dung môn học ố các phương pháp nghiên cứu ất, suy thoái ->

có th đ ểu hiệnvà kịch bản của ượng gây tổn thương: các mối đe doạ bên c dùng đ so sánh các vùng khác nhau ểu hiệnvà kịch bản của

Đánh giá TDBTT do BĐKH

Ch th : ỉ số dễ bị tổn thương” ị tổn thương”

• Y u t gây t n th ếu tố gây tổn thương ống chịu ổn thương ươi nhiễm(Exposure) x Mức độ nhạy cảm (Suscepbility) ng (tác đ ng c a BĐKH: n ội dung môn học ủa ưới BĐKH c

bi n dâng, thiên tai, hi n t ểu hiệnvà kịch bản của ệnvà kịch bản của ượng gây tổn thương: các mối đe doạ bên ng th i ti t c c ờng sống, BĐKH ến ựng giải pháp

đoan, )

• Đ i t ống chịu ượng bị tổn thương ng b t n th ị ảnh ổn thương ươi nhiễm(Exposure) x Mức độ nhạy cảm (Suscepbility) ng (con ng ường sống, BĐKH i, h th ng ệnvà kịch bản của ố các phương pháp nghiên cứu kinh t - xã h i, môi tr ến ội dung môn học ường sống, BĐKH ng, h sinh thái, ) ệnvà kịch bản của

• Kh năng ng phó ả năng tiềm tàng và sự ảnh hưởng ức độ c a h th ng t nhiên (tài ủa ệnvà kịch bản của ố các phương pháp nghiên cứu ựng giải pháp

nguyên, đa d ng sinh h c, đ a ch t, đ a hình,…) và ại cương về BĐKH ọc ịch bản của ất, suy thoái -> ịch bản của

h th ng kinh t xã h i (tài chính, y t , giáo d c, c ệnvà kịch bản của ố các phương pháp nghiên cứu ến ội dung môn học ến ụ thể của xã hội, môi trường sống, BĐKH ơng 1: Đại cương về BĐKH

s h t ng, khoa h c công ngh ) ở đó một hệ thống ại cương về BĐKH ần thị trường thế giới) ọc ệnvà kịch bản của

Ví dụ về danh sách các chỉ thị

Bài tập

Phát tri n b ch s đánh giá TDBTT trong ểu hiệnvà kịch bản của ội dung môn học ỉ thị: ố các phương pháp nghiên cứu ngành giáo d c đ i v i BĐKH và thiên tai ụ thể của xã hội, môi trường sống, BĐKH ố các phương pháp nghiên cứu ới BĐKH

Kết quả đánh giá TDBTT do BĐKH

Overall disaster resilience score of 36 primary schools in Hue City

Trieu Son Tay

Truong An

Vinh Loi Vinh Ninh

1 2 3 4 5

Management Budget

1 2 3 4 5

Physical

Human resource

Institutional External relationship

Natural

1 2 3 4 5

School buildings

Facilites Hygienic conditions

1 2 3 4 5

Teachers and staff

Students Guardians

1 2 3 4 5

Collaboration

Relationship to community Mobilizing fund

1 2 3 4 5

Serverity of natural hazards

Frequency of natural hazards Surrouding environment

1 2 3 4 5

Results

Average disaster resilience score of 36 primary schools

22

Overall resilience

Results No Wards Ward’s

Đánh giá TDBTT BĐKH

• Ph ươ bản của TDBTT: ng pháp thu th p d li u, th ng kê và phân lo i ập dữ liệu, thống kê và phân loại ữa các yếu tố cơ bản của TDBTT ệm: ố cơ bản của TDBTT: ạy cảm

d li u ữa các yếu tố cơ bản của TDBTT ệm:

• Thu th p d li u -> s li u đ u vào -> th ng kê, ậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ững ệnvà kịch bản của ố các phương pháp nghiên cứu ệnvà kịch bản của ần thị trường thế giới) ố các phương pháp nghiên cứu

• Ph ươ bản của TDBTT: ng pháp phân tích kinh t , xã h i và môi tr ếu tố cơ bản của TDBTT: ộ nhạy cảm ường ng

d b t n thễn tả tổn thương và ịch bản của ổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực ương 1: Đại cương về BĐKHng