Kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Kĩ năng giữ an toàn thân thể là một trong những kĩ năng quan trọng mà người lớn cần trang bị ngay cho trẻ, giúp các em hiểu và biến những kiến thức về kĩ năng giữ an toàn thân thể thành

nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này

Trong quá trình nghiên cứu, không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Kính mong nhận đƣợc sự đóng góp ý kiến của thầy cô và các bạn để đề tài đƣợc hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cám ơn!

Hà Nội, ngày 25 tháng 4 năm 2016

Sinh viên

Ngô Thị Ánh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi Các tài liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chƣa từng công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào khác

Hà Nôi, ngày tháng năm 2016

Tác giả

Ngô Thị Ánh

MỤC LỤC

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Những đóng góp mới cho đề tài 4

9 Cấu trúc khóa luận 4

PHẦN 2 NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 6

CỞ SỞ LÝ LUẬN VỀ KĨ NĂNG 6

GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI 6

1.1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 6

1.1.1 Nghiên cứu về kĩ năng giữ an toàn thân thể ở nước ngoài 6

1.1.2 Nghiên cứu về kĩ năng giữ an toàn thân thể ở Việt Nam 7

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM 10

1.2.1 Khái niệm kĩ năng 10

1.2.2 Khái niệm an toàn 10

1.2.3 Khái niệm thân thể 10

1.2.4 Khái niệm an toàn thân thể 11

1.2.5 Khái niệm giữ an toàn thân thể 11

1.2.6 Khái niệm kĩ năng giữ an toàn thân thể 12

1.2.7 Khái niệm trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 12

1.2.7.1 Khái niệm tâm lý 12

1.2.7.2 Khái niệm sinh lý 12

1.2.8 Khái niệm kĩ năng giữ an toàn của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 13

1.3 ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ LIÊN QUAN ĐẾN KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI 13

1.3.1 Đặc điểm sinh lý của trẻ 5-6 tuổi 13

1.3.2 Đặc điểm tâm lý của trẻ 5-6 tuổi 14

1.4 CÁC KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CƠ BẢN CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI 16

1.4.1 Kĩ năng nhận diện nguy hiểm đối với thân thể 16

1.4.2 Kĩ năng ứng phó với những nguy hiểm cho cơ thể 17

1.4.3 Kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp nguy hiểm với cơ thể 18

1.4.4 Kĩ năng thực hiện ăn uống an toàn cho cơ thể 19

1.5 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI 20

1.5.1 Yếu tố chủ quan 20

1.5.1.1 Năng lực nhận thức của trẻ 20

1.5.1.2 Hứng thú nhận thức của trẻ 20

1.5.1.3 Tính cách của trẻ 21

1.5.2 Yếu tố khách quan 23

1.5.2.1 Môi trường giáo dục gia đình 23

1.5.2.2 Môi trường giáo dục nhà trường 24

1.5.2.3 Hoạt động truyền thông 25

CHƯƠNG 2 27

THỰC TRẠNG KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ 27

CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI 27

2.1.THỰC TRẠNG KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI 27

2.1.1 Kĩ năng nhận diện nguy hiểm đối với thân thể 27

2.1.2 Kĩ năng ứng phó với nguy hiểm đối với thân thể 32

2.1.3 Kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp nguy hiểm đối với thân thể 36

2.1.4 Kĩ năng thực hiện ăn uống an toàn đối với thân thể 37

2.2 MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỰC TRẠNG KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI 39

2.2.1 Yếu tố ảnh hưởng từ gia đình 39

2.2.2 Yếu tố ảnh hưởng từ nhà trường 43

CHƯƠNG 3 46

ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO KĨ NĂNG 46

GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI 46

3.1 BIỆN PHÁP TỪ PHÍA GIA ĐÌNH 46

3.2 BIỆN PHÁP TỪ PHÍA NHÀ TRƯỜNG 47

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 52

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 54

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ngày nay, khi xã hội đang phát triển, nhiều vấn đề phức tạp liên tục nảy sinh làm thay đổi cuộc sống con người Song song với những mặt tích cực thì còn có những mặt tiêu cực, gây nguy hại cho con người, đặc biệt là trẻ em Trẻ em 5-6 tuổi thường rất hiếu động, thích khám phá thế giới xung quanh vì thế việc trẻ thường xuyên phải đối mặt với những nguy hiểm là điều không thể tránh khỏi Bên cạnh đó, mỗi khi đứng trước nguy hiểm thay vì giải thích cho trẻ vì sao và hậu quả như thế nào thì cha mẹ lại đứng ra ngăn cản cấm đoán trẻ Với tâm lý thích tìm hiểu, khám phá, vô tình sự ngăn cấm này lại càng khiến trẻ tò mò Do đó nếu trẻ em không được trang bị những kĩ năng cần thiết để ứng phó và vượt qua những thách thức mà chỉ biết hành động theo cảm tính thì rất dễ gặp trở ngại, rủi ro

Từ trước đến nay, việc bảo vệ và chăm sóc trẻ luôn được Đảng và Nhà Nước ta quan tâm và đặt lên hàng đầu Sự bảo vệ và chăm sóc này bao gồm việc trang bị cho trẻ những kĩ năng cần thiết để giúp trẻ tồn tại và phát triển

Kĩ năng giữ an toàn thân thể là một trong những kĩ năng quan trọng mà người lớn cần trang bị ngay cho trẻ, giúp các em hiểu và biến những kiến thức về kĩ năng giữ an toàn thân thể thành hành động cụ thể trong quá trình hoạt động thực tiễn với bản thân, với người khác, với xã hội, ứng phó trước nhiều tình huống khác nhau trong cuộc sống để bản thân có sự an toàn…

Ngày nay, trước tình trạng trẻ em bị tai nạn thương tích, bị lạm dụng sức lao động, xâm hại tình dục, bắt cóc… ngày càng gia tăng ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, khiến không chỉ các nước trên thế giới mà ngay cả Việt Nam đã có nhiều dự án về giáo dục kĩ năng sống, trong đó có kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ được thực hiện

Từ năm học 2010 – 2011, Bộ giáo dục và Đào tạo đã ban hành bộ chuẩn phát triển cho trẻ 5-6 tuổi, trong đó có những chỉ số phát triển thể hiện kĩ năng giữ an toàn thân thể Từ đó, nhiều trường mầm non cũng đã chú trọng đến việc giáo dục kĩ năng này cho trẻ Tuy nhiên thực tế hiện nay cho thấy tại nhiều trường việc giáo dục nội dung này vẫn mang tính hình thức, bên cạnh đó, việc chưa dành một quỹ thời gian phù hợp cũng như chưa có những quy định về việc tổ chức thực hiện một cách rõ ràng cũng làm cho việc triển khai giáo dục

và đánh giá mức độ hình thành kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ 5-6 tuổi còn gặp nhiều hạn chế

Xuất phát từ những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài: “ Kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, đồng thời đề xuất một số biện pháp tác động để nâng cao kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

3 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Biểu hiện và thực trạng kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

4 Giả thuyết khoa học

- Nếu đề ra được một số biện pháp về kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ

mẫu giáo 5-6 tuổi một cách phù hợp thì sẽ giúp giáo viên nâng cao hiểu biết và tầm quan trọng trong việc giúp trẻ nhận diện và ứng phó với nguy hiểm trong cuộc sống

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận của việc nghiên cứu kĩ năng giữ an toàn thân thể

của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

5.2 Làm rõ thực trạng kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 5.3 Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao kĩ năng giữ an toàn thân thể cho

trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Trong đề tài này, chúng tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu lý luận để phân tích đặc điểm tâm lý của trẻ

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Trong đề tài này, chúng tôi sử dụng phương pháp quan sát trên các nhóm kĩ năng: Kĩ năng nhận diện nguy hiểm đối với thân thể, kĩ năng ứng phó với nhưng nguy hiểm cho cơ thể, kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp nguy hiểm với cơ thể, kĩ năng thực hiện ăn uống an toàn cho cơ thể trên 30 trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi của trường mầm non Ngô Quyền, Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc với mục đích quan sát biểu hiện kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi nhằm đánh giá thực trạng về kĩ năng giữ an toàn thân thể ở trẻ 5-6 tuổi

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn giáo viên tại trường mầm non Ngô Quyền, Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc và cha mẹ trẻ ở độ tuổi 5-6 tuổi nhằm thu thập thêm thông tin về kĩ năng giữ an toàn của trẻ 5-6 tuổi để đưa ra đánh giá thực trạng của kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

8 Những đóng góp mới cho đề tài

- Về lý luận: Đề tài góp phần bổ sung lý luận về khái niệm kĩ năng, khái niệm

an toàn, khái niệm thân thể trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, khái niệm kĩ năng giữ an toàn thân thể, khái niệm trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi và xác định bốn kĩ năng thành phần của kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là: Kĩ năng nhận diện nguy hiểm, kĩ năng ứng phó với nguy hiểm, kĩ năng ăn uống an toàn

và kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ Đồng thời cũng xác định được những biểu hiện cụ thể của các kĩ năng thành phần trên Đó sẽ là cơ sở để nghiên cứu đánh giá thực trạng kĩ năng giữ an toàn thân thể ở trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi và những kết quả này góp phần làm sáng tỏ hơn lý luận về kĩ năng nói chung và kĩ năng giữ an toàn thân thể nói riêng

- Về thực tiễn: Nghiên cứu này đã phát hiện được thực trạng kĩ năng giữ an

toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, xác định những yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến kĩ năng này ở trẻ Đồng thời, đã nêu ra được thực trạng và một số biện pháp nhằm nâng cao kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Những kết quả này sẽ góp một phần nhằm nâng cao kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

9 Cấu trúc khóa luận

Kết cấu khóa luận gồm ba phần: Mở Đầu; Nội Dung; Kết Luận và Kiến Nghị

Phần nội dung bao gồm:

Chương 1 Cơ sở lý luận Chương 2 Thực trạng kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Chương 3 Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Kết luận và Kiến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục

PHẦN 2 NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI

1.1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

1.1.1 Nghiên cứu về kĩ năng giữ an toàn thân thể ở nước ngoài

Trên Thế giới, việc nghiên cứu về kĩ năng giữ an toàn thân thể đã được đưa ra tại nhiều chương trình hội thảo cụ thể của các tổ chức chính phủ và phi chính phủ của các nước Cụ thể:

Trong dự án về “Trẻ em và môi trường gia đình” giai đoạn 1990-1995 của Unessco phối hợp cùng với Unicef và tổ chức Y tế thế giới tập trung công sức vào những lĩnh vực có ý nghĩa sống còn như dinh dưỡng, kích thích trẻ phát triển toàn diện, cách nuôi dạy trẻ an toàn… Unesco tìm cách góp phần mình một cách lâu dài và có hiệu quả để giúp trẻ phát triển và tự tin vào đời.[8]

Hay như trong Hội nghị cộng đồng an toàn khu vực châu Á lần thứ sáu được tổ chức tại Toshima, Nhật Bản tháng 12/2012 với chủ đề “Hãy xây dựng năng lực của cộng đồng để an toàn mỗi ngày và phòng chống thảm họa” Hội nghị này nhằm đánh giá chính sách và các chương trình can thiệp tại cộng đồng, ngôi nhà an toàn, trường học an toàn và an toàn cho trẻ em…

Hầu hết các quốc gia đều có những chương trình nhằm hình thành kĩ năng giữ an toàn cho người học, nhằm mang đến cho người học những kĩ năng cơ bản để họ nhận diện và ứng phó với những nguy hiểm có thể gặp phải giúp con người được an toàn

Bên cạnh đó, cũng có nhiều cuốn sách của các tác giả nổi tiếng và những

nghiên cứu cụ thể về kĩ năng giữ an toàn thân thể phải kể đến như:

- Cuốn “Chương trình giảng dạy kĩ năng sống” (Life Skill Education and

Curriculum) (2006) tác giả Gracious Thomas nhấn mạnh vai trò của giáo viên trong giáo dục kĩ năng giữ an toàn cho trẻ dựa vào hệ thống giá trị cho công tác phòng, chống nhiễm HIV/AIDS Ngoài ra, tác giả cũng phát triển một chương trình có thể được điều chỉnh bởi hệ thống giáo dục trong nước.[12]

- Cuốn “45 cách dạy trẻ tự bảo vệ mình” (2011) của tác giả Yoon Yeo

Hong Cuốn này là các hướng dẫn trẻ cách nhận biết các mối nguy hiểm, nâng cao cảnh giác và bảo vệ an toàn cho chính mình Đồng thời còn hướng dẫn trẻ cách đối phó hoặc thoát khỏi nguy hiểm trong các tình huống như: Khi ở nhà một mình, khi có người lạ dụ dỗ…[6]

- Vào năm 1999 trong đề tài: “Hành vi sử dụng an toàn thiết bị trong gia

đình của trẻ nhỏ” (Behavior using safety equipment family of young children)

của tác giả David DfiLillo và George Tremblay Đại học Missouri-Columbia đã hướng dẫn 151 bà mẹ có con trong độ tuổi 3-7 cách đối mặt với những tình huống giả định thiếu an toàn trong ngôi nhà của mình và hướng dẫn cách nhận biết cũng như ứng phó với những tình huống đó Sau đó chính phụ huynh sẽ hướng dẫn cho con của mình thực hiện các thao tác an toàn với những đồ dùng trong gia đình trước sự giám sát của mình Sau này các em sẽ tự thao tác không có sự giám sát của họ Kết quả cho thấy, với những trẻ tham gia trong

đề tài nghiên cứu đã nhận diện được những nguy cơ rủi ro, biết cách phòng ngừa những nguy cơ đó để bản thân có được sự an toàn.[11]

1.1.2 Nghiên cứu về kĩ năng giữ an toàn thân thể ở Việt Nam

Tại Việt Nam, các chương trình giáo dục kĩ năng giữ an toàn thân thể cũng do các tổ chức Chính phủ và phi Chính phủ triển khai Cho đến những năm gần đây, kĩ năng giữ an toàn thân thể đã là thuật ngữ được nhắc nhiều tới trong những câu chuyện về giáo dục Nhiều chương trình, dự án giáo dục kĩ

năng giữ an toàn được thực hiện như:

- Chương trình thực nghiệm giáo dục “Sống khỏe mạnh và kĩ năng sống”

do UNICEF hỗ trợ được triển khai tại 20 trường thuộc Lạng sơn, Hà Nội, Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh, An Giang, Kiên Giang Nội dung cụ thể của chương trình: Phổ biến về quyền trẻ em; phòng tránh thuốc lá, rượu bia; phòng tránh xâm hại tình dục trẻ em; phòng tránh và ứng phó với các tình huống căng thẳng Những chủ đề trên được tổ chức cho học sinh từ lớp 6 đến lớp 9 định kỳ mỗi tháng một buổi.[1]

- Dự án “Giáodục kĩ năng sống trong giáo dục sức khỏe cho học sinh” ở

tiểu học do Vụ thể chất – Bộ giáo dục và đào tạo hợp tác với UNICEF triển khai, hỗ trợ xây dựng tài liệu giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học miền núi bao gồm những nội dung bổ trợ như: Giáo dục kĩ năng an toàn, giúp các

em biết tránh hoặc xử lý những tai nạn về sông nước, điện giật, xét đánh, động vật cắn, bom mìn; giáo dục kĩ năng ăn uống, vệ sinh, an toàn…[1]

Đối với bậc mầm non, chương trình giáo dục mầm non mới 2009 cũng thể hiện nội dung giáo dục kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ thông qua mặt phát triển thể chất Trong năm 2010 Bộ giáo dục và Đào tạo đã ban hành bộ chuẩn phát triển trẻ 5-6 tuổi, gồm 28 chuẩn về các mặt phát triển thể chất (trẻ biết thực hành vệ sinh cá nhân và dinh dưỡng, trẻ có hiểu biết và thực hành an toàn cá nhân…)

Cùng với một số tác phẩm của các tác giả tên tuổi trong nước cũng như những nghiên cứu về kĩ năng giữ an toàn thân thể như:

- Cuốn sách “Hoàn thiện kĩ năng sống cho trẻ - Hướng dẫn bé tự bảo vệ”

của tác giả Thái Hà, xuất bản năm 2009 Cuốn sách được biên soạn dưới hình thức các tình huống cụ thể Ở mỗi tình huống, tác giả cũng đã đề xuất những lời khuyên cụ thể giúp trẻ biết tự bảo vệ bản thân.[10]

- Tài liệu “Giáo dục kĩ năng sống cho trẻ từ 5-6 tuổi” của tác giả Lê Bích

Ngọc nhằm cung cấp cho trẻ những kiến thức giúp hình thành kĩ năng cơ bản trong cuộc sống hàng ngày bằng những hoạt động, phương tiện, hình thức trong cuộc sống gia đình như tự bảo vệ sức khỏe và kĩ năng tự phòng chống những tai nạn giao thông…[9]

- Cuốn “Những kiến thức ban đầu hình thành kĩ năng sống cho trẻ mầm

non” của hai tác giả Ngô Thị Hợp và Nguyễn Thị Bích Hạnh cung cấp những

kiến thức nhằm giúp trẻ tìm hiểu về giới tính, cách giải quyết và ứng phó với những vấn đề khó khăn giúp trẻ được an toàn và đặc biệt hướng đến việc hình thành nhân cách sống cho trẻ mầm non.[7]

- Cuốn “Bài tập thực hành kĩ năng sống” của nhóm tác giả Lưu Thu

Thủy, Trần Thị Thái Hà, Đào Vân Vi đã thiết kế những hoạt động thích hợp nhằm hình thành những kĩ năng phòng tránh tai nạn thương tích và một số kĩ năng sống khác của trẻ.[5]

- Đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ “Giáo dục một số kĩ năng sống

cho học sinh trung học phổ thông” của tác giả Nguyễn Thanh Bình năm 2007

Kết quả nghiên cứu này cho thấy kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ của các em còn hạn chế Trên cơ sở tìm hiểu thực trạng, xác định nhu cầu giáo dục kĩ năng, đề tài đã xây dựng chương trình giáo dục kĩ năng cho học sinh thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp.[2]

Tóm lại:

Kĩ năng giữ an toàn thân thể là một trong những kĩ năng sống quan trọng của con người, đặc biệt là trẻ em Trên Thế giới cũng như Việt Nam đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề về kĩ năng sống, kĩ năng phòng tránh tai nạn cho trẻ nhỏ.Tại Việt Nam nhiều tài liệu đã được biên soạn dưới dạng cẩm nang về kĩ năng giữ an toàn và kĩ năng tự vệ Tuy vậy, vẫn chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống về vấn đề kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM

1.2.1 Khái niệm kĩ năng

Trên Thế giới cũng như Việt Nam có nhiều quan niệm khác nhau của các tác giả về kĩ năng Như:

Ph.N.Gonobolin (1973) cho rằng kĩ năng là những phương thức tương đối hoàn chỉnh của việc thực hiện những hành động bất kì nào đó

A.G.Covaliov nhấn mạnh “Kĩ năng là phương thức thực hiện hành động phù hợp với mục đích và điều kiện của hành động”

Tác giả Vũ Dũng trong cuốn từ điển tâm lý học định nghĩa: Kĩ năng là năng lực vận dụng có kết quả của những tri thức về phương thức hành động đã được chủ thể lĩnh hội để thực hiện những nhiệm vụ tương ứng

Tổng hợp những quan điểm trên chúng tôi quan niệm: Kĩ năng là

năng lực của chủ thể thực hiện một hay một chuỗi hành động trên cơ sở vận dụng những tri thức, kinh nghiệm đã có nhằm tạo ra kết quả mong đợi

1.2.2 Khái niệm an toàn

Theo từ điển tiếng Việt, “an toàn” là sự bình yên, không nguy hiểm[4]

Ngoài ra tính từ “an toàn” được xuất hiện trong nhiều lĩnh vực, chẳng hạn:

- Trong lĩnh vực vệ sinh dinh dưỡng: “An toàn thực phẩm được hiểu là khả năng không gây ngộ độc của thực phẩm đối với con người”

- Còn trong lĩnh vực giao thông: “An toàn giao thông là sự bình an trong quá trình giao thông, không xảy ra tai nạn”

=> Như vậy, an toàn là sự bình yên, không có những nguy hiểm hoặc không có tác động xấu gây tổn thương về thể chất và tinh thần của con người

1.2.3 Khái niệm thân thể

Theo từ điển tiếng Việt “thân thể” là phần vật chất của một động vật Còn trong từ điển sinh học, “thân thể” có nghĩa là phần thể xác, là cấu

tạo giải phẫu sinh lý của con người

Ngoài ra, trong từ điển tiếng Việt còn có khái niệm đồng nghĩa với khái niệm thân thể đó là khái niệm “thể chất” “Thể chất” là mặt thể xác của con người để phân biệt với tâm hồn

Như vậy, thân thể là toàn bộ cấu tạo giải phẫu và hoạt động sinh lý của con người, tức là cơ sở vật chất của hoạt động tâm lý, tinh thần

1.2.4 Khái niệm an toàn thân thể

Tác giả Phạm Tất Dong trong kỉ yếu hội thảo quốc gia “Tâm lý học và

an toàn con người” của nhà xuất bản Lao động có đề cập đến khái niệm “an toàn con người” Theo đó “an toàn con người” là sự an toàn trước các mối đe dọa về đói nghèo, bệnh tật, tội phạm, sự đàn áp Nó cũng có nghĩa bảo vệ khỏi

sự đổ vỡ có hại và bất ngờ trong hình mẫu của đời sống hàng ngày tại gia đình, trong công việc, cộng đồng hay trong môi trường của chúng ta.[3]

Theo tác giả, trong khi nghiên cứu về vấn đề an toàn con người sẽ hướng đến phương pháp tiếp cận, lấy con người làm trung tâm, tập trung vào các vấn đề như: quyền sống hòa bình của con người, quyền con người.[3]

Có thể thấy, thân thể chỉ là mặt thể chất của con người và khi thân thể được an toàn tức là không có những mối nguy hiểm hoặc những tác động xấu gây tổn thương đến mặt thể chất đó

Do vậy, an toàn thân thể là sự an toàn về thể chất trước những mối đe dọa, không có những nguy hiểm hoặc các tác động xấu gây tổn thương về cấu tạo giải phẫu và hoạt động sinh lý của con người

1.2.5 Khái niệm giữ an toàn thân thể

Khái niệm “giữ” ở đây là “giữ gìn” “Giữ” chính là sự nhận diện, ứng phó, biết thực hiện những hành vi an toàn phù hợp và biết tìm kiếm sự giúp đỡ

để tránh nguy hiểm

Vì vậy, giữ an toàn thân thể là hành động, hoạt động của cá nhân để

nhận diện và ứng phó với những nguy hiểm, biết thực hiện các hành vi ăn uống an toàn và tìm kiếm sự giúp đỡ để tránh không để những mối đe dọa hoặc tác động xấu gây tổn thương về cấu tạo giải phẫu và hoạt động sinh lý của con người

1.2.6 Khái niệm kĩ năng giữ an toàn thân thể

Kĩ năng giữ an toàn thân thể là khả năng của con người vận dụng tri thức, vốn kinh nghiệm đã có để nhận diện và ứng phó với những nguy hiểm đồng thời biết cách tìm kiếm sự giúp đỡ khi cơ thể gặp nguy hiểm nhằm tránh những mối đe dọa, những tác động xấu gây tổn thương về cấu tạo giải phẫu và hoạt động sinh lý của con người

1.2.7 Khái niệm trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Trong tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm người ta quan niệm tuổi mẫu giáo là giai đoạn phát triển bao gồm những trẻ từ 3-6 tuổi Trong giai đoạn này lại chia thành 3 giai đoạn tuổi nhỏ hơn gồm: Tuổi mẫu giáo bé từ 3-4 tuổi; tuổi mẫu giáo nhỡ từ 4-5 tuổi; tuổi mẫu giáo lớn từ 5-6 tuổi Như vậy, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là giai đoạn phát triển cuối cùng của tuổi mẫu giáo Trong giai đoạn phát triển của lứa tuổi này trẻ được gia nhập vào những môi trường mới ngoài gia đình, tham gia nhiều dạng hoạt động mới làm xuất hiện những đặc điểm tâm lý mới so với trẻ ở giai đoạn trước đó

1.2.7.1 Khái niệm tâm lý

Tâm lý là tất cả những hiện tượng tinh thần nảy sinh do sự tác động của thế giới khách quan vào não, được não phản ánh, nó gắn liền, điều hành, điều chỉnh mọi hành vi hoạt động của con người

1.2.7.2 Khái niệm sinh lý

Sinh lý là nghiên cứu các hoạt động chức năng của các cơ quan, các hệ

cơ quan và toàn bộ cơ thể nói chung bằng cách xem xét hoạt động của tất cả các cấu trúc, bộ phận của sinh vật hoạt động như thế nào

1.2.8 Khái niệm kĩ năng giữ an toàn của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là khả năng trẻ vận dụng tri thức, vốn kinh nghiệm đã có để nhận diện và ứng phó với những nguy hiểm đồng thời tìm kiếm sự giúp đỡ khi cơ thể gặp nguy hiểm nhằm tránh những mối đe dọa, những tác động xấu gây tổn thương về cơ sở giải phẫu và hoạt động sinh lý đảm bảo cho thân thể của trẻ được an toàn, khỏe mạnh và phát triển toàn diện

1.3 ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ LIÊN QUAN ĐẾN KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI

1.3.1 Đặc điểm sinh lý của trẻ 5-6 tuổi

Đặc điểm sinh lý nổi bật ở trẻ 5-6 tuổi là hệ thần kinh phát triển tương đối hoàn thiện về hình thái cũng như cấu trúc Trọng lượng não tăng từ khoảng 1.100 gram đến 1.300 gram Một số vùng trên vỏ não tiếp tục được meilin hóa Các vùng chức năng của não tiếp tục được chuyên môn hóa, nhờ đó trẻ đã có khả năng hoạt động trí tuệ phức tạp và điều khiển hoạt động đòi hỏi sự tinh tế của cơ bắp

Hệ xương và cơ của trẻ tiếp tục phát triển Xương tiếp tục được cốt hóa, các cơ to ra Cơ quan hô hấp và tuần hoàn phát triển Sự phát triển của các cơ

để thực hiện các chức năng vận động phát triển mạnh Trẻ có thể kiểm soát và phối hợp vận động các nhóm cơ lớn vì vậy trẻ có thể thực hiện các vận động mạnh như: Bật xa, nhảy từ độ cao 40cm xuống đất, bắt và ném bóng bằng hai tay từ khoảng cách 4m, trèo lên, xuống thang ở độ cao 1,5m so với mặt đất Đồng thời trẻ có thể kiểm soát và phối hợp vận động các nhóm cơ nhỏ Vì vậy, trẻ có thể thực hiện được những thao tác đòi hỏi sự khéo léo

Tốc độ hình thành các phản xạ có điều kiện tăng nhanh, hệ thống tín hiệu thứ hai và các bộ phận phát cảm phát triển mạnh, cơ quan phát âm đã hoàn thiện, khả năng thính giác phát triển mạnh mẽ

Có thể nhận thấy, trong giai đoạn này trẻ rất hiếu động, tò mò, thích khám phá thế giới xung quanh do đó hay xảy ra những tai nạn thương tích đáng tiếc Tuy nhiên, sự trưởng thành của hệ thần kinh và hoàn thiện của các giác quan trong cơ thể về cả lượng và chất là điều kiện thận lợi cho giáo viên tổ chức các hoạt động nhằm hình thành kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ

1.3.2 Đặc điểm tâm lý của trẻ 5-6 tuổi

a Đặc điểm phát triển nhận thức

- Về trí nhớ:

+ Trí nhớ vận động: Trẻ có thể tự làm mà không cần nhìn theo mẫu tuy nhiên những lời hướng dẫn của giáo viên vẫn có ý nghĩa Động tác của trẻ vững chắc hơn, nhanh, linh hoạt và ít động tác thừa

+ Trí nhớ hình ảnh: Trí nhớ hình ảnh đặc biệt phát triển, trẻ nhớ những bức tranh mà trẻ đã vẽ, phong cảnh trẻ đã tham quan Đã có sự gắn kết về các biểu tượng một cách sinh động, hấp dẫn

+ Trí nhớ từ ngữ logic: Vốn tri thức, biểu tượng và những khái niệm ban đầu về thế giới xung quanh, đòi hỏi trẻ phải nắm vững ngôn ngữ, điều này giúp trẻ phát triển trí nhớ từ ngữ logic

+ Trí nhớ cảm xúc: Trẻ nhớ những cảm xúc vui buồn mà trẻ đã trải qua

Trẻ 5-6 tuổi với đặc điểm tư duy nổi trội là tư duy trực quan hành động

Do vậy, giáo viên cần thiết kế các hoạt động nhằm giúp trẻ nhận diện và ứng phó với những tình huống nguy hiểm như an toàn điện, đuối nước, lên xuống

xe,…Bên cạnh đó cần có các phương tiện, đồ dùng trực quan để trẻ dễ quan sát và hình dung một cách rõ ràng

- Về trí tưởng tượng Trí tưởng tượng của trẻ được phát triển mạnh mẽ, phát triển từ tái tạo đến sáng tạo Thời kì đầu tưởng tượng của trẻ chủ yếu là tái tạo các hình tượng, biểu tượng đã có sẵn trong kinh nghiệm của trẻ Sự phát triển tiếp theo là tưởng tượng sáng tạo

Đến cuối tuổi mẫu giáo tưởng tượng có chủ định được hình thành rõ nét, thể hiện qua các dạng hoạt động của trẻ như vẽ, nặn, trò chơi xây dựng Lúc này trẻ có khả năng hành động theo ý đồ định trước

Khi tưởng tượng có chủ định đã hình thành thì trẻ hoàn toàn có khả năng đặt mình trong các tình huống giả định mà bản thân có thể gặp nguy hiểm

b Hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thì hoạt động chơi đóng vai theo chủ đề là hoạt động chính Trong trò chơi đóng vai theo chủ đề trẻ phản ánh chân thực cuộc sống xung quanh một cách

đa dạng thông qua trò chơi đóng vai trẻ được trải nghiệm một cách chân thực nhất qua đó trẻ học được cách sử dụng ngôn ngữ giao tiếp, học được cách phối hợp hành động, cách nhường nhịn, giúp đỡ lẫn nhau

c Đặc điểm ngôn ngữ giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Trẻ sử dụng thành thạo ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt:

Trẻ nắm vững được ngữ âm, ngữ điệu khi sử dụng tiếng mẹ đẻ nghĩa là trẻ biết cách sử dụng ngữ điệu một cách phù hợp với nội dung giao tiếp hay nội dung của câu chuyện mà trẻ kể

Trẻ phát triển được vốn từ và cơ cấu ngữ pháp: vốn từ của trẻ tích lũy được khá phong phú không những chỉ về danh từ, tính từ, động từ…Trẻ nắm được vốn từ trong tiếng mẹ đẻ đủ để diễn đạt các mặt trong đời sống hàng

1.4 CÁC KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CƠ BẢN CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI

1.4.1 Kĩ năng nhận diện nguy hiểm đối với thân thể

a Khái niệm kĩ năng nhận diện nguy hiểm đối với thân thể

Trẻ em với bản tính hiếu động, tò mò và thích khám phá nên xung quanh trẻ luôn rình rập những mối nguy hiểm Từ những thứ đơn giản như con dao, cái kéo, các thiết bị điện, nước,… đều là những thứ có thể gây nguy hiểm tới trẻ, trong khi đó bản thân trẻ chưa có nhận thức về sự nguy hiểm từ những hành động của mình còn các bậc cha mẹ thì luôn ngăn cấm khiến trẻ càng tò

mò và muốn khám phá Do vậy, trước những mối đe dọa đó, trẻ cần có kĩ năng nhận diện nguy hiểm để bản thân tránh được những tổn hại về thân thể

Kĩ năng nhận diện nguy hiểm của trẻ 5-6 tuổi là khả năng trẻ vận dụng

những tri thức, vốn kinh nghiệm đã có để nhận diện những nguy hiểm với bản thân trẻ nhằm tránh được những tổn thương về cơ sở giải phẫu và hoạt động sinh lý đảm bảo cho thân thể được an toàn, khỏe mạnh và phát triển toàn diện

b Biểu hiện của kĩ năng nhận diện nguy hiểm cho cơ thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

- Nhận diện được những nguy hiểm từ những vật dụng thông thường như: điện, nước, vật dụng sắc nhọn như: dao, kéo, đinh, đồ chơi, các vật dụng dễ

vỡ, các chất dung dịch độc hại, vật nuôi trong gia đình,

- Nhận diện được những hành động khiến bản thân gặp nguy hiểm: Leo

trèo, với tay ra ban công, chơi ở nơi vắng người như công trường hay nhà bỏ hoang, chơi ở đường tàu, chơi ở ao hồ, sông suối, chơi trên ban công hay tầng thượng

- Nhận diện được những nguy hiểm từ những hành động của bản thân trong các mối quan hệ với người khác: Nhận lời đi theo người lạ, nhận quà bánh của người lạ, mở của cho người lạ khi ở nhà một mình, cho người lạ thông tin địa chỉ của gia đình

- Nhận diện được nguy hiểm của người khác thực hiện với bản thân: Hành vi xâm hại tình dục, hành vi bạo lực

1.4.2 Kĩ năng ứng phó với những nguy hiểm cho cơ thể

a Khái niệm kĩ năng ứng phó với nguy hiểm cho cơ thể

Từ trước đến nay, người lớn luôn đứng ra bảo vệ trẻ mỗi khi trẻ làm sai hay gặp nguy hiểm Còn trẻ với bản tính tò mò, hiếu động thích khám phá thế giới xung quanh trẻ chưa thể nhận diện được những nguy hiểm do người khác gây ra cho trẻ như xâm hại, bắt cóc, đe dọa trước mắt… nên sự ngăn cấm này lại càng khiến trẻ tò mò và muốn khám phá Vì vậy, trẻ cần có những cách ứng phó đúng đắn nhằm tránh cho bản thân bị tổn hại

Kĩ năng ứng phó với nguy hiểm cho cơ thể của trẻ 5-6 tuổi là khả năng

trẻ vận dụng những tri thức, vốn kinh nghiệm đã có của bản thân để ứng phó với những nguy hiểm gây nguy hại cho cơ thể trẻ nhằm tránh gây tổn thương

về cơ sở giải phẫu và hoạt động sinh lý đảm bảo cho thân thể được an toàn, khỏe mạnh và phát triển toàn diện

b Biểu hiện của kĩ năng ứng phó với nguy hiểm cho cơ thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

- Ứng phó được những nguy hiểm từ những vật dụng thông thường như: điện, lửa, nước, dao, kéo và các vật dụng sắc nhọn, vật dụng dễ vỡ, những dung dịch độc hại, vật nuôi trong gia đình

- Ứng phó được những nguy hiểm xảy ra từ hành động của bản thân: leo trèo, chơi ở nơi vắng người như công trường, nhà bỏ hoang, tắm ao hồ sông suối khi không có người lớn, chơi ở trên ban công, tầng thượng,…

- Biết ứng phó với những tình huống như: Người lạ rủ đi chơi, người lạ cho bánh kẹo, người lạ yêu cầu mở cửa khi ở nhà một mình, người lạ lại gần hỏi thăm thông tin, địa chỉ,

- Ứng phó với những hành vi xâm hại tình dục hoặc những hành vi bạo lực như: Khi bị bạn bè bắt nạt, người lớn đánh đập, đe dọa, người khác sờ mó

cơ quan sinh dục, bắt lao động làm việc quá sức,

1.4.3 Kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp nguy hiểm với cơ thể

a Khái niệm kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp nguy hiểm đối với thân thể

Trong cuộc sống, nhiều khi trẻ gặp những vấn đề, tình huống phải cần đến sự hỗ trợ, giúp đỡ của những người khác Kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ sẽ giúp trẻ biết xác định được những địa chỉ đáng tin cậy; biết tìm đến các địa chỉ đó; biết bày tỏ nhu cầu cẫn giúp đỡ một cách phù hợp như cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, ngắn gọn…

Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ giúp trẻ có thể nhận được những lời khuyên, sự can thiệp cần thiết để tháo gỡ, giải quyết những vấn đề khó khăn, giảm bớt được những tổn hại cho bản thân

Kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp nguy hiểm với cơ thể của trẻ 5-6 tuổi là khả năng trẻ vận dụng tri thức, vốn kinh nghiệm đã có của bản thân để

tìm kiếm sự giúp đỡ nhằm tránh gây tổn thương về cơ sở giải phẫu và hoạt động sinh lý đảm bảo cho thân thể được an toàn, khỏe mạnh và phát triển toàn diện

b Biểu hiện của kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp nguy hiểm với cơ thể của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

- Biết tìm kiếm sự giúp đỡ đúng đối tượng và trình bày sự việc cần giúp

đỡ trong những tình huống khẩn cấp: Hỏa hoạn, bị lạc đường, đánh nhau,

- Biết các thông tin của cá nhân: Họ và tên, số nhà

- Biết thông tin của người thân: Bố mẹ, số điện thoại người thân trong gia đình

- Biết các số điện thoại khẩn cấp như số điện thoại của cảnh sát cơ động, cứu hỏa, cứu thương,

- Biết cách sử dụng điện thoại

1.4.4 Kĩ năng thực hiện ăn uống an toàn cho cơ thể

a Khái niệm kĩ năng thực hiện ăn uống an toàn cho cơ thể

Để cơ thể trẻ có thể phát triển một cách toàn diện thì trẻ phải được ăn uống một cách khoa học, đầy đủ chất dinh dưỡng Bên cạnh đó, trẻ cần được học và biết cách thực hiện những hành vi ăn uống an toàn như không ăn đồ ăn

ôi thiu, không sử dụng những đồ ăn có chất kích thích, không nói chuyện cười đùa khi ăn, không nuốt thức ăn, nhai kĩ thức ăn…Những điều này sẽ giúp cho

cơ thể trẻ có thể phát triển một cách toàn diện và cân đối

Do vậy, kĩ năng thực hiện ăn uống an toàn cho cơ thể là rất cần thiết đối với trẻ

Qua đây, ta hiểu rằng: Kĩ năng thực hiện ăn uống an toàn cho cơ thể là

khả năng trẻ vận dụng tri thức, vốn kinh nghiệm đã có để thực hiện những hành vi ăn uống an toàn nhằm tránh gây tổn thương về cơ sở giải phẫu và hoạt động sinh lý đảm bảo cho thân thể được an toàn, khỏe mạnh và phát triển toàn diện

b Biểu hiện của kĩ năng thực hiện ăn uống an toàn cho cơ thể

- Không cười đùa trong khi ăn, uống hoặc khi ăn các loại quả có hạt

- Không tự ý uống thuốc, chỉ uống khi có sự hướng dẫn của người lớn

- Nhận biết và không ăn những thức ăn đã ôi thiu, ăn quả lạ

- Nhận biết được tác hại của rượi, bia, nước có ga, hút thuốc lá…

1.5 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI

Do vậy, giáo viên và phụ huynh có thể giúp trẻ luyện tập những bài tập nhằm tăng khả năng chú ý, ghi nhớ, quan sát,…Điều này sẽ giúp năng lực nhận thức của trẻ được tốt hơn trong việc hình thành kĩ năng giữ an toàn thân thể

1.5.1.2 Hứng thú nhận thức của trẻ

Các nhà tâm lý học đã nghiên cứu và chỉ ra rằng hứng thú có một vai trò quan trọng trong quá trình hoạt động của con người, trong đó có trẻ em Sự hứng thú sễ thúc đẩy trẻ tham gia tích cực vào hoạt động nhằm nhận diện và ứng phó hay tìm kiếm sự giúp đỡ…Trong những tình huống bất lợi nhằm hình

thành kĩ năng giữ an toàn thân thể Khi những hoạt động này phù hợp với hứng thú của mình thì dù có khó khăn trẻ vẫn cảm thấy thoải mái và cố gắng nỗ lực

để đạt hiệu quả cao Như vậy, trong hoạt động hình thành kĩ năng giữ an toàn thân thể thì hứng thú có vai trò hết sức quan trọng

Sự hứng thú của trẻ thể hiện trước hết ở sự tập trung chú ý cao độ, sự say mê của trẻ Sự hứng thú gắn liền với tình cảm của trẻ, nó là động cơ thúc đẩy trẻ tham gia tích cực vào hoạt động nhận diện, ứng phó, tìm kiếm sự giúp đỡ…Sự hứng thú này sẽ là động cơ thúc đẩy trẻ tham gia tích cực và sáng tạo hơn vào hành động đó Ngược lại khi trẻ không có hứng thú thì kết quả hình thành kĩ năng giữ an toàn thân thể sẽ không cao, thậm chí xuất hiện cảm xúc tiêu cực

Hứng thú nhận thức của trẻ bị ảnh hưởng bởi những người trực tiếp giáo dục trẻ đó là phụ huynh và đặc biệt là giáo viên Do đó, trong khi tổ chức các hoạt động nhằm hình thành kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ mẫu giáo, giáo viên cần phải cập nhật những phương pháp và nội dung giáo dục mới nhất, đảm bảo cho việc tổ chức được đúng chuẩn, phù hợp và tạo được sự hứng thú cho trẻ Đồng thời, giáo viên mầm non cũng cần giúp trẻ thấy được ý nghĩa và vai trò của những kiến thức này trong việc giữ an toàn thân thể cho trẻ trong cuộc sống hàng ngày và giúp trẻ vận dụng được những kiến thức đó một cách linh hoạt vào trong cuộc sống

Với phụ huynh thì trước hết cha mẹ nên hiểu được ý nghĩa và vai trò của

kĩ năng giữ an toàn thân thể và cùng học cách cùng con mình nhận diện và ứng phó với những tình huống trong cuộc sống Điều này giúp tạo hứng thú cho trẻ khi tham gia, đồng thời cha mẹ cũng có thể kịp thời ở bên giúp đỡ, giải thích cho trẻ Cha mẹ cũng không nên so sánh việc làm của trẻ với trẻ khác sẽ làm trẻ mất hứng thú và không tự tin

1.5.1.3 Tính cách của trẻ

Tính cách là cái thuộc về bản chất của cá nhân Mỗi trẻ có biểu hiện những nét tính cách khác nhau như tự tin, mạnh dạn hay sự nhút nhát, e dè Thông thường, những đứa trẻ mạnh dạn, tự tin thường tích cực trong việc tham gia hoạt động, thực hiện những nhiệm vụ mà giáo viên hướng dẫn, thích làm

và có hứng thú làm những nhiệm vụ được giao phó nên hình thành được kĩ năng tốt hơn Ngược lại, những đứa trẻ rụt rè thường thụ động trong các nhiệm

vụ được giao, thiếu sự tự tin, không dám nói lên ý kiến khiến việc hình thành các kĩ năng kém hơn, gặp nhiều khó khăn hơn

Do vậy, giáo viên cũng như phụ huynh cần có những biện pháp nhằm khuyến khích trẻ tham gia nhiều hoạt động khác nhau nhằm giúp trẻ tự tin, năng động hơn Trong những câu hỏi tình huống, ta nên hỏi trẻ về việc làm của nhân vật trong tình huống đã đúng hay chưa, được hay chưa được, là con thì con có làm giống bạn không hay khác nhằm giúp trẻ có thể tự tin hơn nêu ra ý kiến của mình Qua đó, giúp trẻ biết cách tự đánh giá và tự tin nêu ra ý kiến nhận xét, củng cố thêm vốn kinh nghiệm trong việc xử lý các tình huống Bên cạnh sự tự tin hay nhút nhát thì tính hiếu động cũng là biểu hiện tính cách đặc trưng của trẻ ở lứa tuổi này Đa phần trẻ có tính hiếu động và điều này có nhiều hơn ở trẻ trai Khả năng tìm tòi, khám phá… giúp trẻ phát triển được trí tuệ của mình Nhiều chuyên gia còn cho rằng thông minh và tính hiếu động là khả năng tuyệt vời của trẻ Tuy nhiên, tính hiếu động này rất dễ đưa trẻ vào những tình huống nguy hiểm và với bản tính hiếu động của trẻ thì việc giáo dục cho trẻ kĩ năng giữ an toàn thân thể là vô cùng cần thiết

Ngoài ra, việc trẻ bắt chước những hành động của người lớn cũng rất phổ biến Một mặt, nó có thể giúp trẻ tiếp thu được những kinh nghiệm ứng xử một cách an toàn nếu những gì nó bắt chước từ người lớn là đúng đắn và phù hợp Ngược lại, nếu người lớn có những quan niệm hay cách giải quyết sai trái thì trẻ sẽ học theo những điều sai trái đó

Ở trẻ nhỏ, việc bắt chước những hành động giữ an toàn thân thể có thể diễn ra có chủ định hoặc không chủ định Bắt chước có chủ định là những hành động bắt chước có mục đích, sự chuẩn bị về nội dung, phương pháp, phương tiện, còn bắt chước không chủ định là bắt chước ngẫu nhiên, vô thức, không có mục đích từ trước

Cơ chế học tập của trẻ là bắt chước các khuân mẫu hành vi của người khác mà trước hết và gần gũi nhất là hành vi giữ an toàn thân thể của bạn bè, cha mẹ, thầy cô Mặc dù không phải cơ chế học cao nhất của con người, nhưng

cơ chế bắt chước này có ảnh hưởng quan trọng trong hình thành kĩ năng giữ an toàn thân thể ở trẻ Vì vậy, người lớn – những người trực tiếp chăm sóc giáo dục trẻ sẽ phải là tầm gương đúng đắn để trẻ noi theo và học tập

1.5.2 Yếu tố khách quan

1.5.2.1 Môi trường giáo dục gia đình

Ngay từ khi ra đời, gia đình đã là nơi gần gũi nhất với trẻ, gia đình cũng

là nơi văn hóa – xã hội đầu tiên giúp cho trẻ trong việc hình thành và phát triển nhân cách Những tác động từ gia đình trong việc hình thành kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ có thể diễn ra một cách tự phát hoặc tự giác Chẳng hạn, những thói quen hàng ngày của cha mẹ như: ngồi ăn cơm gác chân lên ghế, cầm vật nhọn cọ vào người khi ngứa, có thể khiến trẻ bắt chước một cách không có chủ định Chính bản thân cha mẹ không lường trước được rằng những việc mình làm hàng ngày tưởng như bình thường ấy lại tác động lên trẻ biến nó thành thói quen cho trẻ Bên cạnh đó, những tác động của gia đình còn

là những tác động mang tính tự giác thông qua sự giáo dục của người lớn đến trẻ Cha mẹ có thể giáo dục con thông qua trò chuyện, nêu gương, luyện tập hình thành thói quen…nhằm giúp trẻ nhận diện những nguy hiểm, đồng thời biết cách ứng phó với những nguy hiểm đó

Như vậy, để gia đình thực sự là cái nôi cho sự phát triển của trẻ thì trước

hết gia đình phải là một môi trường an toàn, cha mẹ phải là tấm gương sáng cho con trẻ noi theo trong những hành vi ứng xử của mình, phải thường xuyên quan tâm trò chuyện và tận dụng những tình huống trong cuộc sống hàng ngày

để giáo dục kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ

1.5.2.2 Môi trường giáo dục nhà trường

Môi trường nhà trường, nơi có những tác động mang tính chuyên nghiệp bởi những người chăm sóc giáo dục có trình độ chuyên môn cao, nơi mà phương pháp và nội dung giáo dục được cập nhật mới, hiệu quả, các chương trình mang tính logic, khoa học Tất cả những tác động từ những môi trường giáo dục này sẽ góp phần hình thành nên những thói quen giữ an toàn thân thể

và có tác động lớn tới ý thức, nhận thức, hành vi giữ an toàn của trẻ

So với những tác động của gia đình thì:

Nhà trường có khả năng xác định mục tiêu phát triển kĩ năng giữ an toàn thân thể của cá nhân trong từng giai đoạn, có nhiệm vụ hoạch định nội dung, phương pháp tổ chức các hoạt động giáo dục nhà trường và xã hội nhằm thực hiện mục tiêu phát triển kĩ năng giữ an toàn thân thể cho từng cá nhân

Nhà trường mầm non là một tổ chức giáo dục chuyên nghiệp Giáo viên mầm non là những người có chuyên môn vì thế mà họ có khả năng tổ chức các hoạt động nhằm hình thành kĩ năng giữ an toàn thân thể một cách phù hợp với trình độ nhận thức, hứng thú, sở thích…của trẻ Đồng thời, giúp trẻ có các điều kiện và phương tiện nhằm khắc phục những sai lệch trong việc nhận diện hình thành những hành động nguy hiểm và những cách ứng phó tiêu cực, lệch lạc, thiếu an toàn từ trước

Tuy nhiên, muốn phát huy tất cả những lợi thế ở trên nhà trường thì cần xây dựng một chương trình giáo dục kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ ở từng độ tuổi một cách phù hợp, xây dựng chuẩn đánh giá mức độ phát triển kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ, tập huấn phương pháp tổ chức cho giáo viên

Đồng thời cần huy động, hướng dẫn, cung cấp điều kiện để phối hợp với gia đình trong việc giáo dục hình thành kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ

1.5.2.3 Hoạt động truyền thông

Ngày nay, hoạt động truyền thông, các phương tiện như ti vi, máy tính, đang phát triển rất mạnh mẽ, chi phối đời sống của con người, trong đó

có trẻ em, nó tác động mạnh mẽ tới sự phát triển của cá nhân trong đó có kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ

Các phương tiện truyền thông là nguồn tư liệu quý giá và vô tận để cha

mẹ và trẻ có thể khai thác những thông tin hữu ích cho mình Chẳng hạn, cha

mẹ có thể dễ dàng tìm kiếm những video clip hướng dẫn cách thoát hiểm trong những tình huống khẩn cấp để hướng dẫn cho con của mình, cha mẹ cũng có thể tham khảo những cách sử lý tình huống trên mạng để tích lũy cho vốn kinh nghiệm của bản thân Cha mẹ có thể cùng xem những bộ phim ngắn hay hoạt hình với nội dung chứa đựng về cách nhận diện nguy hiểm và ứng phó với những tình huông đó để thông qua đó giáo dục cho trẻ luôn Tuy nhiên, nhiều nội dung trên các phương tiện này chưa được kiểm soát một cách chặt, nhiều nội dung còn mang tính bạo lực, không phù hợp với trẻ Vì vậy, cha mẹ, người lớn cần có biện pháp kiểm soát những nội dung mà con em mình xem

Các phương tiện truyền thông cung cấp cho trẻ các khuôn mẫu xã hội đa dạng Trẻ em chưa thể trực tiếp tiếp xúc với thế giới rộng lớn bên ngoài và các khuôn mẫu đa dạng trong xã hội Thông qua truyền thông, các em được tiếp cận với những khuôn mẫu đó Trẻ đã biết thế nào là người tốt, kẻ xấu Trẻ thường yêu thích và mong muốn trở thành những nhân vật có tính cách dũng cảm trong những bộ phim hoạt hình…Vì vậy, cha mẹ cần quan sát những biểu hiện tích cực trong kĩ năng giữ an toàn thân thể của những nhân vật mà trẻ yêu thích để điều chỉnh những hành vi của con mình một cách phù hợp

Không chỉ có vai trò giải trí và giáo dục ở gia đình, truyền thông còn là

công cụ giáo dục đắc lực Hiện nay, truyền thông đang thâm nhập sâu vào lĩnh vực giáo dục trở thành một công cụ đắc lực cho các chương trình giáo dục chính thức trong nhà trường kể cả phương tiện chuyển tải nội dung lẫn phương tiện triển khai Các chương trình khoa học – giáo dục của các kênh truyền hình cùng các chương trình truyền hình trên mạng xã hội ngày càng hấp dẫn và có sức ảnh hưởng mạnh mẽ tới trẻ Đồng thời là nguồn tư liệu quý giá cho trẻ mầm non có thể tìm kiếm, khai thác các nội dung giáo dục kĩ năng giữ an toàn thân thể cho trẻ

Như vậy, có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng giữ an toàn thân thể của trẻ, từ những yếu tố chủ quan đến những yếu tố khách quan Tuy nhiên, trong đề tài này chúng tôi sẽ tìm hiểu sự tìm hiểu của các yếu tố khách quan như: Yếu tố giáo dục của gia đình, yếu tố giáo dục trong nhà trường

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ

CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI

2.1 THỰC TRẠNG KĨ NĂNG GIỮ AN TOÀN THÂN THỂ CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI

2.1.1 Kĩ năng nhận diện nguy hiểm đối với thân thể

Trong quan sát của chúng tôi thì kĩ năng nhận diện nguy hiểm đối với thân thể có nhiều điểm khác nhau trong từng kĩ năng cụ thể dưới đây:

Bảng 2.1 Kĩ năng nhận diện nguy hiểm đối với thân thể của 30 trẻ của lớp 5 tuổi A của trường mầm non Ngô Quyền, Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc

Kĩ năng

5 tuổi A (30 trẻ)