Phân tích hiệu quả kinh tế các công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh lào cai trong giai đoạn quản lý vận hành

Nhóm ch tiêu phân tích chi phí và l i ích ..... Nâng cao ch t l ng công tác qu n lý khai thác công trình ...

B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

PHAN V N H NG LU N V N TH C S HÀ N I – 2016

L I C M N

Trong quá trình nghiên c u và làm lu n v n th c s tác gi đã nh n đ c

s giúp đ nhi t tình, s đ ng viên sâu s c c a nhi u cá nhân, c quan và nhà

tr ng Xin chân thành c m n các cá nhân, c quan và Nhà tr ng đã t o

đi u ki n cho tác gi hoàn thành lu n v n này

Tr c tác gi xin bày t lòng bi t n sâu s c đ n Th y giáo h ng d n khoa h c PGS.TS Nguy n Bá Uân, cùng các th y cô giáo trong Khoa Kinh t

và Qu n lý đã đóng góp các ý ki n quý báu trong quá trình tác gi nghiên c u

và hoàn thành lu n v n này

Tác gi c ng xin chân thành c m n Ban giám hi u tr ng i h c

Th y l i, Phòng ào t o đ i h c và Sau đ i h c, Ban ch nhi m Khoa Kinh t , Lãnh đ o và các đ ng nghi p trong c quan đã đ ng viên, t o m i

đi u ki n giúp đ tác gi v m i m t trong quá trình h c t p và nghiên

c u lu n v n t t nghi p

Do nh ng h n ch v ki n th c, th i gian, kinh nghi m và tài li u tham

kh o nên lu n v n không tránh kh i nh ng thi u sót Vì v y, tác gi r t mong

nh n đ c s góp ý c a các th y cô giáo và đ ng nghi p đ công trình nghiên

B N CAM OAN

Tôi xin cam k t đây là công trình nghiên c u đ c l p c a b n thân v i

s h ng d n c a th y giáo PGS.TS Nguy n Bá Uân v i đ tài nghiên c u

là ‘‘Phân tích hi u qu kinh t các công trình th y l i trên đ a bàn t nh Lào Cai trong giai đo n qu n lý v n hành’’ Các thông tin, tài li u trích d n trong

lu n v n đã đ c ghi rõ ngu n g c K t qu nêu trong lu n v n là trung th c

và ch a t ng đ c công b trong b t k công trình nào tr c đây

Hà N i, ngày 02 tháng 03 n m 2016

Tác gi lu n v n

Phan V n H ng

M C L C

L I C M N i

B N CAM OAN ii

DANH M C CÁC HÌNH V vi

DANH M C CÁC B NG BI U vii

DANH M C CÁC CH VI T T T viii

PH N M U ix

1 Tính c p thi t c a đ tài ix

2 M c đích nghiên c u c a đ tài x

3 i t ng và ph m vi nghiên c u xi

4 Ý ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài xi

5 Ph ng pháp nghiên c u xii

6 K t qu d ki n đ t đ c xii

7 N i dung c a lu n v n xii

CH NG 1: C S LÝ LU N VÀ TH C TI N V HI U QU KINH T C A CÔNG TRÌNH TH Y L I 1

1.1 T ng quan v h th ng công trình th y l i 1

1.1.1 Khái quát v h th ng công trình th y l i 1

1.1.2 Vòng đ i c a m t d án đ u t xây d ng công trình th y l i 1

1.1.3 Vai trò c a h th ng công trình th y l i trong n n kinh t qu c dân 2

1.2 Tình hình đ u t xây d ng h th ng công trình th y l i n c ta 6

1.2.1 Nh ng k t qu đ t đ c 6

1.2.2 Nh ng m t còn t n t i trong đ u t xây d ng th y l i 9

1.3 Các m t hi u qu do vi c xây d ng các công trình th y l i mang l i 10

1.3.1 Hi u qu t i tiêu ph c v s n xu t nông nghi p 10

1.3.2 Góp ph n phòng ch ng gi m nh thiên tai 12

1.3.3 m b o c p n c sinh ho t, công nghi p, nuôi tr ng th y s n 12

1.3.4 Góp ph n phát tri n th y đi n 13

1.3.5 Góp ph n vào vi c b o v , c i t o môi tr ng sinh thái, phát tri n du l ch 14

1.3.6 Góp ph n xóa đói gi m nghèo, xây d ng nông thôn m i 15

1.3.7 óng góp vào vi c qu n lý tài nguyên n c 15

1.4 Hi u qu kinh t c a h th ng công trình th y l i 16

1.4.1 Khái ni m v hi u qu kinh t c a công trình th y l i 16

1.4.2 T m quan tr ng c a vi c đánh giá hi u qu kinh t d án đ u t 16

1.4.3 Th c ch t hi u qu kinh t c a các công trình th y l i 17

1.4.4 Nguyên t c xác đ nh hi u qu kinh t c a công trình th y l i 17

1.5 Các ch tiêu dùng trong đánh giá hi u qu kinh t c a công trình th y l i 19

1.5.1 Nhóm ch tiêu đánh giá t ng m t hi u qu c a công trình 20

1.5.2 Nhóm ch tiêu phân tích chi phí và l i ích 23

K t lu n Ch ng 1 28

CH NG 2: TH C TR NG HI U QU KINH T CÁC CÔNG TRÌNH TH Y L I TRÊN A BÀN T NH LÀO CAI TRONG GIAI O N QU N LÝ V N HÀNH 29

2.1 c đi m t nhiên, kinh t , xã h i c a t nh Lào Cai 29

2.1.1 c đi m t nhiên 29

2.1.2 c đi m kinh t - xã h i 31

2.2 Quá trình đ u t phát tri n thu l i trên đ a bàn t nh Lào Cai 33

2.2.1 Hi n tr ng đ u t xây d ng và phân c p qu n lý 33

2.2.2 Hi n tr ng th y l i ph c v nông nghi p và dân sinh kinh t 40

2.3 ánh giá hi u qu kinh t c a m t s công trình thu l i trên đ a bàn t nh Lào Cai 43

2.3.1 Hi u qu kinh t theo thi t k c a m t s công trình tiêu bi u 43

2.3.2 Hi u qu kinh t theo th c t qu n lý khai thác c a m t s d án tiêu bi u 54

2.4 Phân tích nh ng thành công và h n ch trong vi c phát huy hi u qu kinh t c a h th ng các công trình th y l i trong giai đo n qu n lý v n hành 69

2.4.1 Nh ng m t hi u qu đ t đ c 69

2.4.2 Nh ng t n t i, h n ch c n kh c ph c và nguyên nhân 70

K t lu n Ch ng 2 74

CH NG 3: XU T M T S GI I PHÁP NH M NÂNG CAO HI U QU KINH T C A CÁC CTTL TRÊN A BÀN T NH LÀO CAI TRONG GIAI O N QU N LÝ V N HÀNH 76

3.1 nh h ng phát tri n kinh t xã h i c a t nh Lào Cai 76

3.1.1 nh h ng chung 76

3.1.2 Các ch tiêu k ho ch 78

3.2 ánh giá các y u t nh h ng đ n ho t đ ng đ u t xây d ng và qu n lý v n hành công trình th y l i trên đ a bàn t nh Lào Cai 79

3.2.1 Nh ng c h i trong đ u t xây d ng công trình th y l i 80

3.2.2 Nh ng thách th c đ i v i đ u t xây d ng và qu n lý v n hành công trình th y l i 81

3.3 Nguyên t c đ xu t các gi i pháp 82

3.3.1 Nguyên t c khoa h c, khách quan 82

3.3.2 Nguyên t c xã h i hóa 82

3.3.3 Nguyên t c ti t ki m, hi u qu và kh thi 82

3.3.4 Nguyên t c phù h p v i quy lu t khách quan c a c ch th tr ng 83

3.3.5 Nguyên t c tuân th các quy đ nh c a pháp lu t 83

3.4 xu t m t s gi i pháp nh m nâng cao hi u qu kinh t c a các công trình th y l i trong quá trình qu n lý v n hành 83

3.4.1 Hoàn thi n công tác quy ho ch các h th ng th y l i trên c s quy ho ch phát tri n kinh t xã h i c a đ a ph ng 83

3.4.2 u t c i t o nâng c p, hoàn ch nh h th ng công trình 85

3.4.3 T ng c ng h tr v n và k thu t c a c quan qu n lý nhà n c 87

3.4.4 Ch đ ng trong vi c phòng ch ng thiên tai và bi n đ i khí h u đ n ch t l ng công trình 89

3.4.5 Nâng cao ch t l ng công tác qu n lý khai thác công trình 91

3.4.6 y m nh xã h i hóa trong đ u t xây d ng và qu n lý v n hành công trình th y l i 93

3.4.7 Thay đ i c c u c u cây tr ng theo h ng canh tác nh ng cây tr ng có giá tr kinh t , xu t kh u cao 95

3.4.8 Nâng cao trình đ và nh n th c c a c ng đ ng h ng l i 97

K t lu n Ch ng 3 98

K T LU N VÀ KI N NGH 100

1 K t lu n 100

2 Ki n ngh 101

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 103

PH N PH L C

B ng 2.1 M c h tr kinh phí cho ho t đ ng Ban th y l i xã,

quy đ nh theo mô hình t i

38

B ng 2.2 M c h tr kinh phí, n i dung chi cho công tác v n

hành, duy tu, b o d ng và s a ch a nh

39

B ng 2.3 B ng thông s c a công trình theo thi t k 43

B ng 2.10 B ng t ng h p chi phí c a công trình theo th c t 56

B ng 2.11 B ng thu nh p thu n túy hàng n m t nuôi tr ng

GRDP : Grossregionaldomestic product (t ng s n

PH N M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

th c hi n m c tiêu đ y m nh công nghi p hoá, hi n đ i hoá, đ a Lào Cai tr thành t nh phát tri n c a c n c đ n tr c n m 2020, thì đ u t cho nông nghi p, thu l i ph i đ c ti n hành đi tr c m t b c Coi tr ng

và đ y m nh áp d ng ti n b khoa h c, k thu t, quy trình canh tác tiên ti n,

ph bi n và đ a m nh gi ng k thu t, n ng su t cao vào s n xu t, đ y m nh

s n xu t t ng v Chú tr ng đ u t và duy trì ho t đ ng c a h th ng th y l i,

s d ng có hi u qu ngu n n c cho s n xu t Ngh quy t i h i i bi u

ng b t nh Lào Cai l n th XIV (nhi m k 2011- 2015) đã đ ra m c tiêu

t ng quát đ th c hi n nhi m v chính tr trong nhi m k m i là: “ y

m nh chuy n d ch c c u kinh t theo h ng công nghi p hóa Nâng cao ch t

l ng giáo d c, đào t o, khoa h c và công ngh , phát tri n ngu n nhân l c

và y t , v n hóa, th d c th thao C i thi n đ i s ng nhân dân đi đôi v i xóa đói, gi m nghèo, t o vi c làm, đ m b o an sinh xã h i Gi v ng n đ nh chính tr , c ng c qu c phòng- an ninh, gi gìn biên gi i n đ nh, hòa bình,

h u ngh , b o đ m tr t t an toàn xã h i Nâng cao n ng l c lãnh đ o và s c chi n đ u c a t ch c ng và ch t l ng cán b , đ ng viên, xây d ng ng

và h th ng chính tr trong s ch v ng m nh, t o ti n đ v ng ch c đ đ n

n m 2020, Lào Cai tr thành t nh phát tri n c a c n c ”

đ m b o s phát tri n b n v ng ngu n n c, gi v ng an ninh

l ng th c đáp ng nhu c u cho s phát tri n s n xu t Nông- Lâm nghi p và Kinh t nông thôn trong giai đo n 2010- 2020 đang đ ng tr c nh ng th i c

và thách th c m i Công tác qu n lý v n hành các công trình thu l i ph i

đ m b o n c t i cho 40.300 ha di n tích các lo i (t i lúa v đông xuân 9.870 ha, v mùa 20.320 ha; c p n c cho nuôi tr ng thu s n 1.800 ha; t i

hoa màu khác g n 8.310 ha); tiêu úng thoát l cho kho ng 1.100 ha; cung c p

n c s ch và nuôi tr ng thu s n, thu đi n, k t h p phát tri n du l ch

c s quan tâm c a ng và nhà n c, cho đ n nay t nh Lào Cai đã

đ u t xây d ng đ c t ng s 1.133 h th ng công trình th y l i, trong đó 97

h ch a nh , 1.034 đ p dâng và 02 tr m b m đi n nh T ng di n tích t i

đ c là 40.300 ha Các công trình th y l i sau khi đ c xây d ng đi vào ph c

v đã có nh ng đóng góp đáng ghi nh n đ i v i ti n trình xóa đói gi m nghèo, nâng cao đ i s ng c ng đ ng, phát tri n s n xu t và kinh t c a đ a

ph ng Tuy v y, th c t còn nhi u b t c p, nh m t s công trình sau khi

đ a vào s d ng, vi c phát huy hi u qu kinh t , hi u qu khai thác c a các công trình còn ch a đ c nh k v ng xây d ng và phát tri n b n v ng,

có hi u qu kinh t c a các công trình thu l i ph c v m c tiêu công nghi p hóa, hi n đ i hóa nông nghi p nông thôn và ph c v tái c c u ngành nông nghi p, đ c bi t trong đi u ki n th i ti t kh c nghi t, bi n đ i khí h u nh

hi n nay c n ph i có nh ng gi i pháp thích ng nh m phát huy t i u hi u

qu c a công trình trong công tác qu n lý v n hành

Xu t phát t nhu c u th c t và t m quan tr ng c a vi c qu n lý v n hành các công trình thu l i trên đ a bàn t nh th i gian qua, cùng v i nh ng

ki n th c đã đ c nghiên c u h c t p, k t h p v i nh ng kinh nghi m hi u

bi t qua môi tr ng công tác th c t , t đó tác gi l a ch n đ tài "Phân tích

hi u qu kinh t các công trình th y l i trên đ a bàn t nh Lào Cai trong giai

đo n qu n lý v n hành" Làm lu n v n t t nghi p cho mình

2 M c đích nghiên c u c a đ tài

tài đ c th c hi n nh m m c đích đ xu t m t s gi i pháp c b n

và kh thi nh m nâng cao hi u qu kinh t trong qu n lý v n hành các công trình, góp ph n thúc đ y ti n trình CNH- H H trên đ a bàn t nh Lào Cai

- Ph m vi v n i dung: tài t p trung nghiên c u hi u qu kinh t c a

m t s công trình th y l i ph c v t i đi n hình đ c xây d ng b ng ngu n

v n ngân sách đã đ c bàn giao đ a vào s d ng

- Ph m vi v không gian: tài t p trung nghiên c u các công trình th y

l i tiêu bi u trên đ a bàn t nh Lào Cai

- Ph m vi v th i gian: tài s thu th p các s li u c a các công trình

đã đ c đ a vào khai thác s d ng đ n n m 2014, và đ xu t gi i pháp cho các giai đo n ti p theo 2016- 2020

4 Ý ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài

a Ý ngh a khoa h c

tài h th ng hoá nh ng c s lý lu n và c s th c ti n v hi u qu kinh t c a các công trình th y l i, phân tích khách quan và toàn di n các nhân t nh h ng có l i c ng nh b t l i đ n hi u qu qu n lý v n hành c a các công trình th y l i, t đó đ xu t m t s gi i pháp kh thi, nh m phát huy

h n n a các m t hi u qu c a công trình trong giai đo n qu n lý v n hành

b Ý ngh a th c ti n

Nh ng phân tích đánh giá hi u qu kinh t th c t và nh ng gi i pháp đ

xu t nh m n ng cao h n n a hi u qu c a các công trình th y l i đ c xây

d ng t nh ng nghiên c u lý lu n và h th ng s li u thu th p t th c ti n

qu n lý v n hành các công trình th y l i trên đ a bàn t nh Lào Cai, vì v y nó

là tài li u nghiên c u h u ích cho ho t đ ng qu n lý v n hành c a chính các công trình này

5 P h ng pháp nghiên c u

Các ph ng pháp nghiên c u đ c s d ng trong lu n v n là nh ng

ph ng pháp nghiên c u phù h p v i đ i t ng và n i dung nghiên c u các

v n đ kinh t trong đi u ki n Vi t Nam, đó là: Ph ng pháp đi u tra, kh o sát thu th p s li u th c t ; Ph ng pháp th ng kê; Ph ng pháp phân tích so sánh; ph ng pháp h th ng hóa; ph ng pháp tham v n ý ki n chuyên gia;

ph ng pháp phân tích kinh t ; và m t s ph ng pháp k t h p khác

6 K t qu d ki n đ t đ c

- H th ng hóa c s lý lu n và th c ti n v vi c phân tích hi u qu kinh t các d án đ u t xây d ng công trình th y l i trong giai đo n qu n lý

v n hành

- ánh giá hi u qu kinh t c a các công trình th y l i trên đ a bàn t nh Lào Cai trong giai đo n qu n lý v n hành thông qua h th ng các ch tiêu hi u

qu Qua đó phân tích, phát hi n nh ng nhân t nh h ng tích c c và tiêu

c c nh h ng đ n vi c phát huy hi u qu kinh t c a các công trình th y l i

- xu t m t s gi i pháp nh m nâng cao hi u qu kinh t c a các công trình th y l i trên đ a bàn t nh Lào Cai trong giai đo n qu n lý v n hành

nh m góp ph n phát tri n kinh t - xã h i c a t nh

7 N i dung c a lu n v n

Ngoài ph n m đ u, ph n k t lu n và ki n ngh , lu n v n đ c c u trúc thành 3 ch ng, v i n i dung chính nh sau:

- Ch ng 1 C s lý lu n và th c ti n v hi u qu kinh t c a công

trình th y l i

- Ch ng 2 Th c tr ng hi u qu kinh t các công trình th y l i trên

đ a bàn t nh Lào Cai trong qu n lý v n hành

- Ch ng 3 xu t m t s gi i pháp nh m nâng cao hi u qu kinh

t c a các công trình th y l i trên đ a bàn t nh Lào Cai trong giai

đo n qu n lý v n hành

CH NG 1: C S LÝ LU N VÀ TH C TI N V HI U QU KINH

T C A CÔNG TRÌNH TH Y L I

1 1 T ng quan v h th ng công trình th y l i

1.1.1 Khái quát v h th ng công trình th y l i

Theo i u 2 c a Pháp l nh khai thác và b o v công trình th y l i, thì

“Công trình thu l i" là c s kinh t - k thu t thu c k t c u h t ng nh m

khai thác ngu n l i c a n c; phòng, ch ng tác h i c a n c và b o v môi

tr ng sinh thái; bao g m: h ch a, đ p, c ng, tr m b m, gi ng, đ ng ng

d n n c, kênh, công trình trên kênh và b bao các lo i Còn "H th ng công

trình thu l i" bao g m các công trình thu l i có liên quan tr c ti p v i nhau

v m t khai thác và b o v trong m t khu v c nh t đ nh

đ xem xét, quy t đ nh đ u t xây d ng và th c hi n các công vi c c n thi t khác liên quan đ n chu n b d án;

b Giai đo n th c hi n d án g m các công vi c: Th c hi n vi c giao đ t

ho c thuê đ t (n u có); chu n b m t b ng xây d ng, rà phá bom mìn (n u có); kh o sát xây d ng; l p, th m đ nh, phê duy t thi t k , d toán xây d ng;

c p gi y phép xây d ng (đ i v i công trình theo quy đ nh ph i có gi y phép xây d ng); t ch c l a ch n nhà th u và ký k t h p đ ng xây d ng; thi công xây d ng công trình; giám sát thi công xây d ng; t m ng, thanh toán kh i

l ng hoàn thành; nghi m thu công trình xây d ng hoàn thành; bàn giao công trình hoàn thành đ a vào s d ng; v n hành, ch y th và th c hi n các công

vi c c n thi t khác;

c Giai đo n k t thúc xây d ng đ a công trình c a d án vào khai thác s

d ng g m các công vi c: Quy t toán h p đ ng xây d ng, b o hành công trình xây d ng

1.1.3 Vai trò c a h th ng công trình th y l i trong n n kinh t qu c dân

Trong nh ng n m qua, cùng v i ti n trình phát tri n kinh t , xã h i, chúng ta đã đ u t xây d ng nhi u công trình, h th ng công trình thu l i

l n, nh , hình thành nên m t h th ng c s v t ch t h t ng h t s c to l n, quan tr ng ph c v đa m c tiêu t i tiêu cho nông nghi p, nuôi tr ng thu

s n, c t l , giao thông, phát đi n, ng n m n gi ng t, du l ch , b o đ m cho

s n xu t và đ i s ng dân sinh c bi t, thu l i đã góp ph n n đ nh s n

xu t, gi v ng và nâng cao n ng su t s n l ng cây tr ng, đ m b o an ninh

l ng th c, xoá đói gi m nghèo nông thôn, đ a n c ta t m t n c thi u

l ng th c, tr thành m t n c không ch n đ nh l ng th c mà còn có v t nhu c u trong n c đ tr thành m t trong nh ng qu c gia xu t kh u g o hàng đ u trên th gi i Có th nói r ng, h th ng các công trình th y l i có

m t v trí vô cùng quan tr ng trong vi c phát tri n kinh t xã h i, góp ph n

đ m b o đ i s ng an sinh và b o v môi tr ng Vai trò c a h th ng công trình th y l i có th đ c c th hóa các m t sau:

Vi c t i tiêu n c ch đ ng đã góp ph n t ng di n tích, t ng v , t ng

n ng su t s n l ng cây tr ng, đ c bi t là cây lúa n c Ngoài ra, vi c t i

n c ch đ ng còn góp ph n cho vi c s n xu t cây tr ng có giá tr hàng hóa cao nh rau màu, cây công nghi p và cây n qu

Hình 1.1 H ch a n c C a t, Th ng Xuân, Thanh Hóa

3 Ph c v phát tri n công nghi p, th y đi n

Hình 1.3 p nhà máy th y đi n Lai Châu

Các công trình thu l i thông qua h th ng kênh m ng, đã tr c ti p

ho c gián ti p cung c p n c, tiêu thoát n c cho phát tri n công nghi p, các làng ngh Nhi u công trình h ch a thu l i đã k t h p c p n c cho thu

đi n nh các h : C a t, Núi C c, C m S n, Khuôn Th n, Tà Keo, Yazun

h , Núi C c

Hình 1.4 p nhà máy th y đi n S n La

4 Ph c v phát tri n diêm nghi p

Các h th ng thu l i đóng vai trò r t quan tr ng cho vi c s n xu t

mu i thông qua h th ng kênh m ng d n l y n c bi n vào các cánh đ ng

s n xu t mu i, h th ng c ng, b bao ng n ng a n c l tràn vào đ ng mu i

phá ho i các công trình n i đ ng, góp ph n tiêu thoát n c m a và nhanh chóng tháo n c ng t ra kh i đ ng mu i

5 C p n c sinh ho t và đô th

Công trình th y l i tr c ti p l y n c t các h ch a và công trình đ u

m i, thông qua h th ng kênh m ng d n c p cho các khu dân c , đô th đ m

b o cung c p ngu n n c sinh ho t cho dân sinh H th ng công trình l y

n c t h Hòa Bình v c p cho Hà N i là m t công trình tiêu bi u v c p

n c đô th

6 Ph c v nuôi tr ng th y s n và ch n nuôi

Các công trình th y l i luôn đóng vai trò ph c v tích c c, có hi u qu

c p thoát n c cho nuôi tr ng thu s n, cung c p m t n c cho nuôi tr ng

th y s n (các h ch a) H th ng th y l i còn là môi tr ng, là ngu n cung

c p n c và tiêu thoát n c cho ngành ch n nuôi gia súc, gia c m và th y

c m, c p n c t i cho các đ ng c ch n nuôi, c p, thoát n c cho các c s

gi t m gia súc, gia c m…

7 Ph c v phát tri n lâm nghi p, giao thông

Các công trình thu l i t i các t nh mi n núi, trung du, Tây nguyên và đông Nam b , c p n c, gi m cho các v n m cây, cung c p n c b o

v phòng ch ng cháy r ng, phát tri n r ng phòng h , r ng đ u ngu n Các b kênh m ng, m t đ p dâng, đ p h ch a, c u máng đ c t n d ng k t h p giao thông đ ng b H ch a, đ ng kênh t i tiêu đ c k t h p làm đ ng giao thông th y đ c phát tri n m nh vùng ng b ng sông C u Long

8 Góp ph n phòng ch ng thiên tai, b o v môi tr ng

Các công trình th y l i có tác d ng phòng ch ng úng ng p cho di n tích đ t canh tác và làng m c, đ c bi t là nh ng vùng tr ng, góp ph n c i t o

và phát tri n môi tr ng sinh thái, c i thi n đ i s ng nhân dân i u ti t n c trong mùa l đ b sung cho mùa ki t, ch ng l i h n hán, ch ng xa m c hóa,

ch ng xâm nh p m n,… h th ng đê sông, đê bi n, công trình b o v b , h

ch a có tác d ng phòng ch ng l l t t sông bi n, ch ng xói l b sông, b

bi n,… ngoài ra các công trình th y l i còn đi u ti t n c gi a mùa l và mùa

ki t, làm t ng l ng dòng ch y ki t, dòng ch y sinh thái cho sông ngòi, b sung ngu n cho n c ng m Công trình th y l i có vai trò to l n trong vi c

c i t o đ t, giúp đ t có đ m c n thi t đ không b b c màu, đá ong hoá,

ch ng cát bay, cát nh y và thoái hóa đ t Các h ch a có tác đ ng tích c c c i

t o đi u ki n vi khí h u c a m t vùng, làm t ng đ m không khí, đ m đ t,

t o nên các th m ph th c v t ch ng xói mòn, r a trôi đ t đai

1 2 Tình hình đ u t xây d ng h th ng công trình th y l i n c ta

1.2.1 Nh ng k t qu đ t đ c

Theo k t qu đi u tra đánh giá c a T ng c c Thu l i, đ n nay trên c

n c đã xây d ng đ c nhi u h th ng công trình thu l i l n nh , trong đó

có 904 h th ng thu l i v a và l n có di n tích ph c v t 200 ha tr lên C

th s l ng phân theo các lo i di n tích t i đ c th hi n B ng 1.1

Trong danh m c 110 h th ng thu l i có di n tích ph c v t 2.000 ha

tr lên trên toàn qu c, bao g m:

Hi n nay trên c n c đã xây d ng đ c trên 5.000 h ch a các lo i, v i

t ng dung tích tr n c trên 35,34 t m3, g m: 26 h ch a thu đi n có t ng dung tích tr là 27,12 t m3

, 2.460 h ch a th y l i có dung tích t 200 ngàn

m3 tr lên và hàng ngàn h nh v i t ng dung tích tr kho ng 8,22 t m3

,

ph c v cho phát đi n, c p n c sinh ho t, c p n c cho các ngành kinh t

tr ng y u và b o đ m t i cho 80 v n ha đ t canh tác; trên 10.000 tr m b m

đi n l n v i các lo i máy b m khác nhau, có t ng công su t l p máy ph c v

(Ngu n: T ng c c Th y l i, B Nông nghi p và PTNT – N m 2015)

Ngoài ra, còn có g n 5.000 c ng t i tiêu l n các lo i T ng s 126.000

km kênh m ng các lo i, trong đó có trên 1.000 km kênh tr c l n, cùng v i hàng v n công trình trên kênh Trên 26.000 km b bao ng n l đ u v hè thu

ng b ng sông C u Long, kho ng 3.700 km đê sông, trên 2.000 km đê

bi n

H th ng các công trình th y l i đã t o đã t o đi u ki n cho nh ng b c

ti n m nh m trong nông nghi p: n ng su t lúa liên t c t ng qua các n m, c

n ng su t lúa n m 2010 đ t 53 t /ha, g p 4,4 l n n ng su t n m 1945 và g n

g p 2 l n n m 1985, tr c th i k đ i m i; s n l ng lúa t ng m nh, n m

2010 đ t g n 40 tri u t n; khai thác và nuôi tr ng thu s n đ u có b c phát

tri n nhanh và liên t c, n m 2010 đ t t ng s n l ng 4,8 tri u t n S n l ng

mu i đ t 1,1 tri u t n

Bên c nh vi c đ m b o v ng ch c an ninh l ng th c qu c gia, n c ta

đã tham gia xu t kh u g o v i s l ng và giá tr ngày càng t ng Nhi u vùng

s n xu t hàng hoá t p trung đã đ c hình thành và phát tri n, t o ra kh i

l ng hàng hoá l n làm nguyên li u cho công nghi p ch bi n và xu t kh u

nh g o, cà phê, cao su, chè, đi u, h tiêu, th y s n

đ t đ c nh ng thành t u nh trên, chúng ta đã b ra m t kho n ngân sách r t đáng k Theo s li u th ng kê c a B Nông nghi p và PTNT, kinh phí đ u t cho xây d ng các h th ng th y l i qua các giai đo n nh sau:

- Giai đo n t 1945- 1975: u t g n 800 t đ ng v n ngân sách, đã xây d ng đ c h n 1.200 công trình, trong đó có 80 công trình lo i l n Di n tích t i đ t 1,89 tri u ha; n ng su t lúa bình quân đ t 22,3 t /ha

- Giai đo n t 1976- 1985: ã đ u t 2.047 t đ ng v n ngân sách, đã xây d ng m i đ c h n 2.700 công trình thu nông v a và l n, trong đó có

185 công trình lo i l n nh h D u Ti ng, Phú Ninh, K G , Núi C c T i

đ c cho trên 4,5 tri u ha lúa và màu, trong đó g m 1,67 tri u ha lúa đông xuân, 791 nghìn ha lúa hè thu, 1,99 tri u ha lúa mùa và g n 100 nghìn ha màu

và cây công nghi p

- Giai đo n t 1986 - 2004: u t 20.875 t đ ng

- Giai đo n t 2005 - 2010: u t kho ng 62.000 t đ ng, đ n nay chúng ta đã xây d ng 5.700 km đê sông, 3.000 km đê bi n, 23.000 km b bao

và hàng ngàn c ng d i đê, hàng tr m km kè và nhi u h ch a l n tham gia

ch ng l cho h du, các h ch a l n thu c h th ng sông H ng có kh n ng

c t l 7 t m3, nâng m c ch ng l cho h th ng đê v i con l 500 n m xu t

hi n m t l n T ng n ng l c c a các h th ng đã b o đ m t i tr c ti p 3,45 tri u ha, t o ngu n cho 1,13 tri u ha, tiêu 1,4 tri u ha, ng n m n 0,87 tri u ha

và c i t o chua phèn 1,6 tri u ha; c p và t o ngu n c p n c 5- 6 t m3/n m cho sinh ho t, công nghi p, du l ch, d ch v ; C p n c sinh ho t nông thôn

đ t 70-75% t ng s dân

1.2.2 Nh ng m t còn t n t i trong đ u t xây d ng th y l i

Tuy nh ng thành t u đ t đ c trong l nh v c th y l i c a chúng ta là

r t l n và quan tr ng, nh ng v n còn nh ng nh ng m t t n t i c n ph i đ c nghiên c u, xem xét đ kh c ph c Nh ng m t t n t i chính đó là:

- Quá trình đô th hoá, công nghi p hoá và nuôi tr ng th y s n làm thay

đ i di n tích và c c u s d ng đ t t o ra nh ng yêu c u m i đ i v i công tác thu l i Nhu c u c p n c sinh ho t nông thôn, thành th , nhu c u tiêu thoát t i nhi u khu v c t ng lên nhanh chóng Thu l i ch a đáp ng k p yêu

c u phát tri n c a các đô th l n: 5 t nh, thành ph l n đang b ng p l t n ng

do ng p tri u (TP H Chí Minh, C n Th , Cà Mau, H i Phòng và V nh Long) Thành ph Hu và các đô th khu v c Trung B , ng p úng do l Thành ph Hà N i và các đô th vùng đ ng b ng sông H ng ng p úng n ng

do m a

- Các công trình th y l i phòng ch ng và gi m nh thiên tai, m c dù

c ng đã đ u t xây d ng nhi u h ch a th ng ngu n k t h p h th ng đê

d i h du nh ng hi n nay h th ng đê bi n, đê sông và các c ng d i đê v n còn nhi u b t c p, ph n l n đê ch a đ m t c t thi t k , ch ch ng l đ u v

và cu i v , chính v (mi n Trung), các c ng d i đê h h ng và hoành tri t nhi u Hi n t ng b i l p, xói l các c a sông mi n Trung còn di n ra nhi u

- Mâu thu n quy n l i, thi u s ph i k t h p gi a các ngành, đ a

ph ng nên công trình ch a phát huy hi u qu ph c v đa m c tiêu Nhi u công trình h ch a l n trên dòng chính có hi u qu cao v ch ng l , phát

đi n, c p n c đã đ c nghiên c u, đ xu t trong các quy ho ch th y l i

nh ng trên th c t , do yêu c u c p bách v n ng l ng nên nhi m v c a công trình t p trung ch y u vào phát đi n mà b qua dung tích phòng l cho

h du (chi phí đ u t xây d ng công trình, gi i phóng m t b ng, tái đ nh c

r t l n)

- M t s h th ng thu l i có hi u qu th p do v n đ u t h n ch nên xây d ng thi u hoàn ch nh, đ ng b Nhi u công trình ch a đ c tu b , s a

ch a k p th i nên b xu ng c p, thi u an toàn

- Vi c th c thi Pháp l nh khai thác và b o v công trình th y l i, Lu t

ê đi u và Pháp l nh phòng, ch ng l t, bão còn xem nh T ch c qu n lý khai thác công trình th y l i ch a t ng x ng v i c s h t ng hi n có, nh t

là các t nh khu v c đ ng b ng sông C u Long

1 3 Các m t hi u qu do vi c xây d ng các công trình th y l i mang l i

Hàng nghìn công trình thu l i đ c xây d ng trong h n 60 n m qua, trong đó có nhi u công trình quy mô l n là y u t vô cùng quan tr ng t o ra

s phát tri n c a s n xu t nông lâm thu s n, nâng cao n ng l c phòng ch ng,

gi m nh thiên tai và xây d ng nông thôn Có th khái quát nh ng m t hi u

qu mà th y l i đóng góp cho đ t n c trong th i gian qua nh sau:

1.3.1 Hi u qu t i tiêu ph c v s n xu t nông nghi p

Tính đ n n m 2015 trên ph m vi c n c, các h th ng th y l i l n, v a

và nh đã đ m b o ph c v : Các h th ng th y l i l n, v a và nh đã đ m

b o t i tr c ti p cho h n 3,45 tri u héc-ta đ t nông nghi p, tiêu úng v mùa cho kho ng 1,7 tri u ha, ng n m n cho g n 1,0 tri u ha, c i t o 1,6 tri u ha đ t chua phèn đ ng b ng sông C u Long Góp ph n đ a s n l ng l ng th c

đ t 36 tri u t n Các công trình thu l i còn t i trên 1,0 tri u ha rau màu, cây công nghi p và cây n qu N m 2014 c n c đ t 45 tri u t n lúa, t ng 2,3%

so v i 2013, n ng su t bình quân 5,77 t n/ha và xu t kh u 6,2 tri u t n g o tr giá 2,7 t USD, giá tr xu t kh u g o đ ng th 3, sau Thái Lan và n

- T i tr c ti p cho 3,45 tri u ha đ t nông nghi p;

- T i cho trên 1,0 tri u ha rau màu, cây công nghi p và cây n qu ;

- T o ngu n t i cho 1,13 tri u ha;

- Tiêu cho 1,7 tri u ha;

- Ng n m n cho 0,87 tri u ha;

- C i t o chua phèn cho 1,6 tri u ha;

- Ch ng sa m c hóa;

Trong đi u ki n dân đông, đ t canh tác ít, c n ph i quay vòng 2,3 v

n nay toàn b các công trình th y l i trên toàn qu c đã t i cho 7,61 tri u

ha lúa và 1,0 tri u ha rau màu cây công nghi p Trong 7,61 tri u ha lúa đ c

t i có: 2,89 tri u ha đông - xuân; 2,25 tri u ha lúa hè - thu; 2,51 tri u ha lúa mùa V i t ng di n tích gieo tr ng lúa và rau màu cây công nghi p đ c t i

đ t 8,6 tri u ha Nh các bi n pháp thu l i và các bi n pháp nông nghi p khác trong vòng 10 n m qua s n l ng l ng th c t ng bình quân 1,1 tri u

1.3.2 Góp ph n phòng ch ng gi m nh thiên tai

V i vi c đ u t nâng c p và xây d ng m i 5.700 km đê sông, 3.000 km

đê bi n, 23.000 km b bao, hàng nghìn c ng d i đê, hàng tr m cây s kè đã

t ng cao kh n ng phòng ch ng l l t đ m b o b o đ i s ng s n xu t, an sinh cho dân c các khu v c th ng xuyên b l l t đe d a mi n B c, nh s h

tr đi u ti t c a h Hòa Bình, Thác Bà, h th ng đê sông H ng và Thái Bình

đã đ m b o ch ng đ c l t n su t P= 0,4% cao trình 13,40 m ng v i t n

su t 125 n m/l n B c Trung b : ê sông Mã ch ng l t n su t P= 1%, sông C ch ng l t n su t P= 1%

ng b ng s ng C u Long: H th ng b bao đã ch ng đ c l s m, l

ti u mãn đ b o v v lúa hè - thu và các đi m dân c trong vùng ki m soát

l Hoàn thành các công trình h ch a l i d ng t ng h p có nhi m v c t l

h du: S n La (sông à), Tuyên Quang (sông Gâm), C a t (sông Chu),

B n L (sông C ), T Tr ch (sông H ng), sông Sào (Ngh An), h Tru i (Th a Thiên Hu ), Vi t An (Qu ng Nam); Su i D u (Khánh Hoà), Tân

An (Ninh Thu n), nh Bình (sông Côn), công trình trên sông Vu Gia - Thu

B n và các công trình trên sông ng Nai, Sê san, Srê Pôk, sông Ba

Các tuy n đê bi n t Qu ng Ninh đ n Qu ng Nam đ n nay đã đ c

khép kín và t ng b c đ c tu b , nâng c p v i t ng chi u dài 683 km Ngoài ra có trên 200 km đê bi n các t nh Thanh Hoá, Qu ng Nam, thành

ph à N ng đ c tài tr xây d ng m i và nâng c p H th ng đê bi n

B c B và B c Trung B có th ng n m n và tri u t n su t 10% gió bão c p

9 H th ng đê Trung B , b bao đ ng b ng Sông C u Long ch ng đ c l

s m và l ti u mãn đ b o v s n xu t v hè thu và đông xuân

1.3.3 m b o c p n c sinh ho t, công nghi p, nuôi tr ng th y s n

- i v i nông thôn: Các h th ng thu l i đã cung c p ngu n n c sinh

ho t cho ph n l n c dân nông thôn nh t là trong mùa khô V i 80% dân s

s ng nông thôn, h u h t các h th ng thu l i đ u t o ngu n n c sinh ho t

tr c ti p cho dân ho c nâng cao m c n c các gi ng đào Nh ng công trình thu l i t o ngu n n c cho sinh ho t đi n hình nh D u Ti ng, Sông Quao, Nam Th ch Hãn, Ngòi Là, Phai Quy n đã t o ngu n n c sinh ho t cho hàng ch c tri u dân nông thôn trong mùa khô

- Nhi u h ch a đã c p n c cho công nghi p và đô th , khu đô th đang

đ c xây d ng nh : H Hòa Bình, h sông Ray (Bà R a - V ng Tàu), h M Tân (Ninh Thu n), c m h Th y Yên - Th y Cam (Hu ), h Hòa S n (Khánh Hòa), h Ngàn T i - C m Trang (Hà T nh), h B n Mòng (S n La), h N m Cát (B c C n), còn r t nhi u h k t h p t i, c p n c cho công nghi p và sinh ho t

- i v i th y s n: ã đ m b o ngu n n c cho nuôi tr ng th y s n n i

đ a và t o đi u ki n cho m r ng di n tích nuôi tr ng th y s n vùng n c

ng t, n c l lên 600.000 ha

1.3.4 Góp ph n phát tri n th y đi n

Trong nh ng n m qua Vi t Nam đã khai thác nhanh ngu n thu n ng

c a đ t n c Chúng ta đã xây d ng và đ a vào khai thác nhi u công trình thu đi n lo i v a và l n

Theo s li u c a B Công th ng, thì hi n nay chúng ta đã xây d ng

đ c hàng tr m tr m th y đi n nh v i t ng công su t kho ng 110 MW

B ng 1.2 Các công trình l i, thu đi n lo i l n đã đ c xây d ng

TT Tên công trình thu đi n Công su t (MW) L u v c sông

TT Tên công trình thu đi n Công su t (MW) L u v c sông

Ngoài vi c góp ph n quan tr ng vào vi c ph c v s n xu t, đ i s ng sinh

ho t và phòng tránh thiên tai, các công trình th y l i còn góp ph n quan tr ng trong vi c b o v , c i t o môi tr ng sinh thái, phát tri n du l ch

- Các h đ p đ c xây d ng m i mi n đã làm t ng đ m, đi u hòa dòng

ch y, t o đi u ki n đ n đ nh cu c s ng đ nh canh đ nh c đ gi m đ t phá

r ng Các tr c kênh tiêu thoát n c c a h th ng th y nông đã t o ngu n

n c ng t, tiêu thoát n c th i cho nhi u đô th , thành ph

- Song hành v i h th ng t i, tiêu, đê đi u và đ ng thi công th y l i đã góp ph n hình thành m ng giao thông th y, b r ng kh p nông thôn đã c i

t o trên di n r ng các vùng đ t, n c chua phèn, m n đ ng b ng sông C u Long, nhi u vùng đ t “chiêm khê mùa th i” mà tr c đây ng i dân ph i

s ng trong c nh “6 tháng đi tay”, thành nh ng vùng 2 v lúa n đ nh có n ng

su t cao, phát tri n đ c m ng đ ng b , b o v đ c cây l u niên, có đi u

ki n n đ nh và phát tri n kinh t - xã h i, an ninh qu c phòng Nh ng vùng

tr ng đ ng b ng B c b nh Nam nh, Hà Nam tr c đây khi ch a có 6

tr m b m l n thì c vùng này v mùa ch c y đ c 4% di n tích đ t canh tác

- Trong nh ng n m qua, nhi u h ch a n c không ch cung c p n c cho

s n xu t nông nghi p, công nghi p và sinh ho t c a dân c trong vùng mà còn

t o nên nh ng vùng sinh thái có c nh quan đ p, không khí trong lành, bi n

nh ng vùng đ t hoang s thành nh ng khu du l ch, ngh ng i, góp ph n phân

b l i dân c , t o vi c làm và thu nh p cho nhi u ng i lao đ ng

1.3.6 Góp ph n xóa đói gi m nghèo, xây d ng nông thôn m i

H th ng các công trình th y l i đã th c s đóng góp cho quá trình xây

d ng và phát tri n c a nông thôn Vi t Nam c bi t là vùng sâu, vùng xa do

ru ng đ t ít, t p quán canh tác còn l c h u, dân s t ng nhanh, vì v y cu c

s ng g p nhi u khó kh n, có n i còn quá nghèo, các công trình th y l i nh

đ c xây d ng b ng nhi u ngu n v n khác nhau đã giúp cho nông dân có

n c đ canh tác, góp ph n xóa đói gi m nghèo cho nhi u vùng r t khó kh n Nhi u công trình đã t o ra ngu n n c đ tr ng tr t, đ nh canh, đ nh c và xóa đói gi m nghèo, b o v r ng, h n ch vi c đ t n ng r y Nh ng công trình kênh m ng đ ng b ng sông C u Long th c s là đi m t a đ làm nhà tránh l , phân b l i dân c và ti n sâu vào khai phá nh ng vùng đ t còn hoang hóa

1.3.7 óng góp vào vi c qu n lý tài nguyên n c

Cùng v i ngành đi n th y l i xây d ng nhi u h ch a, các h th ng chuy n n c l u v c ã th c s đóng góp to l n vào vi c đi u hòa ngu n

n c gi a mùa th a n c và mùa thi u n c, gi a n m thi u n c và n m

M t d án đ u t xây d ng công trình đ c xem là hi u qu khi hi u

qu đó đ c đánh giá trên nhi u m t (kinh t , môi tr ng, xã h i, chính tr , ) Trong đó, hi u qu kinh t là m t ph n c a hi u qu công trình và đ c đánh giá b ng giá tr đ t đ c trên chi phí b ra

1.4.2 T m quan tr ng c a vi c đánh giá hi u qu kinh t d án đ u t

Phân tích kinh t là nh m xem xét và đánh giá kh n ng và m c đ đóng góp v m t l i ích c a d án xây d ng công trình cho n n kinh t qu c dân Phân tích kinh t nh m giúp các c quan có th m quy n: a ra đ c quy t đ nh nên hay không nên tri n khai th c hi n d án d a trên c s m c

đ kh thi kinh t c a d án; L a ch n đ c ph ng án hi u qu nh t trong s các ph ng án có th ; ánh giá rút kinh nghi m, đi u ch nh nh m t ng tính

hi u qu c a d án đ i v i các d án đ u t xây d ng công trình đã đi vào giai đo n v n hành khai thác

Phân tích tài chính xem xét d án đ u t theo giác đ l i ích tr c ti p

c a ch đ u t Trái l i phân tích kinh t l i đánh giá d án xu t phát t l i ích c a toàn b n n kinh t qu c dân và toàn xã h i

1.4.3 Th c ch t hi u qu kinh t c a các công trình th y l i

Hi u qu kinh t c a m t d án đ u t xây d ng công trình th y l i đ c

th hi n và ch u nh h ng b i:

- Thành qu và ch t l ng c a công tác th y l i đ c đánh giá thông qua

s n ph m nông nghi p, n ng su t, s n l ng, giá tr s n l ng c a s n xu t nông nghi p là c s c n c quan tr ng đ xác đ nh hi u qu kinh t c a công trình th y l i

- Hi u qu kinh t c a công trình th y l i ph thu c nhi u vào đi u ki n

t nhiên, nh m a bão, l l t, sâu b nh, giá c th tr ng, và b các y u t này chi ph i, làm nh h ng Nói m t cách khác, ch khi lo i tr đ c các

y u t tác đ ng k trên m i có th th y h t đ c hi u qu kinh t th c mà công trình th y l i mang l i

- Ch đ thâm canh, lo i cây tr ng và giá tr kinh t hàng hóa c a cây

tr ng, c c u cây tr ng, trình đ s n xu t nông nghi p có tác đ ng m nh m

t i hi u qu kinh t c a công trình th y l i

- Ngoài vi c đem l i hi u qu v m t kinh t , các công trình th y l i còn đem l i các hi u qu to l n mà khó có th tính toán b ng ti n nh : hi u qu v

m t chính tr , qu c phòng, hi u qu đ i v i xã h i, môi tr ng và các ngành không s n xu t v t ch t khác

1.4.4 Nguyên t c xác đ nh hi u qu kinh t c a công trình th y l i

Khi phân tích đánh giá hi u qu kinh t mà công trình th y l i mang l i

c n ph i tuân theo các nguyên t c sau:

- Ph i xem xét, phân tích HQKT c a công trình trong tr ng h p có và không có d án Hi u qu mà d án mang l i là ph n hi u qu t ng thêm gi a

tr ng h p có so v i khi không có d án

- Khi đánh giá HQKT c a m t d án có liên quan đ n vi c gi i quy t

nh ng nhi m v phát tri n lâu dài c a h th ng th y l i, c a vi c áp d ng

nh ng ti n b khoa h c k thu t m i vào s n xu t, d án khai thác nh ng khu

v c m i, thì vi c đánh giá đ c xác đ nh v i đi u ki n công trình đã đ c xây d ng hoàn ch nh, ti n b khoa h c k thu t đã đ c áp d ng, s n xu t và

s n ph m c a khu v c m i đã đ c th c hi n

- Khi xác đ nh HQKT c a vi c dùng n c tiêu th i đ t i cho di n tích

đ t nông nghi p thì hi u qu kinh t c a công trình đ c xác đ nh trên k t qu

c a vi c th c hi n: là nâng cao n ng su t cây tr ng và b o v môi tr ng Khi nghiên c u xác đ nh HQKT c a công trình th y l i, ngoài vi c đánh giá hi u qu v m t kinh t còn ph i đánh giá hi u qu v m t b o v môi

tr ng và vi c c i thi n các ch tiêu kinh t xã h i khác

- Khi phân tích tính toán hi u qu v n đ u t , c n xem t i s gián đo n

v m t th i gian th c hi n d án trong giai đo n b v n và giai đo n thu nh n

k t qu đó là th i gian xây d ng v n b đ ng và th i gian công trình đ t

đ c công su t thi t k

- Khi l p d án, thi t k công trình, nh t thi t ph i đ a ra các ph ng án

đ xác đ nh hi u qu kinh t so sánh c a các ph ng án M t khác c n ph i đánh giá hi u qu kinh t c a ph ng án l a ch n v i tiêu chu n hi u qu đã

đ c quy đ nh

- Ngoài vi c phân tích nh ng ngu n l i mà d án xây d ng công trình đem l i, c ng c n ph i phân tích, đánh giá nh ng thi t h i do vi c xây d ng công trình gây ra m t cách khách quan và trung th c

- Không đ c xem xét hi u qu khai thác theo giác đ l i ích c c b và doanh l i đ n thu n c a m t d án công trình, mà ph i xu t phát t l i ích toàn c c, toàn di n c a c ng đ ng, c a Qu c gia

- Không đ n thu n xem xét hi u qu khai thác là m c t ng s n l ng c a

m t công trình nào đó, đi u quan tr ng là m c t ng s n l ng c a t ng h p

t t c các công trình (k c công nghi p, s n xu t hàng hóa, xu t kh u…)

- Trong tr ng h p “đ c bi t”, không nên ch xem xét hi u qu khai thác

c a công trình là ngu n l i kinh t Có nh ng khi vì m c đích chính tr , qu c phòng, nhu c u c p thi t c a dân sinh, v n ph i ti n hành xây d ng công trình Trong tr ng h p này hi u qu c a công trình là hi u qu v m t chính

tr qu c phòng

- Khi xây d ng công trình, v a ph i quan tâm đ n l i ích tr c m t l i

v a ph i quan tâm đ n l i ích lâu dài Không nên vì l i ích tr c m t mà không tính đ n l i ích lâu dài, ho c h n ch vi c phát huy hi u qu c a công trình trong t ng lai

Ph i xem xét hi u qu khai thác c a công trình c v m t kinh t và v

m t tài chính Hay nói cách khác ph i đ ng trên góc đ n n kinh t qu c dân

và ch đ u t đ xem xét tính hi u qu c a d án D án ch kh thi khi đ t

hi u qu c v m t kinh t và m t tài chính

- Do ti n t có giá tr theo th i gian nên trong nghiên c u hi u qu kinh

t ph i xét t i y u t th i gian c a c dòng ti n chi phí và thu nh p c a d án

1.5 Các c h tiêu dùng trong đánh giá hi u qu kinh t c a công trình

th y l i

Hi u qu kinh t c a công trình th y l i là hi u qu mang tính t ng

h p, vì công trình th y l i th ng là công trình công ích ph c v đa m c tiêu đánh giá đ c hi u qu kinh t mà công trình th y l i mang l i, ng i ta

th ng s d ng nhi u nhóm ch tiêu, trong m i nhóm ch tiêu l i có nhi u ch tiêu Các nhóm ch tiêu th ng đ c s d ng trong đánh giá g m có:

- Nhóm ch tiêu đánh giá t ng m t hi u qu kinh t c a công trình, g m:

Ch tiêu v s thay đ i di n tích đ t nông nghi p; Ch tiêu t ng n ng su t cây

tr ng; Ch tiêu v s thay đ i giá tr t ng s n l ng; Ch tiêu v s thay đ i tình hình lao đ ng; Ch tiêu v s thay đ i t su t hàng hoá nông s n; T ng

thêm vi c làm cho ng i dân trong vùng d án; T ng thu nh p cho ng i

h ng l i; Góp ph n xóa đói gi m nghèo…

- Nhóm ch tiêu phân tích trình đ s d ng đ ng v n: Ch tiêu l ng v n

đ u t cho m t đ n v di n tích đ t canh tác; Ch tiêu l ng v n đ u t cho

m t đ n v di n tích đ t gieo tr ng; Ch tiêu v l ng v n đ u t cho m t đ n

v giá tr s n l ng nông nghi p t ng thêm; Ch tiêu h s hi u qu v n đ u

t ; Ch tiêu v trang b v n cho lao đ ng…

- Nhóm ch tiêu th i gian hoàn v n và bù v n đ u t chênh l ch Nhóm này nh m đánh giá kh n ng thu h i v n đ u t c a d án cho ch đ u t

- Nhóm ch tiêu phân tích chi phí l i ích ây là ph ng pháp m i, hi n

đ i hi n đang đ c s d ng r t ph bi n

Trên th c t , khi phân tích l a ch n ph ng án, th m đ nh tính kinh t

d án hay phân tích hi u qu kinh t th c t đ t đ c c a d án đ u t xây

d ng th y l i, tùy theo đ c đi m c a t ng d án, ng i ta th ng hay s d ng

m t s ch tiêu sau đây:

1.5.1 Nhóm ch tiêu đánh giá t ng m t hi u qu c a công trình

Thông th ng m t d án thu l i n u đ c xây d ng v i m c đích ph c

v cho s n xu t nông nghi p là ch y u thì đi u đ u tiên ng i ta quan tâm là

s thay đ i v di n tích đ t có kh n ng tr ng tr t

Vi c thay đ i di n tích còn th hi n ch d án t o đi u ki n đ có th khai thác nh ng vùng đ t b b hoang do thi u ngu n n c, c i t o nh ng vùng đ t chua, m n thành đ t canh tác, ho c bi n nh ng vùng đ t ch gieo

tr : Di n tích gieo tr ng khi có và không có d án (ha);

Khi tính toán các ch tiêu này c n chú ý: Di n tích th c t đ c tính bình quân qua nhi u n m Khi có nhi u lo i cây tr ng, ho c nhi u m c ch đ ng

n 1 i

i i

Y Y

ây là ch tiêu t ng h p c hai y u t thay đ i di n tích và n ng su t,

th ng khi xác đ nh ch tiêu này, ng i ta xác đ nh cho 2 tr ng h p th c t

và thi t k đ so sánh:

a Theo thi t k

Giá tr t ng s n l ng t ng thêm bình quân hàng n m sau khi có công trình theo thi t k đ c xác đ nh nh sau:

∆MTK = ∑

=

n 1 i

gi{ωtki.Ytki.[P+βi.(1-P)] - ωi

tr i

, : di n tích (ha) và n ng su t (t n/ha) bình quân n m c a lo i cây

tr ng th i tr c khi có công trình thu l i;

s i

ω : Di n tích và n ng su t bình quân nhi u n m trong th c t c a

lo i cây tr ng th i sau khi có công trình thu l i;

ω : Di n tích và n ng su t bình quân nhi u n m trong th c t c a

lo i cây tr ng th i tr c khi có công trình thu l i;

1.5.1.4 Ch tiêu t ng thêm vi c làm cho ng i dân trong vùng d án

Ch tiêu này đ c xác đ nh theo công th c sau:

Ch tiêu t ng thu nh p cho ng i h ng l i đ c xác đ nh thông qua m c gia t ng thu nh p trên đ u ng i hàng n m:

Trong đó:

∆I: M c thu nh p gia t ng c a ng i h ng l i;

∆M: Giá tr s n l ng t ng thêm trong vùng;

P: S ng i h ng l i t d án;

Vi c đánh giá hi u qu c a công trình trong vi c xóa đói gi m nghèo đ c xác đ nh thông qua t l n h nghèo đ c gi m đi nh có

d án:

Tr ong đó:

∆N: T l s h nghèo gi m đi nh có d án;

N1: T l s h nghèo trong vùng h ng l i khi ch a có d án;

N0: T l s h nghèo trong vùng h ng l i khi có d án;

1.5.2 Nhóm ch tiêu phân tích chi phí và l i ích

1.5.2.1 Ch tiêu giá tr hi n t i dòng (NPV)

T ng quát NPV đ c xác đ nh theo công th c:

t t t

r

C B NPV

T

t

t t

t + +

r

H r

C B NPV

) 1 ( 1

< 0 thì d án không hi u qu và không nên đ u t d i góc đ hi u qu kinh

t T ng quát là nh v y, nh ng trong th c t , khi phân tích hi u qu kinh t

m t d án đ u t , có kh n ng x y ra m t s tr ng h p sau:

- Tr ng h p các d án đ c l p t c là các d án không thay th cho nhau đ c Trong tr ng h p này n u l ng v n đ u t không b ch n, thì t t

c các d án NPV > 0 đ u đ c xem là nên đ u t