thế giới nhân vật trong tập truyện hay viết cho thiếu nhi – nguyên hồng

Hơn 40 năm cầm bút ông đã để lại cho chúng ta một gia tài văn học đồ sộ với nhiều tác phẩm nổi tiếng như: Bỉ vỏ, Sóng gầm, Cơn bão đã đến, Nguyên Hồng đã phản ánh một cách chân thực cảm

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

===


===

VŨ THỊ TƯƠI

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TẬP

“TRUYỆN HAY VIẾT CHO THIẾU NHI –

NGUYÊN HỒNG”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Thiếu nhi

Người hướng dẫn khoa học

TS DƯƠNG THỊ THÚY HẰNG

HÀ NỘI - 2016

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trường Đại học Sư phạm

Hà Nội 2, các thầy cô giáo khoa Giáo dục Mầm non và các thầy cô giáo trong

tổ bộ môn Văn học thiếu nhi đã giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường

và tạo điều kiện cho em thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biêt ơn sâu sắc nhất tới cô giáo của em là

cô Dương Thị Thúy Hằng – người đã tận tình hướng dẫn chỉ bảo em trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này

Trong quá trình nghiên cứu, không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy cô giáo và các bạn để

đề tài hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2016

Sinh viên

Vũ Thị Tươi

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng mình dưới

sự hướng dẫn của cô Dương Thị Thúy Hằng Đề tài chưa được công bố trong bất cứ một công trình khoa học nào Nếu sai tôi xin hoàn toàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2016

Sinh viên

Vũ Thị Tươi

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1.Lý do chọn đề tài 1

2.Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Mục đích nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Bố cục khóa luận 5

PHẦN NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1: GIỚI THUYẾT CHUNG 6

1.1.Nhân vật văn học 6

1.2 Tác giả Nguyên Hồng và tập “Truyện hay viết cho thiếu nhi – Nguyên Hồng” 8

1.2.1 Tác giả Nguyên Hồng 8

1.2.2 Tập truyện hay viết cho thiếu nhi – Nguyên Hồng 11

CHƯƠNG 2: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TẬP “TRUYỆN HAY VIẾT CHO THIẾU NHI – NGUYÊN HỒNG” 20

2.1.Nhân vật trẻ em 20

2.1.1.Những đứa trẻ nghèo khó bất hạnh 20

2.1.2.Những đứa trẻ giàu mơ ước và nhân hậu 25

2.2.Nhân vật người lớn 29

2.2.1.Người phụ nữ 29

2.2.2.Những nhân vật người lớn khác 36

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ THỦ PHÁP NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TẬP “TRUYỆN HAY VIẾT CHO THIẾU NHI – NGUYÊN HỒNG” 41

3.1.Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua tình huống truyện 41

3.2.Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua miêu tả ngoại hình 46

3.3.Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua ngôn ngữ và giọng điệu 50

3.3.1.Ngôn ngữ trần thuật giàu tính biểu cảm 50

3.3.2.Giọng điệu trần thuật thiết tha 57 PHẦN KẾT LUẬN 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Nguyên Hồng là một trong những nhà văn xuất sắc của nền văn học

Việt Nam hiện đại Sinh ra trong cảnh đất nước lầm than, lớn lên trong sự nghèo khổ, bất hạnh nên Nguyên Hồng dễ dàng đồng cảm với nỗi thống khổ của nhân dân Ông đã đặt trái tim, tâm hồn, hi vọng và lòng tin trên mỗi trang viết để nói về người cùng khổ và dựng lên bức tranh hiện thực về sự nghiệp cách mạng trọng đại của dân tộc Ngòi bút của Nguyên Hồng cũng góp phần vào không khí sôi động và sự phát triển liên tục của văn học Viêt Nam thế kỷ

XX

Mặc dù mới chỉ học hết bậc tiểu học và đến với nghề viết văn khá sớm

nhưng Nguyên Hồng đã thành công ngay từ những tác phẩm đầu tay: Bỉ vỏ

(1937) Hơn 40 năm cầm bút ông đã để lại cho chúng ta một gia tài văn học

đồ sộ với nhiều tác phẩm nổi tiếng như: Bỉ vỏ, Sóng gầm, Cơn bão đã đến,

Nguyên Hồng đã phản ánh một cách chân thực cảm động cuộc sống với những số phận cụ thể của những người lao động nghèo khổ và quá trình đổi đời nhờ Đảng, nhờ Cách mạng

1.2 Khi viết về những người nghèo khổ Nguyên Hồng đặc biệt chú ý đến

phụ nữ và trẻ em Ông được mệnh danh là nhà văn của phụ nữ và trẻ em Nguyên Hồng đến với trẻ em không phải như là một sự ngẫu nhiên Ngay từ

hai tập sách đầu tay, tiểu thuyết Bỉ vỏ và hồi ký Những ngày thơ ấu, nhà văn

đã dụng công viết về những gian truân của họ Với trái tim tha thiết yêu thương con người, trong cảm quan của Nguyên Hồng, phụ nữ và trẻ em chính

là những con người yếu đuối, dễ bị tổn thương nhất

1.3 Những truyện ngắn Nguyên Hồng viết về thiếu nhi được rất nhiều độc

giả nhỏ tuổi yêu thích Nhiều truyện được tập hợp trong cuốn Truyện hay viết

cho thiếu nhi – Nguyên Hồng Tập truyện gồm 8 truyện ngắn viết về số phận, tình cảnh của những con người khác nhau và họ đều có điểm chung là những con người nghèo khổ, bất hạnh và đều phải chịu sự áp bức bóc lột Mặc dù nghèo khổ, bất hạnh và chịu áp bức nhưng trong họ vẫn nuôi dưỡng những ước mơ, hi vọng về một ngày mai tươi sáng Tập truyện thể hiện cái nhìn nhân đạo của tác giả đối với con người đặc biệt là trẻ em Tìm hiểu về thế giới nhân vật trong tập truyện này sẽ góp phần giúp chúng tôi thâm nhập vào thế giới nghệ thuật trong những tác phẩm viết về trẻ em của Nguyên Hồng

Với tất cả những lý do nêu trên, chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài thế

giới nhân vật trong tập “Truyện hay viết cho thiếu nhi – Nguyên Hồng”

làm đối tượng tìm hiểu cho mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nguyên Hồng là một trong số những nhà văn ngay từ đầu đã tự xác định cho mình con đường nghệ thuật đúng đắn và tiến bộ Ngòi bút của ông hướng

về những con người lao động nghèo khổ, lam lũ Tư tưởng nghệ thuật của ông

là tư tưởng hiện thực phê phán với chủ nghĩa nhân đạo mãnh liệt và thống thiết Con người nhà văn và những sáng tác của ông luôn giành được những tình cảm yêu thương đằm thắm trong lòng bạn bè và bạn đọc nhiều thế hệ Theo khảo sát của chúng tôi cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, tạp chí, luận án, luận văn… nghiên cứu về nhân vật trong sáng tác của Nguyên Hồng Chúng tôi xin điểm lại những ý kiến mang tính nổi trội có liên quan đến đề tài mà chúng tôi quan tâm

Khái quát về toàn bộ đời văn Nguyên Hồng, Nguyễn Minh Châu nhận thấy trong sáng tác của Nguyên Hồng ẩn chứa những mẫu người của xã hội cũ Nguyễn Minh Châu thấy rằng: “Ngổn ngang gò đống kéo lên biết bao nhiêu là

hạng người, là mẫu người của xã hội cũ” Đồng thời tác giả cũng cho rằng, Nguyên Hồng là nhà văn của “thập loại chúng sinh”

Những nhận xét của Nguyễn Minh Châu giúp chúng ta có cái nhìn đúng đắn về Nguyên Hồng, về những nhân vật trong văn Nguyên Hồng là những người thuộc lớp xã hội cũ Người đọc như cảm thấy những nhân vật trong văn Nguyên Hồng vừa bước ra và kể lại cuộc đời của chính mình

Tác giả Bạch Văn Hợp khi đi sâu vào nghiên cứu Đặc điểm phong cách

cả nhân vật khác thường như: nhân vật giàu nghĩa khí mang dáng dấp của người anh hùng hảo hán, nhân vật mang dáng dấp trong cổ tích huyền thoại, nhân vật nhân từ, thánh thiện và nhân vật quỷ sứ Những nghiên cứu của Bách Văn Hợp cho chúng ta cái nhìn mới về nhân vật trong sáng tác của Nguyên Hồng

Cũng tìm hiểu về thế giới nhân vật nhưng trong luận văn thạc sĩ Trần Thị

Thanh Yến “Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyên Hồng trước cách

mạng tháng Tám năm 1945” (2011) lại chia những nhân vật trong truyện ngắn Nguyên Hồng theo tính cách của nhân vật như: nhân vật cam chịu, nhân vật vượt lên hoàn cảnh, nhân vật vị tha giàu đức hi sinh và nhân vật tha hóa

Trong luận án Thế giới nghệ thuật của Nguyên Hồng thời kỳ trước năm

1945, tác giả Đào Thị Lý đã dành ra hẳn một chương để nói về thế giới nhân vật trong sáng tác văn xuôi của Nguyên Hồng Những nhân vật trong sáng tác của Nguyên Hồng được Đào Thị Lý xếp vào bốn nhóm người trong xã hội đó là: những người phụ nữ nghèo khổ bất hạnh; những đứa trẻ nghèo khổ không

có tuổi thơ; những người trí thức tiểu tư sản nghèo, giàu hoài bão nhưng bất lực và bế tắc trước cuộc sống và những nhân vật con người tha hóa Thông qua luận án của Đào Thị Lý giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về thế giới nhân

vât của Nguyên Hồng Nó thật phong phú phức tạp đó là cả một thế giới những người nghèo khổ dưới đáy xã hội

Qua những bài viết và công trình nghiên cứu về thế giới nhân vật trong sáng tác của Nguyên Hồng, các tác giả đã có những nhận định khách quan và chính xác về cách xây dựng con người cũng như thế giới nghệ thuật và phong cách trong các tác phẩm tiểu thuyết và truyện ngắn của nhà văn

Trên đây, chúng tôi đã bước đầu điểm qua những ý kiến đáng chú ý hơn cả khi bàn đến nhân vật trong sáng tác của nhà văn Nguyên Hồng Về riêng tập

“Truyện hay viết cho thiếu nhi - Nguyên Hồng”, cho đến nay, nhìn chung

số lượng ý kiến bàn luận, tìm hiểu, đánh giá còn rất ít Những ý kiến tìm hiểu

về thế giới nhân vật trong tập truyện này còn thưa vắng hơn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu của khóa luận là tập trung

khảo sát và tìm hiểu các nhân vật trong tập “Truyện hay viết cho thiếu nhi – Nguyên Hồng”, gồm 8 truyện viết về trẻ em, viết cho trẻ em, so sánh với

truyện viết cho trẻ em của tác giả cùng thời để thấy được thành công của Nguyên Hồng trong việc xây dựng nhân vật Qua đó giúp chúng tôi có cái nhìn đầy đủ hơn về quá trình sáng tạo nghệ thuật của ông

4 Mục đích nghiên cứu

Tiếp thu các ý kiến đánh giá về cách xây dựng nhân vật trong sáng tác Nguyên Hồng của những người đi trước khóa luận đặt ra nhiệm vụ là tìm hiểu

thế giới nhân vật trong tập “Truyện hay viết cho thiếu nhiếu nhi - Nguyên

truyện viết cho thiếu nhi so với nhà văn cùng thời và khẳng định vị trí của truyện viết cho thiếu nhi của Nguyên Hồng trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài, chúng tôi vận dụng môt số phương pháp sau:

Chương 1.Giới thuyết chung

Chương 2 Các kiểu nhân vật trong tập “Truyện hay viết cho thiếu nhi – Nguyên Hồng”

Chương 3 Một số thủ pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật trong

tập “Truyện hay viết cho thếu nhi – Nguyên Hồng”

Cuối cùng là phần Tài liệu tham khảo

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 GIỚI THUYẾT CHUNG 1.1 Nhân vật văn học

Ðối tượng chung của văn học là cuộc đời nhưng trong đó con người luôn giữ vị trí trung tâm Những sự kiện kinh tế, chính trị, xã hội, những bức tranh thiên nhiên, những lời bình luận đều góp phần tạo nên sự phong phú, đa dạng cho tác phẩm nhưng cái quyết định chất lượng tác phẩm văn học chính

là việc xây dựng nhân vật Ðọc một tác phẩm, cái đọng lại sâu sắc nhất trong tâm hồn người đọc thường là số phận, tình cảm, cảm xúc, suy tư của những con người được nhà văn thể hiện Vì vậy, Tô Hoài đã có lí khi cho rằng

"Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết thảy, giải quyết hết thảy trong một

sáng tác"

Nhân vật văn học có thể là con người có tên (như Tấm Cám, Thúy Vân, Thúy Kiều, Từ Hải, Kim Trọng ), có thể là những người không có tên (như thằng bán tơ, viên quan, mụ quản gia ) hay có thể là một đại từ nhân xưng nào đó (như một số nhân vật xưng tôi trong các truyện ngắn, tiểu thuyết hiện đại, như mình- ta trong ca dao ) Khái niệm con người này cũng cần được hiểu một cách rộng rãi trên 2 phương diện: số lượng: hầu hết các tác phẩm từ văn học dân gian đến văn học hiện đại đều tập trung miêu tả số phận của con người Về chất lượng: dù nhà văn miêu tả thần linh, ma quỉ, đồ vật nhưng lại gán cho nó những phẩm chất của con người

Nhân vật văn học không giống với các nhân vật thuộc các loại hình nghệ thuật khác Ở đây, nhân vật văn học được thể hiện bằng chất liệu riêng là ngôn từ Vì vậy, nhân vật văn học đòi hỏi người đọc phải vận dụng trí tưởng

tượng, liên tưởng để dựng lại một con người hoàn chỉnh trong tất cả các mối quan hệ của nó

Nhân vật văn học có chức năng khái quát những tính cách, hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời Khi xây dựng nhân vật, nhà văn có mục đích gắn liền nó với những vấn đề mà nhà văn muốn đề cập đến trong tác phẩm Vì vậy, tìm hiểu nhân vật trong tác phẩm, bên cạnh việc xác định những nét tính cách của nó, cần nhận ra những vấn đề của hiện thực

và quan niệm của nhà văn mà nhân vật muốn thể hiện Chẳng hạn, khi nhắc đến một nhân vật, nhất là các nhân vật chính, người ta thường nghĩ đến các vấn đề gắn liền với nhân vật đó Gắn liền với Kiều là thân phận của người phụ

nữ có tài sắc trong xã hội cũ Gắn liền với Kim Trọng là vấn đề tình yêu và ước mơ vươn tới hạnh phúc Gắn liền với Từ Hải là vấn đề đấu tranh để thực hiện khát vọng tự do, công lí Trong Chí Phèo của Nam Cao, nhân vật Chí Phèo thể hiện quá trình lưu manh hóa của một bộ phận nông dân trong xã hội thực dân nửa phong kiên Ðằng sau nhiều nhân vật trong truyện cổ tích là vấn

đề đấu tranh giữa thiện và ác, tốt và xấu, giàu và nghèo, những ước mơ tốt đẹp của con người

Do nhân vật có chức năng khái quát những tính cách, hiện thực cuộc sống

và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời cho nên trong quá trình mô tả nhân vật, nhà văn có quyền lựa chọn những chi tiết, yếu tố mà họ cho là cần thiết bộc lộ được quan niệm của mình về con người và cuộc sống Chính vì vậy, không nên đồng nhất nhân vật văn học với con người trong cuộc đời Khi phân tích, nghiên cứu nhân vật, việc đối chiếu, so sánh có thể cần thiết để hiểu rõ thêm về nhân vật, nhất là những nhân vật có nguyên mẫu ngoài cuộc đời (anh hùng Núp trong Ðất nước đứng lên; Chị Sứ trong Hòn Ðất ) nhưng cũng cần luôn luôn nhớ rằng nhân vật văn học là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo gắn liền với ý đồ tư tưởng của nhà văn trong việc nêu lên những vấn đề

của hiện thực cuộc sống Betông Brecht cho rằng: "Các nhân vật của tác

phẩm nghệ thuật không phải giản đơn là những bản dập của những con người sống mà là những hình tượng được khắc họa phù hợp với ý đồ tư tưởng của tác giả".

1.2 Tác giả Nguyên Hồng và tập “Truyện hay viết cho tiếu nhi – Nguyên Hồng”

1.2.1 Tác giả Nguyên Hồng

1.2.1.1 Tiểu sử

Nguyên Hồng tên thật là Nguyễn Nguyên Hồng, sinh ngày 5 -11 -1918 tại phố Hàng Cau, Nam Định trong một gia đình công giáo đang trong thời kì sa sút Mười hai tuổi cậu bé Nguyên Hồng mồ côi cha, người mẹ trẻ nghèo khổ phải đi vào Vinh ở vú, rồi mấy năm sau thì đi bước nữa trong sự ruồng bỏ, hắt hủi và nhất là chịu cảnh “cấm vận” của gia đình nhà chồng, không được gần gũi, chăm sóc con mình Thiếu tình yêu thương, Nguyên Hồng sống nhờ cô

và chịu sự rẻ rúng, khinh miệt của bà Mười lăm tuổi mới học xong tiểu học, ông đã bị đày đọa trong các nhà lao trải dài từ Nam Định cho đến Hà Nội và cuối cùng bị giải đi Phúc Yên Đến năm mười sáu tuổi, hết hạn tù được tha ông từ giã quê hương Nam Định để về sống với mẹ và bố dượng ở xóm Cấm, Hải Phòng Tại cái xóm nghèo ấy Nguyên Hồng đã trở thành thầy giáo của những trẻ em nghèo

Năm 1935 tại Hải Phòng, nhà văn của chúng ta đã gặp được Thế Lữ- người khai sáng của phong trào thơ Mới Chính từ cuộc gặp gỡ này, Nguyên Hồng

đã nhận ra ý nghĩa, tầm quan trọng của văn chương, ông coi văn chương là lẽ sống của đời mình

Năm 1936, Linh hồn truyện ngắn đầu tay của Nguyên Hồng được in trên

Hải Phòng đã trở thành quê hương thứ 2 của ông Hải Phòng là nơi tác động,

ảnh hưởng sâu sắc đến nghiệp văn chương của ông Chính trong những căn nhà ổ chuột tối tăm, bẩn thỉu, nghèo khổ của xóm Cấm, Hải Phòng, những

trang viết đầu tiên của tiểu thuyết Bỉ vỏ và Hồi ký Những ngày thơ ấu đã

được hình thành Bỉ vỏ được in thành nhiều kì trên báo Năm 1937 tiểu thuyết

Hồng đã thực sự trở thành một nhà văn của nhân dân

Năm 1938, trên báo Ngày nay bắt đầu giới thiệu về Những ngày thơ ấu

đưa văn chương Nuyên Hồng đến gần với bạn đọc hơn

Sau Cách mạng tháng Tám, ông đảm nhiệm vai trò biên tập cho tạp chí Tiên phong – cơ quan hoạt động văn hóa mới của Đảng Thời gian này, ông

cho ra đời một số truyện vừa Ngọn lửa và tập truyện ngắn Địa ngục và Lò

lửa. Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Ngyên Hồng cùng một số gia đình văn nghệ sĩ khác như Ngô Tất Tố, Kim Lân… lên khai phá ấp Kì Nhân Tại đây ông tiếp tục tham gia hoạt động trong Hội Văn nghệ Việt Nam, là biên tập viên cho tạp chí văn nghệ của Hội và phụ trách Trường văn nghệ nhân dân Trung ương Năm 1954, hòa bình lập lại ở miền bắc ông và gia đình chuyển

về Hà Nội sinh sống Nguyên Hồng được phân công công tác tại Hội nhà văn Việt Nam và làm thư kí cho tòa soạn báo Văn do Nguyễn Công Hoan làm chủ nhiệm Do đấu tranh chống lại nhóm Nhân văn– Giai phẩm, Nguyên Hồng chuyển về tham gia lao động tại nhà máy xi măng Hải Phòng

Từ năm 1962, ông và gia đình sống tại Cầu Đen, Yên Thế (Bắc Giang) Sau Hải Phòng thì đây là quê hương thứ hai của ông, là nơi ông gắn bó lâu dài và viết bộ tiểu thuyết Núi rừng Yên Thế còn dang dở Ngày 2/5/1982 khi đang hoàn thành tập 2 của bộ tiểu thuyết, Nguyên Hồng đột ngột qua đời

Nguyên Hồng ra đi để lại muôn vàn tiếc thương cho bạn bè, độc giả của ông Tri ân cho những cống hiến của ông cho nền văn học nước nhà, Nguyên Hồng đã được Chính phủ truy tặng huân chương độc lập hạng ba và giải

thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 Nguyên Hồng không chỉ là một nhà văn lớn của nền văn học Việt Nam mà còn là người thầy dẫn lối cho thế hệ trẻ bước vào con đường viết văn

Sự nghiệp cầm bút của Nguyên Hồng bắt đầu kể từ khi ông gặp được nhà thơ Thế Lữ - người mà ông xem là thần tượng của mình.Nguyên Hồng bắt đầu ra mắt bạn đọc bằng truyện ngắn Linh hồn được in trên Tiểu thuyết thứ

bảy vào năm 1936 Đó là thời gian nhà văn vừa chuyển đến sống ở xóm Cấm, Hải Phòng, ban ngày ông đi dạy học cho những đứa trẻ con nhà nghèo còn ban đêm ông lại cặm cụi viết văn Nhà văn trẻ ấy bước vào nghề với lòng đồng cảm với những con người nghèo khổ xung quanh mình Nhưng ông thực

sự thành công khi cho ra mắt tiểu thuyết Bỉ vỏ (1937), ngay sau khi ra mắt

tiểu thuyết này đã được nhận giải thưởng của Tự lực văn đoàn Năm 1940

ông lại tiếp tục cho ra mắt bạn thiên tự truyện Những ngày thơ ấu ghi lại

những tủi cực của chính mình

Tiếp nối thành công của hai tác phẩm đầu tay năm 1941, Nguyên Hồng lại

tiếp tục cho ra tập truyện ngắn Bảy Hựu Đây là tập truyện phản ánh những

cuộc đời bi đát của hạng người lưu manh sống âm thầm lẩn lút trong xã hội

Năm 1943 Nguyên Hồng tham gia tổ chức Văn hóa cứu quốc vừa được

thành lập Sau cách mạng tháng Tám ông tiếp tục hoạt động trong Hội văn hóa cứu quốc Trong thời gian này ngòi bút Nguyên Hồng đã có nhiều chuyển biến tích cực Ông là nhà văn trong dòng hiện thực phê phán nhận thức được

chân lý cách mạng vô sản và thể hiện được phần nào trong tác phẩm: Người đàn bà Tàu (1939), Qua những màu tối (1942), Quán Nải (1943), Hơi thở

tàn (1943), Hai dòng sữa (1943), Vực thẳm (1944), Ngọn lửa (1944), Miếng

bánh (1945)

Thời kỳ tiền khởi nghĩa và Cách mạng tháng Tám, Nguyên Hồng viết Địa

ngục và Lò lửa phản ánh nạn đói năm 1945 và cao trào Việt Minh Kháng

chiến chống Pháp bùng nổ Nguyên Hồng đưa gia đình lên Việt Bắc, trong thời gian này ông tham gia thành lập Hội Văn nghệ Việt Nam và công tác tại Hội Năm 1955 ông về Hải Phòng làm báo ở tờ Tin Hải Phòng Năm 1956 ông lên Hà Nội làm báo Văn Nghệ Năm 1958 ông lại đưa gia đình lên ấp Cầu Đen, bản thân ông đi thực tế ở Hải Phòng để bắt đầu viết bộ tiểu thuyết Cửa

biển với 4 tập, hơn 2000 trang: Sóng gầm (1961), Cơn bão đã đến (1968),

Từ năm 1962, ông sống cùng gia đình tại ấp Cầu Đen, Yên Thế và bắt tay vào viết bộ tiểu thuyết dài còn dang dở của cuộc đời mình Ngày 2/5/1982 khi đang hoàn thành tập hai của bộ tiểu thuyết Núi rừng Yên Thế thì ông đột ngột qua đời

1.2.2 Tập truyện hay viết cho thiếu nhi – Nguyên Hồng

“Tập truyện hay viết cho thiếu nhi – Nguyên Hồng”, bao gồm một số

truyện hay Nguyên Hồng viết về thiếu nhi, viết cho thiếu nhi Trong đó, có 8

truyện: Chuyện cái xóm tha hương ở cửa rừng Suối Cát và con hùm con

mồ côi; Con chó vàng; Giọt máu; Những giọt sữa; Mợ Du; Hai nhà nghề;

Tôi dạy học; Cháu gái người mãi võ họ Hoa, được trích từ một số tác phẩm nổi tiếng của nhà văn và được Nhà xuất bản Kim Đồng xuất bản năm 2013 Người đọc cảm thấy khâm phục thấm thía với cái tình cái nghĩa của con

người và con vật trong truyện Chuyện cái xóm tha hương ở cửa rừng Suối

phải bỏ quê đi tha hương cầu thực – họ đi tìm vàng Trên đường đi đến Suối Cát họ gặp biết bao gian nan, vất vả có người còn bỏ mạng lai nơi rừng sâu

nước độc này: “Nửa tháng rồi đám người càng đi càng thấy biền biệt Dọc đường, một ông già, rồi một đứa bé con gái trong bọn ốm quá, cháo cũng

được với Suối Cát, nhưng nỗi tuyệt vọng trong họ trào dâng bởi vì Suối Cát

không giống như những lời đồn, mà ngược lại: “Suối Cát không có mỏ vàng

và cũng không có xóm làng, bản trại, không có ai ở, ai thuê ai mướn cả! Ở

đây, một dạo người ta tưởng có mỏ vàng đã kéo nhau đến tìm Mấy tháng

liền, những người lên trước họ đã dầm mưa, dãi nắng ở các suối khe Họ ăn

[4, tr 13] Cả hội đang chìm trong tuyệt vọng thì một ông già đã đứng lên, đó

là ông Đông người nhiều tuổi nhất trong hội: “Một ông già người gầy như hạc

nhưng đen xạm và rắn đanh sành như sắt, tóc bạc phơ xõa xuống đến vai, cặp

cụ Đông là người đã động viên tinh thần cho họ, lấy lại hy vọng cho họ bởi ông biết nếu cứ như vậy thì cả bọn sẽ chết Những con người nghèo khổ ấy đã quyết định ở lại nơi đây an cư lập nghệp, họ cúng thần linh rồi, chặt cây vác nứa làm nhà Ngày ngày, họ lên rừng lấy nấm, đào củ mài, kiếm củi, làm than, bắt cá, cuốc đất trồng ngô, trồng lúa… thấm thoát đã được ba vụ gặt mùa Cuộc sống của những con người Suối Cát tưởng rằng đã êm ấm thì một cơn bão ập đến đã giết chết anh Trong con của ông bà Trong Ông bà trong đã

già cả, ông Trong bị mù chỉ suốt ngày ngồi một chỗ tất cả việc nặng trong nhà nhờ cả vào anh Trong Ông bà Trong như sống trong tuyệt vọng kể từ ngày mất con trai thì thần linh đã đưa đến cho ông bà một đứa trẻ đó là Xin Cuộc sống khốn khổ phải đi ở cho một lão nhà giàu, bị lão hành hạ Xin phải bỏ chốn và lưu lạc đến đây Số phận đã cho họ gặp nhau, họ nhận nhau là mẹ con

và sống hạnh phúc với nhau Từ ngày Xin về, nhà ông bà trong no đủ hơn, Xin lại chịu khó nên nhà cũng đủ ăn không lo đói nữa Một ngày nọ, đi làm bà Trong nhặt được một con hùm con bà quyết định mang nó về nuôi, bà đặt tên cho nó là con Hiền Con Hiền sống cùng với nhà bà Trong, nhà bà ăn gì nó ăn nấy Bà Trong dạy con hùm biết nghe lời, bà quý con hùm như con đẻ của của mình, bà đi đâu nó cũng đi theo Tiếng lành đồn xa, tên địa chủ trong vùng – chính là tên chủ nhà của Xin, đã đến đây đòi mua con Hiền nhưng bà Trong nhất định không bán dù cho hắn dọa dẫm thế nào Bấy lâu sau, bà Trong già, bệnh rồi mất, bà giao con Hiền lại cho Xin, ông Đông và mọi người trong làng nhờ chăm sóc con Hiền Ngày bà Trong mất, con Hiền buồn bã không chịu ăn uống gì ông Đông và mọi người phải khí nó như đứa trẻ con nó mới chịu ăn Từ khi quay trở về, tên địa chủ ấm ức vì không mua được con Hiền, hắn bày mưu tính kế bắt được con Hiền trong một lần đi săn Hắn giam con Hiền vào trong chuồng làm bằng gỗ lim Biết con Hiền đã bị bắt giam ông Đông, Xin, trai tráng trong làng tìm cách để cứu con Hiền nhưng họ không thể vượt qua được vòng bao vây của kẻ thù Ngày hôm ấy, như đánh hơi thấy người thân thiết của mình nó quyết định phá chuồng, vượt qua hàng rào súng đạn, nó chạy một mạch về nấm mộ bà Trong Dân làng Suối Cát thấy con Hiền trở về thì vui mừng khôn xiết Họ đã quyết định rời bỏ Suối Cát để bảo

vệ con Hiền Cái tình, cái nghĩa của dân làng Suối Cát dành cho con Hiền, dành cho bà Trong khiến người đọc nghẹn ngào Câu chuyện khép lại tình cảm thiêng liêng, cao quý, tình đoàn kết giữa con người và con vật Họ thà bỏ

Suối Cát chứ không bao giờ chịu rời nhau, không bao giờ chịu hèn nhục, không bao giờ chịu những cảnh tàn bạo, bất công, nô lệ

Truyện Con chó vàng được Nguyên Hồng viết năm 1937, khi đang sinh

sống tại những khu nhà ổ chuột, xóm Cấm – Hải phòng Truyện kể về hai nhân vật Điều và Tý Sáu chuyên đi ăn trộm, móc túi ở các khu chợ, bến tàu Mấy ngày rồi, chúng không kiếm được gì ăn vì vậy ông lão ăn mày đã rơi vào tầm ngắm của chúng Ông lão ăn mày bị mù, có một con chó màu vàng, ông gọi nó là con Quýt hàng ngày nó dẫn ông rong ruổi khắp các chợ để xin ăn Con chó vàng chính là đôi mắt của ông lão ăn mày, là hy vọng của ông Nhưng một hôm thằng Tý Sáu đã bắt gặp ông lão ăn mày đang đếm đồng hào,

nó về gọi Điều và hai tên đã lên kế hoạch cướp số tiền ấy Nhưng con chó vàng lúc nào cũng theo cạnh ông lão, nó rất dữ nên cả hai tên đã quyết định đánh bả con chó vàng Con chó chết đi thì bọn chúng dễ dàng lấy được số tiền

ấy Theo kế hoạch chúng đã ném bả cho chó vàng, con chó lao tới vồ ngay lấy miếng mồi Nghe thấy tiếng sủa ú ớ ông lão ăn mày gọi con chó, nhưng

không thấy đâu Con chó cố bò lại chỗ ông lão, dãi dớt nó chảy ra: “Con chó

vàng lại sủa lên mấy tiếng ú ớ nữa rồi nó thúc cái mõm há hốc đầy rãi rớt vào mũi ông già mù Ông lão ăn mày chớp mấy cái, đoạn bế xốc nó vào lòng, vừa

người và run lên, Điều giằng lấy cái bị từ tay Tý Sáu và quăng trả lại cho ông lão Vì Điều biết rằng con chó ấy là niềm hy vọng của ông lão, con chó ấy chết thì ông lão cũng không sống được Nguyên Hồng là nhà văn giàu lòng nhân đạo, ông đã không để nhân vật của mình lấn sâu vào bùn đen Chính giây phút ấy, Nguyên Hồng đã giúp cho nhân vật của mình nhận ra lỗi lầm và quay đầu lại

Truyện Giọt máu được Nguyên Hồng viết khi ông sống tại xóm chợ nghèo

ở Hải Phòng và làm thầy giáo cho con em của một số gia đình nghèo Câu

chuyện bắt đầu khi Nguyên Hồng chuyển đến thuê trọ tại một nhà trọ ở tỉnh, sống chung trong một ngôi nhà ngói năm gian với gia đình bác khán Thành Gia đình bác đã từng có nhà cửa, ruộng vườn ở quê nhưng sau một trận lũ lớn

đã quét sạch tất cả, cả hai đứa con trai lớn và con gái lớn của họ cũng bị lũ cuốn đi Gia đình họ chỉ còn lại năm người: bác khán Thành trai, bác khán Thành gái, cái Thạo lớn, cái Thạo bé, cái Tý con Năm con người ấy bồng bế nhau ra tỉnh làm ăn, chồng làm “cu ly” cho nhà máy sợi, vợ đi chợ buôn rau, cái Thạo lớn theo mẹ đi chợ còn cái Thạo bé ở nhà trông em Trong đó, Nguyên Hồng đặc biệt chú ý tới nhân vật Thạo bé lẽ ra ở cái tuổi ấy nó phải được đến trường phải được vui chơi như những đứa trẻ khác Nhưng vì hoàn cảnh gia đình con bé ấy đã không được hưởng bất kỳ niềm vui nào của trẻ

thơ: “Trước ánh lửa bếp lom nhom và ánh đèn mù, sắc mặt Thạo càng xạm

thêm, ngây dại và cô độc hơn Con bé ấy gắp rau húp nước dưa và nhất là xới cơm đều rón rén như sợ rằng nó không được phép ăn những thứ quý báu lắm

ấy” [4, tr 86] Tuy còn nhỏ tuổi, con bé ấy đã ý thức được trách nhiệm của

bản thân đối với gia đình Vì nhỏ tuổi không thể theo mẹ đi chợ được nên con

bé cảm thấy mình không được hưởng bất kỳ quyền gì cả ngay cả việc ăn uống

nó cũng rón rén như không được phép Mảnh vườn nhỏ trước sân được nó dọn dẹp, làm cỏ, xới đất rồi trồng ngô Được vun xới chăm bón đều đặn đám ngô ấy đã trổ bông và ra bắp, bác khán Thành trai hứa khi nào bán ngô sẽ cho Thạo bé bán hết mua lấy con gà để nuôi, đoạn bán gà để mua cho nó bộ quần

áo mới Nhưng mụ chủ nhà ác độc đã dập tắt hy vọng của đứa trẻ thơ viện cớ

bố Thạo chưa trả tiền nhà mụ đã nhẫn tâm bẻ sạch chỗ ngô của Thạo bé để trừ

nợ Niềm hy vọng bị dập tắt nó luẩn quẩn hết gốc ngô này đến gốc ngô khác trông thật tội nghiệp, nó khóc nức dưới cơn mưa rào Dầm mưa nên Thạo bé

bị ốm, nó sốt cao nhưng chỉ được nằm nhà thương có năm hôm rồi phải về bế

em cho mẹ đi chợ Tưởng như hy vọng đã bị dập tắt nhưng một buổi sáng tinh

sương Nguyên Hồng đã thấy Thạo bé lúi húi bên những gốc ngô cũ nó đang xới lên và trồng lại đám ngô mới Người đọc cảm thấy xé lòng trước hình ảnh

ấy, một đứa bé khốn khổ nhưng đầy nghị lực niềm tin

Chúng ta bắt gặp tiếng gọi thống thiết trong truyện Những giọt sữa, vì

thiếu sữa một đứa trẻ thơ đã chết Trong khi những đứa trẻ thiếu sữa thì những mụ đàn bà phú hào lại tắm bằng sữa còn bọn tư sản lại đổ hàng ngàn thùng sữa xuống biển để bán những thùng còn lại với giá cắt cổ Tội ác của bọn thực dân thật dã man, trong khi những đứa trẻ thơ đang quằn quại vì thiếu sữa thì những người mẹ của nó phải lăn lưng ra làm việc cho bọn chúng, để phục vụ cho chúng đi xâm lược nước mình Tiếng gọi thống thiết của nhà văn kêu gọi chúng ta cần có một nhà thơ, một nhà văn, một bài thơ, hay một trang văn kêu gọi để đòi sữa cho những đứa trẻ thơ Những đứa trẻ thơ chúng thực

sự vô tội nhưng vì khát sữa chúng đã chết Nguyên Hồng kêu gọi mọi người đứng lên đấu tranh chống lại bọn thực dân đòi lại quyền được sống cho những đứa trẻ thơ

Tiếp đến với truyện ngắn Mợ Du được tác giả viết năm (1939 -1943) (Đã

được đăng một phần trên Tiểu thuyết thứ bảy số 277 ra ngày 23-9-1939 trong

truyện Những đêm trắng) Truyện kể về một người phụ nữ đó là mợ Du vì

tình tứ với anh thợ may bị bắt gặp nên mợ phải bỏ chồng: “Mợ Du bỏ chồng!

… Và, như những người lớn, tôi đã ghét và khinh mợ mỗi khi nghe nhắc đến

tội” rồi, cái tội khao khát tình yêu thương và sự chở che ấy đã bị bao người khinh ghét bởi cái hủ tục lạc hậu, hà khắc Những lần gặp đứa con trai bé bỏng, Dũng của mợ, là những lần mợ phải lén lút như có tội Người đàn bà tội nghiệp ấy khao khát gặp đứa con trai mình, phải năn nỉ thậm chí là van nài một đứa trẻ - tác giả Nguyên Hồng, và cho nó hai hào Mợ Du gặp con thì

“hôn hít vào má, vào trán, vào cằm Dũng rồi khóc nức nở” cho thỏa nỗi nhớ

thương mong ước Tác giả chứng kiến toàn bộ những cuộc gặp gỡ đầy nước mắt và chính nó đã đánh thức trong ông những cảm xúc về tình mẫu tử Sự đồng cảm quá lớn đối với mẹ con Dũng như xoáy vào tâm can người đọc, đầy đau thương và ê chề Những tiếng kêu: “Mợ ơi…” đứt quãng trong tiếng nấc như chính trái tim nhà văn nức nở từng hồi “Mợ Du đứng vùng lên, hất mạnh mớ tóc xõa ra đằng sau …”, thời khắc Dũng sợ nhất cũng đến, nó không biết làm gì hơn ngoài khóc Đôi mắt vốn ngây thơ và tinh thông của một đứa bé nay thấm đẫm nước mắt, nhạt nhòa và đày đọa Mợ Du đau lòng lắm, ánh mắt mợ cũng trở nên u tối và đau khổ Không gặp con thì nhớ, gặp rồi giây phút chia li này làm trái tim hai con người ấy như nghẹt thở Cũng như bao người phụ nữ khác, mợ Du khao khát có được hạnh phúc cho riêng mình nhưng những tiếng gọi của đứa con thơ cứ níu kéo và thổn thức mãi, khiến cả cuộc đời mợ sống trong dằn vặt đau đớn, không có lấy một phút thanh thản Và những lần gặp mặt của hai mẹ con cứ tiếp tục, đau đớn và đầy nước mắt, bẵng cho đến mười bảy, mười tám năm – một cái chết của một người phụ nữ ở nơi tha hương mà tác giả được biết qua lời kể của bà chủ nhà Không một ai thân thích, không một ai quen biết đám tang ấy diễn ra trong sự

lẻ loi, cô độc Nguyên Hồng nghẹn lòng khi biết người phụ nữ hốc hác đang nằm trong cỗ quan tài ấy chính là mợ Du qua những bức thư của thằng Dũng,

mợ vẫn gìn giữ và nâng niu cho tới tận bây giờ Mợ Du nằm đó nhưng tình

mẹ con vẫn còn ấm nóng trong lòng người phụ nữ cô độc Nguyên Hồng chợt nhớ tới Dũng không biết nó còn sống hay đã chết nhưng nhà văn biết chắc rằng mợ Du đã chết nhưng tình yêu dành cho Dũng vẫn còn mãi

Hai nhà nghề là truyện ngắn được Nguyên Hồng viết khi sống tại Hải

Phòng, truyện kể về cậu bé tên Nhân người ta thường gọi cậu là Nhân đen Bởi vì, nước da cậu đen nhẫy như gỗ lim của bàn học cũ Cậu kiếm sống bằng nghề làm xiếc, biểu diễn những tiết mục độc đáo, suốt ngày cậu rong ruổi

khắp nơi trong nắng mưa, gió, bụi Cậu nhận một đứa trẻ về học nghề nhưng khi học được hết những mánh nghề của Nhân, trong lúc Nhân ốm đau hoạn nạn thằng bé ấy lại bỏ Nhân mà đi Tuy bị phản bội nhưng Nhân vẫn cố tìm một thằng bé khác để truyền nghề Cuộc sống khó khăn, Nhân lại hay ốm đau nên cậu quyết định rời bỏ quê hương Hải Dương để đến với đất Hải Phòng sầm uất Tưởng rằng ở mảnh đất này Nhân sẽ khấm khá hơn, nhưng càng giàu

có con người ta lại càng keo kiệt Nhân tìm một nơi thích hợp để biểu diễn hết những tài năng mà mình có, những tiếng vỗ tay khen ngợi cổ vũ đã xua tan những mệt nhọc trong người cậu, cậu cố gắng biểu diễn hết những tiết mục sao cho thật hấp dẫn Nhưng khi cậu chìa chiếc mũ ra để xin những đồng tiền

bù đắp cho mồ hôi công sức của mình thì những người ấy lại quay đi, họ chỉ muốn xem không chứ không chịu bỏ ra một đồng để thưởng cho cậu Nỗi tuyệt vọng dâng lên trong lòng Nhân thì một tiếng nhạc kêu lên xoang xoảng đầu phố Những người vừa xem Nhân biểu diễn lại đổ dồn về đó, một thằng

bé tóc búi kiểu móng lừa dựng ngược, quần áo vải xanh, chân đi giày đế

“kếp” đang biểu diễn những tiết mục nguy hiểm Thằng bé ấy vừa hát, vừa hứng những chiếc dao sắc nhọn So với Nhân tiết mục của thằng bé ấy còn nguy hiểm hơn nhiều nhưng khi tiết mục kết thúc nó quỳ xuống chìa chiếc giỏ mây xinh xắn về phía những người xem để chờ những xu hào từ phía họ Cổ họng Nhân nghẹn lại khi nhìn thấy cảnh đó, dường như Nhân nhìn thấy hoàn cảnh của mình cũng giống như thằng bé đó Nhân chạy tới ôm thằng bé và đỡ

nó dậy, Nhân muốn nói với nó điều gì đó nhưng cổ họng không thể thốt nên lời Chúng ta cảm thấy chua xót trước hai đứa trẻ phải tìm những công việc nguy hiểm đe dọa cả tính mạng để có thể kiếm được bát cơm, manh áo Nhưng những con người vô cảm lại quay lưng lại với chúng, bọn họ chỉ muốn xem không chứ không hề muốn bỏ ra một xu nào để bù đắp lại những giọt mồ hôi ấy

Tôi dạy học là câu chuyện được Nguyên Hồng viết làm thầy giáo cho

những con em của các gia đình nghèo tại xóm chợ ổ chuột ở Hải Phòng Nhà văn gọi cách kiếm sống ấy bằng một cái tên đó là gõ đầu trẻ lẩn lút Bởi vì, học trò thì không có giấy khai sinh và là con em của những gia đình nghèo, còn thầy thì không có giấy phép bởi khai trình khó khăn Những trường học

ấy lẩn lút trong những xóm chợ nghèo bẩn thỉu, đầy rẫy những rác rưởi, người

và vật sống chung với nhau Nghề kiếm sống lẩn lút này đã giúp Nguyên Hồng nuôi sống được bản thân và gia đình của mình Xóm trọ của người thầy giáo ấy là một xóm bẩn thỉu đầy rẫy những tệ nạn Học trò của ông toàn là con nhà nghèo với những hoàn cảnh đáng thương nhưng những gia đình nghèo ấy đã gắn bó với ông và đã nuôi sống ông suốt ba năm Những đứa trẻ nghèo khổ ấy thường xuyên chậm tiền học bởi những lí do rất đáng thương như ba mất việc, mẹ sinh em không đi chợ được hay ba bị bắt bỏ “bóp” Những con người khốn khổ ấy làm cho nhà văn cảm thấy chua xót, đồng cảm với nỗi khổ của họ nhưng vẫn phải sống nhờ phải sống dựa vào những đồng tiền của họ vì không thể nào làm khác được Ba năm làm nghề giáo lẩn lút, có những lúc lo lắng hồi hộp khi có đội xếp Tây nhưng cũng có lúc sung sướng khi được chững kiến cảnh học trò của mình biết đọc, biết viết Người thầy giáo ấy đã thôi dạy học lẩn lút hơn bốn năm rồi nhưng mỗi khi nhớ về lại thấy như mắt mình lạnh rợi Nhà văn cảm thấy trái tim như rỉ máu khi nghĩ về những số phận những con người khốn khổ phải sống cuộc sống lẩn lút Biết khi nào họ mới có thể được sống một cuộc sống ấm no

Kết thúc tập truyện là câu chuyện Cháu gái người mãi võ họ Hoa kể về

một gánh võ họ Hoa Gánh võ gồm hai cha con Hoa ông, Tiểu Hoa và một con gấu Họ đi khắp nơi để biểu diễn và tác giả đã được xem cha con họ biểu diễn Hai cha con họ Hoa biểu diễn rất điêu luyện, hai người và một con gấu múa võ đã thu hút được chú ý của rất nhiều người xem Hình ảnh và cách biểu

diễn của họ đã để lại ấn tượng cho tác giả khiến ông liên tưởng đến một câu chuyện võ hiệp mà hồi nhỏ ông đã từng kể cho bà nội và cha mình nghe về một gánh võ cũng họ Hoa, chỉ khác là hoa ông già hơn còn cô con gái đã mười sáu mười bảy Cách mạng tháng Tám bùng nổ, gánh võ của cha con ông Hoa bị phát xít Nhật bắt giam Chúng hành hạ hai cha con một cách dã man, Hoa ông không chịu được sự hành hạ của bọn phát xít Nhật nên đã qua đời Con gấu cũng chống cự lại bọn chúng đến hơi thở cuối cùng còn Tiểu Hoa bị chúng hành hạ chỉ còn da bọc xương, may nhờ sự cưu mang của bà con nên

cả con gấu nữa Những đồ vật mà ông được xem cha con họ biểu diễn vẫn còn đây, tuy chỉ có một điều nhà văn thắc mắc là con gái bà Hoa là con đẻ của bà hay chỉ là con nuôi sao lại lấy tên là Tiểu Hoa

Thời gian trôi đi nhưng chiến tranh vẫn chưa kết thúc tác giả lại đi khắp nơi

để viết bài Năm 1955 giặc Mỹ bắn phá điên cuồng, Nguyên Hồng đã được về Hải Phòng để lấy tin viết bài Ông được đồng chí chính trị viên dẫn đi thăm đội tự vệ thành phố Thật bất ngờ khi tại đây ông lại được gặp lại hình ảnh của Tiểu Hoa – chính là con gái của bà Hoa năm xưa Tiểu Hoa cô bé ngày nào giờ đã là Hoa Bảo Vân pháo thủ số một của nhà máy Hoa Bảo Vân vừa giỏi chiến đấu lại vừa giỏi múa võ, múa kiếm Người con gái ấy đã thay ông và mẹ mình chiến đấu chống lại kẻ thủ để bảo vệ tổ quốc

CHƯƠNG 2 CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TẬP “TRUYỆN HAY VIẾT CHO

THIẾU NHI – NGUYÊN HỒNG”

2.1 Nhân vật trẻ em

2.1.1 Những đứa trẻ nghèo khó bất hạnh

Nguyên Hồng được mệnh danh là nhà văn của phụ nữ và trẻ em vì thế nhân vật trẻ em có mặt hầu hết hầu hết trong các câu chuyện ông viết về thiếu nhi Những đứa trẻ ấy thường mang những số phận bất hạnh, đáng thương và đều phải chịu khổ cực Dưới xã hội cũ trẻ em bị dồn ép, đè nén, phải chịu cuộc sống khổ cực nhưng lại không có tiếng nói trong xã hội Dường như, người ta

ít quan tâm đến những đứa trẻ, bởi họ nghĩ chúng chưa thể làm ra của cải vật chất không thể tự nuôi sống bản thân nên trẻ em thường bị coi thường, hắt

hủi Hầu hết nhân vật trẻ em trong tập “Truyện hay viết cho thiếu nhi – Nguyên Hồng” đều là những trẻ em nghèo khó, khổ cực và chịu một cuộc

sống bất hạnh Những đứa trẻ ấy mồ côi, hay sống trong gia đình nghèo đói,

phải bươn chải để kiếm sống như cậu bé Xin trong truyện Chuyện cái xóm

từ nhỏ, bị bọn lái trâu lừa đến nhà tên một lí trưởng Từ ngày về nhà lí trưởng, Xin phải sống cuộc sống khổ cực không bằng súc vật Xin sống trong nỗi lo

sợ và bị hành hạ về thể xác và phải đói khổ Bằng tuổi của Xin lẽ ra nó phải được ăn no, được chơi như những đứa trẻ khác nhưng đối với Xin đó chỉ là một giấc mơ xa xỉ Đứa trẻ ấy ngày nào cũng sống trong nỗi sợ hãi, cơm ăn không được no thế mà lại phải chịu bao nhiêu đòn roi Đầu gối nó, chân nó chỗ thì sưng, chỗ thì mưng mủ, chỗ thì thành chai, thành sẹo Thật xót xa cho một đứa trẻ, tuổi thơ đã phải chịu nỗi đau về thể xác lẫn tâm hồn

Một số đứa trẻ trong tập “Truyện hay viết cho thiếu nhi – Nguyên Hồng”

lại được sinh ra trong gia đình nghèo khó, từ nhỏ đã phải chịu cuộc sống khổ

cực thiếu thốn Chúng không được đi học mà phải phụ giúp cha mẹ những công việc hằng ngày để giúp đỡ gia đình Như nhân vật Thạo bé trong truyện

Giọt máu hay nhân vật Duyên trong truyện Những giọt sữa Tuy còn nhỏ

tuổi, nhưng chúng lại không được vui chơi, được đến trường như những đứa trẻ khác mà phải ở nhà giúp đỡ cha mẹ cơm nước, trông em Công việc mà những đứa trẻ ấy làm được chỉ là những việc nhỏ nên chúng thường không được người lớn tôn trọng hay quan tâm Các em chưa lớn hẳn để có thể theo

mẹ đi chợ bán cái rau, cái củ hay theo cha đi làm cu li những điều đó làm cho đứa trẻ tên là Thạo bé (Giọt máu) lúc nào cũng sống trong cảnh len lét, sợ hãi

Em sợ những tiếng thét của mụ chủ nhà, em sợ mình không có quyền để được ăn: “Trước ánh lửa bếp lom nhom và ánh đèn lù mù, sắc mặt Thạo càng xạm

thêm, ngây dại và cô độc hơn Con bé ấy gắp rau húp nước dưa và nhất là xới

[4, tr 86] Hoàn cảnh sống khắc nghiệt đã khiến một đứa trẻ ngây thơ trở nên rụt rè, nhút nhát, niềm vui của đứa trẻ ấy chỉ còn là được chăm sóc những luống ngô mà chính tay em trồng Những bắp ngô ấy chính là niềm vui, niềm hạnh phúc của một đứa trẻ thơ khi tự tay mình làm được điều gì đó Thế mà

mụ chủ nhà độc ác đã không chút tiếc thương bẻ sạch chỗ ngô ấy của em Lẽ

ra một đứa trẻ tầm tuổi Thạo bé thì niềm vui, niềm hạnh phúc của chúng phải

là được ăn, được chơi như các bạn cùng trang lứa nhưng niềm vui, niềm hy vọng của đứa trẻ này thật là nhỏ nhoi chỉ là được chăm sóc những luống ngô, được nhìn thấy những luống ngô ngày một lớn dần và ra bắp Mụ chủ nhà ác độc đã vin vào cớ ba em còn nợ tiền nhà mà bẻ sạch chỗ ngô ấy của em không thương tiếc Đứa trẻ tội nghiệp ấy chỉ còn biết nhìn theo những cây ngô đã bị dập dụi mà khóc, em chạy hết gốc ngô này đến gốc ngô khác mà nâng, mà vuốt mặc trời mưa rào đang trút xuống tấm vai gầy yếu của em Đứa trẻ bất hạnh ấy ốm, em ốm một tuần trời vì dầm mưa Người đọc không khỏi nghẹn

ngào thương xót trước tâm hồn tổn thương của cô bé: “Cả buổi chiều hôm ấy,

chẳng áo nón gì, chẳng áo nón gì Thạo bé cứ luẩn quẩn hết gốc ngô này đến gốc ngô khác vuốt, chắp chắp nối nối, và khóc Nó khóc chỉ có tiếng nức nở chứ không thấy nước mắt Nước mắt của nó bị nhòa hẳn dưới trận mưa đổ

Hình ảnh những đứa trẻ đáng thương còn xuất hiện trong câu chuyện Mợ

Du, đó là nhân vật Dũng đứa con trai của mợ Du Mặc dù còn ít tuổi nhưng Dũng đã phải sống trong cảnh thiếu thồn tình cảm của mẹ Mẹ Dũng – mợ Du

vì một lí do nào đó đã bỏ nhà theo người đàn ông khác để Dũng sống với cha

và bà Mỗi lần cuộc gặp gỡ của của hai mẹ con họ chỉ là một khoảng thời gian ngắn ngủi, họ phải lén lút mới có thể được gặp nhau Bất kể một đứa trẻ thơ nào thì được ở bên cạnh người mẹ, được mẹ yêu thương, quan tâm chăm sóc, chiều chuộng hẳn là niềm hạnh phúc nhất, thế mà Dũng lại không được nhận

niềm hạnh phúc ấy Những đứa trẻ nghèo khó trong câu truyện Tôi dạy học

cũng không kém phần đáng thương Mặc dù được đi học nhưng chỉ là học chui trong những ngôi nhà ổ chuột Hoàn cảnh nghèo khó, khốn khổ khiến chúng không có đủ diều kiện để học trong một ngôi trường tử tế, lớp học có đầy đủ bàn ghế Chúng thường xuyên chậm tiền học bởi cha chậm tiền lương,

mẹ nghỉ chợ, cha bị bắt bỏ tù… Chúng ngây thơ đến độ kể chuyện ba mình bị bắt bỏ tù mà không hề hay biết từ nay chúng sẽ sống như thế nào khi gia đình thiếu người trụ cột của gia đình

Trong tập “Truyện hay viết cho thiếu nhi – Nguyên Hồng”, hình ảnh đứa

trẻ bất hạnh còn thể hiển trong truyện Hai nhà nghề, Con chó vàng, Cháu

tuổi đã phải mưu sinh để kiếm sống Chúng phải kiếm sống bằng nhiều nghề khác nhau, chúng bị thiếu thốn cả về vật chất lẫn tinh thần Trong xã hội bấy giờ kiếm được đồng tiền quả thực không dễ dàng gì chúng phải bỏ mồ hôi,

công sức, đôi khi còn nguy hiểm cả về tính mạng Nhân vật Nhân trong

truyện Hai nhà nghề là một cậu bé mồ côi cha mẹ phải kiếm sống bằng nghề

biểu diễn xiếc Hình ảnh của cậu bé Nhân hiện lên qua cây bút của Nguyên Hồng là một cậu bé lam lũ, rắn rỏi, khắc khổ nên mọi người gọi cậu với cái tên Nhân đen Hết năm này qua năm khác, cậu phải rong ruổi khắp mọi đường phố, ngõ hẻm để kiếm sống vì thế nước da của cậu đen như gỗ lim Nỗi bất hạnh của Nhân được nhà văn xây dựng qua tình huống éo le Qua nhiều năm bươn trải kiếm sống bằng tài nghệ của mình Nhân cũng kiếm cho mình được một cậu bé kháu khỉnh, hoạt bát để truyền nghề Thế nhưng cuộc sống không như mong đợi sau khi Nhân cưu mang, truyền thụ hết những mánh nghề của mình cho cậu bé đó và khi đã tự mình có thể kiếm ra đồng tiền thì cậu bé này lại bỏ Nhân mà đi trong lúc Nhân ốm đau, hoạn nạn Trong lúc khó khăn này Nhân lại không có ai để nương tựa, giúp đỡ Nhân vẫn phải cố tiếp tục kiếm

sống để nuôi bản thân Sức khỏe của Nhân đã giảm sút đi nhiều: “Tiếng hát

của Nhân đã khàn khàn, tiếng kèn của Nhân không vang to ngân dài như trước, Nhân đi bằng tay chỉ được bốn năm thước, nhiều lúc trên dây thép

128] Nỗi bất hạnh của Nhân chưa dừng lại ở đây mặc dù đã phải bươn trải kiếm sống nhưng trong thời kỳ khó khăn này kiếm được đồng tiền quả thực không dễ dàng Mặc dù sức khỏe có hạn nhưng Nhân vẫn cố gắng để biểu diễn những tiết mục thật hay, thật đặc sắc dưới những tràng pháo tay của

người xem Nhân như càng có thêm động lực để biểu diễn: “Nhân phải nhắm

nghiền mắt lại đứng lặng đi Nhân vội rút khăn tay, lau má và thấm mồ hôi trán đoạn Nhân vai hắt thở mạnh ra mấy cái bao nhiêu sự mệt nhọc bỗng biến hết Thân thể và tâm trí Nhân trở nên nhẹ nhàng và tươi tỉnh.” [4, tr 132] Những sự cố gắng của Nhân đã không được những người xem đáp lại khi Nhân ngả mũ về phía những người khán giả vừa trầm trồ khen ngợi thì lại

không được ai đáp trả Nhân chỉ nhận lại được sự làm thinh và lảng tránh từ

họ Rõ ràng là họ chỉ muốn nhận chứ không muốn cho đi bất kỳ một thứ gì Thật đáng thương cho một đứa trẻ nơi đất khách, quê người đã cố gắng hết sức để kiếm sống bằng chính sức lao động của bản thân nhưng lại không được

ai đáp trả Đang trong lúc đớn đau, tuyệt vọng Nhân lại gặp được một cậu bé

có hoàn cảnh bất hạnh giống như mình Số phận của hai con người nhỏ bé, bất hạnh rồi sẽ như thế nào nếu mọi người trong xã hội lại quay lưng lại với chúng

Trong câu chuyện Con chó vàng nhân vật Điều và Tý Sáu là hai cậu bé vừa

đáng thương lại vừa đáng trách Đáng thương bởi vì chúng là những đứa trẻ

mồ côi không nơi nương tựa, lẽ ra tầm tuổi này bạn bè chúng được cắp sách tới trường Vậy mà chúng lại phải đi làm một cái nghề mạt hạ, nghề mà ai ai cũng căm ghét đó là ăn trộm Chúng đáng ghét bởi vì lại đi rình ăn trộm của một ông lão ăn mày mù Cuộc sống khốn khổ đã đẩy chúng tới con đường tội lỗi, đã khiến những đứa trẻ trở thành những tên tội phạm Chúng đã ra tay giết hại con chó của ông lão ăn mày Con chó ấy đối với ông lão vừa là bạn, vừa là nguồn sống của ông lão Thế nhưng trong thời khắc quan trọng, Nguyên Hồng

đã không để nhân vật của mình phạm sai lầm một lần nữa Điều đã nhận ra được sai lầm của mình và quăng trả lại ông lão túi tiền Ý thức của một con người đã không cho phép nó làm như vậy nó cảm thấy ăn hận về tội lỗi của mình

Trong câu chuyện Cháu gái người mãi võ họ Hoa, Tiểu Hoa là một cô bé

ngây thơ, trong sáng với hai má chúm chím hồng theo cha đi khắp nơi để múa

võ kiếm sống Gánh võ của họ chỉ có hai cha con và một con gấu Cuộc đời bất hạnh của cô bé bắt đầu khi bọn phát xít Nhật bắt hai cha con lại và nhốt vào nhà giam Chúng giết con gấu của họ và tra tấn hai cha con một cách dã man Chúng bỏ đói họ hoặc bắt hai cha con ăn những thứ bẩn thỉu, ghê tởm

Cha Tiểu Hoa vì không chịu đựng được sự tra tấn của chúng nên đã chết còn Tiểu Hoa được chúng thả về May nhờ có sự giúp đỡ cưu mang của bà con hàng xóm mà Tiểu Hoa mới qua khỏi Tội ác của bọn thực dân thật dã man, chúng không tha bất cứ một người nào kể cả những đứa trẻ Nguyên Hồng như muốn nhắn nhủ mọi người hãy đứng lên giành lấy quyền sống, quyền tự

do cho con người Nhà văn cũng muốn nhắn nhủ với mỗi người chúng ta rằng hãy quan tâm đến trẻ em nhiều hơn đừng bao giờ quay lưng lại với chúng bởi

vì những đứa trẻ là mầm non của tương lai

2.1.2 Những đứa trẻ giàu mơ ước và nhân hậu

Những đứa trẻ trong tập “Truyện hay viết cho thiếu nhi – Nguyên Hồng”

mặc dù nghèo khó, bất hạnh nhưng trong chúng vẫn có một tâm hồn trong sáng giàu lòng mơ ước và cảm thông với những số phận bất hạnh như mình

Nhân vật Thạo bé trong truyện Giọt máu là một minh chứng hùng hồn cho

điều này Một cô bé con nhà nghèo thoát chết trong cơn lũ khủng khiếp đã theo cha mẹ phiêu bạt từ một miền quê nghèo ra Hải Phòng kiếm sống Cả gia đình họ tá túc trong căn nhà rách thuê được của mụ chủ nhà độc ác Giữa cuộc sống tăm tối, khổ cực là một tia sáng tươi mát từ mảnh vườn ngô mà Thạo bé

trồng được trước nhà: “Mới dạo nào lấm tám như mạ non thế mà trải qua đâu

mười mấy ngày mưa phùn rồi nắng to mà đã thành cây, rung rung với gió và ánh nắng Những lá ngô rộng dài, xanh trông suốt được, cạnh sắc gợn, trổ

vọng cho đứa trẻ nghèo qua sự xắp đặt của của người mẹ rằng sẽ để cho Thạo

bé bán những bắp ngô do chính tay nó trồng được để mua gà cho nó nuôi, rồi khi nào bán gà sẽ may cho nó cái áo mới Niềm vui, niềm hy vọng của một đứa trẻ được thắp lên bởi những dự định của người mẹ Thạo bé vui bởi vì nó

có thể giúp đỡ được cha mẹ một phần nào đó và cũng có thể nó vui vì nghĩ tới chiếc áo mới mà khi bán gà nó sẽ được may Nhưng than ôi cái hy vọng ấm

áp, nhỏ bé ấy lại bị mụ chủ nhà độc ác, tàn nhẫn dập tắt Mụ thẳng tay bẻ những bắp ngô của Thạo bé không thương tiếc để trừ vào tiền nhà ba nó còn

nợ Người đọc như cảm thấy chua xót,căm phẫn khi đọc tới đoạn này: “Mụ

chủ nhà bổ xuống sân, mặc gió thổi như tát nước vào mặt, mụ lấy áo tơi của

mẹ Thạo trùm lên đầu, xéo bừa cả lên những đống rác, ra khoảng đất đằng góc vườn Rắc…Rắc…soạt…soạt… những bắp ngô bẻ nghiến ra, có bắp chặt

thơ hụt hẫng, nó đi khắp gốc ngô này đến gốc ngô khác vuốt vuốt, rồi nó khóc nức trong mưa Nó cứ dầm mưa như thế đến nỗi sốt và mê sảng Tưởng rằng niềm hy vọng đã hoàn toàn lụi tắt trong tâm hồn một đứa trẻ thơ, nó sẽ mãi chìm trong nỗi tuyệt vọng đau khổ mà không thể thoát ra được Nhưng không, ngay sau khi ra viện đứa trẻ ấy lại lúi húi, cặm cụi, để tiếp tục trồng lại một mảnh ngô mới Niềm tin, niềm hy vọng lại được nhen nhóm lên trong tâm hồn của một đứa trẻ Mặc dù trải qua một cú sốc tinh thần khá lớn nhưng đứa trẻ ấy vẫn nuôi dưỡng những ước mơ về một ngày mai tươi sáng Rồi chẳng bao lâu sau mảnh ngô ấy dưới bàn tay chăm bón của Thạo bé lại ra bắp, rồi nó

sẽ được bán những bắp ngô ấy để lấy tiền mua gà, từ tiền bán gà nó sẽ được may áo mới Mặc dù nhỏ tuổi nhưng bé Thạo lại có một tâm hồn giàu lòng

mơ ước và một niềm tin mãnh liệt mà ai trong số chúng ta cũng phải khâm phục

Một cô bé cũng giàu lòng mơ ước, lạc quan, yêu đời không kém gì Thạo bé

đó là Sẻo Hoa con gái bà Hoa trong truyện Cháu gái người mãi võ họ Hoa Sẻo Hoa sống trong gia đình chỉ có mẹ già và đứa con côi nhưng cô bé đã ước

mơ trở thành một người chiến sĩ cách mạng đấu tranh bảo vệ tổ quốc Được nuôi dưỡng, chăm sóc trong một gia đình nghèo khó với chồng chất nỗi đau quá khứ nhưng Sẻo Hoa lại có một ước mơ to lớn và giàu nghị lực Cô bé ấy

đã trở thành một pháo thủ số một của khẩu đội, một chiến sĩ xuất sắc với cái

tên Hoa Bảo Vân Cô bé ấy đã thay ông, thay mẹ của mình làm những điều

mà họ chưa thực hiện được Mỗi chúng ta ai cũng phải ngưỡng mộ, khâm phục về cô bé ấy Một cô gái dũng cảm, lạc quan, yêu đời, một chiễn sĩ cách mạng xuất sắc mà trong xã hội lúc bấy giờ rất cần những con người như vậy

để có thể bảo vệ tổ quốc, đánh đuổi kẻ thù

Qua nhân vật Thạo bé và Sẻo Hoa, Nguyên Hồng muốn nhắn nhủ tới chúng

ta đừng bao giờ bi quan, chán nản hay khuất phục trước một rào cản nào đó

mà hãy kiên trì, cố gắng để vượt qua nó Mỗi người trong số chúng ta đều có một ước mơ và ước mơ đó có trở thành hiện thực hay không là dựa vào sự cố gắng của bản thân

Mặc dù hoàn cảnh khó khăn, cuôc sống khổ cực và phải chịu những nỗi bất hạnh lớn nhưng chúng lại biết đồng cảm với những số phận bất hạnh khác Có

lẽ vì sinh ra trong hoàn cảnh thiếu thốn, khổ cực và phải bươn chải để tự kiếm sống nuôi bản thân nên chúng dễ dàng thấu hiểu và đồng cảm được với những

con người bất hạnh như mình Nhân vật Nhân trong truyện Hai nhà nghề, là

một dẫn chứng cụ thể Cuộc sống khó khăn khiến Nhân phải lăn lộn kiếm sống bằng nghề biểu diễn xiếc - một cái nghề cực khổ mà kiếm được đồng tiền lại càng khổ cực hơn Suốt ngày Nhân rong ruổi khắp các đường phố để biểu diễn kiếm tiền nuôi sống bản thân Công việc của Nhân càng trở nên khó khăn hơn khi Nhân quá ốm yếu và đứa trẻ theo Nhân học nghề cũng bỏ Nhân

mà đi Nhân quyết định rời bỏ quê hương ra Hải Phòng kiếm sống, ngỡ rằng cuộc đời Nhân sẽ bước sang mới Nhân hi vọng ở nơi đất khách này có thể kiếm được nhiều tiền hơn để nuôi sống bản thân Nhưng cuộc đời thật trớ trêu, Nhân càng cố gắng thì tất cả những nỗ lực của Nhân dường như là vô vọng Nhân chẳng thể kiếm nổi một đồng nào từ những người xem keo kiệt, bủn xỉn ấy Đang lúc đau khổ, tuyệt vọng ấy Nhân đã gặp một cậu bé có hoàn cảnh giống mình Nỗi cảm thông sâu sắc đã dâng trào trong lòng Nhân, Nhân

quên hẳn cả nỗi mệt nhọc, bất hạnh của mình Số phận của cậu bé ấy cũng đáng thương giống như Nhân vậy Một cậu bé vừa trải qua một sự mệt nhọc

về thể xác và cả nỗi đau về tinh thần lại có một tấm lòng nhân hậu và lòng đồng cảm sâu sắc đến như vậy: “Không thể nói nhanh đến chừng nào, những

cảm giác chua cay và đau đớn ran lên khắp người Nhân Nhân không thể cầm lòng nhìn thàng bé dạn dầy ở đất khách quê người và lang thang bơ vơ kia quỳ lâu thêm một phút nữa để chìa giỏ xin tiền những người xem kia chỉ có thể xem không và ngượng nghịu rút lui Chỉ thêm một phút nữa con tim trơ trọi của Nhân sẽ vỡ tan… Nước mắt tràn ra, Nhân chạy vội lại, đỡ thàng bé múa dao kia dậy Nhân muốn nói với nó một câu gì nhưng cổ họng đã nghẹn

ứ mất rồi…” [4, tr 136] Thật là hiếm thấy một đứa trẻ nào trong lúc bế tắc lại

có tấm lòng nhân hậu như vậy Nhân chua xót và đau đớn tột cùng vì không chỉ có mình đáng thương mà trong xã hội này vẫn còn những người đáng thương như mình Đứa trẻ ấy có hoàn cảnh đáng thương không kém gì Nhân Rồi số phận của hai đứa trẻ ấy sẽ đi đâu, về đâu nếu ai cũng quay lưng lại với chúng

Nhân vật Điều trong truyện Con chó vàng cũng là một đứa trẻ nhân hậu

Điều là một đứa trẻ lang thang trên khắp các phố để kiếm sống bằng nghề ăn cắp Để lấy được túi tiền của ông lão ăn mày mù, Điều và Tý Sáu đã bỏ bả giết chết con chó của lão Nhưng khi lấy được túi tiền rồi, Điều lại quăng trả lại ông lão mù tội nghiệp kia Điều đó chứng tỏ bản chất của Điều là một đứa trẻ nhân hậu, lương thiện do hoàn cảnh xô đẩy nên mới phải làm nghề này Nhưng trong thời khắc quan trọng Điều đã nhận ra lỗi lầm của mình và cảm thông với ông lão mù tội nghiệp kia Hành động của Điều chúng tỏ bản chất lương thiện trong con người em không hề bị mất đi Ánh sáng của tình thương, sự cảm thông chia sẻ giữ những con người khiến người đọc cảm động