Thiết kế chuyên đề dạy học Cơ chế di truyền và biến dị - Sinh học 12, theo định hướng phát triển năng lực của học sinh

LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp “Thiết kế chuyên đề dạy học Cơ chế di truyền và biến dị - Sinh học 12, theo định hướng phát triển năng lực của học sinh” tôi xin được giử l

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp “Thiết kế chuyên đề dạy học Cơ

chế di truyền và biến dị - Sinh học 12, theo định hướng phát triển năng lực của học sinh” tôi xin được giử lời cảm ơn trân trọng tới:

Các thầy cô giáo trong tổ Phương pháp, các thầy cô trong Khoa KTNN Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, những người đã luôn tận tâm, chỉ bảo nhiệt tình cho chúng tôi trong suốt quá trình học tập

Sinh-Các thầy cô giáo Trường THPT Sơn Tây- Hà Nội đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho em thu thập thông tin phục vụ khóa luận

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới cô

giáo,ThS Hoàng Thị Kim Huyền, người đã dành cho em sự quan tâm chu

đáo, sự hướng dận nhiệt tình và những lời gợi ý quý báu trong quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Trong quá trình nghiên cứu đề tài không tránh khỏi những thiếu sót, rât mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy cô và các bạn để đề tài này ngày càng hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn sinh học ở trường phổ thông

Em xin trân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 2 tháng 5 năm 2016

Sinh viên

Nguyễn Trung Như Hoa

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin khẳng định rằng đây là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi dưới

sự hướng dấn trực tiếp của cô Hoàng Thị Kim Huyền, giảng viên khoa KTNN Đề tài này chưa từng được công bố ở đâu và hoàn toàn không trùng với công trình nghiên cứu của các tác giả khác

Sinh-Hà Nội, ngày 2 tháng 5 năm 2016

Sinh viên

Nguyễn Trung Như Hoa

SVNC Sinh vật nhân chuẩn

THPT Trung học phổ thông

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2

5 Phạm vi nghiên cứu 2

6 Giả thuyết khoa học 2

7 Phương pháp nghiên cứu 2

8 Dự kiến và những đóng góp của đề tài 3

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài 4

1.1.1 Tình hình trên thế giới 4

1.1.2 Tình hình trong nước 5

1.2 Cơ sở lí luận 6

1.2.1 Các khái niệm 6

1.2.2 Vai trò của dạy học theo định hướng phát triển năng lực 7

1.2.3 Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo chuyên đề định hướng phát triển năng lực HS 8

1.2.4 Yêu cầu khi thiết kế chuyên đề định hướng phát triển năng lực học sinh 8

1.2.5 Quy trình khi thiết kế chuyên đề định hướng phát triển năng lực học sinh 9

1.3 Cơ sở thực tiễn 11

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 15

Thiết kế chuyên đề dạy học Cơ chế di truyền và biến dị - Sinh học 12, theo định hướng phát triển năng lực của học sinh” 15

2.1 Nội dung chuyên đề 15

2.1.1 Mô tả chuyên đề 15

2.1.2 Mạch nội dung 15

2.1.3 Thời lượng 16

2.2 Tổ chức dạy học chuyên đề 16

2.2.1 Mục tiêu chuyên đề 16

2.2.2 Hệ thống câu hỏi ài tập đánh giá 19

2.2.3 Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học 26

2.3 Đánh giá chuyên đề 35

2.3.1 Mục đích đánh giá 35

2.3.2 Nội dung đánh giá 35

2.3.3 Phương pháp Đánh giá 35

2.3.4 Kết quả đánh giá 35

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 36

TÀI LIỆU THAM KHẢO 37

PHỤ LỤC 38

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cùng với sự phát triển đồng bộ các lĩnh vực trong toàn xã hội, giáo dục phổ thông nước ta cũng đang thực hiện ước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việc học Để đảm bảo điều đó, phải thực hiện được việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy học cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng hình thành năng lực cho người học; động thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề, coi trọng cả kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra đánh giá trong quá trình học tập để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy và học

Trước bối cảnh đó và để chuẩn bị quá trình đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm 2015, cần thiết phải đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh

Năm 2014, Bộ GD-ĐT đã tổ chức tập huấn vấn đề dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh cho toàn bộ giáo viên của tất cả các bộ môn

Phương pháp Dạy học theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học sinh học sẽ dần dần hình thành cho HS tư duy mạch lạc, hiểu biết vấn đề một cách sâu sắc, có cách nhìn vấn đề một cách hệ thống, khoa học Xuất phát từ

cơ sở và lí luận thực tiễn trên tôi lựa chọn đề tài: “Thiết kế chuyên đề dạy học

Cơ chế di truyền và biến dị - Sinh học 12, theo định hướng phát triển năng lực của học sinh”

2 Mục đích

Thiết kế giáo án dạy theo chuyên đề phần cơ chế di truyền và biến dị sinh học lớp 12 nhằm định hướng phát triển năng lực cho học sinh, phát huy khả năng chủ động, sáng tạo của học sinh, nâng cao chất lượng dạy và học ở

trường phổ thông

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận về các chuyên đề dạy học ở trường Phổ thông Điều tra thực tiễn về việc vận dụng dạy học theo chuyên đề trong dạy học sinh học

Nghiên cứu nội dung kiến thức phần Cơ chế di truyền và biến dị chương trình sinh học lớp 12

Thiết kế giáo án dạy phần Cơ chế di truyền và biến dị theo chuyên đề định hướng phát triển năng lực

Đáng giá chuyên đề dạy học đã được thiết kế

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Chương Cơ chế di truyền và biến dị lớp 12 – CTC Khách thể: Hoạt động của GV và hoạt động của HS trong giờ học khi sử dụng phương pháp dạy học theo chuyên đề ở trường phổ thông

5 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu nội dung chương I “ Cơ chế di truyền và biến dị” sinh học 12

6 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được chuyên đề trên 1 cách hợp lí và khoa học vào tổ chức dạy học phần “Cơ chế di truyền và biến dị” sinh học 12 nhằm năng cao được

hiệu quả dạy học của chương đó

7 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu lí thuyết: nghiên cứu sách giáo khoa , sách tham khảo, các tài liệu hướng dẫn ôn tập chương trình Sinh học 12 từ đó lựa chọn biện pháp phù

hợp để xây dựng chuyên đề “ Cơ chế di truyền và biến dị ”trong chương trình sinh học 12

Điều tra: điều tra bằng phiếu để khảo sát những khó khan mà học sinh gặp phải khi giải bài tập di truyền học để ra một số phương pháp giải tốt bài của phần Cơ chế di truyền và biến dị trong chương trình Sinh học 12

Chuyên gia: xin ý kiến đánh giá của thầy cô có kinh nghiệm, có tâm huyết với nghề về thiết kế chuyên đề theo định hướng phát triển năng lực

8 Dự kiến và những đóng góp của đề tài

Làm sáng tỏ cơ sở lí luận và thực tiễn của sự cần thiết đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng thiết kế chuyên đề dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh

Đề xuất các nguyên tắc và quy trình xây dựng chuyên đề trong khâu dạy kiến thức mới

Sử dụng chuyên đề để thiết kế giáo án

Thiết kế chuyên đề dạy học chương I sinh học 12 làm tài liệu tham khảo cho sinh viên sư phạm sinh học, giáo viên các trường THPT

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài 1.1.1 Tình hình trên thế giới

Theo chúng tôi tìm hiểu phương pháp dạy học theo chuyên đề không chỉ đơn thuần bó hẹp ở một nước mà tiến hành mở rộng ở nhiều nước trên thế giới

Ở Nhật Bản là một nước tiếp cận chuyên đề từ rất sớm , họ cho rằng đây là một cách dạy và học trong đó nhiều khu vực của chương trình giảng dạy được kết nối với nhau và tích hợp trong 1 chủ đề Kết quả của việc tiếp cận chuyên đề là trẻ em có nhiều niềm vui, tích cực tham gia các hoạt động học nhiều hơn phát triển kĩ năng học tập một cách nhanh chóng, sẽ tự tin và có động lực phát huy năng lực của mình

Phần Lan là một trong những quốc gia có nến giáo dục chất lượng nhất thế giới, theo bảng xếp hạng của Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA),

do hiệp hội các nước phát triển (OECD) đánh giá Từ những năm đầu thập niên 90 của thế kỉ 19, các nhà giáo dục học Phần Lan đã có những nghiên cứu

về PPDH theo chuyên đề Năm 2015 Chính phủ Phần Lan đã thông áo sẽ tiến hành cải cách chương trình giáo dục theo chuyên đề

Tại Mỹ, PPDH theo chuyên đề đã được tiến hành và phát triển rộng khắp trong phong tào đào tạo và giáo dục Một nghiên cứu của Yorks và Follow (1993) cho thấy rằng học sinh theo các chuyên đề, tích hợp liên môn sẽ học tập tốt hơn là học theo chương trình giảng dạy truyền thống, đơn môn

Những năm đầu thế kỉ 20, tại Malaysia đã tiến hành PPDH theo chuyên đề Theo Trung tâm Phát triển chương trình dạy Malaysia(2003), PPDH theo chuyên đề là một nỗ lực để tích hợp kiến thức, kỹ năng, giá trị học tập và sáng tạo tư duy

Ngoài ra trên thế giới còn rất nhiều nước việc đổi mới nội dung chương trình và cách tiếp cận nội dung chương trình dạy học ở nhiều quốc gia đang

có xu hướng thay đổi PPDH theo chuyên đề đã phát triển một cách mạnh mẽ trên một nấc thang mới, với hang loạt các tổ chức có tầm cỡ quốc gia ở Australia, Anh, Canada, Pháp, Đức, Hunggari, New Zealand, Nhật Bản, Hàn Quốc, v.v…đã áp dụng thành công PPDH chuyên đề

1.1.2 Tình hình trong nước

Năm 2014 – 2015, với chủ trương đổi mới mạnh mẽ PPDH và KTĐG theo định hướng phát triển năng lực học sinh, Bộ GD&ĐT đã tổ chức nhiều lớp tập huấn cho giáo viên cốt cán các nhà trường ở hầu hết các môn học về đổi mới PPDH và KTĐG theo định hương phát triển năng lực

Sau đó các cán ộ của các trường THPT được cử đi tập huấn sẽ có nhiệm

vụ tập huấn cho giáo viên trong trường

Nội dung của chuyên đề tập trung vào việc thuyết trình về định hướng đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Chuyên đề đã cung cấp cho các thầy cô giáo trong nhà trường cái nhìn toàn diện về mục tiêu, nội dung, và phương pháp đổi mới PPDH và KTĐG theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Một số trường THPT dạy học theo chuyên đề đã được tiến hành tổ chức thành công như:

Trường THPT Phạn Công Bình (huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc) Trường THPT Vạn Xuân (huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Nội)

Trường THPT C Hải Hậu (thị trấn Cồn, huyện Hải hậu, tỉnh Nam Định)Trường THPT Hoài Đức A (xã Kim Chung, huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Nội)

Trường THPT Sơn Tây (thị xã Sơn Tây, tỉnh Hà Nội) Trường THPT Yên Mô A (huyên Yên Mô, tỉnh Ninh Bình)

Nhìn chung, hiện nay dạy học theo chuyên đề đang được nhiều trường THPT lựa chọn và thực hiện áp dụng vào giảng dạy nhằm đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh Phương pháp này cũng đã mang lại những hiệu quả nhất định đối với quá trình hình thành và phát triển năng lực của HS

1.2 Cơ sở lí luận

1.2.1 Các khái niệm

* Khái niệm về năng lực

Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, thái độ và hứng thú để hành động một các phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống

Năng lực là một yếu tố cấu thành trong một hoạt động cụ thể Năng lực chỉ tồn tại trong quá trình vận động, phát triển của một hoạt động cụ thể Vì vậy năng lực vừa là mục tiêu vừa là kết quả đạt được

Phân loại năng lực:

 Năng lực chung Năng lực chung

Năng lực chung là năng lực cơ ản, thiết yếu làm nên tảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghề nghiệp như: năng lực nhận thức, năng lực trí tuệ, năng lực về ngôn ngữ và tính toán, năng lực giao tiếp… các năng lực này được hình thành và phát triển dựa trên bản năng di truyền của con người, quá trình giáo dục và trải nghiệm trong cuộc sống, đáp ứng yêu cầu của nhiều loại hình hoạt động khác nhau

Các nhóm năng lực chung:

 Nhóm năng lực làm chủ và phát triển bản thân:

+ Năng lực tự học + Năng lực giải quyết vấn đề + Năng lực sáng tạo

+ Năng lực tự quản lí

 Nhóm năng lực về quản lí xã hội

+ Năng lực giao tiếp + Năng lực hợp tác

 Nhóm năng lực công cụ + Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông + Năng lực sử dụng ngôn ngữ

+ Năng lực tính toán

 Năng lực chuyên biệt

Năng lực chuyên biệt là năng lực riêng được hình thành và phát triển do một lĩnh vực/môn học nào đó; vì thế chương trình Qué ec gọi là năng lực môn học cụ thể để phân biệt với năng lực chung

Theo nghiên cứu đề xuất của trường Đại học Victoria (Úc) thì hệ thống các năng lực sinh học bao gồm 4 nhóm năng lực chính như sau:

 Tri thức về Sinh học

 Năng lực nghiên cứu

 Năng lực thực địa

 Năng lực thực hiện trong phòng thí nghiệm

→ Năng lực chung và năng lực chuyên biệt đều được hình thành và phát triển thông qua các môn học, hoạt động giáo dục; năng lực chuyên biệt vừa là mục tiêu vừa là “đơn vị thao tác” trong các hoạt động dạy học, giáo dục góp phần hình thành và phát triển các năng lực chung

1.2.2 Vai trò của dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang thiết bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành, lí thuyết gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường gắn liền với giáo dục gia đình và xã hội

Chương trình giáo dục truyền thống được coi là chương trình giáo dục định hướng nội dung và định hướng đầu ra.Chú trọng vào việc truyền thụ kiến thức, trang bị cho người học hệ thống tri thức khoa học khách quan về nhiều lĩnh vực khác nhau

Chương trình giáo dục định hướng năng lực dạy học, định hướng năng lực đầu ra nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học

1.2.3 Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo chuyên đề định hướng phát triển năng lực HS

Ngoài ra chất lượng giáo dục không chỉ thể hiện ở kết quả đầu ra mà còn phụ thuộc vào quá trình thực hiện

1.2.4 Yêu cầu khi thiết kế chuyên đề định hướng phát triển năng lực học sinh

Mô tả chuyên đề/Vấn đề cần dạy và tên của chuyên đề

Mạch nội dung của chuyên đề

Chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ và những phẩm chất, năng lực của học sinh có thể hình thành và phát triển trong dạy học chuyên đề

Bảng mô tả 4 mức yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao) của các loại câu hỏi/bài tập kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học chuyên đề

Các câu hỏi/bài tập tương ứng với mỗi loại/mức độ yêu cầu được mô tả Tiến trình dạy học chuyên đề được thiết kế thành các hoạt động thể hiện tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực được lựa chọn

Phân tích, rút kinh nghiệm bài học minh họa về chuyên đề đã được thực hiện trong lớp tập huấn (đối với chuyên đề dạy thử nghiệm)

1.2.5 Quy trình khi thiết kế chuyên đề định hướng phát triển năng lực học sinh

Bước 1: Xác định cấn đề cần giải quyết trong dạy học chuyên đề sẽ xây

dựng

Vấn đề cần giải quyết có thể là một trong các loại sau:

- Vấn đề tìm kiếm, xây dựng kiến thức mới

- Vấn đề kiểm nghiệm, ứng dụng kiến thức

- Vấn đề tìm kiếm, xây dựng, kiểm nghiệm và ứng dụng kiến thức mới Tùy nội dung kiến thức; điều kiện thực tế của địa phương, nhà trường; năng lực của GV và HS, có thể xác định một trong các mức độ sau:

Mức 1: GV đặt vấn đề, nêu cách giải quyết vấn đề HS thực hiện cách giải quyết vấn đề theo hướng dẫn của GV GV đánh giá kết quả làm việc của HS Mức 2: GV nêu vấn đề, gợi ý để HS tìm ra cách giải quyết vấn đề HS thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của GV khi cần GV và HS cùng đánh giá

Mức 3: GV cung cấp thông tin tạo tình huống có vấn đề HS phát hiện và xác định vấn đề nảy sinh, tự đề xuất các giả thuyết, giải pháp và lựa chọn giải pháp HS thực hiện giải pháp để giải quyết vấn đề GV và HS cùng đánh giá Mức 4: HS tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của mình hoặc cộng đồng, lựa chọn vấn đề cần giải quyết HS giải quyết vấn đề, tự đánh giá chất lượng, hiệu quả, có ý kiến bổ sung của GV khi kết thúc

Bước 2: Xây dựng nội dung chuyên đề

Căn cứ vào tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực được sử dụng để tổ chức hoạt động học cho HS, từ tình huống xuất phát đã xây dựng,

dự kiến các nhiệm vụ học tập cụ thể tiếp theo tương ứng với các hoạt động học của HS, từ đó xác định các nội dung cần thiết để cấu thành chuyên đề Lựa chọn các nội dung của chuyên đề từ các bài/tiết trong SGK cảu một môn học và các môn học có liên quan để xây dựng chuyên đề dạy học

Bước 3: Xác định chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ theo chương trình hiện

hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho HS theo phương pháp dạy học tích cực, từ đó xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho

HS trong chuyên đề sẽ xây dựng

Bước 4: Xác định và mô tả mức độ yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, vận dụng,

vận dụng cao) của mỗi loại câu hỏi/bài tập có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của HS trong dạy học

Bước 5: Biên soạn các câu hỏi/bài tập

Cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả để sử dụng trong quá trình tổ chức các hoat động dạy học và kiểm tra, đánh giá, luyện tập theo chuyên đề

đã xây dựng

Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học

Thiết kế tiến trình dạy học chuyên đề thành các hoạt động học được tổ chức cho HS có thể thực hiện ở trên lớp và ở nhà, mỗi tiết học trên lớp có thể chỉ thực hiện một số hoạt động trong tiến trình sư phạm của phương pháp và

kỹ thuật dạy học được sử dụng Trong chuỗi hoạt động học, đặc biệt quan tâm xây dựng tình huống xuất phát

Trong quá trình tổ chức hoạt động dạy học mỗi chuyên đề theo phương pháp dạy học tích cực, HS cần phải được đặt vào tình huống xuất phát gần gũi

với đời sống, dễ cảm nhận và các em sẽ tham gia giải quyết các tình huống

đó Trong quá trình tìm hiểu, HS phải lập luận, bảo vệ ý kiến của mình, đưa ra tập thể thảo luận những ý nghĩ và những kết luận cá nhân, từ đó có những hiểu biết mà chỉ có những hoạt động, thao tác riêng lẻ không đủ tạo nên Mục tiêu chính của quá trình dạy học là giúp HS chiếm lĩnh dần dần các khái niệm khoa học và kĩ thuật, HS được thực hành, kèm theo là sự củng cố ngôn ngữ viết và nói Những yêu cầu mang tính nguyên tắc nói trên của phương pháp dạy học tích cực là sự định hướng quan trọng cho lựa chọn các chuyên đề dạy học

Tiếp theo tình huống xuất phát là các hoạt động học như: đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề, thực hiện giải pháp để giải quyết vấn đề; báo cáo, thảo luận; kết luận, nhận định, hợp thức hóa kiến thức…

Giáo viên vẫn chủ yếu lệ thuộc vào tiến trình các bài học được trình bày trong sách giáo khoa, chưa "dám" chủ động trong việc thiết kế tiến trình xây dựng kiến thức phù hợp với các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Họ

đều lúng túng và tỏ ra lo sợ rằng sẽ bị "cháy giáo án" do học sinh không hoàn thành các hoạt động được giao trong giờ

Do đó Dạy học theo định hướng phát triển năng lực trong trường phổ

thônghọc sinh sẽ được học phương pháp học, tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy Cách học này còn phát triển được năng lực riêng

của từng học sinh không chỉ về trí tuệ, hệ thống kiến thức( huy động những

điều đã học trước đó để chọn lọc các ý để ghi) mà còn là sự vận động kiến

thức đã học qua sách vở vào cuộc sống

Để tìm hiểu thực trạng tình hình tổ chức dạy học theo chuyên đề ở trường THPT chúng tôi đã thiết kế phiếu điều tra thực trạng (Phụ lục 1), sau đó gửi tới GV môn Sinh học tại trường THPT Sơn Tây (Hà Nội)

Nội dung Phiếu điều tra như sau:

Câu 1 Theo thầy (cô) dạy học theo chuyên đề là gì?

Câu 2 Những kĩ năng mà học sinh có thể lĩnh hội được sau khi tham gia dạy học theo chuyên đề là gì?

A Kĩ năng khai thác tích cực kiến thức theo chiều sâu

B Kĩ năng học tập và làm việc theo nhóm

C Kĩ năng giao tiếp, trình bày, hợp tác và giải quyết vấn đề

D Cả 3 phương án trên Câu 3 Trong dạy học Sinh học 12 thầy (cô) đã thiết kế và tổ chức dạy học theo chuyên đề chưa? Nếu có thì ở mức độ nào?

A Đã tổ chức, Thường xuyên

B Đã tổ chức, Ít sử dụng

C Chưa từng tổ chức Câu 4 Theo thầy (cô) những ài như thế nào có thể thiết kế và tổ chức dạy

học theo chuyên đề ?

A Bài học có chứa 1 nội dung hay chủ đề lớn, thường bao gồm trong đó các phần nội dung hay chủ đề nhỏ có sự liên quan đến gắn kết chặt chẽ với nhau

B Bài nào cũng áp dụng được

C Ý kiến khác

Câu 5 Thầy cô đánh giá như thế nào về tầm quan trọng của việc thiết kế và tổ

chức dạy học theo chuyên đề trong dạy học sinh học?

A Kích thích sự tham gia tích cực của học sinh trong các hoạt động

B Giúp học sinh có nhiều kiến thức thực tế hơn

C Giúp học sinh phát triển kĩ năng sống, kĩ năng giao tiếp, trình bày, hợp tác, lắng nghe, tích cực giải quyết vấn đề,…

D Tất cả các ý kiến trên Câu 7 Những khó khăn khi thiết kế và tổ chức dạy học theo chuyên đề là gì?

A Mất thời gian

B Nhiệm vụ nêu ra phải cụ thể, đảm bảo tất cả học sinh đều hiểu và có khả năng hoàn thành nhiệm vụ

C Khó khăn về khả năng làm việc nhóm

D Khó khăn về khâu tổ chức - thực hiện Câu 8 Để hoàn thiện 1 tiết học dạy học theo chuyên đề có hiệu quả, thầy (cô)

có những định hướng, đề xuất gì?

 Từ kết quả phiếu điều tra, tôi rút ra một số nhận xét nhƣ sau:

Nhìn chung các thầy (cô) giáo đã được tập huấn và cung cấp tài liệu về dạy học chuyên đề theo định hướng phát triển năng lực của HS Từ đó, các thầy cô giáo đã nhận thức được tầm quan trọng của việc dạy học theo chuyên

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Thiết kế chuyên đề dạy học Cơ chế di truyền và biến dị - Sinh học

12, theo định hướng phát triển năng lực của học sinh”

2.1 Nội dung chuyên đề

3 Điều hòa hoạt động gen

4 Mô hình cấu trúc operon Lac

5 Hình thái cấu trúc NST

6 Quá trình nhân đôi AND

7 Phiên mã

8 Dịch mã

9 Sự điều hòa hoạt động operon Lac

II Cơ chế biến dị

1 Khái niệm 1.1 Đột biến gen 1.2 Đột biến lệch bộ 1.3 Đột biến đa ội

2 Cơ chế 2.1 Đột biến gen 2.2 Đột biến lệch bội 2.3 Đột biến đa ội

3 Hậu quả 3.1 Đột biến gen 3.2 Đột biến lệch bội 3.3 Đột biến đa ội

4 Ý nghĩa 4.1 Đột biến gen 4.2 Đột biến lệch bội 4.3 Đột biến đa ội

5 Các dạng đột biến (tích hợp bài 12 thực hành) 5.1 Gen

5.2 Cấu trúc NST 5.3 Số lượng NST

- Nêu được khái niệm của gen

- Trình ày được sự điều hòa hoạt động của gen

- Trình bày diễn biến cơ chế nhân đôi AND, diễn biến quá trình phiên

mã và dịch, sự điều hòa operon Lac

- Nêu chức năng các trình tự AND trong mô hình operon Lac

- Trình ày được cấu tạo nhiễm sắc thể ở sinh vật nhân chuẩn

-Trình bày cấu trúc siêu hiển vi NST

- Mô tả cấu trúc hiển vi của một NST điển hình

- Nhận biết các bệnh liên quan đến đột biến gen, đột biến lệnh bội, thể

tự đa ội, thể dị đa ội

Th ng hiểu

- Phân biệt được cấu trúc gen của SVNX và SVNC

- Phân biệt được a đặc điểm cơ ản của mã di truyền

- Trình bày diễn biến cơ chế nhân đôi AND, diễn biến quá trình phiên

mã và

- So sánh quá trình nhân đôi của SVNX và SVNC

- So sánh quá trình nhân đôi ADN và quá trình phiên mã

- So sánh chiều dài ARN trưởng thành của SVNX và SVNC

- Phân biệt đặc điểm cấu trúc –chức năng của 3 loại ARN

- Phân biệt được đột biến và thể đột biến

- Phân biệt thể đa ội chẵn và thể đa ội lẻ

- So sánh khái niệm và cơ chế hình thành đột biến gen, đột biến lệch bội, thể tự đa ội và thể dị đa ội

- Phân biệt các dạng đột biến lệch bội: Thể 1 nhiễm, khuyết nhiễm, ba nhiễm, bốn nhiễm?

- Giải thích được tại sao nhiều đột biến điểm như đột biến thay thế cặp nucleotit lại hầu như vô hại đối với thể đột biến

- giải thích được trong các dạng đột biếm điểm dạng nào gây hậu quả lớn nhất

- So sánh sự tăng giảm cặp nucleot đối với đột biến thay thế, mất, thêm

- So sánh các dạng đột biến cấu trúc NST(cơ chế, các dạng, ý nghĩa)

- Liên hệ vào thực tiễn để sử dụng thuốc trừ sâu hợp lí

- Gải các bài tập liên quan đến đột biến gen

- Liên hệ vào thực tế trong việc lai xa giữ 2 loài

Vận dụng cao

- Đánh giá hậu quả khi xảy ra đột biến ở trình tự nucleotit của vùng điều hòa của gen chỉ huy bị thay đổi

2 Kỹ năng

 Kĩ năng tư duy, giải quyết vấn đề

 Kĩ năng khoa học: Quan sát, so sánh phân loại, định nghĩa

 Vận dụng kiến thức cũ, để củng cố, khắc sâu kiến thức mới

3 Định hướng các NL được hình thành

STT Tên năng lực Các kĩ năng thành phần

1 Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề

Các kĩ năng sinh học cơ bản:

Quan sát quá trình nhân đôi ADN, sinh tổng hợp ARN, protein, sát quan mô hình cấu trúc Opêron Lac, hình thái NST; sử dụng kính hiển vi quan sát tiêu bản khi thực hành, vẽ các hình ảnh quan sát trực tiếp trên tiêu bản hiển vi; phân tích được mối quan hệ giữa ADN, ARN, protein để hình thànnh tính trạng

2 Năng lực tính toán

Giải các bài tập liên quan đến AND, ARN, protein, các dạng đột biến gen liên quan đến các quá trình trên

3 Năng lực tư duy

Phát triển tư duy phân tích so sánh thông qua việc

so sánh cấu trúc gen nhân sơ và nhân thực; cấu trúc trức năng các loại ARN; khái niệm và cơ chế phát sinh đột biến gen, lệch bội, đa ội; quá trình

nhân đôi AND và quá trình phiên mã; các dạng đột biến cấu trúc NST (cơ chế,các dạng, ý nghĩa)

;sự tăng giảm cặp nucleoit đối với đột biến thay thế, mất, thêm

4 Năng lực ngôn ngữ

Phát triển ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết thông qua trình bày, tranh luận, thảo luận về các vấn đề liên quan axitnucleic, NST

5 Năng lực hợp tác

HS tranh luận, thảo luận về các quá trình nhân đôi, sinh tổng hợp ARN, protein; hậu quả và ý nghĩa đột biến gen, đột biến lệch bộ, đột biến đa ội

2.2.2 Hệ thống c u h i ài tập đánh giá

Nhận biết

Câu 1 Ghép nội dung cột I và cột II tương ứng để có đáp án chính xác

1 Gen là a Gen là một đoạn của phân tử AND

mang thông tin mã hóa một chuỗi pôlipeptit

2 Điều hòa hoạt động của của gen

b Chính là điều hòa hoạt lượng sản phẩm của gen được tạo ra, giúp tế ào điều chình sự tổng hợp protein cần thiết vào lúc cần thiết

Câu 2 Trong mô hình operon Lac, hãy nêu chức năng các trình tự ADN sau:

(1) Trình tự chỉ huy (Regulator), (2) Trình tự khởi đầu phiên mã (Promoter), (3) Trình tự điều hoà (Operator), Gen cấu trúc Z (4), Y (5), A(6)