Phân tích tình hình chi đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện năm căn, tỉnh cà mau giai đoạn 2011 2015

Tôi cam đoan rằng luận văn “Phân tích tình hình chi đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2011 -

NGUYỄN HẰNG DUY

PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH CHI ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NĂM CĂN,

TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2011 - 2015

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP Hồ Chí Minh - Tháng 5/2016

NGUYỄN HẰNG DUY

PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH CHI ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NĂM CĂN,

TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2011 - 2015

Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng

Mã số: 60340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

GS.TS Dương Thị Bình Minh

Tôi cam đoan rằng luận văn “Phân tích tình hình chi đầu tư phát triển hạ

tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2011 - 2015” là công trình nghiên cứu của chính

tôi

Ngoại trừ những tài liệu tham khảo được trích dẫn trong luận văn này, tôi cam đoan rằng toàn phần hay những phần nhỏ của luận văn này chưa được công bố hoặc được sử dụng để nhận bằng cấp ở những nơi khác

Kết quả nghiên cứu của người khác được sử dụng trong luận văn này đều được trích dẫn theo đúng quy định

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Tác giả luận văn

NGUYỄN HẰNG DUY

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU

DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 5

1.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 5

1.1.1 Khái niệm đầu tư 5

1.1.2 Khái niệm về đầu tư giao thông đường bộ 6

1.1.3 Đặc điểm đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ 7

1.2 VAI TRÒ CỦA ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 10

1.2.1 Đáp ứng nhu cầu của đời sống xã hội 10

1.2.2 Đẩy mạnh phát triển kinh tế 11

1.2.3 Phát triển văn hoá - xã hội 11

1.2.4 Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp 12

1.2.5 Bảo đảm an ninh quốc phòng 13

1.2.6 Đẩy mạnh hội nhập và giao lưu quốc tế 13

1.3 VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 13

1.3.1 Các nguồn vốn đầu tư phát triển giao thông đường bộ 13

1.3.4 Vai trò của vốn ngân sách trong phát triển giao thông đường bộ 17

1.4 NỘI DUNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ SỬ DỤNG NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 18

1.4.1 Đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ theo chu kì của dự án 18

1.4.2 Đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ theo lĩnh vực đầu tư 20

1.4.3 Đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ theo khu vực đầu tư 21

1.4.4 Đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ theo vùng lãnh thổ 21

1.5 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG SỬ DỤNG HIỆU QUẢ VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 22

1.5.1 Các nhân tố về kinh tế 22

1.5.2 Đặc điểm tự nhiên của địa phương 23

1.5.3 Các nhân tố về chính trị, pháp luật 24

1.5.4 Các chính sách của nhà nước và trình độ quản lý 24

1.5.5 Thực trạng xuống cấp của giao thông vận tải đường bộ 26

1.5.6 Các nhân tố khác 27

1.6 HỆ THỐNG CHỈ TIÊU HIỆU QUẢ KINH TẾ - XÃ HỘI VỀ GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 27

1.7 KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG GIAO THÔNG NÔNG THÔN 29

1.7.1 Thái Lan 30

1.7.2 Bangladesh 30

1.7.3 Trung Quốc 31

1.7.4 Hàn Quốc 31

2.1 SƠ LƯỢC HỆ THỐNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TẠI HUYỆN NĂM

CĂN, TỈNH CÀ MAU 35

2.2 TÌNH HÌNH SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TẠI HUYỆN NĂM CĂN, TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2011 - 2015 38

2.2.1 Cơ chế quản lý và sử dụng vốn ngân sách nhà nước cho giao thông đường bộ 38

2.2.2 Tình hình sử dụng vốn đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ 41

2.3 PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH CHI ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN NĂM CĂN, TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2011 - 2015 43

2.3.1 Phân tích Đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ theo chu kì của dự án 43

2.3.2 Phân tích Đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ theo lĩnh vực đầu tư 43

2.3.2.1 Đầu tư xây dựng mới đường bộ 43

2.3.2.2 Đầu tư nâng cấp và duy tu bảo dưỡng đường bộ 45

2.3.3 Phân tích đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ theo khu vực đầu tư 46

2.3.3.1 Đầu tư giao thông nông thôn 46

2.3.3.2 Đầu tư giao thông đô thị 47

2.3.4 Phân tích Đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ theo vùng lãnh thổ 50

2.4 THANH TRA, KIỂM TRA, GIÁM SÁT TRONG VIỆC ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN NĂM CĂN 50

2.5.1 Các nhân tố về kinh tế 51

2.5.2 Đặc điểm tự nhiên của địa phương 53

2.4.3 Thực trạng xuống cấp của hạ tầng đường bộ 54

2.4.4 Trình độ quản lý 55

2.6 PHÂN TÍCH HỆ THỐNG CHỈ TIÊU HIỆU QUẢ KINH TẾ - XÃ HỘI VỀ HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TẠI HUYỆN NĂM CĂN 56

2.7 ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH CHI ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN NĂM CĂN, TỈNH CÀ MAU 61

2.7.1 Kết quả đạt được 61

2.7.2 Hạn chế 62

2.7.3 Nguyên nhân 63

2.7.3.1 Nguyên nhân khách quan 63

2.7.3.2 Nguyên nhân chủ quan 64

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TẠI HUYỆN NĂM CĂN, TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2016 - 2020 67

3.1 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ HUYỆN NĂM CĂN, TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2016 - 2020 67

3.1.1 Quan điểm đầu tư phát triển giao thông đường bộ 67

3.1.2 Mục tiêu quy hoạch 67

3.1.3 Quy hoạch phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ năm 2016 - 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 68

3.1.3.1 Khu đô thị Năm Căn 68

3.1.3.4 Các khu dân cư nông thôn 68

3.1.4 Nhu cầu vốn cho đầu tư của ngân sách nhà nước phát triển giao thông đường bộ khu vực nông thôn 69

3.2 GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC HUYỆN NĂM CĂN, TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2016 - 2020 71

3.2.1 Hoàn thiện công tác lập quy hoạch, kế hoạch 71

3.2.2 Tăng cường hiệu quả công tác quản lý nhà nước 72

3.2.3 Tăng cường công tác giám sát chất lượng, tiến độ xây dựng và thanh tra, kiểm tra tài chính đối với các dự án giao thông đường bộ 73

3.2.4 Tăng hiệu quả công tác giải phóng bằng 74

3.2.5 Phát triển nguồn nhân lực 75

3.2.6 Ứng dụng khoa học, công nghệ 75

3.2.7 Hoàn thiện cơ chế đầu thầu và tăng cường quản lý công tác đấu thầu 76

3.2.8 Tăng cường đầu tư giao thông đô thị và giao thông nông thôn 76

3.2.9 Giải pháp khác 77

KẾT LUẬN 79 TÀI LIỆU THAM KHẢO

GDP: Tổng sản phẩm nội địa (Gross Domestic Product)

GTĐB: Giao thông đường bộ

Bảng 2.2 Phân loại chiều dài đường và mặt đường 37 Bảng 2.3 Hạ tầng giao thông nông thôn huyện Năm Căn phân theo xã, thị trấn 37 Bảng 2.4 Kế hoạch vốn giao thông đường bộ tại huyện Năm Căn 39 Bảng 2.5 Chi ngân sách nhà nước cho giao thông đường bộ tại huyện Năm Căn 41 Bảng 2.6 Tình hình thực hiện đầu tư giao thông đường bộ tại huyện Năm Căn 42 Bảng 2.7 Vốn đầu tư xây dựng mới giao thông đường bộ tại huyện Năm Căn 43 Bảng 2.8 Chi đầu tư xây dựng mới giao thông đường bộ tại huyện Năm Căn phân loại theo đường huyện, đường xã 44 Bảng 2.9 Vốn đầu tư bảo trì và sửa chữa đường bộ tại huyện Năm Căn 45 Bảng 2.10 Tình hình huy động vốn đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ tại huyện Năm Căn 46 Bảng 2.11 Chi đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ huyện Năm Căn 48 Bảng 2.12 So sánh hiện trạng hạ tầng giao thông đường bộ huyện Năm Căn giai đoạn 2004 - 2015 50 Bảng 2.13 Tổng sản phẩm xã hội theo giá thực tế tại huyện Năm Căn 52 Bảng 2.14 Chỉ số phát triển tổng giá trị xã hội theo giá so sánh 2010 phân theo ngành kinh tế tại huyện Năm Căn 53 Bảng 2.15 Khối lượng hành khách và hàng hóa được vận chuyển qua đường bộ tại huyện Năm Căn 56 Bảng 2.16 Thu nhập bình quân đầu người tại huyện Năm Căn 57 Bảng 2.17 Số doanh nghiệp đang hoạt động tại huyện Năm Căn phân theo xã, thị trấn … 57 Bảng 2.18 Số doanh nghiệp đang hoạt động tại huyện Năm Căn phân theo ngành kinh tế 58

Bảng 3.1 Kế hoạch thực hiện tiêu chí về giao thông đường bộ khu vực nông thôn trong xây dựng nông thôn mới đến cuối năm 2016 69 Bảng 3.2 Kế hoạch thực hiện và phát triển giao thông nông thôn 2016 - 2020 70

DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ chu kỳ dự án 19 Biểu đồ 2.1 Hạ tầng giao thông đường bộ huyện Năm Căn phân theo xã, thị trấn 38 Biểu đồ 2.2 Kế hoạch vốn giao thông đường bộ tại huyện Năm Căn 40 Biểu đồ 2.3 Chi ngân sách nhà nước cho giao thông đường bộ huyện Năm Căn 41 Biểu đồ 2.4 Tình hình thực hiện đầu tư giao thông đường bộ huyện Năm Căn 42 Biểu đồ 2.5 So sánh đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ theo khu vực 48

1 Chi cục thống kê huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau, 2011 Niên giám thống kê

năm 2010

2 Chi cục thống kê huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau, 2015 Niên giám thống kê

năm 2014

3 Chính phủ, 2013 Quyết định về việc phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng

Khu kinh tế Năm Căn, tỉnh Cà Mau đến năm 2030

4 Dương Thị Bình Minh, 2005, Quản lý chi tiêu công ở Việt Nam – Thực

trạng và giải pháp, NXB Tài chính

5 Dương Thị Bình Minh, 2005, Tài chính công, NXB Tài chính

6 Đặng Minh Khởi, 2015 Đánh giá hiệu quả quản lý và sử dụng vốn đầu tư

xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước tại huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau Luận

văn thạc sĩ kinh tế

7 Đề án Đổi mới toàn diện công tác tham mưu quản lý Nhà nước của vụ kết

cấu hạ tầng giao thông (Ban hành kèm theo Quyết định số: 4106/QĐ-BGTVT ngày

29 tháng 10 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ GTVT)

8 Giáo trình Triết học Mác - Lê Nin, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia - Sự thật Hà Nội, năm 2006

9 Thanh tra huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau, Kết luận thanh tra năm 2011,

năm 2012, năm 2013, năm 2014, năm 2015

10 Kho bạc huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau Báo cáo thanh toán vốn đầu tư

xây dựng cơ bản năm 2010, năm 2011, năm 2012, năm 2013, năm 2014

11 Nguyễn Duy Cường, 2014 Các nhân tố ảnh hưởng đến tiến độ hoàn

thành các dự án xây dựng cơ bản ở các tỉnh thành phía Nam Luận văn thạc sĩ kinh

tế

12 Nguyễn Kim Tuyến, 2010 Giải pháp quản lý tài chính trong chi đầu tư

xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước tại tỉnh Tiền Giang, Luận văn thạc sĩ kinh

tế

14 Phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau, 2015 Kế hoạch

thực hiện tiêu chí về giao thông đường bộ khu vực nông thôn trong xây dựng nông thôn mới đến cuối năm 2015

15 Phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau, 2016 Kế hoạch

thực hiện và phát triển giao thông nông thôn giai đoạn 2016 - 2020

16 Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau Báo cáo

quyết toán thu, chi ngân sách nhà nước năm 2010, năm 2011, năm 2012, năm 2013, năm 2014

17 Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau Báo cáo

quyết toán nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản năm 2014

18 Sở Giao thông vận tải Cà Mau, 2011 Điều chỉnh quy hoạch tổng thể giao

thông vận tải tỉnh Cà Mau đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030

19 Sở Giao thông vận tải Cà Mau, 2016 Báo cáo tổng kết việc thực hiện

Nghị quyết số 19/2009/NQ-HĐND ngày 12/12/2009 của Hội đồng nhân dân tỉnh về chủ trương xây dựng mạng lưới giao thông nông thôn trên địa bàn tỉnh Cà Mau đến năm 2015

20 Trần Mãn Hà, 2010 Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư

xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Đồng Nai Luận văn thạc

sĩ kinh tế

21 Trung tâm Phân tích và Dự báo, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, 2009,

Huy động các nguồn vốn và quản lý sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư phát triển

cơ sở hạ tầng: Kinh nghiệm quốc tế và hàm ý cho Việt Nam, Hà Nội

22 Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau, 2015 Báo cáo tổng kết 5 năm

(2010-2014) xây dựng và phát triển giao thông nông thôn theo chiến lược phát triển giao thông nông thôn và chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Cà Mau

24 Ủy ban nhân dân huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau, 2011 Báo cáo 5 năm

tình hình thực hiện hiện Nghị quyết Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2006 - 2010

Các website tham khảo:

http://voer.edu.vn/m/noi-dung-dau-tu-phat-trien-co-so-ha-tang-giao-thong-nong- duong-bo-viet-nam-d13772.html

http://www.tapchigiaothong.vn/thuc-trang-va-nhu-cau-von-phat-trien-giao-thong- thong-phat-trien.aspx

thong-phat-trien.aspx

http://www.mt.gov.vn/vn/tin-tuc/38439/nhieu-giai-phap-moi-thuc-ha-tang-giao-

http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Viet-nam-tren-duong-doi-moi/2016/38469/Dau-tu-phat-trien-ha-tang-giao-thong-Thuc-trang-va-giai.aspx http://namcan.camau.gov.vn/wps/portal/#

http://www.nhandan.com.vn/kinhte/thoi_su/item/16101002-.html

MỞ ĐẦU

1 Lý do thực hiện đề tài

Giao thông đường bộ là một bộ phận quan trọng của giao thông vận tải nói riêng và của hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội nói chung, nó có vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đóng góp to lớn vào nhu cầu đi lại của nhân dân, nâng cao giao lưu với các vùng, xóa đi khoảng cách về địa lý, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hợp lý phát huy lợi thế của từng vùng, từng địa phương, từng ngành, xóa đói giảm nghèo, cũng cố an ninh quốc phòng…

Cà Mau là tỉnh thuộc vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long với hệ thống sông ngòi, kênh rạch phong phú cho nên giao thông đường thủy là chủ yếu Những năm gần đây, đường bộ đã từng bước phát triển bằng việc tỷ phần đảm nhận vận tải đường bộ ngày càng tăng lên Huyện Năm Căn là một huyện trực thuộc tỉnh Cà Mau nên cũng được đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ

Trong thời gian qua vốn ngân sách nhà nước dành cho phát triển giao thông đường bộ luôn chiếm tỷ trọng cao, nguồn vốn ngân sách nhà nước cũng đã phát huy được những hiệu quả nhất định và vẫn luôn là một trong những nguồn vốn quan trọng nhất trong đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng đường bộ; tuy nhiên, công tác sử dụng vốn ngân sách nhà nước trong thời gian qua còn những hạn chế cần phải khắc phục nhằm tránh lãng phí nguồn vốn ngân sách trong điều kiện nước ta còn là nước đang phát triển với nhiều mục tiêu cần thực hiện nhưng ngân sách nhà nước còn hạn hẹp so với nhu cầu vốn đầu tư Xuất phát từ đó Tác giả đã chọn nghiên cứu đề tài:

“Phân tích tình hình chi đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau giai đoạn

2011 - 2015” Hy vọng rằng kết quả nghiên cứu sẽ giúp lãnh đạo địa phương ban

hành các chính sách về phát triển cơ sở hạ tầng giao thông một cách thống nhất và đồng bộ tạo điều kiện phát triển kinh tế tại huyện Năm Căn trong những năm tiếp theo

2 Mục tiêu nghiên cứu

a Mục tiêu chung

Mục tiêu chung của đề tài là nghiên cứu phân tích tình hình chi đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2011 - 2015

b Mục tiêu cụ thể

- Phân tích, đánh giá tình hình chi đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường

bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau giai đoạn

2011 - 2015, nhằm tìm ra những điểm tích cực cũng như tồn tại hạn chế, yếu kém

và nguyên nhân của việc này

- Đề xuất, kiến nghị một số giải pháp nhằm tăng cường đầu tư có hiệu quả để phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau tạo tiền đề phát triển kinh tế tại địa phương trong những năm tiếp theo

3 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2011 - 2015 như thế nào?

- Các nhân tố nào tác động đến tình hình đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau?

- Những giải pháp, kiến nghị nào tăng cường đầu tư có hiệu quả hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2016 - 2020?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước đến việc phát triển kinh tế tại huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau

b Phạm vi nghiên cứu

- Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trên địa bàn huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau

- Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng các dự án đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại huyện Năm Căn, tỉnh

Cà Mau giai đoạn 2011 - 2015 và nghiên cứu giải pháp cho giai đoạn 2016 - 2020

5 Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu

a Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước đến việc phát triển kinh tế tại huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau Tác giả dự kiến nghiên cứu thông qua các phương pháp sau đây:

- Phương pháp mô tả: Phương pháp này sử dụng để mô tả các vấn đề trong nghiên cứu, cung cấp cái nhìn tổng quan về nội dung nghiên cứu

- Phương pháp so sánh: Phương pháp này được ứng dụng rộng rãi trong các nghiên cứu, trong luận văn tác giả sử dụng phương pháp này so sánh cả số tương đối và số tuyệt đối để đánh giá vấn đề theo không gian và thời gian nhằm xác định mức độ biến động, thay đổi trong việc đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường

bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau giai đoạn

2011 - 2015

- Phương pháp tổng hợp và phân tích: Phương pháp này sử dụng để phân tích thực trạng đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại huyện Năm Căn để rút ra những những tồn tại và nguyên nhân từ đó đề xuất giải pháp nhằm nâng cao đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau

b Dữ liệu nghiên cứu

- Nguồn số liệu: Để phân tích thực trạng đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại huyện Năm Căn tác giả sử dụng tài liệu thứ cấp là những tài liệu hoặc số liệu thống kê ở địa phương (cả ở dạng xuất bản và không xuất bản) về các vấn đề có liên quan đến nội dung nghiên cứu

- Phương pháp thực hiện:

+ Thu thập thông tin: Trong quá trình nghiên cứu tác giả thu thập thông tin,

số liệu từ những nguồn khác nhau như: Ban Quản lý Dự án - Xây dựng huyện Năm

Căn, số liệu trong niên giám thống kê, báo cáo tình hình phát triển kinh tế - xã hội Huyện Năm Căn, phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện Năm Căn, Chi cục Thống kê huyện Năm Căn, Kho bạc huyện Năm Căn và các tài liệu có liên quan khác trên internet

+ Xử lý và phân tích thông tin: Từ tài liệu, số liệu thu thập được tác giả tiến hành thống kê, tính toán thô, tổng hợp đối chiếu, sau đó chọn ra những thông tin phù hợp với hướng nghiên cứu của đề tài sau đó sử dụng phương pháp tổng hợp, thống kê, so sánh và dự báo để phân tích thông tin thu thập được

6 Những điểm mới của luận văn

Huyện Năm Căn được tách ra từ huyện Ngọc Hiển theo Nghị định số 138/2003/NĐ-CP ngày 17 tháng 11 năm 2003 của Chính phủ và đi vào hoạt động từ năm 2004; từ khi đi vào hoạt động đến nay chưa có công trình nghiên cứu về đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn, chỉ có nghiên cứu tổng thể trên toàn tỉnh Cà Mau Chính vì vậy tác giả chọn nghiên cứu đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn huyện Năm Căn, từ đó có cái nhìn từ tổng thể đến chi tiết việc đầu tư phát triển hệ thống giao thông đường bộ tại huyện, phát huy những mặt tích, đề ra những giải pháp khắc phục những mặt còn hạn chế trong thời gian tới

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, kết cấu chính của luận văn gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận về đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG

GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ SỬ DỤNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1.1 Khái niệm và đặc điểm của đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ

1.1.1 Khái niệm đầu tư

Đầu tư có thể được hiểu khác nhau tuỳ theo góc độ nghiên cứu và lĩnh vực

áp dụng, các nhà kinh tế học đưa đến các khái niệm về đầu tư cũng khác nhau như sau:

Theo nhà kinh tế học P.A Samuelson cho rằng: “Đầu tư là hoạt động tạo ra vốn tư bản thực sự, theo các dạng nhà ở, đầu tư vào tài sản cố định của doanh nghiệp như máy móc, thiết bị, nhà xưởng và tăng thêm hàng tồn kho Đầu tư cũng

có thể dưới dạng vô hình như giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nghiên cứu, phát minh…” Trên góc độ làm tăng thu nhập cho tương lai, đầu tư được hiểu

là việc từ bỏ tiêu dùng hôm nay để tăng sản lượng cho tương lai, với niềm tin, kỳ vọng thu nhập do đầu tư đem lại sẽ cao hơn các chi phí đầu tư

Nhà kinh tế học John M.Keynes cho rằng: “Đầu tư là hoạt động mua sắm tài sản cố định để tiến hành sản xuất hoặc có thể là mua tài sản tài chính để thu lợi nhuận” Do đó, đầu tư theo cách dùng thông thường là việc cá nhân hoặc công ty mua sắm một tài sản nói chung hay mua một tài sản tài chính nói riêng Tuy nhiên, khái niệm này tập trung chủ yếu vào đầu tư tạo thêm tài sản vật chất mới (như máy móc, thiết bị, nhà xưởng…) và để thu về một khoản lợi nhuận trong tương lai “Khi một người mua hay đầu tư một tài sản, người đó mua quyền để được hưởng các khoản lợi ích trong tương lai mà người đó hy vọng có được qua việc bán sản phẩm

mà tài sản đó tạo ra” Quan niệm của ông đã nói lên kết quả của đầu tư về hình thái vật chất là tăng thêm tài sản cố định, tạo ra tài sản mới về mặt giá trị, kết quả thu được lớn hơn chi phí bỏ ra

Đầu tư kinh doanh là việc nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư để thực hiện hoạt động kinh doanh thông qua việc thành lập tổ chức kinh tế; đầu tư góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp của tổ chức kinh tế; đầu tư theo hình thức hợp đồng hoặc thực hiện dự

án đầu tư (Luật Đầu tư, 2014)

Có thể hiểu Đầu tư theo nghĩa rộng là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về cho người đầu tư các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được các kết quả đó Nguồn lực có thể là tiền, là tài nguyên thiên nhiên, là sức lao động và trí tuệ Các kết quả đạt được có thể là sự tăng thêm các tài sản tài chính, tài sản vật chất, tài sản trí tuệ

và nguồn lực

Đầu tư theo nghĩa hẹp chỉ bao gồm những hoạt động sử dụng các nguồn lực

ở hiện tại nhằm đêm lại cho nền kinh tế - xã hội những kết quả trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã sử dụng để đạt được các kết quả đó

Từ đây có khái niệm về đầu tư như sau: Đầu tư là hoạt động sử dụng các

nguồn lực tài chính, nguồn lực vật chất, nguồn lực lao động và trí tuệ để sản xuất kinh doanh trong một thời gian tương đối dài nhằm thu về lợi nhuận và lợi ích kinh

tế xã hội

1.1.2 Khái niệm về đầu tư giao thông đường bộ

Đầu tư phát triển giao thông đường bộ là một phần của đầu tư phát triển cơ

sở hạ tầng Để hiểu rỏ hơn về khái niệm đầu tư giao thông đường bộ thì trước tiên phải hiểu khái niệm về cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng là toàn bộ những quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh tế của một xã hội nhất định, là tổ hợp các công trình vật chất, kỹ thuật có chức năng phục vụ trực tiếp dịch vụ sản xuất, đời sống của dân cư được bố trí trên một phạm

vi lãnh thổ nhất định Khi lực lượng sản xuất chưa phát triển thì quá trình sản xuất chỉ là sự kết hợp giản đơn giữa ba yếu tố là lao động, đối tượng lao động và tư liệu lao động Nhưng khi lực lượng sản xuất phát triển đến một trình độ nào đó thì cần phải có sự tham gia của cơ sở hạ tầng thì mới tạo ra được sự phát triển tối ưu nhất

bởi vì cơ sở hạ tầng có vai trò quyết định đến kiến trúc thượng tầng hay tác động trực tiếp đến sự phát triển của nền kinh tế

Cơ sở hạ tầng được chia làm 3 nhóm chính:

- Cơ sở hạ tầng kỹ thuật: bao gồm các công trình và phương tiện vật chất phục vụ cho sản xuất, đời sống và sinh hoạt của xã hội như các con đường, hệ thống điện, bưu chính viễn thông…

- Cơ sở hạ tầng xã hội là các công trình và phương tiện để duy trì và phát triển các nguồn lực: các cơ sở giáo dục đào tạo, các cơ sở khám chữa bệnh, các cơ

sở đảm bảo đời sống và nâng cao tinh thần của nhân dân như hệ thống công viên, các công trình đảm bảo an sinh xã hội

- Cơ sở hạ tầng môi trường bao gồm các công trình phục vụ cho bảo vệ môi trường, sinh thái của đất nước, môi trường sống của con người như các công trình

xử lý nước thải, rác thải

Đường bộ gồm đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ (Luật Giao thông đường bộ, 2008)

Giao thông đường bộ là một bộ phận của cơ sở hạ tầng kỹ thuật bao gồm

toàn bộ hệ thống cầu đường phục vụ cho nhu cầu đi lại của người dân cũng như nhu cầu giao lưu kinh tế, văn hóa, xã hội giữa những người dân trong cùng một vùng hay giữa vùng này với vùng khác hoặc giữa nước này với nước khác

1.1.3 Đặc điểm đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ

Giao thông đường bộ là kết quả của các dự án đầu tư phát triển nên nó có đặc điểm của hoạt động đầu tư phát triển:

- Giao thông đường bộ là các công trình xây dựng nên có vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và thường thông qua các hoạt động kinh tế khác để có thể thu hồi vốn Vốn đầu tư chủ yếu để phát triển giao thông đường bộ ở Việt Nam là từ nguồn ngân sách nhà nước

- Thời kỳ đầu tư kéo dài: Thời kỳ đầu tư được tính từ khi khởi công thực hiện dự án cho đến khi dự án hoàn thành và đưa vào hoạt động, nhiều công trình có thời gian kéo dài hơn 10 năm

- Thời gian vận hành kết quả đầu tư kéo dài: Thời gian vận hành khai thác các kết quả đầu tư là các công trình giao thông đường bộ thường kéo dài, thời gian này tính từ khi đưa công trình vào khai thác sử dụng cho đến khi công trình bị xuống cấp mà chất lượng không còn đáp ứng khả năng giao thông, không còn đáp ứng được nhu cầu cho giao thông, giao thông vận tải không an toàn, chi phí vận tải quá cao, không đảm bảo điều kiện phát triển kinh tế xã hội thì có thể phải nâng cấp, cải tạo hoặc xây dựng mới công trình

- Các thành quả của hoạt động đầu tư thường phát huy tác dụng ngay tại nơi được xây dựng

- Đầu tư phát triển giao thông đường bộ đòi hỏi cần có vốn đầu tư lớn cùng với thời kỳ đầu tư kéo dài nên tiềm ẩn rủi ro cao trong đó có nguyên nhân chủ quan

là do công tác quy hoạch ở nước ta còn nhiều hạn chế nên nhiều công trình xây dựng đưa vào vận hành không đạt kết quả như mong muốn

- Chủ đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ chủ yếu là các tổ chức của Nhà nước Đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ là hoạt động đầu tư không vì mục tiêu lợi nhuân Đây là loại hình đầu tư phát triển hàng hóa công cộng, vì lợi ích kinh tế - xã hội - môi trường của toàn xã hội Hơn nữa vốn đầu

tư cho xây dựng công trình giao thông đường bộ thường rất lớn, quá trình thực hiện đầu tư liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều đối tượng nên rất phức tạp Vì những lý

do đó nên tư nhân gần như không đầu tư vào lĩnh vực này vì mục tiêu chủ yếu của các cá nhân và doanh nghiệp trong đầu tư đó là lợi nhuận

- Đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ chịu ảnh hưởng lớn của quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng đô thị Công tác quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng đô thị có vai trò và vị trí rất quan trọng đối với đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ Xây dựng công trình giao thông đường

bộ cần sử dụng mặt bằng diện tích đất rất lớn cho nên để đảm bảo đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ được phù hợp về số lượng, đảm bảo giao thông thuận tiện đồng thời giảm thiểu được chi phí cho đầu tư thì cần phải có quy hoạch

sử dụng đất và quy hoạch xây dựng đô thị đảm bảo tính khoa học cao, đảm bảo được chiến lược phát triển bền vững trong tương lai

Bên cạnh những đặc điểm chung của hoạt động đầu tư phát triển thì đầu tư phát triển giao thông đường bộ cũng có những đặc điểm riêng của nó:

- Đầu tư phát triển giao thông đường bộ mang tính hệ thống và đồng bộ: + Tính hệ thống và đồng bộ là một đặc trưng cơ bản của hoạt động đầu tư phát triển giao thông đường bộ, mọi hoạt động đều liên quan mật thiết với nhau và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của hoạt động đầu tư: bất kỳ sai lầm nào từ khâu

kế hoạch hóa hệ thống giao thông đường bộ đến khâu lập dự án hay thẩm định các

dự án đường bộ…cũng sẽ ảnh hưởng đến quá trình vận hành của toàn bộ hệ thống đường bộ và gây ra những thiệt hại lớn, không chỉ về mặt kinh tế mà còn về mặt xã hội

+ Tính hệ thống và đồng bộ không những chi phối đến các thiết kế, quy hoạch mà còn được thể hiện ở cả cách thức tổ chức quản lý theo ngành và theo vũng lãnh thổ Chính đặc điểm này đòi hỏi khi lập kế hoạch, quy hoạch, chiến lược phát triển giao thông đường bộ không được xem xét tới lợi ích riêng lẻ của từng dự án

mà phải xét trong mối quan hệ tổng thể của toàn bộ hệ thống để đảm bảo được tính đồng bộ và hệ thống của toàn bộ mạng lưới giao thông đường bộ tránh tình trạng có một vài dự án ảnh hưởng đến chất lượng của toàn bộ hệ thống

- Đầu tư phát triển giao thông đường bộ mang tính định hướng: Đây là đặc điểm xuất phát từ chức năng và vai trò của hệ thống giao thông đường bộ

Chức năng chủ yếu của giao thông đường bộ là thoả mãn nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hoá của người dân cũng như của các doanh nghiệp, giao thông vận tải đường bộ được coi là huyết mạch của nền kinh tế đảm bảo giao thương giữa các vùng miền và mở đường cho các hoạt động kinh doanh phát triển hơn nữa Hoạt động đầu tư phát triển giao thông đường bộ cũng cần phải có một lượng vốn lớn, thực hiện trong khoảng thời gian dài do đó để đảm bảo đầu tư được hiệu quả và loại trừ được các rủi ro thì cần phải có những định hướng lâu dài Giao thông đường bộ

cần mang tính định hướng vì nó là ngành đi tiên phong thúc đẩy các ngành kinh tế khác phát triển

- Đầu tư phát triển giao thông đường bộ mang tính chất vùng và địa phương: Việc xây dựng và phát triển giao thông đường bộ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như đặc điểm địa hình, phong tục tập quán của từng vùng từng địa phương, trình độ phát triển kinh tế của mỗi nơi và quan trọng nhất là chính sách phát triển của nhà nước…Do đó đầu tư phát triển giao thông đường bộ mang tính vùng và địa phương nhằm đảm bảo cho mỗi vũng và địa phương phát huy được thế mạnh của mình và đóng góp lớn vào sự phát triển chung của cả nước Vì vậy, trong kế hoạch đầu tư phát triển giao thông đường bộ không chỉ chú ý đến mục tiêu phát triển chung của

cả nước mà phải chú ý cả đến điều kiện, đặc điểm tự nhiên cũng như kinh tế xã hội của mỗi vùng lãnh thổ

- Đầu tư phát triển giao thông đường bộ mang tính xã hội hoá cao và có nhiều đặc điểm giống với hàng hoá công cộng: Các công trình giao thông đường bộ

là những hàng hoá công cộng vì mục đích sử dụng của nó là để phục vụ cả chức năng sản xuất và đời sống; là tổng hoà mục đích của nhiều ngành, nhiều người, nhiều địa phương và của toàn xã hội Điều này cho thấy đầu tư phát triển giao thông đường bộ cần phải giải quyết cả mục tiêu phát triển kinh tế và cả mục tiêu cộng đồng mang tính chất phúc lợi xã hội Điều này là rất quan trọng, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển như Việt Nam trong điều kiện ngân sách nhà nước hạn hẹp cùng với đó là thu nhập của người dân vẫn còn thấp nên không thế đáp ứng hết nhu cầu đầu tư phát triển giao thông đường bộ

1.2 Vai trò của đầu tư phát triển giao thông đường bộ

Giao thông vận tải bằng đường bộ là loại hình vận tải có chi phí thấp, thuận lợi đặc biệt trong nền kinh tế thị trường, nhu cầu lưu thông hàng hoá và đi lại của con người là rất lớn Xây dựng hạ tầng giao thông đường bộ tạo tiền đề cho nền kinh tế phát triển, giao lưu văn hoá, hội nhập quốc tế và bảo vệ an ninh quốc gia Đầu tư phát triển giao thông đường bộ có một số vai trò cơ bản như sau:

1.2.1 Đáp ứng nhu cầu của đời sống xã hội

Hạ tầng giao thông đường bộ góp phần quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu đi lại, vận chuyển, trao đổi hàng hóa của người dân giữa các vùng hoặc ngay trong một vùng, giao lưu quốc tế Do đó, trước hết đường bộ đáp ứng nhu cầu tối thiểu của con người, đảm bảo tái sản xuất sức lao động xã hội

1.2.2 Đẩy mạnh phát triển kinh tế

- Giao thông đường bộ góp phần thu hút đầu tư trong nước cũng như đầu tư nước ngoài, rút ngắn được khoảng cách địa lý giữa các tỉnh thành trong cả nước, trình độ phát triển kinh tế giữa các địa phương, tạo điều kiện phát huy lợi thế so sánh của từng địa phương và thúc đẩy phát triển kinh tế Hệ thống giao thông đường

bộ phát triển sẽ tạo điều kiện cho các hoạt động giao lưu kinh tế, văn hoá, xã hội giữa các vùng và địa phương với nhau, giữa quốc gia này với quốc gia khác từ đó tìm ra được những cơ hội đầu tư tốt và thực hiện đầu tư, các hoạt động xúc tiến thương mại phát triển cùng với đó là thu hút các nguồn vốn trong nước và ngoài nước cho mục tiêu phát triển kinh tế

- Giao thông đường bộ góp phần không nhỏ trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua kích thích tạo việc làm và tăng năng suất lao động Sự phát triển của hạ tầng giao thông đường bộ đã góp phần đáng kể vào tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam trong thời gian qua Các công trình giao thông đường bộ sẽ thu hút một lượng lớn lao động, góp phần giải quyết vấn đề thất nghiệp cho quốc gia, mặt khác khi vốn đầu tư cho hệ thống giao thông đường bộ lớn sẽ kích thích thu hút vốn đầu tư cho các ngành trực tiếp sản xuất sản phẩm phục vụ cho sự phát triển của các công trình giao thông như sắt, thép, xi măng, gạch …

- Hạ tầng giao thông đường bộ phát triển sẽ đóng góp tích cực vào việc tiết kiệm chi phí và thời gian vận chuyển, tạo điều kiện giảm giá thành sản phẩm, kích thích tiêu dùng và phát triển của các ngành khác Trong các loại hình vận tải ở Việt Nam thì vận tải bằng đường bộ chiếm tỷ trọng lớn nhất do đó nếu hạ tầng giao thông đường bộ tốt sẽ tiết kiệm được rất nhiều chi phí và có thể lấy số chi phí tiết kiệm được để thực hiện phát triển các ngành khác

1.2.3 Phát triển văn hoá - xã hội

Phát triển văn hoá xã hội là phát triển đời sống tinh thần của người dân, điều này góp phần không nhỏ vào sự phát triển chung của quốc gia Dân số Việt Nam tính đến ngày 01/4/2014 hơn 90,4 triệu người (Tổng cục thống kê, 2014) đến từ các dân tộc khác nhau và sống trong các vùng không đồng đều về lịch sử, địa lý… do

đó đời sống tinh thần cũng khác nhau đặc biệt là giữa thành thị, nông thôn và các vùng sâu, vùng xa Nhờ có hạ tầng giao thông đường bộ phát triển mà khoảng cách ngày càng được xoá bỏ, giao lưu văn hoá giữa các vùng ngày càng đuợc tăng cường

và làm phong phú thêm đời sống của người dân Việt từ đó kích thích người dân hăng say lao động đóng góp vào sự phát triển của đất nước

Hệ thống đường bộ phát triển sẽ nảy sinh các ngành nghề mới, các cơ sở sản xuất mới phát triển từ đó tạo cơ hội việc làm và sự phát triển không đồng đều giữa các vùng cũng được giảm, hạn chế dịch chuyển lao động từ nông thôn ra thành thị, hạn chế được sự phân hoá giàu nghèo, từ đó giảm được các tệ nạn xã hội góp phần tích cực vào bảo vệ môi trường sinh thái

1.2.4 Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Mục tiêu quan trọng của bất kì một doanh nghiệp nào khi hoạt động là lợi nhuận, để có được lợi nhuận tối đa là giảm chi phí một cách tối thiểu Hạ tầng giao thông đường bộ sẽ đóng góp đáng kể vào việc giảm chi phí của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có chi phí vận tải chiếm tỷ trọng lớn Khi hạ tầng giao thông đường bộ phát triển thì các doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được chi phí nhiên liệu, chi phí vận chuyển hàng hoá tới nơi tiêu thụ, chi phí nhập nguyên liệu; ngoài ra doanh nghiệp cũng có thể tiết kiệm được một số chi phí khác như chi phí quản lý, bảo quản hàng hoá, chi phí lưu trữ hàng tồn kho…Nhờ đó, doanh nghiệp có thể giảm giá thành sản phẩm và nâng cao cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường

Hệ thống giao thông đường bộ phát triển cũng sẽ giúp các doanh nghiệp giao hàng đúng nơi và đúng thời gian từ đó tạo được uy tín cho doanh nghiệp Mặt khác, khi giao thông đường bộ phát triển thì sản phẩm dễ dàng đến tay người tiêu dùng do đó hàng hóa được tiêu thụ nhanh hơn, điều này rút ngắn thời gian quay vòng vốn và

làm tăng hiệu quả sử dụng vốn cũng như tăng hiệu quả sản xuất của các doanh nghiệp

1.2.5 Bảo đảm an ninh quốc phòng

Hệ thống giao thông đường bộ góp phần tích cực vào việc giữ gìn trật tự an ninh xã hội và bảo vệ quốc phòng Với hạ tầng giao thông đường bộ hiện đại sẽ giảm thiểu được tình trạng ùn tắc đường đang xảy ra trong thời gian qua đặc biệt là

ở các thành phố lớn, giảm tai nạn giao thông, giữ gìn trật tự xã hội Đây là một trong những vấn đề mà đảng và nhà nước đang rất quan tâm

Hơn nữa, hệ thống giao thông đường bộ phát triển sẽ góp phần bảo vệ biên giới của đất nước, góp phần nâng cao trình độ hiểu biết và ý thức của người dân đặc biệt là các dân tộc ở vùng sâu, vùng xa từ đó đảm bảo sự ổn định về chính trị quốc gia

1.2.6 Đẩy mạnh hội nhập và giao lưu quốc tế

Hội nhập và giao lưu kinh tế về mọi mặt đang là xu hướng diễn ra mạnh mẽ giữa các nước trong khu vực, trên toàn thế giới và Việt Nam cũng không nằm ngoài

xu hướng đó Chính vì vậy, Việt Nam đang xúc tiến để xây dựng các hệ thống đuờng xuyên quốc gia góp phần mở rộng giao lưu kinh tế và văn hóa giữa các nước

1.3 Vốn ngân sách nhà nước đầu tư phát triển giao thông đường bộ

1.3.1 Các nguồn vốn đầu tư phát triển giao thông đường bộ

Nguồn hình thành vốn đầu tư chính là phần tích lũy được thể hiện dưới dạng

là giá trị được chuyển hóa thành vốn đầu tư đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội Xét về bản chất, nguồn hình thành vốn đầu tư chính là phần tiết kiệm hay tích lũy mà nền kinh tế có thể huy động được để đưa vào quá trình tái sản xuất xã hội

Đứng trên góc độ toàn nền kinh tế thì vốn đầu tư được hình thành từ hai nguồn: Nguồn vốn đầu tư trong nước và nguồn vốn đầu tư nước ngoài

- Nguồn vốn đầu tư trong nước: Là phần tích lũy của nội bộ nền kinh tế bao gồm tiết kiệm của khu vực dân cư, các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp và tiết kiệm của chính phủ được huy động vào quá trình tái sản xuất của xã hội Biểu hiện

cụ thể của nguồn vốn đầu tư trong nước bao gồm: nguồn vốn nhà nước và nguồn vốn của dân cư và tư nhân

+ Nguồn vốn nhà nước: Bao gồm nguồn vốn của NSNN, nguồn vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước và nguồn vốn đầu tư phát triển của các doanh nghiệp nhà nước

Nguồn vốn NSNN: Đây chính là nguồn để đầu tư phát triển theo kế hoạch Nhà nước dùng để đầu tư cho các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh mà không hạch toán trực tiếp được hiệu quả kinh tế, không có khả năng thu hồi vốn hoặc khả năng thu hồi vốn rất thấp, các thành phần Nhà nước không hoặc không được đầu tư Vốn NSNN còn để đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp Nhà nước, góp vốn cổ phần, liên doanh vào các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của Nhà nước

Nguồn vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước: Có tác dụng tích cực trong việc giảm đáng kể bao cấp vốn trực tiếp của nhà nước Với cơ chế tín dụng, các đơn vị sử dụng nguồn vốn này phải đảm bảo nguyên tắc hoàn trả vốn vay Chủ đầu tư là người vay vốn phải tính kỹ hiệu quả đầu tư, sử dụng vốn tiết kiệm hơn Nguồn vốn này là một hình thức quá độ chuyển từ phương thức cấp phát vốn ngân sách sang phương thức tín dụng đối với các dự án có khả năng thu hồi trực tiếp Bên cạnh đó, nguồn vốn này còn phục vụ cho công tác quản lý và điều tiết kinh tế vĩ mô Thông qua nguồn vốn tín dụng đầu tư, nhà nước thực hiện việc khuyến khích phát triển kinh tế xã hội của ngành, vùng, lĩnh vực theo định hướng chiến lược

+ Nguồn vốn đầu tư của các doanh nghiệp nhà nước: Nguồn vốn này chủ yếu bao gồm từ khấu hao tài sản cố định và tích lũy từ lợi nhuận sau thuế, vốn tự huy động khác

+ Nguồn vốn của dân cư và tư nhân: Bao gồm phần tiết kiệm của dân cư, phần tích lũy của các doanh nghiệp, các hợp tác xã

- Nguồn vốn đầu tư nước ngoài bao gồm toàn bộ phần tích lũy của cá nhân, các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế và chính phủ nước ngoài có thể huy động vào quá trình đầu tư phát triển của nước sở tại

Có thể xem xét nguồn vốn đầu tư nước ngoài trên phạm vi rộng hơn đó là dòng lưu chuyển vốn quốc tế Theo tính chất lưu chuyển vốn, có thể phân loại các nguồn vốn nước ngoài như sau:

+ Vốn tài trợ phát triển chính thức: Nguồn này bao gồm Viện trợ phát triển chính thức và các hình thức tài trợ khác Trong đó nguồn viện trợ phát triển chính thức chiếm tỷ trọng chủ yếu

+ Vốn tín dụng từ các ngân hàng thương mại quốc tế

+ Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

+ Nguồn huy động qua thị trường vốn quốc tế

1.3.2 Vốn đầu tư phát triển của ngân sách nhà nước

Theo cấp ngân sách, vốn đầu tư XDCB từ NSNN gồm nguồn vốn đầu tư từ ngân sách địa phương và nguồn vốn đầu tư từ ngân sách Trung ương

- Nguồn đầu tư từ ngân sách trung ương thuộc NSNN do các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan trực thuộc Chính phủ, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước (gọi chung là bộ) quản lý, thực hiện Nguồn vốn này chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng

số vốn đầu tư từ NSNN

- Vốn đầu tư từ ngân sách địa phương thuộc NSNN do các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh) và các quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (ngân sách cấp huyện) và các phường, xã quản lý (ngân sách cấp xã) Nguồn vốn này chiếm gần một nửa tổng vốn đầu tư NSNN hàng năm của cả nước

Theo tính chất kết hợp nguồn vốn, vốn đầu tư XDCB từ NSNN gồm nguồn ngân sách tập trung và vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư

- Vốn đầu tư từ nguồn ngân sách tập trung là vốn đầu tư cho các dự án bằng nguồn vốn đầu tư phát triển thuộc NSNN do các cơ quan trung ương và địa phương chịu trách nhiệm quản lý

- Vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư là loại vốn NSNN thuộc nhiệm vụ chi thường xuyên cho các hoạt động sự nghiệp mang tính chất đầu tư như duy tu, bảo

dưỡng, sửa chữa các công trình giao thông, nông nghiệp, thủy lợi, ngư nghiệp, lâm nghiệp và các chương trình quốc gia, dự án nhà nước

Theo nguồn vốn, vốn đầu tư XDCB từ NSNN được chia thành vốn có nguồn gốc trong nước và vốn có nguồn gốc ngước ngoài

- Vốn NSNN có nguồn gốc trong nước: Là loại vốn NSNN nhưng dành để chi cho đầu tư phát triển, chủ yếu để đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn, chi cho các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án Nhà nước và các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật Ngoài ra, trong nhiều trường hợp, nguồn vốn này được hình thành từ vốn vay trong dân cư và vay các tổ chức trong nước Nguồn hình thành của loại vốn này

là từ thuế và các nguồn thu khác của nhà nước như cho thuê tài sản

- Vốn đầu tư từ NSNN có nguồn gốc từ vốn ngoài nước: Cũng là vốn NSNN nhưng chủ yếu là vốn viện trợ phát triển chính thức Đây là nguồn tài chính do các

cơ quan chính thức của Chính phủ hoặc của các tổ chức quốc tế viện trợ cho các nước đang phát triển theo hai phương thức: Viện trợ không hoàn lại và viện trợ có hoàn lại (tín dụng ưu đãi) Tuy nhiên trong một số trường hợp, nguồn vốn vay này

được hình thành từ việc vay thương mại, thuê mua tài sản

1.3.3 Đặc điểm vốn ngân sách trong phát triển giao thông đường bộ

Hạ tầng giao thông đường bộ là một bộ phận quan trọng của kết cấu hạ tầng giao thông vận tải nói riêng và của kết cấu cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội nói chung;

sự phát triển của hạ tầng giao thông đường bộ góp phần nâng cao năng lực của nền kinh tế, là tiền đề thúc đẩy các ngành khác phát triển do đó vốn đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ cũng có những đặc điểm riêng so với vốn đầu tư phát triển các ngành khác:

- Vốn đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ phải đảm bảo về mặt vật chất và tạo điều kiện thuận lợi cho các ngành kinh tế khác đặc biệt là các ngành kinh tế mũi nhọn, đẩy nhanh quá trình tái sản xuất, tiết kiệm chi phí cho xã hội và tài nguyên của đất nước

- Vốn đầu tư để thực hiện phát triển giao thông đường bộ được cân đối trong phạm vi ngân sách do đó cần phải chú ý đến đặc điểm nào nhằm tăng cường hạ tầng giao thông đường bộ đạt hiệu quả tối đa mà không ảnh hưởng đến nguồn vốn NSNN để phát triển các ngành khác

- Hạ tầng giao thông đường bộ có vị trí cố định, phân bổ khắp các vùng miền của đất nước và có giá trị rất lớn Vì vậy vốn đầu tư phát triển giao thông đường bộ

từ NSNN không chỉ chú trọng tới nhu cầu đi lại hiện tại mà còn phục vụ nhu cầu lưu thông hàng hoá ngày càng tăng trong tương lai cho nên cần phải có kế hoạch sử dụng vốn phù hợp như: cần xem xét các ngành mũi nhọn, tính toán lựa chọn các tuyến đường…

- Vốn đầu tư cho xây dựng các công trình hạ tầng giao thông đường bộ thường phát sinh trong thời gian dài, nhiều công trình phải đầu tư 10 năm mới có thể đi vào sử dụng, sử dụng nhiều loại công việc có tính chất, đặc điểm khác nhau Chính vì vậy cần phải có các biện pháp quản lý và sử dụng vốn thích hợp để tránh thất thoát lãng phí nguồn vốn NSNN

- Hiệu quả sử dụng vốn NSNN để đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường

bộ gồm cả hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội trong đó hiệu quả xã hội còn được đánh giá cao hơn ở nhiều công trình như các công trình xây dựng giao thông nông thôn… Hiệu quả sử dụng vốn là rất khó đo lường trực tiếp và thường được đo lường thông qua hiệu quả của các ngành kinh tế khác

1.3.4 Vai trò của vốn ngân sách trong phát triển giao thông đường bộ

Trong bất cứ một ngành nghề hay một lĩnh vực nào thì vốn NSNN đều đóng một vai trò rất quan trọng đặc biệt là trong lĩnh vực đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ là lĩnh vực đòi hỏi lượng vốn rất lớn do đó đây là lĩnh vực mà tư nhân rất hạn chế tham gia đầu tư Vì vậy nguồn vốn nhà nước càng có một vị trí đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ:

- Vốn ngân sách nhà nước đóng vai trò nền tảng, quyết định đến sự hình thành hệ thống hạ tầng giao thông đường bộ Đây là nhiệm vụ nền tảng của bất cứ

quốc gia nào xuất phát từ nhiệm vụ và vai trò của nhà nước trong việc cung cấp hàng hoá công cộng

- Vốn đầu tư từ NSNN đóng vai trò chủ đạo để thu hút các nguồn vốn khác thực hiện đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ bao gồm cả vốn đầu tư trong nước và ngoài nước Chỉ khi có nguồn vốn nhà nước tham gia vào trong các

dự án mới tạo được niềm tin tối đa cho các nhà đầu tư để từ đó họ bỏ vốn ra để đầu

tư đặc biệt với nguồn vốn nước ngoài, có thể thấy rõ vai trò quan trọng của vốn NSNN trong việc thu hút vốn ODA khi mà vốn NSNN là một nguồn vốn đối ứng quan trọng trong công tác chuẩn bị đầu tư, đền bù giải phóng mặt bằng…

- Ngân sách nhà nước đóng vai trò điều phối trong việc hình thành hệ thống

hạ tầng giao thông đường bộ một cách hợp lý và đạt hiệu quả cao nhất Ngân sách nhà nước sẽ tập trung đầu tư vào các dự án trọng điểm tạo điều kiện giao lưu giữa các vùng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

- Vốn ngân sách nhà nước khi đầu tư vào phát triển hạ tầng giao thông đường

bộ sẽ là công cụ kích cầu rất hiệu quả, bằng chứng là các công trình giao thông đường bộ ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành sản xuất khác như sắt, thép…từ đó tăng đóng góp vào GDP và tạo thêm việc làm cho xã hội, nâng cao thu nhập cho một bộ phận người lao động

Như vậy, vốn đầu tư từ NSNN vào phát triển hạ tầng giao thông đường bộ đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của bất cứ quốc gia nào

1.4 Nội dung đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng vốn ngân sách nhà nước

1.4.1 Đầu tư vào hạ tầng giao thông đường bộ theo chu kì của dự án

Chu kì của một dự án đầu tư là các bước hoặc các giai đoạn mà một dự án phải trải qua bắt đầu từ khi dự án mới chỉ là ý tưởng đến khi dự án được hoàn thành chấm dứt hoạt động

Chu kì dự án đầu tư có thể được minh họa bằng sơ đồ 1.1 dưới đây:

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ chu kì dự án đầu tư

Cũng như các dự án đầu tư phát triển thông thường thì chu kì của dự án đầu

tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ cũng trải qua các giai đoạn như hình 1.1:

- Ý đồ về dự án đầu tư: Đây là bước rất quan trọng vì là sự khởi đầu cho bất

cứ một dự án đầu tư nào đặc biệt là đối với các dự án có mục tiêu xã hội cao như các dự án hạ tầng giao thông đường bộ, xác định ý tưởng cho dự án phải được dựa trên các cơ chế chính sách phát triển hệ thống hạ tầng giao thông vận tải của cả nước nói chung và của hệ thống hạ tầng giao thông đường bộ nói riêng cũng như nhu cầu cấp thiết của dự án

- Chuẩn bị đầu tư:

+ Soạn thảo dự án: Trên cơ sở có ý đồ đầu tư thì nhà đầu tư sẽ tiến hành lập

dự án cũng như tiến hành nghiên cứu khả thi và nghiên cứu tiền khả thi Sau giai đoạn này sẽ có một dự án hoàn chỉnh để trình lên cơ quan có thẩm quyền xin cấp vốn NSNN

+ Thẩm định dự án: Sau khi dự án đã được lập hoàn chỉnh, để dự án có thể được cấp vốn đầu tư thì cần phải tiến hành thẩm định tính khả thi của dự án vì NSNN là có hạn không thể đầu tư dàn trải Mục tiêu quan trọng nhất của giai đoạn này là phải tiến hành thẩm định khía cạnh tài chính kết hợp với thẩm định khía cạnh

xã hội của dự án, không thể xem nhẹ khía cạnh xã hội như đối với các dự án tư nhân

- Thực hiện đầu tư: Các dự án sau khi được tiến hành thẩm định nếu có tính khả thi sẽ được cấp vốn đầu tư và tiến hành thực hiện đầu tư Trong quá trình thi công công trình cần phải thường xuyên giám sát, kiểm tra quá trình thực hiện xây dựng công trình và phải báo cáo tiến độ thường xuyên cho các cơ quan quản lý có thẩm quyền nhằm đảm bảo cho công trình hoàn thành đúng theo kế hoạch phát triển chung của cả nước cũng như đảm bảo cho công trình được hoàn thành với chất

Ý đồ về

dự án

đầu tư

Chuẩn bị đầu tư

Thực hiện đầu

tư

Vận hành các kết quả đầu

tư

Ý đồ về

dự án đầu tư

lượng tốt nhất có thể nhưng với chi phí thấp nhất Kết thúc giai đoạn này thì công trình đã được hoàn thành và có thể bắt đầu được đưa vào sử dụng Sản phẩm ở đây

là các con đường mới, cây cầu mới…

- Vận hành kết quả đầu tư: Đây là giai đoạn cuối cùng của bất kì dự án đầu tư nào, sau khi công trình đã được hoàn thành sẽ được bàn giao cho các cơ quan có trách nhiệm khai thác công trình Trong giai đoạn này ở một số công trình có thể tiến hành thu phí sử dụng công trình đối với các phương tiện sử dụng nhằm bù đắp một phần chi phí cho nhà nước

- Ý đồ về dự án mới: Nền kinh tế phát triển không ngừng và hạ tầng giao thông đường bộ cũng phải phát triển cùng với nền kinh tế để có thể hỗ trợ tối đa cho nhau trong mục tiêu phát triển chung của quốc gia; do đó, sau mỗi một công trình hoàn thành thì lại xuất hiện các kế hoạch chiến lược phát triển nhằm hỗ trợ tốt nhất cho sự phát triển chung

1.4.2 Đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ theo lĩnh vực đầu tư

- Đầu tư và xây dựng mới đường bộ: Đây là nội dung chủ yếu của đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ và nó chiếm một tỷ trọng vốn lớn trong tổng

số vốn nhà nước đầu tư cho phát triển hạ tầng giao thông đường bộ, thông thường

nó chiếm trên 80% tổng số vốn hàng năm Đầu tư mới và xây dựng mới nhằm nâng cao tài sản cố định của nền kinh tế quốc dân cũng như nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế và nhu cầu đi lại của người dân Đầu tư xây dựng mới hạ tầng giao thông đường bộ là chiến lược phát triển trong nhiều năm để có thể là tiền

đề và động lực cho việc phát triển các ngành khác, phát triển mỗi vùng và địa phương, nâng cao đời sống của các địa phương

- Đầu tư nâng cấp và duy tu bảo dưỡng đường bộ: Đây là công việc xuất phát

từ thực trạng giao thông đường bộ của nước ta Sau nhiều năm sử dụng, các công trình giao thông đường bộ bị hư hỏng nhiều nhưng vẫn còn có thể sử dụng để đáp ứng nhu cầu cùng với đó là do dự thiếu vốn đầu tư của nhà nước nên không thể xây dựng mới trong một thời gian ngắn do đó hàng năm nhà nước cần phải chi một lượng vốn nhất định để có thể duy trì hoạt động của hệ thống hạ tầng giao thông

đường bộ Đây là một giải pháp tốt đối với một nước đang phát triển như Việt Nam

để có thể nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống giao thông đường bộ nhưng vẫn tiết kiệm được các nguồn lực, điều này là rất quan trọng trong tình trạng thiếu vốn nhưng vẫn còn có quá nhiều mục tiêu đầu tư cấp bách khác

1.4.3 Đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ theo khu vực đầu tư

- Đầu tư vào giao thông nông thôn: Đây là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta nhằm xây dựng một xã hội công bằng, văn minh, thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước Giao thông đi lại chủ yếu ở nông thôn là giao thông đường bộ bao gồm các con đường bên trong các xã nối liền với các đường quốc lộ; các con đường liên huyện, liên xã, liên thôn Đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ nông thôn nhằm xây dựng một hệ thống hạ tầng đường bộ liên hoàn nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá và nâng cao dân trí của khu vực nông thôn Trên cơ sở Nhà nước cùng nhân dân cùng làm thì đây là chủ trương thích hợp của Đảng trong điều kiện nước ta vẫn là một nước nông nghiệp và chủ yếu người dân sống bằng nghề nông

- Đầu tư vào giao thông đô thị: Song song với đầu tư vào phát triển vào khu vực nông thôn nhằm mục đích xã hội là chủ yếu thì đầu tư vào hệ thống hạ tầng giao thông đô thị lại nhằm phát triển kinh tế văn hoá ở khu vực đô thị đặc biệt là ở các thành phố lớn vì đây là những đầu tàu trong nền kinh tế, hàng năm ở các khu vực đô thị đóng góp vào GDP của cả nước nhiều hơn so với khu vực nông thôn Hơn nữa khu vực đô thị cũng là bộ mặt của đất nước nhằm thu hút các nguồn vốn trong nước lẫn ngoài nước Thực trạng hạ tầng giao thông đô thị của nước ta trong thời gian chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển là do một số nguyên nhân như tỉ lệ đất để xây dựng hạ tầng giao thông đô thị thấp, dân cư ở các đô thị tăng quá nhanh

do sự di dân từ các vùng khác, sự phát triển nhanh của các phương tiện giao thông

do đời sống của người dân ngày càng cao…Do vậy, đầu tư vào hạ tầng giao thông

đô thị cần phải được nhà nước đầu tư hơn nữa

1.4.4 Đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ theo vùng lãnh thổ

Vị trí địa lý nước ta trải dài từ Bắc vào Nam, mỗi một vùng lãnh thổ lại có những điều kiện về địa hình, tự nhiên, khí hậu….khác nhau do đó mục tiêu phát triển cũng khác nhau Do đó hàng năm nhà nước cũng sẽ có sự ưu tiên khác nhau với mỗi vùng lãnh thổ nhưng vẫn đảm bảo sự công bằng xã hội và mục tiêu phát triển chung của xã hội

1.5 Các nhân tố tác động đến sử dụng vốn ngân sách nhà nước đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ

Có rất nhiều nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng vốn ngân sách nhà nước đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ Các nhân tố ảnh hưởng này tác động đến hiệu quả vốn đầu tư Do đó, các nhân tố này tồn tại dọc theo suốt thời gian của quá trình đầu tư: từ khi có chủ trương đầu tư, trong quá trình thực hiện đầu tư và đặc

biệt là cả quá trình khai thác, sử dụng các đối tượng đầu tư được hình thành

tế phát triển mạnh thì các khoản thu NSNN ngày càng lớn và đây là điều kiện để nhà nước có thể thực hiện đầu tư lại vào phát triển giao thông đường bộ để nâng cao phát triển của nền kinh tế

- Kinh tế vĩ mô ổn định: Hạ tầng giao thông đường bộ phát triển là một trong những yếu tố tác động mạnh mẽ đến phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế trong vùng, thúc đẩy giao thương với các vùng khác và hội nhập quốc tế của vùng Mặt khác, việc phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ sẽ giúp cho vùng có thể tối

ưu hóa các nguồn lực, phát huy tiềm lực của từng đô thị trong sản xuất trong sản

xuất công nghiệp và kinh doanh dịch vụ, nền sản xuất hàng hóa sẽ phát triển hơn nữa thông qua hệ thống trao đổi và phân phối sử dụng mạng lưới giao thông đường

bộ trong vùng và liên tỉnh làm tăng sản phẩm trong vùng Phát triển hạ tầng giao thông đường bộ hợp lý còn đem lại những tác động tích cực đến đời sống kinh tế -

xã hội như: tác động giảm đói nghèo ở vùng sâu, vùng xa do phát triển buôn bán thương mại, trao đổi hàng hóa có lợi thế so sánh, nâng cao đời sống người dân, tạo

cơ hội tiếp cận thị trường, tăng thu nhập…từ đó kinh tế ổn định và góp phần vào công cuộc phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa

- Thị trường vốn phát triển: Mục đích của doanh nghiệp là lợi nhuận, khi hạ tầng giao thông đường bộ phát triển tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có thể thực hiện tiêu thụ sản phẩm cũng như việc đảm bảo các yếu tố đầu vào đúng lúc, đúng nơi, giảm tồn kho giảm chi phí quản lý và chi phí bảo quản, qua đó giảm giá thành sản phẩm, tăng khả năng cạnh tranh và tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp, qua

đó doanh nghiệp có thể rút ngắn thời gian quay vòng vốn, tăng hiệu quả sử dụng vốn cũng như hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

- Tăng thu NSNN: Phát triển hạ tầng giao thông đường bộ có ý nghĩa rất quan trọng góp phần cải thiện môi trường đầu tư của vùng, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của hàng hóa, tạo điều kiện thu hút vốn đầu tư Có thể nói rằng hạ tầng giao thông đường bộ là một mắc xích rất quan trọng trong hệ thống nền kinh

tế, việc tăng cường phát triển giao thông đường bộ sẽ thúc đẩy sử phát triển của các ngành kinh tế có liên quan từ đó tăng thu ngân sách như: khi xây mới hay nâng cấp sửa chữa hệ thống giao thông đường bộ thì phải cần các yếu tố đầu vào là máy móc, sắt, thép, xi măng, đá, nhựa đường và sức lao động…những yếu tố này lại đặt ra cơ hội cho các ngành chế tạo máy, luyện kim, công nghiệp xi măng, giáo dục…phát triển để đáp ứng Khi các doanh nghiệp hoạt động liên tục giải quyết được việc làm, tăng thu nhập cho người dân cũng như doanh nghiệp từ đó gián tiếp đóng góp vào ngân sách nhà nước

1.5.2 Đặc điểm tự nhiên của địa phương

Hạ tầng giao thông đường bộ được bố trí xây dựng và phát triển rộng khắp ở tất cả các vùng và địa phương trong cả nước do đó hệ thống hạ tầng giao thông đường bộ chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các điều kiện địa lý, khí hậu, thời tiết, địa hình… của mỗi vùng và địa phương khác nhau Vì vậy, mỗi công trình hạ tầng giao thông đường bộ tại mỗi địa phương lại có các đặc điểm khác nhau sao cho phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của mỗi nơi

1.5.3 Các nhân tố về chính trị, pháp luật

Đây cũng là một trong những nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển

hạ tầng giao thông đường bộ

- Sự ổn định về chính trị và pháp luật sẽ tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển từ đó làm tăng thu ngân sách nhà nước, đây được coi là nguồn thu quan trọng

để nhà nước có thể yên tâm đầu tư vào hệ thống hạ tầng giao thông đường bộ Đối với các nhà đầu tư nước ngoài thì yếu tố này lại càng quan trọng, các nhà đầu tư nước ngoài chỉ bỏ vốn ra hỗ trợ nếu như họ cảm thấy họ có thể thu lại được hiệu quả từ các nguồn vốn đó

- Một cơ chế huy động và sử dụng vốn ngân sách hoàn chỉnh cũng như hoàn thiện cơ chế đấu thầu, quản lý hiệu quả sử dụng vốn cũng sẽ tạo điều kiện tốt cho sự phát triển của hạ tầng giao thông đường bộ Hơn nữa việc quản lý tốt sẽ tạo tiền đề cho nhà nước đầu tư vào các dự án trọng điểm thích hợp với mỗi thời kì phát triển của đất nước cũng như các địa phương có thể tự chủ khai thác nguồn vốn NSNN cho sự phát triển hạ tầng giao thông đường bộ của địa phương mình

1.5.4 Các chính sách của nhà nước và trình độ quản lý

- Các chính sách kinh tế là nhóm nhân tố tác động mạnh mẽ đến hiệu quả sử dụng vốn đầu tư Các chính sách này gồm chính sách định hướng phát triển kinh tế như: Chính sách công nghiệp, chính sách thương mại, chính sách đầu tư và các chính sách làm công cụ điều tiết vĩ mô và vi mô như: Chính sách tài khóa (công cụ chủ yếu là chính sách thuế và chi tiêu của Chính phủ), chính sách tiền tệ (công cụ là chính sách lãi suất và mức cung ứng tiền), chính sách tỷ giá hối đoái, chính sách khấu hao Các chính sách kinh tế tác động đến hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, tạo

điều kiện cho nền kinh tế phát triển theo chiều hướng tích cực hay tiêu cực, vốn đầu

tư sử dụng có hiệu quả cao hay thấp Các chính sách kinh tế tác động vào lĩnh vực đầu tư, góp phần tạo ra một cơ cấu đầu tư nhất định, là cơ sở để hình thành một cơ cấu hợp lý hay không, cũng như tác động làm giảm hoặc tăng thất thoát vốn đầu tư, theo đó mà vốn đầu tư được sử dụng hiệu quả hoặc kém hiệu quả

- Các chính sách quản lý được thể hiện ở tầm vĩ mô và vi mô đều có ảnh hưởng đến công tác huy động và sử dụng vốn cho đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ: Ở tầm vĩ mô thì đó là sự phối hợp chặt chẽ và đồng bộ giữa các cơ quan trung ương từ khâu thu NSNN, kế hoạch phân bổ vốn đến khâu quản lý và sử dụng vốn nhằm giảm thiểu tình trạng thất thoát lãng phí; Ở tầm vi mô thì đó là trình

độ quản lý các ban quản lý của mỗi dự án nhằm đạt được hiệu quả sử dụng vốn cao nhất như:

+ Công tác tổ chức quản lý đầu tư xây dựng Tổ chức quản lý đầu tư xây dựng là một lĩnh vực rất rộng, bao gồm nhiều nội dung nhằm khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư sản xuất kinh doanh phù hợp với chiến lược và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ, để chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh

tế, nâng cao đời sống vật chất tinh thần nhân dân Sử dụng có hiệu quả cao nhất các nguồn vốn đầu tư do Nhà nước quản lý, chống thất thoát, lãng phí Bảo đảm xây dựng dự án theo quy hoạch xây dựng yêu cầu bền vững mỹ quan, bảo vệ môi trường sinh thái, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong xây dựng, áp dụng công nghệ tiên tiến, bảo đảm chất lượng và thời gian xây dựng với chi phí hợp lý, bảo hành công trình xây dựng Các nhân tố này ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, trước hết là tác động đến việc tạo ra kết quả đầu tư (các đối tượng đầu tư hoàn thành) và tác động đến chi phí đầu tư Phân định rõ quyền hạn và trách nhiệm của

cơ quan quản lý Nhà nước, Chủ đầu tư, tổ chức tư vấn và nhà thầu trong quá trình đầu tư và xây dựng nhằm sử dụng có hiệu quả vốn đầu tư Chất lượng của các tổ chức quản lý đầu tư xây dựng này sẽ tạo điều kiện cho việc tiết kiệm hay thất thoát lãng phí vốn đầu tư, cũng tạo điều kiện cho các kết quả đầu tư tăng hay giảm về mặt

khối lượng và mang lại nhiều hay ít các lợi ích kinh tế - xã hội khi khai thác sử dụng các kết quả đầu tư này Do những thiếu sót trong công tác quản lý đầu tư xây dựng

đã làm cho vốn đầu tư bị thất thoát, lãng phí Một số đối tượng đầu tư hoàn thành mang lại hiệu quả sử dụng không như mong muốn làm cho số vốn đầu tư sử dụng kém hiệu quả

+ Tổ chức khai thác sử dụng các đối tượng đầu tư hoàn thành: Nhân tố này thuộc mắc xích cuối cùng của sợi dây chuyền hiệu quả Tổ chức khai thác các đối tượng đầu tư hoàn thành sẽ mang lại một khối lượng cung ứng hàng hóa, dịch vụ nhất định So sánh khối lượng hàng hóa dịch vụ này với nhu cầu hàng hóa dịch vụ của nền kinh tế sẽ xác định lợi ích kinh tế của vốn đầu tư Đây là một trong hai nhân

tố cấu thành hiệu quả vốn đầu tư Tổ chức khai thác các đối tượng đầu tư hoàn thành có kết quả tốt hay không lại phụ thuộc vào nhiều nhân tố: Do tác động của việc chọn mô hình chiến lược kinh tế và tác động của công tác tổ chức quản lý đầu

tư xây dựng, các nhân tố này tùy theo mức độ đúng đắn, thích hợp của chúng mà tác động tích cực hay tiêu cực đến kết quả khai thác các đối tượng đầu tư hoàn thành Các nhân tố thuộc bản thân tổ chức khai thác, sử dụng các đối tượng đầu tư hoàn thành như công tác quản lý, tổ chức sản xuất, công tác nghiên cứu triển khai áp dụng các thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến vào sản xuất, công tác tiếp thị chiếm lĩnh và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, công tác cải tiến mẫu mã, chất lượng sản phẩm Các nhân tố này, theo vị trí riêng của chúng, có thể tác động độc lập và tác động tổng hợp đến hiệu quả sử dụng vốn đầu tư

1.5.5 Thực trạng xuống cấp của giao thông vận tải đường bộ

Đây là nhân tố ảnh hưởng cơ bản nhất yêu cầu đòi hỏi phải đầu tư phát triển

hạ tầng giao thông đường bộ Hệ thống hạ tầng giao thông đường bộ Việt Nam đã được hình thành và trải qua một thời gian dài cùng với đó là khoảng thời gian chịu hậu quả của các cuộc chiến tranh làm cho hệ thống hạ tầng giao thông đường bộ bộ

bị ảnh hưởng nghiêm trọng: nhiều tuyến đường bị hư hỏng nặng, sụt lở, ngập úng

và đường có nhiều ổ gà ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng của các con