Việt Bắc là một bài thơ trữ tình cách mạng. Mối tình giữa Việt Bắc và người cán bộ cách mạng được Tố Hữu diễn tả như một mối tình riêng. Tố Hữu hình tượng hóa Việt Bắc và người cán bộ cách mạng như một đôi bạn tình. Đôi bạn tình đã chung sống với nhau mười lăm năm thiết tha, mặn nồng, giờ đây họ chia tay nhau vì người cán bộ phải đi làm nhiệm vụ mới. Buổi chia li đầy lưu luyến lại phảng phất không khí buổi chia tay của những đôi bạn tình trong ca dao hàng trăm năm nay. Tố Hữu mượn thể hát đối đáp dân tộc, đồng thời cũng mượn luôn cả ngôn ngữ đậm đà màu sắc dân tộc để thể hiện những tình cảm mới. Ta với Mình tưởng như chỉ có thể có một đời sống riêng trong ca dao, với Tố Hữu, bỗng lớn dậy, tự nhiên thỏai mái đi thằng vào đời sống chung của dân tộc, ôm trùm lấy những tình cảm lớn của thời đại.
Trang 1Đề 14.8 "Ta" với "Mình" trong bài thơ " Việt Bắc" của Tố Hữu
"Việt Bắc" là một bài thơ trữ tình cách mạng Mối tình giữa Việt Bắc và người cán bộ cách mạng được Tố Hữu diễn tả như một mối tình riêng Tố Hữu hình tượng hóa Việt Bắc và người cán bộ cách mạng như một đôi bạn tình Đôi bạn tình đã chung sống với nhau mười lăm năm " thiết tha, mặn nồng", giờ đây họ chia tay nhau vì người cán bộ phải đi làm nhiệm vụ mới Buổi chia li đầy lưu luyến lại phảng phất không khí buổi chia tay của những đôi bạn tình trong ca dao hàng trăm năm nay Tố Hữu mượn thể hát đối đáp dân tộc, đồng thời cũng mượn luôn cả ngôn ngữ đậm đà màu sắc dân tộc để thể hiện những tình cảm mới "Ta" với "Mình" tưởng như chỉ có thể có một đời sống riêng trong ca dao, với Tố Hữu, bỗng lớn dậy, tự nhiên thỏai mái đi thằng vào đời sống chung của dân tộc, ôm trùm lấy những tình cảm lớn của thời đại
Trong buổi chia tay, Việt Bắc đặt ra cho bạn mình những câu hỏi dồn dập, nặng tình, nặng nghĩa, nặng suy nghĩ, bộc lộ yêu thương đồng thời cũng đòi hỏi được yêu thương Ray rứt nhất là câu này:
"Mình đi mình có nhớ mình Tân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa?"
Đây là một trong những câu thơ hay nhất của bài Việt Bắc Cũng khong sợ nói quá là câu thơ đã cõng cả chủ đề bài thơ, dĩ nhiên là còn có câu chị câu em hộ
vệ Linh hồn của câu thơ đọng ở ba chữ mình Hai chữ mình trước ngôi thứ hai đã đành, chữ mình sau cũng là ngôi thứ hai Lạ nhất là đại từ mình ngôi thứ hai này Trong ca dao, không gặp kiểu đại từ đổi ngôi như vậy
"Mình đi mình có nhớ mình"
Câu thơ vốn có gốc rễ sâu xa trong ca dao của dân tộc bỗng vụt lớn lên, mới
mẻ hiện đại Nói nôm na ra là anh đi anh có nhớ anh không? Anh nhớ em và anh còn phải nhớ anh nữa anh có thể quên em, nhưng ngay cả anh, anh cũng có thể quên đấy Câu hỏi thật sâu nặng, nghe mà giật mình Ca dao chỉ đòi nhớ em thôi Vậy là Tố Hữu thêm hương thêm sắc cho chữ tình, và chủ đề sâu sắc của bài thơ
lộ ra một cách kín đáo, chứ không đợi đến những câu ướm hỏi dè chừng sau này…
Mình ở đây trong sáng biết mấy, đẹp đẽ biết mấy, anh hùng biết mấy Mình
đã từng gắn bó với những kỷ niêm êm đềm, đã từng đồng cam cộng khổ "miếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai", đã từng chia bùi sẻ ngọt "Thương nhau chia
củ sắn lùi, bát cơm sẻ nửa chăn sui đắp cùng" chẳng khác gì "tướng sĩ một lòng phụ tử, hòa nước sông chén rượu ngọt ngào" (Bình Ngô đại cáo) Cho nên mình để lại những trang sử oai hùng, mình gắn liền với những di tích lịch sử vô giá "Tân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa" Bây giờ "Mình về thành thị xa xôi", rồi "nhà cao"… rồi "phố đông" rồi sáng đèn"… liệu mình có thay lòng đổi dạ với mình không? Mười lăm năm trước đây, Tố Hữu như thấy trước những diễn biến tư tưởng trong hòa bình cho nên đã mượn lời Việt Bắc ướm hỏi một cách xa xôi gợi rất nhiều suy nghĩ Tước đi cái vỏ ngòai là cách phô diễn đối đáp., Việt Bắc còn lại nguyên hình là bài thơ lòng dặn lòng Lời thơ tiếng thơ "Việt Bắc" cứ xao xuyến lên là ở cái hương thầm này mà ra Dặn răng "uống nước nhớ nguồn" mình hãy nhớ lấy chất đạo đứ cao đẹp trong những ngày kháng chiến vô cùng gian khổ
Trang 2này Đó vừa là đạo lí làm người của dân tộc ta vừa là phẩm cách mới của người cách mạng Về mặt tâm lý cũng sâu sắc Thực ra người hỏi " co snhớ mình" không, cũng là một dịp nữa để hỏi "có nhớ ta" không, bởi vì " mình với ta tuy hai
mà một" Những trang sử oanh liệt kia, những di tích lịch sử vô giá kia đâu phải chỉ là mình? Cách thể hiện tình cảm ở đây thật kín đáo, tế nhị
Trước những câu hỏi chân tình, tha thiết của Việt Bắc, người về xuôi đáp lại những câu cũng chí tình:
"Mình đi, mình lại nhớ mình Nguồn bao nhiêu nước, nghĩa tình bấy nhiêu"
(Trả lời câu hỏi: "Mình về mình có nhớ ta, Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng")
Lại gặp ba chữ mình Mình ngôi thứ nhất nhớ mình ngôi thứ hai Sử dụng ngôi thứ hai của đại từ như vậy không có gì đặc biệt, nhưng dùng liền ba chũ mình khiến câu thơ rất quyện và ấm Nếu thay mình ngôi thứ nhất bằng ta thì tình cảm
sẽ lạnh và xa xôi hẳn, điều tối kị trong những buổi chia li, nhất là đối với người ra
đi Ngươc lại, chữ ta trong câu thơ sau đây thì rất thích hợp:
"Mình về mình lại nhớ ta Mái đình Hồng Thái, cây đa Tân Trào"
(Trả lời cho câu hỏi:"Mình đi mình có nhớ mình, Tân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa")
Trong lời hỏi của Việt Bắc, Tố Hữu dùng ba đại từ ngôi thứ hai, trong lời đáp của người về xuôi, Tố Hữu lại dùng ba đại từ ngôi thứ nhất Sự chuyển đổi ngôi thứ của đại từ thật là linh họat Cũng có thể nói nôm na: anh về anh vẫn nhớ anh đấy!
Tố Hữu sử dụng rất khéo léo những đại từ "ta", "mình" trong câu làm giàu thêm ý nghĩa của câu thơ Đây là ta với mình trong cảnh chia li:
"Mình về mình có nhớ ta Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng."
Mình và ta đứng ở hai đầu câu thơ nhìn nhau đau đáu Câu thơ gợi cảm xa xôi, hợp với tâm trạng của người ở lại Trong tâm trạng chia tay, người ở lại cứ muốn nói xa ra, để được đòi thương, đòi yêu, đòi nhớ, để được thêm cớ nghi kị, ghen tuông Cách cấu trúc câu thơ này chúng ta cũng bắt gặp trong bài thơ "Thề non nước" của Tản Đà:
"Nước non nặg một lời thề Nước đi đi mãi không về cùng non"
Lúc thề nguyền "nước", "non" đứng sóng đôi nhau Khi xa cách "nước",
"non" tách ra dứng ở hai đầu mút câu thơ Xa vời biết mấy!
Trong lời của người về,"ta" với "mình" lại gài chặt với nhau
"Ta với mình, mình với ta Lòng ta sau trước mặn mà đinh ninh"
Hoặc:
"Nửa mai mình gởi quê nhà Nước non đâu cũng là ta với mình"
Trang 3Ta với mình xoắn quýt, quấn quýt nhau làm nồng nàn cả câu thơ, làm yêu lòng người ở lại
Bài thơ "Việt Bắc" nồng đượm hương vị ca dao dân tộc Một trong những yếu tố tạo ra màu sắc dân tộc đó là ngôn ngữ Ngôn ngữ dân tộc được Tố Hữu vận dùng rất nhuần nhị Những từ vốn có một đời sống riêng trong ca dao được nhập vào với gia đình ngôn ngữ hiện đại "Ta", "mình" đã mang lại cho bài thơ trữ tình cách mạng một màu sắc tình cảm đặc biệt thấm thía, làm riêng cả mối tình chung
Và Ta, mình đi qua tâm hồn Tố Hữu lại cũng được sáng ra, lấp lánh những ý nghĩa mới Ta với mình ấy là dân tộc Ta với mình ấy là hiện đại
***