Nghiên cứu xác định yếu tố hạn chế của đất bazan tái canh cà phê tại tỉnh gia lai tt

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trên, việc nghiên cứu một số tính chất vật lý,hóa học và sinh học của đất, qua đó xác định được yếu tố hạn chế về vật lý, hoá học và sinh học đất bazan trồ

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Công trình hoàn thành tại:

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Người hướng dẫn: 1 TS NGUYỄN VĂN TOÀN

2 PGS.TS CAO VIỆT HÀ

Phản biện 1: PGS.TS Trần Văn Chính

Học viện Nông Nghiệp Việt Nam

Phản biện 2: PGS.TS Hồ Quang Đức

Hội Khoa học Đất Việt Nam

Phản biện 3: TS Nguyễn Võ Linh

Viện Nghiên cứu Quy hoạch nông nghiệp, nông thôn

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá cấp Học viện họp tại:

Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Vào hồi giờ, ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Học viện Nông nghiệp Việt Nam

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Gia Lai là một trong những tỉnh trọng điểm trồng cà phê của vùng Tây Nguyên Theo số liệu thống kê năm 2014, diện tích c à phê của tỉnh Gia Lai có 79.122 ha,chiếm 13,8% diện tích cà phê Tây Nguyên Trong đó diện tích cà ph ê già cỗi cần thaythế để trồng tái canh có 11.925 ha, chiếm 14,28% diện tích cà phê của tỉnh

Quá trình tái canh tại Gia Lai cũng như toàn vùng Tây Nguyên diễn ra từ đầunhững năm 2010 nhưng thực tế cho thấy khi nhổ bỏ cà phê già cỗi để trồng lại trên

đất đã qua một chu kỳ trồng cà phê, nhiều diện tích cà phê tái canh chỉ tồn tạ i trong

thời gian rất ngắn, sau 2-3 năm cây cà phê thường sinh trưởng kém, vàng lá, thậm chíchết, gây thiệt hại cho người dân và xã hội Để khắc phục tình trạng nói trên đã cómột số nghiên cứu tiến hành theo các hướng khác nhau nhưng tập trung chủ yếu vàoviệc tìm kiếm các biện pháp kỹ thuật để hạn chế và phòng trừ các tác nhân đượ c cho

là nguyên nhân chính gây bệnh cho cây cà phê, chưa đi sâu tìm hiểu quan hệ giữa đấttrồng với tình trạng xuất hiện bệnh vàng lá, thối rễ và chết của cây cà phê Do đó cho

đến nay việc tái canh cà phê vẫn đang là thách thức đối với sự ổn định và phát triển

bền vững của ngành cà phê nước ta

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trên, việc nghiên cứu một số tính chất vật lý,hóa học và sinh học của đất, qua đó xác định được yếu tố hạn chế về vật lý, hoá học

và sinh học đất bazan trồng tái canh cà phê tại Gia Lai và đưa ra được các biện pháp

kỹ thuật thích hợp để tái canh cà phê thành công sẽ rất có ý nghĩa về khoa học,không những về mặt học thuật mà còn có giá trị thực tiễn giúp hàng vạn hộ nôngdân ổn định cuộc sống và cả ngành sản xuất cà phê phát triển bền vững

1.2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

- Xác định được thực trạng tính chất vật lý, hoá học và sinh học của đất bazantái canh cà phê

- Xác định được yếu tố hạn chế về vật lý, hóa học và sinh học của đất bazantái canh cà phê

- Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật khắc phục yếu tố hạn chế của đất bazantrồng tái canh cà phê vối tại Gia Lai

1.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đất đỏ bazan trồng cà phê tái canh trên địa bàn tỉnh Gia Lai và cà phê vối

1.4 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI

- Xác định được yếu tố hạn chế chính trong đất tái canh cà phê tại Gia Lai vềhóa học là hàm lượng hữu cơ , kali dễ tiêu, magiê trao đổi, về vật lý là dung trọng

và về sinh học là sự xuất hiện của tuyến trùng Pratylenchus spp., Meloidogyne spp và Rotylenchulus reniformis với mật độ cao, gây hại cà phê vối.

- Cung cấp cơ sở khoa học để bổ sung quy trình tái canh cà phê trên đấtbazan ở Gia Lai

1.5 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.5.1 Ý nghĩa khoa học

Đã xác định được ngưỡng giá trị gây ảnh hưởng xấu đến cà phê tái canh của

các yếu tố hạn chế từ đất bazan của tỉnh Gia Lai: ở tầng đất mặt OM ≤ 2,64%,

K2Odt ≤ 3,82mg/100g đất, Mg2+ ≤ 0,48me/100g đất, D ≥ 0,87g/cm3 và sự xuất

hiện của 03 loại tuyến trùng: Pratylenchus spp., Meloidogyne spp và Rotylenchulus reniformis Đây là những cơ sở khoa học để đề xuất các biện pháp khắc phục các

yếu tố hạn chế từ đất cũng như hoàn thiện quy trình tái canh cà phê

1.5.2 Ý nghĩa thực tiễn

Bổ sung một số biện pháp canh tác tổng hợp như bón phân, xử lý thuốc bảo

vệ thực vật vào quy trình tái canh cà phê trê n đất bazan tại Gia Lai

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN

2.1.1 Cà phê già cỗi, cà phê tái canh

Cho đến nay khái niệm về cà phê già cỗi vẫn chưa được định nghĩa một cách

chính thống nhưng theo Quy chuẩn nông nghiệp thì vòng đời cà phê là 25 năm.Thực tế, những diện tích dưới 20 tuổi mà có những có biểu hiện già cỗi như: sinh

trưởng kém, ít cành thứ cấp, nhiều cành không cho quả, năng suất và chất lượng

thấp thì cũng được xếp vào loại cà phê già cỗi

Cà phê tái canh là cà phê trồng mới trên đất đã trồng cà phê một chu kỳ, đãthanh lý, nhổ bỏ cà phê già cỗi và trồng lại, bất luận đất ấy có luân canh hay khôngluân canh với cây trồng khác

2.1.2 Đất bazan

Đất bazan là tên gọi chung dùng để chỉ các loại đất phát triển từ các sản ph ẩm

phong hóa của đá bazan

2.1.3 Yếu tố hạn chế trong đất

Theo định luật yếu tố hạn chế: “Đất thiếu hay thừa một nguyên tố dinh dưỡng

dễ tiêu (nào đó) so với yêu cầu của cây trồng cũng đều làm giảm hiệu quả của các nguyên tố khác và do đó làm giảm năng su ất của cây”.

Nội dung của định luật này có thể mở rộng với tất cả các yếu tố ngoại cảnh

khác: nước, nhiệt độ, chế độ khí, ánh sáng, các yếu tố liên quan tới sự phát triển của

rễ cây (thành phần cơ giới đất, độ chặt, độ xốp)… và còn được mở rộng ra cả chotrường hợp yếu tố dinh dưỡng hạn chế thừa, các độc tố

2.2 YÊU CẦU SINH THÁI CỦA CÂY CÀ PHÊ

2.2.1 Yêu cầu về khí hậu

Cây cà phê thích hợp với nhiệt độ ôn hòa, ngưỡng nhiệt độ thích hợp nhất chocác quá trình sinh trưởng phát triển là 20-25oC Ngoài ra, yêu cầu về nước của cây càphê rất nhiều, nhất là trong điều kiện thâm canh cao và cây cà phê hoàn toàn khôngthích hợp với điều kiện gió lớn

2.2.2 Yêu cầu về đất trồng

Các nghiên cứu đều khẳng định cây cà phê là cây có nhu cầu dinh dưỡng cao

nhưng không đòi hỏi khắt khe về tính chất hoá học bằng tính chất vật lý của đất Đất

trồng cà phê tối thiểu phải có tầng dày >70 cm, tơi xốp, thoáng khí, khả năng giữ

nước và dinh dưỡng tốt Đất trồng cà phê muốn năng suất ổn định cần duy trì môitrường đất tốt, hữu cơ ít nhất trên 2,5%, với đất nâu đỏ trên bazan cần ít nhất 3,5%,đất ít chua, lân dễ tiêu trong đất từ 5 -10 mg P2O5/100 g đất và K2O dao động từ 10-15mg/100 g đất

2.3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ SỬ DỤNG ĐẤT TRỒNG CÀ PHÊ Ở NƯỚC TA

Ở Việt Nam, cây cà phê có thể trồng trên các loại đất có sản phẩm phong hóa

của đá gơnai, granit, phiến sét, đá vôi, đá bazan, Theo Vũ Cao Thái (1989) các

cao nguyên đất bazan thuộc vùng Tây Nguyên ở nước ta có tầng đất dày, kết cấu

tốt, tơi xốp, độ phì cao, nên cây cà phê nơi đây sinh trưởng, phát triển tốt, cho

năng suất, chất lượng sản phẩm cao hơn những nơi khác

2.4 NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN YẾU TỐ HẠN CHẾ TRONG ĐẤT

2.4.1 Những nghiên cứu trên thế giới

2.4.1.1 Nghiên cứu yếu tố hạn chế về tính chất vật lý đất

Hạn chế về tính chất vật lý thường được hiểu là đất có kết cấu kém, ít tơi xốp,khả năng giữ nước, giữ dinh dưỡng kém và vì vậy thường ảnh hưởng đến sinh trưởng

và phát triển của cây trồng Sự thoái hóa vật lý cũng đồng nghĩa với việc biến đổi tínhchất vật lý của đất theo chiều hướng bất lợi đối với sản xuất nông nghiệp và được coi

là yếu tố hạn chế Những đất bị thoái hóa thường do bị phá vỡ kết cấu, tầng mặt bịbào mòn, rửa trôi sét, hình thành tầng tích sét tạo nên những mặt chắn dẫn đến khả

năng thấm nước chậm, đất kém tơi xốp, khả năng giữ nước, giữ dinh dưỡng kém

Thành phần cơ giới đất có liên quan đến sự phát triển của các loại nấm bệnh gây

hại trong đất Townshens and Berry (1972) cho rằng tuyến trùng Pratylenchus penetrans và P minyus dễ dàng xâm nhập và gây hại ngô trên các loại đất có dung

trọng thấp

2.4.1.2 Nghiên cứu yếu tố hạn chế về tính chất hóa học đất

Theo Buringh (1979) yếu tố hạn chế chính trên đất phát triển từ đá bazan làlân dễ tiêu, tiếp theo là kali và lưu huỳnh Sự thiếu hụt lân dễ tiêu đến mức trởthành yếu tố hạn chế là do trong đất bazan giàu sesquyoxyt nên lân dễ tiêu đã bị cố

định mặc dù đá bazan là loại đá khi phong hoá cho đất giàu lân

Theo Sheila et al (2007) thì đất trồng cà phê sau một thời gian dài, chuẩn bị

bước vào tái canh thì pH, lân dễ tiêu c ó xu hướng giảm so với đất rừng và do vậy mật

độ vi sinh vật hữu ích giảm, trong đó đáng chú ý là mật độ nấm đối kháng

Trichoderma spp giảm tạo điều kiện cho các loại vi sinh vật gây hại tấn công cà phê

khi trồng tái canh.

Theo Lumbanraja et al., (1998) thì vườn cà phê trồng 20 năm, chuẩn bị cho

trồng tái canh thì hàm lượng dinh dưỡng trong đất có xu hướng giảm so với khi bắt

đầu trồng mới từ đất rừng

2.4.1.3 Nghiên cứu yếu tố hạn chế về sinh học đất

Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã nhận định rằng tuyến trùng là một trongnhững nguyên nhân chính gây suy giảm sức sản xuất dẫn đến phải thanh lý trước tuổi

của các vùng chuyên canh cà phê Campos et al., (1990) nhận thấy rằng ở El Salvador, Java và Ấn Độ thì Pratylenchus coffeae là loài tuyến trùng gây hại chính

trên cây cà phê

Bên cạnh loài tuyến trùng gây vết thương rễ thì tuyến trùng gây u sưng rễ cà

phê (Meloidogyne spp.) cũng gây thiệt hại kinh tế rất lớn cho nhiều quốc gia trồng

cà phê trên thế giới Theo thống kê, sản lượn g cà phê tại Trung Mỹ giảm 10% donhóm tuyến trùng này gây hại (Sasser, 1979), tại Guatemala sản lượng giảmkhoảng 40% (Alvarado, 1997), tại Brazil sản lượng giảm 15 - 35% tùy theo từngvùng trồng cà phê (Castillo and Wintgens, 2004a)

Ngoài tuyến trùng thì nấm cũng được cho là tác nhân gây hại trên cà phê Rai

et al (1974) nghiên cứu về bệnh nấm rễ cây cà phê đã phát hiện 164 loài nấm

trong đất, trong đó có 144 loài thuộc nấm bất toàn Các nấm gây hại rễ cây giai

đoạn cây non thường là Phythium, Phytophthora, Fusarium, Selerotium và

Rhizoetonia (Mehrotra, 1980) Người ta còn nhận thấy các nấm Armillaria mellea

và một số loài Fusarium thường là những tác nhân gây bệnh thối rễ, cổ rễ và cả

phần thân dưới đất của cà phê

2.4.1.4 Nghiên cứu tái canh cà phê

Ở Uganda, vườn cà phê bị tàn phá bởi bệnh chết héo (Coffee wilt disease) do

nấm Fusarium xylariodes gây ra nên người trồng cà phê buộc phải trồng lại Uganda

đã có chương trình chọn giống cà phê vối hiệu quả, được bắt đầu từ năm 1956 và

đã cho ra 6 dòng vô tính Những giống cà phê vô tính này với khả năng kháng nấm

Fusarium xylariodes gây bệnh chết héo cây cà phê (CWD) đã giúp phục hồi ngành

cà phê của nước này

Ở Indonesia nguyên nhân chủ yếu để tái canh cây cà phê là do tuyến trùng

Pratylenchus coffeae tấn công và chương trình tái canh tại Indonesia được chính phủ

tài trợ cho ICCRI để sản xuất hàng ngàn cây cà phê giống ghép dòng BP42 và BP

358 trên gốc ghép dòng BP308 cho người nông dân trồng tái canh

Trong khi đó ở Brazil đã ghi nhận có hai loài tuyến trùng chính gây hại trên cà

phê đó là Meloidogyne spp và Pratylenchus spp, (Souza, 2008) Các nhà khoa học đã

khuyến cáo rằng để hạn chế sự lây lan của tuyến trùng gây hại thì chỉ nên trồng càphê trên những diện tích mới, tránh trồng lại trên những diện tích cũ đã nhiễm bệnh

2.4.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam

2.4.2.1 Nghiên cứu yếu tố hạn chế về vật lý

Nhìn chung các nghiên cứu về vật lý đất sau một chu kỳ canh tác cà phê gần

như chưa được đề cập mà chỉ tập trung nghiên cứu về vật lý đất của đất trồng cà phê.Tuy nhiên khi đất bazan bị suy thoái đến mức mất sức sản xuất thì các đặc trưng vật

lý bị biến đổi mạnh theo hướng bất lợi đối với sinh trưởng của cây trồng Đó là hiện

tượng giảm hàm lượng sét tầng mặt, dung trọng cao, độ xốp thấp, xuất hiện chai cứngngay bên dưới tầng A Đất mất kết cấu, sức chứa ẩm và lượng nước hữu hiệu đều

giảm Nhận định này cũng phù hợp với kết quả nghiên cứu của nhiều tác giả khinghiên cứu về tính chất đất bazan trồng cà phê ở Tây Nguyên (Nguyễn Khả Hoà,1995; Nguyễn Văn Toàn, 2004; Nguyễn Công Vinh, 1996)

2.4.2.2 Nghiên cứu yếu tố hạn chế về hóa học

Trong các yếu tố hóa học, yếu tố hạn chế được nhiều nghiên cứu xác định làsuy giảm hữu cơ, theo Lương Đức Loan (1991) đất mới khai hoang từ rừng có

hàm lượng hữu cơ 56%, nhưng sau 45 năm canh tác thì lượng hữu cơ chỉ còn 2 3% Khi hàm lượng hữu cơ trong đất giảm sẽ kéo theo sự thay đổi hàng loạt các

-tính chất lý, hóa học đất theo hướng bất lợi cho sinh trưởng, phát triển và năngsuất của cà phê (Trình Công Tư, 1999)

Sau yếu tố hạn chế về hàm lượng hữu cơ thì lân được coi là yếu tố hạn chế

trong đất trồng cà phê (Lương Đức Loan, 1991; Tôn Nữ Tuấn Nam, 1995)

Nguyễn Tử Siêm (1990) chỉ ra rằng lân dễ tiêu thấp đã trở thành yếu tố hạn chế

đến sinh trưởng và năng suất cà phê trên đất bazan Phủ Quỳ Nhận định nà y cũng

đã được Nguyễn Khả Hoà ( 1995) khẳng định khi nghiên cứu về lân với cây cà phêtrên đất bazan Tây Nguyên

Sự thiếu hụt các nguyên tố trung và vi lượng cũng được một số tác giả nghiêncứu Theo Tôn Nữ Tuấn Nam (1993), phần lớn đất đang trồng cà phê ở TâyNguyên thiếu lưu huỳnh Đất đỏ bazan tuy có hàm lượng lưu huỳnh ca o hơn cácloại đất khác (đạt 300-700 ppm), nhưng không đủ cung cấp cho cà phê Đồng quan

điểm với nhận định trên Trình Công Tư (1999) cũn g khuyến cáo nên sử dụng các

dạng đạm có lưu huỳnh

2.4.2.3 Nghiên cứu yếu tố hạn chế về sinh học trong đất

Cây cà phê có biểu hiện triệu chứng vàng lá, thối rễ là do bị tuyến trùng

Pratylenchus coffeae tấn công và gây hại kết hợp cùng một số loại nấm ký sinh gây bệnh khác như Fusarium solani, Fusarium oxysporum và Rhizoctonia solani (Phan

Quốc Sủng và cs., 2001; Trần Kim Loang, 2002)

Trinh et al (2009) công bố một loài tuyến trùng nội ký sinh di chuyển Radopholus arabocoffeae gây chết hàng loạt vườn cà phê tại huyện Krông Năng,

Đắk Lắk Cũng theo Trinh et al (2009) thông báo về sự phân bố thành phần tuyến

trùng ký sinh gây hại trên cây cà phê ở Việt Nam với ba loài gây hại chính là

Meloidogyne spp., Pratylenchus coffeae và Radopholus arabocoffeae bên cạnh đó còn thêm sự phổ biến của loài Pratylenchus brachyurus và một giống mới Apratylenchus vietnamensis spp.

Trần Kim Loang (1999) trong công trình nghiên cứu bệnh hại rễ cà phê tại

Đắk Lắk cho thấy khi nghiên cứu tác nhân gây bệnh thối rễ tơ thì ngoài sự xuất

hiện của các loài nấm như Fuarium oxysporum, Rhizoctonia bataticola, thì trên các mẫu đều có sự xuất hiện của các loài tuyến trùng Pratylenchus coffeae và Meloidogyne spp Qua các kết quả nghiên cứu, tác giả đã kết luận rằng “Tuyến trùng

là tác nhân đầu tiên của bệnh thối rễ cọc”

2.4.2.4 Nghiên cứu về giải pháp để tái canh cà phê thành công

Bón phân hữu cơ cho cà phê sẽ giúp cải thiện được tính chất vật lý đất (dungtrọng, độ xốp), giúp giảm nhiệt độ đất trong mùa khô và tăng khả năng giữ ẩm tạo

điều kiện thuận lợi cho cà phê sinh trưởng tốt, chống chịu được với sậu bệnh hại

tấn công Bón phân chuồng hoặc tàn dư thực vật (lá, cành cà phê) đã làm cho đất

tơi xốp hơn so với không bón, dung trọng đất giảm, độ xốp đất tăng 11 - 14% (Lê

Hồng Lịch và Lương Đức Loan, 1997)

Chế Thị Đa (2013) đã khuyến cáo: khi tái canh cà phê cần phải áp dụng đồng

bộ các giải pháp kỹ thuật canh tác trước và sau khi tái canh để góp phần tái canhthành công Một số khuyến cáo cụ thể như: (1) Cày rà rễ thật kỹ ngay sau khi nh ổ

bỏ cà phê già cỗi và trước khi tái canh (2) Luân canh với loại cây trồng ngắn ngày

khác hai năm - loại cây trồng thích hợp nhất là cây họ đậu (3) Sử dụng phân hữu

cơ (phân chuồng) để bón lót có hiệu quả rất cao - liều lượng phải đạt 15 - 20

kg/hố (4) Nguồn tuyến trùng ký sinh gây hại thực vật trên nền đất tái canh phải

được khống chế ở mức thấp (≤ 100 con/100g đất) (5) Với nền đất trồng có nguồn

vi sinh vật gây hại rễ cà phê cao (tuyến trùng ký sinh, nấm ký sinh gây bệnh ) cầnphải thực hiện luân canh trong thời gian lâu hơn (3 - 4 năm) với cây họ đậu trướckhi trồng lại

PHẦN 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

- Đánh giá một số điều kiện tự nhiên và thực trạng tái canh cà phê trên đất

bazan tại Gia Lai

- Nghiên cứu một số tính chất vật lý, hóa học và sinh học của đất bazan

trồng tái canh cà phê tại Gia Lai

- Nghiên cứu xác định yếu tố hạn chế của đất bazan trồng tái canh cà phê tại

Gia Lai

- Nghiên cứu thí nghiệm sử dụng biện pháp kỹ thuật đơn lẻ nhằm khắc phục

yếu tố hạn chế trong đất bazan trồng tái canh cà phê

- Xây dựng mô hình áp dụng biện pháp kỹ thuật tổng hợp nhằm khắc phục

yếu tố hạn chế trong tái canh cà phê

- Đề xuất các biện pháp kỹ thuật khắc phục yếu tố hạn chế trong tái canh cà phê 3.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.2.1 Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp

Thu thập các tài liệu, số liệu đã công bố trên các báo cáo khoa học, các tạpchí, các số liệu thống kê có liên quan

3.2.2 Phương pháp chọn điểm (vườn) cà phê để điều tra thu thập số liệu sơ cấp và lấy mẫu đất, mẫu rễ phân tích

3.2.2.1 Phương pháp chọn điểm (vườn) cà phê nghiên cứu và điều tra số liệu

sơ cấp

Tiêu chí để chọn điểm (vườn) cà phê tái canh phục vụ điều tra thu thập số liệu

sơ cấp, lấy mẫu đất, mẫu rễ để phân tích là ở một vùng tập trung, có cùng loại đất đỏbazan, cùng điều kiện về địa hình, cùng điều kiện canh tác theo quy trình và cùng táicanh cà phê năm 2010 Kết quả chọn được 60 vườn tại: Công ty cà phê Ia Sao 1,

Công ty cà phê Ia Sao 2, Công ty cà phê 706 và Công ty TNHH một thành viên IaGrai thuộc huyện Ia Grai, trong đó có 20 vườn tốt, 20 vườn xấu và 20 vườn trungbình (Theo phân loại của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn)

3.2.2.2 Phương pháp điều tra lấy mẫu đất phân tích tính chất vật lý và hoá học

Các vườn cà phê được lựa chọn để lấy mẫu là những vườn cà phê tái canh năm

2010 có cùng điều kiện về địa hình, loại đất (đất bazan), cùng thời điểm trồng tái

canh và cùng quy trình tái canh Mỗi vườn được chọn nghiên cứu lấy tại 5 điểm

(tương đương với 5 cây phát triển tốt hoặc 5 cây bệnh vàng lá, chết) theo TCVN

5297-1995 Điểm lấy mẫu đất là vòng ngoài của tán lá cây cà phê, mỗi điểm lấy 2tầng (tầng 0-20 và tầng > 20-50 cm)

3.2.2.3 Phương pháp lấy mẫu đất, mẫu rễ để phân tích tuyến trùng

Vườn cà phê lấy mẫu đất, mẫu rễ để phân tích tuyến trùng cũng là các vườn lấy

mẫu phân tích tính chất vật lý, hoá học của đất bazan tái canh Tại mỗi vườn nghiêncứu lấy tại 3 điểm (tương đương với 3 cây bệnh vàng lá đại diện cho vườn cà phê táicanh xấu và 3 cây tại vườn cà phê tái canh trung bình Riêng đối với vườn cà phê tốtlấy tại 3 cây sống) Mỗi điểm lấy 2 tầng đất, tầng 1 (0-20 cm và tầng 2 từ > 20-50 cm

kể từ mặt đất, sau đó trộn đều thành một mẫu đại diện Đất và rễ được giữ trong túi

bóng và để thùng mát vận chuyển về phò ng thí nghiệm phân tách Các chỉ số như tỷ

lệ vàng lá, nốt sần, hoại tử rễ, và các chỉ số về cây che bóng, cây che phủ, trồng xencũng được ghi nhận trong quá trình điều tra

3.2.3 Phương pháp phân tích đất

Các mẫu đất được phân tích tính chất vật lý và hóa học theo hướng dẫn cụ thể

tại các TCVN: (1) Thành phần cơ giới đất (3 cấp): TCVN 8567:2010 (2) Dung trọng

đất (D): phương pháp ống trụ kim loại (3) Tỷ trọng (d): phương pháp picnomet (4)

Độ xốp: tính theo công thức P(%) = (1 - D/d) x 100 (5) pHKCl: TCVN 5979:2007 (6) Chất hữu cơ của đất: TCVN 6644:2000 (7) N tổng số: TCVN 6498:1999 (8) P2O5

3.2.4 Phương pháp phân tích tuyến trùng trong đất và rễ

Quá trình phân tích tuyến trùng được thực hiện qua các bước: Tách lọc, cố định,bảo quản, làm tiêu bản, nhân nuôi và phân loại

3.2.5 Phương pháp bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm 1: Sử dụng phân hữu cơ khắc phục yếu tố hạn chế về hữu cơ

Thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối đầy đủ ngẫu nhiên 3 lần lặ p lại, mỗi ô

cơ sở 20 cây, gồm 3 công thức thí nghiệm

CT1: Bón phân chuồng theo khuyến cáo của Quy trình tái canh cà phê năm

2010: 10 tấn phân chuồng/ha;

CT2: Bó phân chuồng với lượng: 20 tấn phân chuồng/ha;

CT3: Bón phân HCVS theo khuyến cáo của Quy trình tái canh cà phê năm

2010: 4 tấn HCVS/ha

Thí nghiệm 2: Sử dụng hóa chất, chế phẩm trừ tuyến trùng, nấm để xử lý đất trồng tái canh cà phê

Thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối đầy đủ ngẫu nhiên 3 lần lặp lại, mỗi ô

cơ sở 20 cây, gồm 5 công thức thí nghiệm

3.2.6 Phương pháp xây dựng mô hình

Mô hình áp dụng biện pháp kỹ thuật tổng hợp khắc phục các yếu tố hạn chế

để tái canh cà phê trên quy mô diện tích 1ha với mục tiêu là xác định hiệu quả của

các biện pháp kỹ thuật tổng hợp ngoài 2 biện pháp đã được xác định là bón phânhữu cơ và sử dụng chế phẩm sinh học

3.2.7 Phương pháp quan trắc, thu thập các chỉ tiêu theo dõi

3.2.7.1 Chỉ tiêu sinh trưởng

Sinh trưởng của cây sau 18 tháng trồng được theo dõi cố định mỗi ô cơ sở 15

cây chọn ngẫu nhiên, bao gồm các chỉ tiêu: Đường kính gốc, cao cây, số cặp cành,dài cành và số đốt/cành

3.5.7.2 Tỷ lệ cây bị vàng lá, cây bị chết (%)

Theo dõi cây chết và cây bị vàng lá do tuy ến trùng và nấm gây ra sau 6, 18,

và 30 tháng trồng Số cây chết trên vườn được cố định để tính qua các đợt Tỷ lệ

cây bị vàng lá do tuyến trùng và nấm (TLVL), cây chết được tính theo công thức :

3.5.7.3 Chỉ tiêu năng suất và chất lượng

Sau 30 tháng trồng tiến hành khảo sát các chỉ tiêu sau : Tỷ lệ tươi/nhân, năngsuất nhân (kg nhân/ha), khối lượng 100 nhân (g) và tỷ lệ hạt trên cỡ sàng 16 (%)

3.2.8 Phương pháp phân tích thành phần chính (PCA)

Xác định xác định yếu tố hạn chế về vật lý, hóa học đất bằng phần mềm

PAST (version 2.17c)

3.2.9 Phương pháp xử lý số liệu

Số liệu được xử lý bằng phần mềm Excel 7.0, SPSS 16, Sas 9.1

3.2.10 Phương pháp tính hiệu quả kinh tế, kỹ thuật

3.2.10.1 Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế = Tổng thu -Tổng chi.

Trong đó:

- Tổng thu = Sản lượng sản phẩm x Giá bán sản phẩm;

- Tổng chi = Tiền công lao động tính bằng giá công việc theo mùa vụ tại địa

phương, tiền mua phân bón, thuốc trừ sâu bệnh, chi phí chế biến

3.2.10.2 Hiệu quả kỹ thuật

Trong đó:

- Nt: Năng suất ở lô áp dụng quy trình mới;

- Nc: Năng suất lô đối chứng (canh tác theo tập quán của nông dân).

PHẦN 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 4.1 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM VỀ TỰ NHIÊN VÀ CANH TÁC CÀ PHÊ TÁI CANH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN TÍNH CHẤT ĐẤT

4.1.1 Đặc điểm tự nhiên

4.1.1.1 Vị trí địa lý

Gia Lai ở phía Bắc vùng Tây Nguyên, có diện tích tự nhiên 15.536,93 km2,nằm trong khoảng tọa độ địa lý từ 12058’40” đến 14037’00” vĩ độ Bắc và từ

107028’04” đến 108054’40” kinh độ Đông (UBND tỉnh Gia Lai, 2013)

4.1.1.2 Đặc điểm địa hình, địa mạo

Gia Lai là một tỉnh cao nguyên miền núi, có độ cao trung bình 800 - 900 m,với đỉnh cao nhất là Konkakinh thuộc huyện Kbang (1.748 m) và nơi thấp nhất làvùng hạ lưu sông Ba (100 m) Địa hình có xu hướng thấp dần từ Bắc xuống Nam,nghiêng từ Đông sang Tây với 3 kiểu địa hình chính là đồi núi, cao nguyên và địahình thung lũng

4.1.1.3 Đặc điểm khí hậu

Tỉnh Gia Lai có khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên với hai mùa rõ rệt:

Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 và kết thúc vào tháng 10 , mùa khô từ tháng 11 đếntháng 4 năm sau Do chi phối của địa hình nên có sự phân hóa lớn về lượng mưa,

tiểu vùng Tây Trường Sơn có lượng mưa trung bình 2.200 - 2.500 mm, tiểu vùng

Đông Trường Sơn 1.200 - 1.750 mm Nhiệt độ trung bình năm là 22,60C - 26,40C

4.1.1.4 Đặc điểm thuỷ văn

Tỉnh Gia Lai có hai hệ thống sông chính là hệ thống sông Ba và hệ thốngsông Sê San, ngoài ra còn có các phụ lưu của sông Sêrêpok

Bên cạnh hệ thống sông suối, trên địa bàn tỉnh còn có rất nhiều hồ nước tựnhiên và nhân tạo như:

- Hồ thủy lợi: Ayun Hạ, Biển Hồ, Ia Hrung, Ia Năng,…

- Hồ thủy điện: Ya Ly, Ry Ninh, …

4.1.1.5 Đặc điểm đất nâu đỏ phát triển trên đá bazan

Tại Gia Lai đất nâu đỏ phát triển trên sản phẩm phong hóa của đá bazan códiện tích 273.847 ha Đây là loại đất có địa hình tương đối bằng phẳng, tầng đất

dày, tơi xốp Đây là loại đất rất thích hợp với trồng cà phê

Đất có phản ứng chua hầu như toàn phẫu diện; pHKCl đạt giá trị chua (pHKCl:3,7-5,2) Đất có hàm lượng hữu cơ trung bình ở tầng mặt (OM %: 2,0-4,0) giảm dần

theo độ sâu của phẫu diện Tương ứng, đạm tổng số đạt khá (N%: 0,134-0,196) Lân

tổng số dao động từ khá đến giàu (P2O5 %: >0,1), nhưng lân dễ tiêu ở mức nghèo

(P2O5dễ tiêu: 1,33-2,81 ppm) Ca++, Mg++, K+trao đổi trong đất và tổng bazơ trao đổitrong đất đều rất thấp (Ca++: 1,0 me/100g đất, Mg++: 0,2-0,6 me/100g đất, K+: 0,04-

0,06 me/100g đất, CEC: 6,37-11,76 me/100g đất)

4.1.2 Thực trạng áp dụng các biện pháp canh tác trong tái canh cà phê tại Gia Lai

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng việc tái canh cà phê không thành công là do ngườitrồng cà phê đã không áp dụng đúng các biện pháp kỹ thuật trong tái canh Để tìmhiểu vấn đề này nghiên cứu đã tiến hành điều tra 60 vườn cây cà phê về:

- Chuẩn bị đất trồng tái canh.

- Nguồn gốc và loại giống

- Tình hình trồng cây che bóng và trồng xen trong vườn cà phê tái canh.

- Tình hình sử dụng phân bón cho cà phê tái canh.

- Tưới nước.

- Phòng trừ bệnh hại.

Kết quả cho thấy các hộ trồng cà phê đã không tuân thủ quy trình kỹ thuật táicanh từ khâu chuẩn bị đất trồng đến sử dụng giống Đặc biệt sử dụng phân bón khôngcân đối và có xu hướng lạm dụng phân khoáng, bón đạm với liều lượng cao và rất ítdùng phân hữu cơ Đây cũng là một nguyên nhân dẫn đến tái canh không thành công