lượng hóa mức chi trả dịch vụ môi trường rừng vườn quốc gia ba vì bằng phương pháp định giá ngẫu nhiên

Các tác nhân th tr ng này có th là ng i s... Thông th ng, khách hàng thông qua giá th tr ng MP đ thanh toán các hàng hoá, d ch v mà h tiêu dùng.

Tr c tiên, tác gi xin bày t lòng bi t n đ n Ban giám hi u Tr ng i h c

Th y L i, Phòng đào t o Sau đ i h c, Khoa Kinh t và Qu n lý, B môn Qu n lý xây d ng đã giúp đ , t o m i đi u ki n giúp đ tác gi h c t p, nghiên c u và hoàn thành lu n v n

c bi t tác gi xin đ c bày t lòng bi t n sâu s c t i cô giáo h ng d n khoa h c PGS.TS Ngô Th Thanh Vân đã t n tình h ng d n, ch b o và cung c p các thông tin khoa h c c n thi t trong quá trình th c hi n lu n v n Tác gi xin trân

tr ng c m n các th y giáo, cô giáo Khoa Kinh t và qu n lý - Tr ng i h c

Th y l i, đã gi ng d y t o đi u ki n giúp đ tác gi trong su t quá trình th c hi n

lu n v n

Tác gi xin chân thành c m n các cán b V n Qu c gia Ba Vì đã nhi t tình giúp đ trong quá trình đi u tra th c t t i V n đ hoàn thành lu n v n này

Cu i cùng, tác gi c ng xin bày t lòng bi t n t i gia đình, ng i thân và b n

bè đã luôn ng h , đ ng viên và giúp đ tác gi trong su t quá trình h c t p và hoàn thành lu n v n t t nghi p

Xin trân tr ng c m n!

Hà N i, Ngày 5 tháng 11 n m 2015

TÁC GI LU N V N

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a b n thân tôi Các k t qu nghiên c u và các k t lu n trong lu n án này là trung th c và không sao chép t b t

k m t ngu n nào và d i b t k hình th c nào Vi c tham kh o các ngu n tài li u

đã đ c th c hi n trích d n và ghi ngu n tài li u tham kh o đúng quy đ nh

Hà N i, Ngày 5 tháng 11 n m 2015

TÁC GI LU N V N

HOÀNG TH H NG H NH

L I CAM OAN

DANH M C B NG BI U

DANH M C HÌNH V

DANH M C T VI T T T

M U

CH NG 1 T NG QUAN V D CH V MÔI TR NG R NG VÀ M C CHI TR D CH V MÔI TR NG R NG 1

1.1 D ch v môi tr ng r ng và giá tr d ch v môi tr ng r ng 1

1.1.1 Khái ni m v d ch v môi tr ng r ng 1

1.1.2 Giá tr môi tr ng r ng và d ch v môi tr ng r ng 1

1.2 nh giá tài nguyên môi tr ng và ph ng pháp đ nh giá tài nguyên môi tr ng 7

1.2.1 T ng giá tr kinh t tài nguyên môi tr ng 7

1.2.3 Các ph ng pháp đ nh giá tài nguyên môi tr ng 12

1.3 Chi tr d ch v môi tr ng r ng 17

1.3.1 M c s n lòng chi tr 17

1.3.2 Khái ni m và đ i t ng tham gia chi tr d ch v môi tr ng r ng 18

1.3.3 N i dung chi tr d ch v môi tr ng r ng 19

1.4 T ng quan v chi tr d ch v môi tr ng r ng t i Vi t Nam 21

1.4.1 Các v n b n quy đ nh v chi tr d ch v môi tr ng r ng t i Vi t Nam 21

1.4.2 Các công trình đã công b có liên quan đ n đ tài 21

1.5 Các bài h c kinh nghi m v chi tr d ch v môi tr ng r ng 23

1.5.1 Các bài h c kinh nghi m v chi tr d ch v môi tr ng r ng trên Th gi i 23

1.5.2 Các bài h c kinh nghi m v chi tr d ch v môi tr ng r ng t i Vi t Nam 26

K t lu n ch ng 1 28

CH NG 2 TH C TR NG CÔNG TÁC CHI TR D CH V MÔI TR NG R NG V N QU C GIA BA VÌ 29

2.1.2 i u ki n kinh t - xã h i 33

2.1.3 Giá tr tài nguyên và môi tr ng t i V n Qu c gia Ba Vì 37

2.2 Tình hình d ch v môi tr ng và chi tr d ch v môi tr ng r ng t i V n Qu c gia Ba Vì 41

2.2.1 Nhi m v chính và tình hình t ch c qu n lý 41

2.2.2 Ti m n ng c a d ch v môi tr ng r ng 42

2.2.3 Th c tr ng chi tr d ch v môi tr ng r ng t i VQG BV 44

2.3 Th c tr ng l ng hóa m c chi tr d ch v môi tr ng r ng 45

2.3.1 Tình hình chung v c l ng chi tr d ch v môi tr ng r ng t i Vi t Nam 45 2.3.2 Th c tr ng l ng hóa m c chi tr d ch v môi tr ng r ng V n Qu c gia Ba Vì 47

2.4 Các k t qu đ t đ c và nh ng t n t i 49

2.4.1 Các k t qu đ t đ c 49

2.4.2 Nh ng t n t i và nguyên nhân 49

K t lu n ch ng 2 51

CH NG 3 ÁP D NG PH NG PHÁP NH GIÁ NG U NHIÊN L NG HÓA M C CHI TR D CH V MÔI TR NG R NG V N QU C GIA BA VÌ 52

3.1 Nh n di n giá tr kinh t c a V n Qu c gia Ba Vì 52

3.1.1 Giá tr s d ng 52

3.1.2 Giá tr s d ng tr c ti p 52

3.1.3 Giá tr s d ng gián ti p 56

3.1.4 Giá tr phi s d ng 58

3.2 L ng giá m c b ng lòng chi tr cho d ch v môi tr ng r ng V n Qu c gia Ba Vì b ng ph ng pháp CVM 67

3.2.1 Xây d ng b ng câu h i và đi u tra thu th p thông tin 67

3.2.2 Phân tích k t qu đi u tra 71

3.3.1 Nghiên c u m c chi tr và xây d ng c ch chi tr d ch v môi tr ng r ng 91

3.3.2 H tr môi tr ng th c thi chính sách thu n l i 92

3.3.3 T ng c ng nh n th c v d ch v môi tr ng r ng 93

K t lu n ch ng 3 94

K T LU N VÀ KI N NGH 95

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 97

PH L C 1

PH L C 2

PH L C 3

Hình 1.1 Các thành ph n giá tr c a tài nguyên môi tr ng 9

Hình 1.2 M c s n lòng chi tr và th ng d tiêu dùng 11

Hình 1.3 M t s ph ng pháp đ nh giá tài nguyên 12

Hình 1.4 Trình t các b c ti n hành áp d ng ph ng pháp đ nh giá ng u nhiên 16

Hình 2.1 Mô hình t ch c V n Qu c gia Ba Vì 42

Hình 3.1 S con c a khách du lch đã có gia đình 73

Hình 3.2 Tu i c a khách du l ch 74

Hình 3.3 Trình đ h c v n c a khách du l ch 74

Hình 3.4 Thu nh p c a khách du l ch 76

Hình 3.5 M c s n lòng chi tr c a khách du l ch 79

Hình 3.6 P-P plot v tính phân ph i chu n c a bi n ph thu c WTP 85

B ng 2.1 K t qu ho t đ ng du l ch c a V n qu c gia Ba Vì 43

B ng 3.1 Tình hình s d ng đ t r ng theo các phân khu t i VQG BV 53

B ng 3.2 K t qu nghiên c u đ ng v t r ng VQG BV 59

B ng 3.3 M c đích c a khách du l ch khi t i VQG BV 71

B ng 3.4 S l n t i V n Qu c gia Ba Vì c a khách du l ch 72

B ng 3.5 S ngày l u trú c a khách du l ch t i VQG BV 72

B ng 3.6 Gi i tính, tình tr ng hôn nhân 73

B ng 3.7 Ngh nghi p và thu nh p c a khách du l ch 76

B ng 3.8 L i ích t d ch v môi tr ng r ng t i VQG BV 77

B ng 3.9 M c s n lòng chi tr c a khách du l ch 78

B ng 3.10 Ho t đ ng c th c a qu gi đ nh đ b o t n ngu n tài nguyên t i VQG BV 80

B ng 3.11 Hình th c chi tr 81

B ng 3.12 Lý do khách du l ch không đ ng ý s n lòng chi tr cho d ch v môi tr ng r ng t i VQG BV 82

B ng 3.13 c l ng mô hình h i quy WTP theo sáu bi n: inc, edu, g, a, nc, j b ng ph n m m SPSS 22 85

TT T VI T

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

Các h sinh thái t nhiên đóng m t vai trò r t quan tr ng đ i v i s s ng và

t n t i c a con ng i, đ c bi t là h sinh thái r ng R ng không ch cung c p nguyên v t li u nh g , c i cho m t s ngành s n xu t mà còn giúp duy trì và b o

v môi tr ng s ng, đóng góp vào s phát tri n b n v ng c a m i Qu c gia trên th

gi i Ý th c đ c giá tr nhi u m t c a r ng, vai trò c a đa d ng sinh h c trong

cu c s ng nên nhi u n c trong đó có Vi t Nam đã thành l p các V n Qu c gia (VQG) đ b o t n các giá tr c a r ng VQG đ c thành l p v i ch c n ng là đ

b o t n tài nguyên, m u chu n h sinh thái r ng c a Qu c gia, b o v ngu n gen sinh v t r ng, nghiên c u khoa h c, b o v di tích l ch s , danh lam th ng c nh,

ph c v ngh ng i, du l ch ây là nh ng ho t đ ng công ích nên v nguyên t c,

nh ng khu r ng này đ c ngân sách Nhà n c c p kinh phí và đ c giao cho các t

ch c Nhà n c (Ban qu n lý r ng) tr c ti p qu n lý Th c t hi n nay, ngu n kinh phí t ngân sách h n h p làm nh h ng đ n công tác b o v và phát tri n r ng t i các VQG, đ c bi t là t n d ng các ti m n ng c a VQG đ phát tri n kinh t , t ng ngu n thu t r ng, huy đ ng các ngu n l c c a xã h i Trong nh ng th p k g n đây, khai thác các l i ích t các VQG, đ c bi t là giá tr s d ng gián ti p c a r ng (giá tr d ch v môi tr ng r ng) đang ngày càng gia t ng

V n Qu c gia Ba Vì (VQG BV) đ c thành l p t n m 1991 v i nhi m v chính là duy trì, b o v và qu n lý các ngu n tài nguyên có t i đây Nh ng ngu n tài nguyên này không ch có giá tr v b o v môi tr ng sinh thái mà còn có giá tr kinh t , v n hóa, khoa h c và du l ch Trong khi trên th gi i, vai trò quan tr ng c a môi tr ng sinh thái trong cu c s ng con ng i ngày càng đ c kh ng đ nh thì vi c

b o v và duy trì VQG BV càng có ý ngh a nhi u m t M c dù VQG BV đã và đang

ra s c b o t n môi tr ng r ng trong v n v i nhi u bi n pháp qu n lý khác nhau

nh ng tình tr ng ng i dân lén lút vào r ng khai thác tr m lâm, đ c s n v n di n ra

M t trong nh ng nguyên nhân chính là nh ng giá tr c a VQG BV m i ch đ c

ng i dân nh n th c thông qua các giá tr v lâm s n, đ c s n, du l ch và gi i trí

Các giá tr b o t n và giá tr không s d ng khác c a VQG BV v n ch a đ c quan tâm m t cách đ y đ

Trong nhi u n m qua, Chính ph Vi t Nam đã có nhi u n l c trong t ch c

và hành đ ng b o v và phát tri n r ng; ban hành h th ng pháp lu t, nhi u ch

tr ng, chính sách và ngu n kinh phí l n nh m b o v và phát tri n tài nguyên

r ng Trong đó, đã th c hi n thí đi m chi tr d ch v môi tr ng r ng theo Quy t

đ nh s 380/Q -TTg ngày 10 tháng 04 n m 2008 c a th t ng chính ph và m i đây Chính ph đã có ngh đ nh s 99/2010/N -CP ngày 24 tháng 09 n m 2010 v chính sách chi tr d ch v môi tr ng r ng ó là công c kinh t , s d ng đ

nh ng ng i đ c h ng l i t các d ch v môi tr ng r ng chi tr cho nh ng

ng i duy trì, b o v và phát tri n h sinh thái đó

V i mong mu n m i ng i đ u có ngh a v đóng góp cho d ch v môi tr ng

r ng, nâng cao ý th c t t c m i ng i, đ nâng cao m c s ng c ng nh ý th c c a

ng i tr ng r ng, đ t t c m i ng i có cu c s ng kh e m nh h n, tác gi t p

trung đi sâu vào nghiên c u đ tài: “ L ng hóa m c chi tr d ch v môi tr ng

r ng V n Qu c gia Ba Vì b ng ph ng pháp đ nh giá ng u nhiên” v i mong

mu n đóng góp nh ng ki n th c đã đ c h c t p, nghiên c u trong vi c b o t n

d ch v môi tr ng r ng t i VQG BV

2 M c đích nghiên c u c a đ tài

L ng hóa m c chi tr d ch v môi tr ng (WTP) c a khách du l ch t i V n

Qu c gia Ba Vì cho d ch v môi tr ng r ng t i đây b ng ph ng pháp đ nh giá

b Ph m vi nghiên c u

- Ph m vi th i gian: Phi u đi u tra đ c thu th p b ng cách ph ng v n tr c

ti p khách du l ch t i V n trong th i gian t tháng 5/2015 đ n tháng 8/2015

- Ph m vi nghiên c u v n i dung và không gian: Nghiên c u t p trung ch

y u vào vi c l ng hóa m c chi tr c a khách du l ch n i đ a cho d ch v môi

tr ng r ng t i VQG BV

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u

a Cách ti p c n c a đ tài

Cách ti p c n trong tri n khai các n i dung nghiên c u c a đ tài là ti n hành

ph ng v n tr c ti p khách du l ch t i VQG BV đ thu th p các thông tin liên quan

đ n m c đích nghiên c u và k th a t i đa các t li u, tài li u, k t qu nghiên c u

hi n có, đ c bi t là thông tin liên quan đ n l ng hóa m c chi tr d ch v môi

tr ng r ng

K th a, đúc rút, h c h i kinh nghi m trong và ngoài n c các k t qu nghiên

c u đã có trên c s ch n l c và đi u ch nh phù h p Các công trình nghiên c u

hi n đã và đang th c hi n các c quan, đ n v bao g m c nh ng s li u c b n v tài nguyên, môi tr ng và các trong đ tài

tài đã ti n hành thu th p các s li u, tài li u có liên quan đ n chi tr d ch v môi tr ng r ng giai đo n t n m 2004 đ n n m 2014, bao g m:

- Các v n b n, ngh đ nh, thông t , h ng d n v chính sách chi tr d ch v môi tr ng r ng

- S li u, tài li u v đi u ki n t nhiên: v trí đ a lý, khí h u, giá tr tài nguyên môi tr ng c a V n Qu c gia

- S li u th ng kê v tình hình kinh t -xã h i c a ng i dân xung quanh vùng

c các k t qu nghiên c u đã có trên c s ch n l c và đi u ch nh cho phù h p là r t

c n thi t

- Ph ng pháp phân tích, đánh giá, t ng h p thông tin, d li u: S d ng các

ph n m m Word, Excel đ t ng h p các s li u đã thu th p đ c và c l ng m c chi tr trung bình c a du khách S d ng ph n m m Matlab và SPSS22 đ phân tích

nh h ng c a các y u t đ n m c chi tr c a h đ t đó đ a ra bàn lu n và đ

xu t

CH NG 1 T NG QUAN V D CH V MÔI TR NG R NG VÀ M C

CHI TR D CH V MÔI TR NG R NG 1.1 D ch v môi tr ng r ng và giá tr d ch v môi tr ng r ng

4 B o v c nh quan t nhiên và b o t n đa d ng sinh h c c a các h sinh thái

r ng ph c v cho d ch v du l ch;

5 D ch v cung ng bãi đ , ngu n th c n và con gi ng t nhiên, s d ng ngu n n c t r ng cho nuôi tr ng thu s n

1.1.2 Giá tr môi tr ng r ng và d ch v môi tr ng r ng

Theo nghiên c u v l ng giá giá tr môi tr ng và d ch v môi tr ng r ng

c a tác gi V T n Ph ng (2006), giá tr môi tr ng r ng và d ch v môi tr ng

r ng bao g m 5 giá tr chính sau đây:

1.1.2.1 Giá tr phòng h đ u ngu n

Nhi u nghiên c u đã kh ng vai trò to l n c a r ng trong vi c phòng h đ u ngu n Các ch c n ng này bao g m: gi đ t - và do đó ki m soát xói mòn và quá trình l ng đ ng bùn cát; đi u ti t dòng ch y h n ch l l t, cung c p ngu n n c,

ki m soát ch t l ng n c, Vi c m t đi l p r ng che ph có th d n đ n h u qu nghiêm tr ng n u di n ra vi c khai thác g b a bãi ho c s d ng đ t không h p lý (Hamilton và King, 1983)

Chúng ta ph i tr giá đ t cho vi c suy gi m các vùng đ u ngu n do phá r ng

và s d ng đ t không h p lý Ngày nay, m t ph n n m dân s th gi i b thi u n c

s ch đ u ng và m t n a dân s th gi i thi u n c cho các nhu c u v sinh (RUPES, 2004)

Vi c tàn phá r ng đ u ngu n đã góp ph n làm t ng các th m h a t nhiên gây

nh h ng l n đ n đ i s ng và s n xu t Ch ng h n nh l l t hàng n m làm hàng ngàn ng i b thi t m ng, hàng v n gia đình m t nhà c a Thi t h i v tài s n tr giá hàng t đôla S b i l ng t i các h ch a th y đi n làm gi m tu i th c a h ch a

và t ng thêm chi phí trong vi c s n xu t đi n n ng Ô nhi m ngu n n c đe d a

cu c s ng c a các loài cá, đ ng và th c v t trong h sinh thái n c v n r t nh y

c m, đ ng th i đe d a c ch t l ng n c mà con ng i s d ng cho sinh ho t hàng ngày

Nh v y có th th y hai ch c n ng quan tr ng c a r ng trong vi c duy trì kh

n ng phòng h c a các vùng đ u ngu n là:

Th nh t r ng h n ch xói mòn đ t và b i l ng Xói mòn đ t là m t v n đ

nghiêm tr ng đ i v i s n xu t nông, lâm nghi p nhi u vùng nhi t đ i và á nhi t

đ i và là m t trong nh ng nguyên nhân chính gây thoái hoá đ t và sa m c hóa

R ng b tàn phá d n đ n b m t đ t đai ch u nh h ng tr c ti p c a n c m a, dòng ch y b m t và là nguyên nhân c b n làm cho xói mòn đ t t ng nhanh

Th hai r ng đi u ti t dòng ch y h n ch l l t, cung c p ngu n n c R ng

và ngu n n c không th tách r i nhau R ng và n c xu t hi n đ ng th i, và

th ng xuyên có tác đ ng qua l i Các loài cây đ u s d ng n c cho đ n khi nó b

ch t h S xu t hi n c a th c v t là ch th cho s s n có c a ngu n n c Vì v y, trong vùng nhi t đ i l p th m th c v t s phát tri n t t t i nh ng n i có ngu n

n c d i dào Ngu n n c d d t sau khi đ c th c v t s d ng s th m xu ng đ t

r ng, tham gia vào m c n c ng m và b sung vào dòng ch y sông su i tr m t

l ng n c nh b c h i v t lý và thoát kh i đ t r ng ho c đóng thành b ng Ngu n

n c nh ra t r ng và đ t r ng th ng mang l i l i ích to l n đ i v i đ i s ng và sinh ho t c a con ng i

L ng giá giá tr c a r ng trong phòng h đ u ngu n c ng đã đ c nghiên

c u Giá tr c a r ng trong h n ch xói mòn là r t đáng k Xói mòn đ t n i phát

r ng làm r y cao g p 10 l n nh ng khu v c có r ng t nhiên Song song v i quá trình xói mòn là s tích t ch t l ng đ ng t i các vùng lòng ch o gây ra thi t h i cho các công trình thu l i (Cruz et al, 1988) và các h nhân t o (Mahmood, 1987) Trong khi đó, n u đ c r ng b o v , l i ích v ch ng xói mòn, r a trôi, ki m soát dòng ch y mang l i l i ích r t to l n(Cruz et al, 1988)

Rõ ràng là r ng đóng vai trò c c k quan tr ng trong phòng h đ u ngu n mà

nh đó h n ch đ c xói mòn đ t và l l t, quá trình b i l ng và đ ng th i đ m b o ngu n n c s ch d i dào ph c v cho sinh ho t, t i tiêu s n xu t nông nghi p và làm thu đi n

1.1.2.2 Giá tr b o t n a d ng sinh h c

R ng đ c coi là sinh c nh c c k quan tr ng xét v m t đa d ng sinh h c mà chúng s h u L y s l ng loài làm ví d minh ch ng cho tính đa d ng sinh h c

T ng s sinh v t đ c mô t và phát hi n lên đ n kho ng 1,75 tri u loài và ng i ta

ph ng đoán r ng con s này ch chi m 13% s l ng th c t Có ngh a là s loài

th c t có th là 13,6 tri u (Hawksworth và Kalin-Arroyo, 1995; Stork, 1999) Bao nhiêu trong t ng s này trú ng các cánh r ng trên th gi i v n là đi u ch a đ c

bi t đ n

Wilson (1992) cho r ng có l m t n a trong s các loài đ c bi t đ n s ng

r ng nhi t đ i và còn r t nhi u loài s ti p t c đ c khám phá các khu r ng nhi t

đ i

M t r ng, đ c bi t là r ng nhi t đ i - môi tr ng s ng quan tr ng c a đa d ng sinh h c, đ ng ngh a v i vi c m t đi tính đa d ng sinh h c c a nhân lo i Theo

th ng kê c a T ch c Nông L ng th gi i (FAO), c tính kho ng 24% các loài

đ ng v t có vú trên trái đ t và kho ng 12% các loài chim đang đ ng tr c nguy c tuy t ch ng Nguyên nhân chính d n đ n s tuy t ch ng c a các loài v t k trên là chúng b m t đi môi tr ng s ng quen thu c, mà ch y u là các h sinh thái r ng Theo Vi n Tài nguyên th gi i vi c ch t phá r ng nhi t đ i c tính s làm m t đi 5

- 15% các loài sinh v t trên trái đ t trong kho ng th i gian t n m 1990 đ n n m

2020

ánh giá giá tr b o t n đa d ng sinh h c đã đ c m t s qu c gia quan tâm

th c hi n Các nghiên c u đ u kh ng đ nh giá tr to l n c a đa d ng sinh h c trong các h sinh thái r ng nhi t đ i

Vi t Nam là m t trong các qu c gia có tính đa d ng sinh h c cao nh t th gi i,

đ c công nh n là m t qu c gia u tiên cao cho b o t n toàn c u Các h sinh thái

c a Vi t Nam giàu có và đa d ng v i nhi u ki u r ng, đ m l y, sông su i, cùng

t o nên môi tr ng s ng cho kho ng 10% t ng s loài chim và thú trên toàn c u Nhi u loài đ ng, th c v t đ c đáo c a Vi t Nam không có n i nào khác trên th

gi i, đã khi n cho Vi t Nam tr thành n i t t nh t - trong m t s tr ng h p là n i duy nh t - đ b o t n các loài đó

M c dù ch a có con s chính th c đánh giá giá tr đa d ng sinh h c c a Vi t Nam, nh ng không th ph nh n giá tr to l n và t m quan tr ng c a b o t n đa

d ng sinh h c Do v y, đ u t cho b o t n đa d ng sinh h c t Chính ph và các nhà tài tr qu c t có xu h ng t ng nhanh trong nh ng n m g n đây

1.1.2.3 Giá tr c đ nh, h p th các bon và đi u hòa khí h u

a s các nhà khoa h c môi tr ng cho r ng vi c gia t ng các khí nhà kính gây ra hi n t ng nóng lên toàn c u, có th s làm nhi t đ trái đ t t ng thêm nhanh chóng t 1 đ n 5 đ C Hi n t ng này có th d n đ n vi c tan b ng, t đó s gây ra

nh ng thay đ i đ i v i các h sinh thái dãy Himalaya, dãy Andes, và các vùng đ t

th p h n ch u nh h ng c a các dãy núi này B ng tan hai đ u c c c a trái đ t s làm dâng m c n c bi n và làm ng p các vùng đ t th p ven bi n nh phía Nam c a Bangladesh, đ ng b ng sông Mê kông Vi t Nam và m t ph n l n di n tích các bang Florida và Louisiana c a M Nhi u hòn đ o trên bi n Thái Bình D ng s

bi n m t trên b n đ th gi i Nh ng tác đ ng khác c a hi n t ng thay đ i khí h u toàn c u là khí h u ngày càng tr nên kh c nghi t, xói mòn b bi n, gia t ng quá trình m n hóa và m t đi nh ng r m san hô

Vi c đ t cháy các ngu n n ngl ng hóa th ch nh x ng, d u điêzel và than đá trong công nghi p và giao thông đã t o ra kho ng 65% khí nhà kính Trên toàn c u,

ngành nông nghi p, tính c vi c đ t n ng trong canh tác du canh, c ng t o ra kho ng 20% khí nhà kính T ng s khí cácbon th i ra c a th gi i là kho ng 1,1

t n/ng i-n m Con s này là cao, nh ng l ng khí th i ra t các n c phát tri n là 3,1 t n/ha, và riêng M là 5,6 t n/ha

Nh m h n ch phát th i và s bi n đ i khí h u toàn c u, Ngh đ nh th Kyoto

đ c 180 qu c gia ký k t n m 1997, đ t đ c cam k t c a 38 n c công nghi p phát tri n trong vi c c t gi m phát th i khí nhà kính vào n m 2012 xu ng m c 5,2%, th p h n so v i m c phát th i n m 1990

Th c v t s ng mà ch y u là các h sinh thái r ng gi l i và tích tr , hay h p

th cácbon trong khí quy n Vì th s t n t i c a th c v t có vai trò đáng k trong

vi c ch ng l i hi n t ng m lên toàn c u S phân h y ho c đ t các v t ch t h u

c s tr l i cácbon vào khí quy n

Nhi u nghiên c u đã xác đ nh l ng các bon và các bon h p th nhi u lo i

r ng khác nhau Brown và Pearce (1994) có đ a ra các s li u đánh giá l ng carbon và t l th t thoát đ i v i r ng nhi t đ i M t khu r ng nguyên sinh có th

h p thu đ c 280 t n carbon/ha và s gi i phóng 200 t n carbon n u b chuy n thành du canh du c và s gi i phóng nhi u h n m t chút n u đ c chuy n thành

đ ng c hay đ t nông nghi p R ng tr ng có th h p th kho ng 115 t n carbon và con s này s gi m t 1/3 đ n 1/4 khi r ng b chuy n đ i sang canh tác nông nghi p

V i s ra đ i c a Ngh đ nh th Kyoto, vai trò c a r ng trong gi m phát th i khí nhà kính và s nóng lên toàn c u đã đ c kh ng đ nh Giá tr này c a r ng đã

ph n nào đ c c tính Giá tr h p th CO2 c a các khu r ng t nhiên nhi t đ i thì kho ng t 500 - 2.000 USD/ha và giá tr này v i r ng ôn đ i đ c c tính m c

t 100 - 300 USD (Zhang, 2000) Giá kinh t v giá tr h p th CO2 r ng Amazon

đ c c tính là 1.625USD/ha/n m, trong đó r ng nguyên sinh là 4.000 - 4.400 USD/ha/n m, r ng th sinh là 1.000 - 3.000 USD/ha/n m và r ng th a là 600 - 1.000 USD/ha/n m (Camille Bann và Bruce Aylward, 1994)

1.1.2.4 Giá tr du l ch và gi i trí/v đ p c nh quan

Du l ch sinh thái đang ngày càng phát tri n và là bi n pháp s d ng r ng nhi t

đ i không c n khai thác nh ng l i đem l i giá tr kinh t cao và đ y ti m n ng Tuy nhiên c n l u ý r ng đi m c t lõi là ng i đ c h ng l i ph i là ngu i s ng trong khu r ng hay ng i s d ng r ng; ngu n thu t du l ch th ng r i vào túi các nhà

t ch c du l ch, nh ng ng i không s ng trong hay s ng g n khu v c r ng và th m chí có th không ph i là ng i b n x ; b n thân du l ch c ng ph i “b n v ng”, ph i

gi i h n l ng khách t i đa có th vào khu r ng V nguyên t c, b t k khu r ng nào có th t i đ c b ng đ ng b hay đ ng sông đ u có giá tr du l ch

Các nghiên c u v giá tr c nh quan du l ch c a các khu v c có r ng nhi t đ i

đã đ c ti n hành M t s khu v c du l ch sinh thái thu hút m t l ng l n khách du

l ch và do đó có giá tr kinh t tính trên m i hecta r t cao Tuy nhiên khó có th đ a

ra m t con s giá tr tiêu bi u b i giá tr thay đ i theo khu v c và tu thu c vào

nhau, t ý th c v giá tr đích th c c a r ng t i giá tr v tinh th n, tôn giáo, quy n

c a nh ng sinh v t s ng khác, v.v ây đ c g i là giá tr t n t i

Trên th c t , r t khó phân bi t các đ ng c k c khi áp d ng ph ng pháp

u tiên đ nh tr c nh đánh giá ng u nhiên Carson (1998) cho r ng các bi n pháp đánh giá ng u nhiên - khi các câu tr l i cho kh n ng chi tr đ c g i ý c th trong b n câu h i - có liên quan tr c ti p đ n vi c đ nh giá r ng nhi t đ i, trong khi các nhà nghiên c u khác nh Rolfe et al (2000) l i cho r ng các k thu t thi t k

l a ch n có th th hi n đ c các đ c tính đáng giá c a r ng nhi t đ i Các giá tr này có th đ c th hi n thông qua các c ch nh chuy n n , vi n tr chính th c, tài tr cho các c quan b o t n và c ch đ nh giá

1.2 nh giá tài nguyên môi tr ng và ph ng pháp đ nh giá tài nguyên môi

tr ng

Trong n n kinh t th tr ng, ti n t là ph ng ti n chính trong l u thông hàng hóa Tuy nhiên, không ph i t t c các lo i hàng hóa đ u có th đ c ti n t hóa m t cách d dàng Hàng hóa th tr ng là nh ng hàng hóa có th đo đ m đ c và đ nh giá đ c Nh ng hàng hóa môi tr ng, hay nói chính xác h n là hàng hóa ch t

l ng môi tr ng, l i không th hay khó có th đo đ m đ c và không d dàng đ

đ nh giá Do v y, đ i v i hàng hóa môi tr ng, th t b i th tr ng th ng x y ra do

nh ng hàng hóa này ch a đ c đ nh giá ho c đ nh giá không phù h p

Vì th , đ ho ch đ nh chính sách trong phân b và s d ng tài nguyên m t cách hi u qu , đ nh giá tài nguyên có vai trò r t quan tr ng Trong ph m vi c a đ tài nghiên c u này, nh ng ph m trù kinh t ch y u liên quan đ n đ nh giá tài nguyên đ c đ a ra là t ng giá tr kinh t (Total Economic Value “ TEV) c a tài nguyên, th ng d tiêu dùng (Consumer Surplus - CS) và m c s n lòng chi tr (Willingness To Pay - WTP)

1.2.1 T ng giá tr kinh t tài nguyên môi tr ng

Trong lý thuy t kinh t , t ng giá tr kinh t c a m t ngu n tài nguyên (TEV) là

t ng c a các giá tr s d ng (Use Values - UV) và các giá tr không s d ng use Values - NUV) c a ngu n tài nguyên đó, c th :

(Non-T E V = U V + N U V ( 1 )

trong đó

TEV: t ng giá tr kinh t

UV: giá tr s d ng

NUV: giá tr không s d ng

Giá tr s d ng là nh ng l i ích thu đ c t vi c s d ng ngu n tài nguyên trên th c t Ho c c ng có th hi u giá tr s d ng là giá tr mà các cá nhân g n v i

vi c tiêu dùng m t cách tr c ti p hay gián ti p các d ch v do ngu n tài nguyên cung c p (Kopp và Smith 1993: 340) Ví d , con ng i có th thu đ c l i ích t

g làm c i đ t, dùng c làm thu c, đi d o trong r ng, ng m nhìn các loài đ ng v t

ho c chiêm ng ng các c nh đ p

Giá tr không s d ng là thành ph n giá tr c a m t ngu n tà nguyên thu đ c không ph i do vi c tiêu dùng m t cách tr c ti p hay gián ti p các d ch v do ngu n tài nguyên cung c p (Kopp và Smith 1993: 341) Ho c c ng có th hi u thành ph n giá tr thu đ c t nh ng ng i không s d ng ngu n tài nguyên là giá tr không s

d ng (Freeman III 1993) Ví d , m t cá nhân có th hoàn toàn c m th y hài lòng khi bi t VQG Cúc Ph ng c a Vi t Nam t n t i, m c dù ch a t i đó bao gi , và có

th ch c ch n ng i đó s không đ n Cúc Ph ng trong t ng lai

Munasinghe (1992) c th hóa giá tr s d ng c a m t ngu n tài nguyên thành

giá tr s d ng tr c ti p (Direct Use Value - DUV), giá tr s d ng gián ti p (Indirect Use Value - IUV), giá tr l a ch n (Option Value - OV); và giá tr không

s d ng thành giá tr đ l i (Bequest Value - BV), giá tr t n t i (Existence Value –

EV)

Giá tr l a ch n xu t hi n khi m t cá nhân không ch c ch n r ng ng i này có nhu c u s d ng ngu n tài nguyên trong t ng la hay không, ho c khi cá nhân đó

đ i m t v i s không ch c ch n v ngu n tài nguyên có còn t n t i trong t ng lai

đ cung c p các d ch v cho ng i đó hay không Giá tr l a ch n c ng chính là giá

tr s d ng trong t ng lai

Giá tr đ l i là thành ph n giá tr thu đ c t s mong mu n b o t n và duy

trì ngu n tài nguyên cho l i ích c a các th h hi n t i và t ng lai Và giá tr t n

t i là ph n giá tr c a m t ngu n tài nguyên có đ c t s bi t r ng ngu n tài nguyên t n t i c a các cá nhân

Hình 1.1 Các thành ph n giá tr c a tài nguyên môi tr ng

(Ngu n: Munasinghe 1992)

T ng gía tr kinh t (TEV)

Giá tr s d ng(UV) Giá tr phi s d ng(NUV)

Giá tr t n t i (EV)

Các s n ph m

có th đ c tiêu

dùng tr c ti p

L i ích t các ch c

n ng sinh thái

N i c trú các loài sinh v t

H sinh thái, các loài b đe

d a

Tính h u hình gi m d n

Giá tr l a ch n xu t hi n khi m t cá nhân không ch c ch n r ng ng i này có nhu c u s d ng ngu n tài nguyên trong t ng la hay không, ho c khi cá nhân đó

đ i m t v i s không ch c ch n v ngu n tài nguyên có còn t n t i trong t ng lai

đ cung c p các d ch v cho ng i đó hay không Giá tr l a ch n c ng chính là giá

T ng các giá tr không s d ng này khi g p l i có th chi m t i 35 đ n 70%

t ng giá tr c a ngu n tài nguyên (Sutherland và Walsh 1985; Walsh và c ng s 1984; Walsh và c ng s 1985)

Thông qua các m c s n lòng chi tr c a các cá nhân s th hi n m t ph n giá

tr trong t ng giá tr kinh t mà h đánh giá cho ngu n tài nguyên môi tr ng Tuy nhiên, nh ng thành ph n giá tr đó còn ph thu c r t l n vào câu h i h s s n sàng chi tr bao nhiêu?

1.2.2 Th ng d tiêu dùng

i v i nh ng lo i hàng hoá, đ c bi t là hàng hoá môi tr ng thì th t b i th

tr ng th ng hay x y ra Nguyên nhân chính là do đ nh giá không đúng v i giá tr

th c t mà ngu n tài nguyên đó có đ c M t ng i có th h ng th môi tr ng trong s ch, yên t nh, và h u h t m i ng i không ph i tr ti n cho vi c h ng th

đó Nh ng trong th c t , giá tr c a ngu n tài nguyên môi tr ng này đem l i là r t

Trong đó: P là giá hàng hoá; Q là kh i l ng hàng hoá; P*, Q* là giá và kh i

l ng hàng hoá cân b ng trên th tr ng; Pa là m c giá cá nhân A s n lòng chi tr ;

D là đ ng c u hay đ ng “s n lòng chi tr ”; Di n tích (a) là di n tích hình P*AB

bi u hi n th ng d tiêu dùng c a cá nhân A (CS); Di n tích hình P*BQ*O (b) là

t ng chi phí c a cá nhân A đ mua hàng hoá G

đ c h ng đ tho d ng th ng d đ i v i m i đ n v hàng hoá đ ng tr c đ n v

cu i cùng mà h mua (Samuelson và Nordhaus 2002)

1.2.3 Các ph ng pháp đ nh giá tài nguyên môi tr ng

1.2.3.1 M t s ph ng pháp th ng s d ng đ đ nh giá tài nguyên

Có r t nhi u ph ng pháp khác nhau đ c s d ng đ đ nh giá tài nguyên và

chúng c ng đ c phân lo i theo nhi u cách khác nhau Hình 1.3 đ a ra m t s

ph ng pháp đ nh giá tài nguyên đ c phân lo i theo hàng hóa và d ch v môi

tr ng có giá th tr ng hay không có giá th tr ng

Hình 1.3 M t s ph ng pháp đ nh giá tài nguyên

(Ngu n: Markandya và c ng s , 2002)

nh giá hàng hóa và d ch v môi tr ng

Có giá th tr ng Không có giá th tr ng

Giá hoàn h o Giá b bóp

méo

Có y u t thay

th

Không có y u t thay th

Giá bóng Thay th tr c

ti p

Thay th gián ti p

Chi phí du l ch (TCM), giá h ng

th (HPM), chênh

l ch l ng(WD), giá tr d (RV), giá

tr n(IV)

nh giá ng u nhiên(CVM), thi tr ng nhân t o (AM)

Thông th ng nh ng hàng hoá d ch v môi tr ng ch u nhi u nh h ng c a các y u t ngo i vi và đa s các giá b bóp méo Ngh a là, giá không ph n ánh đúng

th c ch t giá tr c a hàng hoá và d ch v Tu thu c vào nh h ng c a các y u t ngo i vi nh : chính sách, đ c quy n, Do đó, đ ph n ánh đúng giá tr c a hàng hoá

và d ch v c n s d ng giá bóng (SP)

N u th tr ng là hoàn h o và nh ng y u t ngo i vi th hi n đ c b n ch t

c a hàng hoá d ch v Giá này có th đ c bi u hi n trong n n kinh t , t c có giá

th tr ng và ph n ánh giá tr th c c a hàng hoá, d ch v môi tr ng

Tuy nhiên, đ i v i nhi u lo i hàng hoá và d ch v môi tr ng th ng không

có giá th tr ng ho c giá c đã b bóp méo đ nh giá nh ng nh h ng c a môi

tr ng, ng i ta có th dùng s thay th tr c ti p; ngh a là d a trên c s c tính giá c ho c s thay th gián ti p Ch ng h n nh tìm hi u giá tr c a môi tr ng t i

m t khu danh lam, th ng c nh qua vé vào c ng, Trong tr ng h p không có y u t thay th , bu c chúng ta ph i đi u tra v WTP tr c ti p b ng ph ng pháp đ nh giá

ng u nhiên (CVM) hay th tr ng nhân t o (AM)

1.2.3.2 Ph ng pháp đ nh giá ng u nhiên

CVM là m t ph ng pháp cho phép c l ng giá tr cùa m t hàng hóa và

đ ch v môi tr ng Tên c a ph ng pháp này b t ngu n t câu tr l i ng u nhiên

đ i v i m t câu h i đ nh gi d a trên vi c mô t th tr ng gi đ nh cho ng i đ c

h i (Johansson 1993: 46) CVM l n đ u tiên đ c Davis (1963) đ a ra đ c

l ng l i ích c a gi i trí ngoài tr i Ph ng pháp này đ c ti n hành b ng cách h i các cá nhân có liên quan tr c ti p ho c gián ti p t i hàng hóa ho c d ch v môi

tr ng Nh ng cá nhân này s đ c h i v m c chi tr - WTP c a h cho m t s thay đ i trong cung c p m t hàng hóa và đ ch v môi tr ng, thông th ng b ng cách s d ng phi u đi u tra, ho c qua các k thu t thí nghi m WTP l n nh t c a cá nhân đ bù đ p cho m t s thay đ i môi tr ng nh đã nói trên đ c coi là ph n giá

tr mà cá nhân đó đ nh giá v s thay đ i này v th c ch t, CVM t o ra m t th

tr ng gi đ nh trong đó các cá nhân trong m u đi u tra đ c coi nh là các tác nhân tham gia vào th tr ng đó Các tác nhân th tr ng này có th là ng i s

d ng hay ng i không s d ng ngu n tài nguyên Thông th ng có hai gi đ nh v thay đ i trong hàng hóa môi tr ng N u môi tr ng đ c c i thi n, các cá nhân s

đ c h i h có s n lòng chi đ có đ c s c i thi n đó hay không, và n u có thì WTP đ i v i gi đ nh này là bao nhiêu N u môi tr ng b thi t h i, ng c l i v i

tr ng h p trên, các cá nhân s đ c h i h có s n lòng chi tr đ tránh kh i thi t

h i v môi tr ng đó hay không, và n u có thì m c WTP t ng ng là bao nhiêu

C s hành vi c a CVM (chính xác hom, c a d ng ch n l a r i r c) chính là thuy t

đ th a d ng ng u nhiên (Random Utility Theory - RUT) Thuy t này cho r ng xác

su t c a vi c m t cá nhân l a ch n m t hàng hóa trong m t nhóm các hàng hóa ph thu c vào đ th a d ng U c a hàng hóa đó so v i đ th a d ng c a hàng hóa khác (Morrison và c ng s 1996) Nói cách khác, cá nhân q s ch n ph ng án i thay vì j khi và ch khi Uiq > Ujq (i ≠ j A) trong đó A là t p h p các l a ch n Trong RUT,

đ th a d ng c a m t hàng hóa đ c cho là ph thu c vào các thành t quan sát

đ c nh véc t c a các thu c tính c a hàng hóa (x) và đ c đi m cá nhân (s), c ng

nh các thành t không quan sát đ c (e) Các thành t (e) đ c x lý nh là các

đ i l ng ng u nhiên, và đ c gi đ nh là tuân theo quy lu t phân b nào đó

trong đó

P: xác su t

P(i|i, j A): xác su t l a ch n ph ng án i thay vì j trong t p h p A

Theo cách th hi n này, xác xu t mà m t cá nhân ch n i thay vì j t ng đ ng v i xác xu t c a đ th a d ng đã đ nh (V) c ng vái đ th a d ng ng u nhiên (e) đ i v i

i l n h n đ i v i j

B ng cách bi n đ i bi u th c (*), xác su t mà m t cá nhân ng u nhiên t m u nghiên c u s ch n ph ng án i t ng đ ng v i xác su t mà hi u s gi a đ th a

d ng ng u nhiên c a i và j nh h n hi u s gi a đ th a d ng đã đ nh c a i và j:

P(i|i, j A) = P[(V iq - V jq ) > (e jq - e iq )]

WTP c a ng i đ c đi u tra có th b nh h ng b i các y u t ho c bi n khác nhau Chúng bao g m các đ c đi m v kinh t xã h i c a ng i đ c h i nh thu

nh p (w), tu i (a), trình đ h c v n (edu) và m t s bi n đo l ng “s l ng” c a

ch t l ng môi tr ng (q) (Hanley và Spash 1993: 56)

Nói cách khác, WTP có th đ c bi u di n b ng hàm s c a các bi n này nh sau: WTPi = f (wi, ai, edui, qi)

2d K thu t đ tìm hi u m c WTP 2e C ch chi tr

3a Quy t đ nh kích c m u 3b Quy t đ nh ti n hành đi u tra nh th nào, khi nào và đâu

3c i u tra th 3d Ti n hành đi u tra

4a Thu th p và ki m tra s li u 4b X lý s li u

4c Lo i b nh ng phi u đi u tra không phú h p 4d Xây d ng các bi n

4e Phân tích s li u

5a L a ch n mô hình WTP 5b c l ng m c WTP trung bình h ng n m c a

m i cá nhân 5c L i nhu n ròng h ng n m 5d T ng giá tr hàng hóa và d ch v môi tr ng

1.3 Chi tr d ch v môi tr ng r ng

1.3.1 M c s n lòng chi tr

Th c ch t c a WTP chính là bi u hi n s thích tiêu dùng c a khách hàng Thông th ng, khách hàng thông qua giá th tr ng (MP) đ thanh toán các hàng hoá, d ch v mà h tiêu dùng Nh ng có nhi u tr ng h p t nguy n ch p nh n chi cao h n giá th tr ng đ đ c tiêu dùng, và các m c này c ng khác nhau WTP chính là th c đo c a s tho mãn và WTP cho m i đ n v c n biên gi m xu ng khi kh i l ng tiêu dùng t ng thêm ây chính là quy lu t v đ tho d ng c n biên

gi m d n Do v y, đ ng c u đ c mô t gi ng nh đ ng “s n lòng chi tr ”, và WTP c ng đ c coi nh th c đo c a l i ích và đ ng c u là c s xác đ nh l i ích cho xã h i t vi c tiêu dùng m t lo i hàng hoá nh t đ nh Mi n n n d i đ ng c u

đo l ng t ng giá tr c a WTP M i quan h này đ c th hi n nh sau:

Trong Hình 1.2, giá th tr ng m c cân b ng đ i v i m t hàng hóa G đ c

xác đ nh b i quan h cung c u là P* và đ c áp d ng cho t t c m i ng i Tuy nhiên, m t cá nhân A có th s n lòng chi tr m c giá Pa cao h n so v i P* T ng

l i ích mà cá nhân A nh n đ c đây th c t là toàn b ph n diên tích (a) và (b)

n m d i đ ng c u D Di n tích (a) là th ng d tiêu dùng c a cá nhân A, di n tích (b) là t ng chi phí mà cá nhân tr cho hàng hóa G

Giá tr ti n t c a m t ngu n tài nguyên thiên nhiên đ c xác đ nh d a trên giá tr th hi n b ng ti n t mà các cá nhân đ a ra M c cao nh t mà m t cá nhân

s n lòng chi tr đ thu đ c m t l i ích ho c tránh m t thi t h i c a môi tr ng trong h u h t các tình hu ng ph n ánh m c đ a thích đ i v i l i ích ho c thi t h i

đó S a thích này l i d a trên giá tr mà cá nhân đó g n v i các hàng hóa có liên quan M c mà h s n lòng chi tr cao nh t có th đ c xem nh s th hi n m c

đ nh giá c a cá nhân đó Trong m t th tr ng gi đ nh, các cá nhân đ c h i v

m c ti n cho các lo i hàng hóa và d ch v môi tr ng khác nhau d a trên nh ng thông tin mà h đ c cung c p M c ti n cao nh t mà h s n lòng chi tr cho hàng

hóa và d ch v này chính là WTP c a cá nhân đó đ i v i hàng hóa d ch v đ a ra

Nhi u hàng hóa môi tr ng là nh ng hàng hóa công c ng ho c n a công

c ng, do v y mà không có th tr ng Khi đó, hi n nhiên là không có giá th tr ng

liên quan đ n WTP cao nh t c a m t cá nhân Trong tr ng h p này, không có

th c đo cho giá tr mà các cá nhân g n v i hàng hóa nói trên đánh giá WTP

c a các cá nhân, ngh a là đ tìm hi u th c đo b ng ti n t c a giá tr mà các cá nhân g n v i m t hàng hóa không có th tr ng, c n ph i s d ng nhi u ph ng

ti n khác nhau ó là nh ng ph ng ti n và k thu t c a các ph ng pháp đ nh giá tài nguyên đã đ c gi i thi u ph n 1.2.3 c a ch ng này

1.3.2 Khái ni m và đ i t ng tham gia chi tr d ch v môi tr ng r ng

1.3.2 1 Khái ni m chi tr d ch v môi tr ng r ng

Theo quy đ nh t i Kho n 3, i u 3 - Ngh đ nh s 99/2010/N -CP thì chi tr

d ch v môi tr ng r ng là quan h cung ng và chi tr gi a bên s d ng d ch v môi tr ng r ng tr ti n cho bên cung ng d ch v môi tr ng r ng

1.3.2.2 i t ng tham gia chi tr d ch v môi tr ng r ng

3 Các c s s n xu t công nghi p có s d ng n c tr c ti p t ngu n n c

4 Các t ch c, cá nhân kinh doanh d ch v du l ch có h ng l i t DVMTR

5 Các đ i t ng ph i tr ti n DVMTR cho d ch v h p th và l u gi các bon c a r ng; d ch v cung ng bãi đ , ngu n th c n và con gi ng t nhiên, s

d ng ngu n n c t r ng cho nuôi tr ng thu s n

- Các ch r ng là t ch c đ c Nhà n c giao r ng, cho thuê r ng đ s d ng

n đ nh lâu dài vào m c đích lâm nghi p và các ch r ng là t ch c t đ u t tr ng

r ng trên di n tích đ t lâm nghi p đ c giao

- Các ch r ng là h gia đình, cá nhân đ c Nhà n c giao r ng, cho thuê

r ng; c ng đ ng dân c thôn đ c Nhà n c giao r ng đ s d ng n đ nh lâu dài vào m c đích lâm nghi p; các ch r ng là h gia đình, cá nhân, c ng đ ng dân c thôn t đ u t tr ng r ng trên di n tích đ t lâm nghi p đ c Nhà n c giao

2 Các t ch c, h gia đình, cá nhân, c ng đ ng dân c thôn có H p đ ng

nh n khoán b o v r ng n đ nh lâu dài v i các ch r ng là t ch c nhà n c (g i chung là h nh n khoán)

1.3.3 N i dung chi tr d ch v môi tr ng r ng

1.3.3.1 Các lo i r ng đ c tr ti n DVMTR

T t c các khu r ng có cung ng d ch v môi tr ng r ng đ c tr ti n DVMTR Theo quy đ nh t i i u 4 - Ngh đ nh s 99/2010/N -CP, r ng đ c tr

ti n DVMTR là các khu r ng có cung c p m t hay nhi u DVMTR, g m r ng phòng h , r ng đ c d ng và r ng s n xu t

1.3.3.2 i t ng và nguyên t c xác đ nh s ti n chi tr DVMTR cho m t khu r ng

a i t ng xác đ nh s ti n chi tr bình quân m t hécta r ng

Theo quy đ nh t i Thông t s 80/2011/TT-BNNPTNT, vi c xác đ nh s ti n chi tr bình quân 01 ha r ng đ c quy đ nh nh sau:

1 Giám đ c Qu BV&PTR Vi t Nam xác đ nh s ti n chi tr DVMTR đi u

ph i cho các Qu BV&PTR c p t nh

2 Giám đ c Qu BV&PTR c p t nh xác đ nh s ti n chi tr c a t ng đ i

t ng s d ng DVMTR đ chi tr cho ch r ng

3 Ch r ng là t ch c nhà n c có th c hi n vi c khoán b o v r ng cho các c ng đ ng dân c , các h gia đình, cá nhân ch u trách nhi m xác đ nh ti n chi

tr cho h nh n khoán

b Nguyên t c xác đ nh ti n chi tr DVMTR cho m t khu r ng

Theo quy đ nh t i Thông t s 80/2011/TT-BNNPTNT, xác đ nh ti n chi tr DVMTR cho m t khu r ng theo các nguyên t c sau:

1 Khi khu r ng cung ng DVMTR cho m t hay nhi u đ i t ng s d ng DVMTR thì đ c h ng t t c các kho n chi tr c a các d ch v đó;

2 S ti n th c thu v chi tr DVMTR trong n m;

3 Di n tích c a lô r ng đ c nghi m thu

1.3.3.3 Các hình th c chi tr d ch v môi tr ng r ng

Theo quy đ nh t i i u 6, i u 15 - Ngh đ nh s 99/2010/N -CP, có 2 hình

th c chi tr :

1 Chi tr tr c ti p: bên s d ng DVMTR tr ti n tr c ti p cho bên cung ng

DVMTR, đ c th c hi n trên c s h p đ ng th a thu n t nguy n gi a 2 bên

2 Chi tr gián ti p:

- Bên s d ng DVMTR tr ti n cho bên cung ng DVMTR thông qua h p

đ ng y thác tr ti n DVMTR, y thác qua Qu BV&PTR Vi t Nam ho c Qu

BV&PTR c p t nh (ho c c quan, t ch c làm thay nhi m v c a Qu BV&PTR

c p t nh do UBND c p t nh quy t đ nh)

- Qu BV&PTR th c hi n vi c chi tr ti n DVMTR cho các ch r ng

- Ch r ng là t ch c nhà n c th c hi n vi c chi tr đ n h nh n khoán

1.4 T ng quan v chi tr d ch v môi tr ng r ng t i Vi t Nam

1.4.1 Các v n b n quy đ nh v chi tr d ch v môi tr ng r ng t i Vi t Nam

Ngh đ nh s 99/2010/N -CP đ c Th t ng Chính ph ban hành ngày 24/10/2010 v chính sách chi tr d ch v môi tr ng r ng là v n b n quan tr ng quy

đ nh và đi u ch nh vi c th c hi n chi tr d ch v môi tr ng hi n nay Sau h n 4

n m tri n khai th c hi n, Chính sách chi tr DVMTR đã kh ng đ nh h ng đi đúng

đ n, mang l i nh ng hi u qu nh t đ nh, t ng b c đi vào cu c s ng, t o l p nên

m t ngu n l c tài chính m i, ngoài ngân sách, mang tính n đ nh, b n v ng, ph c

v công tác qu n lý b o v r ng, góp ph n c i thi n sinh k , t ng thu nh p, nâng cao đ i s ng c a ng i làm ngh r ng và đ ng bào các dân t c các vùng mi n núi, góp ph n b o v môi tr ng sinh thái, gi m thi u và thích ng v i bi n đ i khí

h u V c b n các quy đ nh, h ng d n t ng đ i toàn di n, t o c s , hành lang pháp lý đ y đ đ các đ a ph ng hoàn toàn có th ch đ ng t ch c qu n lý, v n

hành Qu BV&PTR và tri n khai th c hi n chính sách chi tr DVMTR (chi ti t

xem t i ph l c 1)

1.4.2 Các công trình đã công b có liên quan đ n đ tài

tài “Xác đ nh m c s n lòng chi tr c a các h nông dân v d ch v thu gom, qu n lý và x lý ch t th i r n sinh ho t đ a bàn huy n Gia Lâm – Hà N i”

c a nhóm tác gi tr ng H c vi n Nông Nghi p Qu c gia Vi t Nam n m 2014 Nhóm tác gi đã s d ng ph ng pháp đ nh giá ng u nhiên đ c l ng m c chi

tr bình quân c a các h nông dân trên đ a bàn là 6.000đ/ng i/tháng (m c WTP

gi đ nh đ c đ a ra t 0 đ ng đ n 20.000 đ/ng i/tháng), m c WTP trên đ a bàn nghiên c u bình quân là kho ng 4 t đ ng/n m M c WTP c a ng i dân không

đ ng đ u, có nhi u y u t gây nh h ng đ n m c chi tr này nh thu nh p, trình

đ h c v n, ngh nghi p, đ tu i, s kh u/h gia đình S ti n này n u đ c s

d ng đúng m c đích s giúp c i thi n ch t l ng d ch v thu gom, qu n lý, x lý

ch t th i r n sinh ho t và c i thi n môi tr ng s ng c a ng i dân Nhóm tác gi

c ng đ xu t m t s gi i pháp đ kh c ph c tình tr ng rác th i gây ô nhi m môi

tr ng làm nh h ng x u c nh quan khu v c: Chính quy n đ a ph ng t ng c ng nâng cao ý th c b o v môi tr ng c a ng i dân; c quan chính quy n đ a ph ng

c n ban hành n i quy, quy ch x ph t v hành đ ng gây ô nhi m môi tr ng; xây

d ng h th ng qu n lý rác th i theo h ng phát tri n b n v ng

tài “ M c đ s n lòng chi tr cho nhu c u du l ch c a ng i dân Thành ph

C n Th ” c a nhóm tác gi tr ng i h c C n Th n m 2014 tài đã cho bi t

s đa d ng v hình th c và lo i hình tham gia trong nhu c u c a khách du l ch M c

đ s n lòng chi tr cho nhu c u này là r t l n, trung bình là 7,61 tri u đ ng/n m (th p nh t là 1 tri u đ ng/n m và cao nh t là 50 tri u đ ng/n m) Các nhân t nh

h ng đ n m c WTP này là gi i tính, tình tr ng hôn nhân, quy mô gia đình, thu

nh p, s l n đi du l ch tr c đó Trong đó, nhân t gi i tính t l ngh v i m c đ

s n lòng chi tr cho nhu c u du l ch (n gi i có m c WTP cao h n nam gi i cho nhu c u du l ch) Các y u t khác có nh h ng thu n chi u đ i v i m c WTP này Chính vì v y, các công ty du l ch c n làm t t h n công tác qu n tr c a mình nh khai thác phân khúc th tr ng theo quy mô h gia đình, c n thi t k nh ng tour du

l ch có có nh ng d ch v đ c tr ng phù h p v i th hi u và kh n ng chi tr c a

t ng đ i t ng t “bình dân” đ n “cao c p” (đ c tr ng thu nh p, ngh nghi p), c ng

nh th c hi n t t công tác qu n tr khách hàng Ngoài ra, nghiên c u c ng phân tích hành vi c a đ i t ng đi u tra nh hình th c đ t tour, m c đích đi du l ch, hình th c

đi du l ch, m c đ yêu thích các ch ng trình khuy n m i,…

tài “ Xác đ nh m c s n lòng chi tr cho d ch v n c s ch c a ng i dân

xã Khánh An, huy n Yên Khánh, t nh Ninh Bình” c a tác gi Ph m V n Th c (2014) tài đã s d ng ph ng pháp CVM đ l ng hóa m c WTP c a ng i dân 60 h trong xã ch a s d ng n c s ch và mu n s d ng n c s ch là 3.910

đ ng/m3 n c s ch Tuy nhiên, m c WTP này l i th p h n so v i giá hi n hành c a nhà máy là 4.700 đ ng/ng i/m3 n c s ch Chính vì v y, mu n đ nhà máy n c

t ng s h s d ng n c s ch ph i có bi n pháp h tr đ tr giá cho ng i dân giúp nhà máy đ v n đ duy trì ho t đ ng Trong quá trình nghiên c u, tác gi c ng

ti n hành phân tích nh h ng c a các y u t thu nh p, trình đ h c v n, s nhân

kh u, phong t c t p quán, chi phí l p đ t h th ng n c t i m c WTP

Tác gi Nguy n Th Hà (2009) đã s d ng ph ng pháp đánh giá ng u nhiên xác đ nh m c s n lòng chi tr c a c ng đ ng đ b o t n không gian v n hóa c ng làng Mông Ph , ng Lâm, S n Tây, Hà N i đ i v i hai đ i t ng là khách du

l ch và ng i dân đ a ph ng M c WTP c a khách du l ch là 18.687,5 đ ng và

ng i dân đ a ph ng là 16.638,21 đ ng i u tra đ c ti n hành trong tháng 3 và

4 n m 2009, thu 203 phi u đi u tra trong đó có 80 m u khách du l ch, 123 m u c a

đ ng, h s n sàng tr thêm vào giá vé vào c a VQG Cát Bà đ duy trì và b o t n loài đ ng v t này Nghiên c u đ c ti n hành v i 216 khách du l ch và các y u t

xã h i c a h có nh h ng rõ nét h n c là thu nh p và ngh nghi p

1.5 Các bài h c kinh nghi m v chi tr d ch v môi tr ng r ng

1.5.1 Các bài h c kinh nghi m v chi tr d ch v môi tr ng r ng trên Th gi i

Hi n t i, hàng tr m ch ng trình chi tr d ch v môi tr ng đã đ c áp d ng các qu c gia phát tri n và đang phát tri n, t p trung ch y u vào d ch v môi tr ng

r ng Không ch t p trung nh ng n c phát tri n, PFES còn đ c tr i r ng kh p các qu c gia các châu M Latinh, Âu, Á, vùng Caribe và Thái Bình D ng

Các ch ng trình PFES đã đ c áp d ng đ u tiên các n c phát tri n t i M Latinh PFES c ng đã b t đ u đ c th c hi n các n c châu Á

T i Costa Rica, n m 1996, Lu t Lâm nghi p s 7575 (s a đ i) đã đ c thông qua Lu t quy đ nh “R ng và các h sinh thái khác cung c p các d ch v quan tr ng cho con ng i và các ho t đ ng xã h i các c p: đ a ph ng, qu c gia và qu c t ”

Lu t này c ng quy đ nh khái ni m và các ngu n tài chính cho PFES Lu t quy đ nh thành l p Qu Tài chính r ng qu c gia (FONAFIFO) đ qu n lý các ho t đ ng liên quan đ n PFES, nh m chi tr cho các ch r ng và các khu b o t n đ ph c h i,

qu n lý và b o t n r ng Ngu n tài chính thu đ c t nhi u ngu n khác nhau, bao

g m: thu nhiên li u hóa th ch, bán tín ch cacbon, tài tr n c ngoài và kho n chi

tr t các d ch v môi tr ng Ch ng trình Chi tr d ch v môi tr ng (PSA) đ c xây d ng n m 1997, quy mô 270.000 ha Ch ng trình nh m b i th ng cho ch

đ t, ch r ng v i các h p đ ng dài h n trong nhi u n m ph c v cho công tác tái

tr ng r ng, qu n lý và b o v r ng b n v ng Cho đ n nay, Ch ng trình PSA đã

đ c cung c p tài chính t các ngu n: thu bán nhiên li u hóa th ch qu c gia, trung bình kho ng 10 tri u USD/n m; l i nhu n t các công ty th y đi n; ngu n h tr t

Qu Môi tr ng Toàn c u (GEF); v n vay c a Ngân hàng Th gi i; và m t tài tr

nh c a German Aid Agency KFW N m 2005, bi u giá v n c m i có hi u l c đã làm t ng ngu n thu c a PSA H n n a, nhi u c h i m i cho PSA t n t i nh vào tài chính cacbon c a r ng.Ch ng trình PSA v n phát tri n b n v ng Cu i n m

2009, di n tích r ng b o v t Ch ng trình đã đ t 284.000 ha, chi m trên 10%

di n tích đ t lâm nghi p toàn qu c M c đ n giá giao khoán cho ch đ t hi n nay là

64 USD/ha/n m đ b o v r ng, h p đ ng đ c ký th i h n 5 n m và sau đó s

đ c ký ti p (Stefano Pariola, 2010)

Trong nh ng n m g n đây, các ch ng trình PFES đã đ c phát tri n và th c

hi n thí đi m t i châu Á nh Indonesia, Philippines, Trung Qu c, n , Nepal và

Vi t Nam nh m xác đ nh đi u ki n đ thành l p c ch PFES c bi t là Indonesia

và Philippines đã có nhi u nghiên c u đi n hình v PFES đ i v i qu n lý l u v c

đ u ngu n

Trong khuôn kh h tr c a Qu Qu c t v Phát tri n Nông nghi p (IFAD), Trung tâm Nông - Lâm Th gi i (ICRAF) đã đóng vai trò quan tr ng trong vi c

nâng cao nh n th c v khái ni m PFES b ng Ch ng trình Chi tr d ch v môi

tr ng r ng cho ng i nghèo vùng cao (RUPFES) châu Á RUPFES đang tích

c c th c hi n các ch ng trình thí đi m Indonesia, Philippines và Nepal T n m 2001-2006, nhi u nhà tài tr c ng đã nghiên c u, kh o sát kh thi các ch ng trình PFES châu Á

Trung Qu c thành l p Qu b i th ng l i ích sinh thái r ng n m 2004 H u

h t các ch ng trình, d án v PFES đ u do Chính ph c p kinh phí Nói chung, PFES có th là m t chi n l c đ l p đ y ch tr ng gi a nhu c u b o t n và sinh k cho c ng đ ng M t s ch ng trình qu c gia quan tr ng liên quan đ n PFES Trung Qu c:

- Ch ng trình b o v r ng t nhiên (Natural Forest Protection Program): chi 96,2 t NDT đ tr cho ng i lao đ ng trong ngành công nghi p lâm nghi p (đ n

g ) đ h r i b ngh đ n g và b o v r ng t nhiên Ch ng trình b o t n đ t d c (Sloping Land Conversion Program - SLCP) (t n m 1999), đ b o t n các h sinh thái t nhiên và gi m thi u các tác đ ng b t l i bên ngoài, nh l l t, s l ng đ ng

c a các h ch a và bão b i do m r ng đ t nông nghi p sang đ t lâm nghi p, đ t

r ng, đ t vùng ven ho c đ t đ i cao H n 50 t NDT đã đ c chi cho SLCP, trong

đó 7,2 tri u ha đ t tr ng tr t (Xu et al., 2006 trích theo Jesper Moberg, Martin Persson, 2010) Chính quy n Trung ng đã chi 24 t NDT cho 60 tri u nông h

25 t nh đ b o t n 7,2 tri u ha đ t đ i tr c và 7,9 tri u ha r ng tr ng Qu b i

th ng h sinh thái r ng (The Forest Ecosystem Compensation Fund - FECF) đ c tri n khai t n m 2002, đ qu n lý di n tích r ng hi n t i không thu c s h u c a

C quan lâm nghi p Nhà n c, bao g m 26 tri u ha 11 t nh Qu FECF nh m b i

th ng cho ch đ t v d ch v sinh thái mà đ t c a h t o ra và nh ng h n ch c a

vi c s d ng đ t và tài nguyên do tham gia vào ch ng trình Hi n nay, Chính ph

đã chi 2 t NDT/n m cho Qu FECF, trong đó kho ng 70% chi cho ch trang tr i

v i chi phí trung bình 9 USD/ha M c dù, theo t li u ch a đ y đ , nhi u thí nghi m t i đ a ph ng và các l u v c d ng nh đang di n ra kh p đ t n c Trung

Qu c, v i nh ng m c đ thành công khác nhau

N m 2003, t i Nepal, Ch ng trình RUPES c a ICRAF ph i h p v i Winrock International tri n khai mô hình PFES gi a các c ng đ ng th ng ngu n l u v c Kulekhani và nhà máy th y đi n Kulekhani Theo lu t pháp c a Nepal, các nhà máy

th y đi n ph i n p thu cho Chính ph v các ho t đ ng phát tri n đi n Vì v y, y ban phát tri n huy n Makawanpur s nh n đ c 12% thu đi n c a nhà máy th y

đi n Kulekhani n p cho Chính ph Nhà máy th y đi n chi tr tr c ti p m t ph n doanh thu c a h t vi c bán đi n cho các c ng đ ng vùng th ng ngu n v vi c cung c p các d ch v h sinh thái; Chính ph s phân b m t ph n ti n thu đi n t các nhà máy th y đi n Kulekhani cho các c ng đ ng vùng th ng ngu n; Huy n Makawanpur s dành m t ph n thu đi n t các nhà máy th y đi n chi tr cho các

c ng đ ng vùng th ng ngu n Ban qu n lý r ng đ a ph ng và U ban Phát tri n Thôn b n xây d ng k ho ch qu n lý và ho t đ ng, trình lên U ban Phát tri n Huy n đ phê chu n K ho ch này đ c coi là m t v n b n pháp lý, quy đ nh v

Australia đã lu t pháp hoá quy n phát th i cacbon t n m 1998, cho phép các nhà đ u t đ ng ký quy n s h u h p th cacbon c a r ng

1.5.2 Các bài h c kinh nghi m v chi tr d ch v môi tr ng r ng t i Vi t Nam

Trong quá trinh th c hi n Quy t đ nh 380, t nh Lâm ng nh n đ c s tr giúp c a t ch c Winrock International qua ch ng trình B o t n đa d ng sinh h c