Thuyết minh trung tâm biểu diễn nghệ thuật bờ tây sông sài gòn

Thuyết minh trung tâm biểu diễn nghệ thuật bờ tây sông sài gòn

1

MỤC LỤC

I GIỚI THIỆU CHUNG 2

1 NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN 2

2 LOẠI HÌNH BIỂU DIỄN 3

a Âm nhạc: 3

b Múa: 3

c Kịch nói: 4

d Opera – nhạc kịch: 4

3 TRUNG TÂM BIỂU DIỄN NGHỆ THUẬT 6

a Sân khấu khung tranh (Proscenium Stage) 6

b Sân khấu mở 7

c In the round – Vòng tròn 7

d Concert hall – Phòng hoà nhạc 8

e Multiform – Khán phòng đa năng 8

II CƠ SỞ HÌNH THÀNH ĐỒ ÁN 9 1 THỰC TRẠNG VÀ NHU CẦU 10

2 CƠ SỞ XÁC ĐỊNH QUY MÔ 11

a Quy mô khu đất 11

b Quy mô tổng quan chung 11

c Quy mô chi tiết hạng mục 12

3 ĐẶC ĐIỂM KHÔNG GIAN SỬ DỤNG 14

a Sảnh nhà hát – không gian công cộng 14

b Khán phòng biểu diễn 17

b Yêu cầu về chỗ ngồi 19

c Yêu cầu về sân khấu 21

c Hậu trường sân khấu 24

III NHIỆM VỤ THIẾT KẾ 28 1 QUY MÔ ĐỀ XUẤT 28

2 CHI TIẾT HẠNG MỤC CÔNG TRÌNH 29

IV HIỆN TRẠNG KHU ĐẤT 36 1 VỊ TRÍ XÂY DỰNG 36

2 GIAO THÔNG – CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC 36

3 VI KHÍ HẬU KHU VỰC 37

a Hướng nắng 37

b Hướng gió 38

4 CẢNH QUAN KHU VỰC 38

5 CÔNG TRÌNH LÂN CẬN 39

V PHƯƠNG ÁN KIẾN TRÚC 40 1 ĐỀ XUẤT VỀ QUY HOẠCH 42

a Phương án số 1 - Giữ nguyên hiện trạng 42

b Phương án số 2 - Phát triển toàn diện 42

c Phương án số 3 – Phát triển và văn hóa 43

2 QUÁ TRÌNH TÌM KIẾM Ý TƯỞNG KIẾN TRÚC 45

3 Ý TƯỞNG KIẾN TRÚC 46

a Trục Lê Lợi và các công trình 46

b Không gian mở - hoà trộn 47

c Tổ chức không gian 47

4 CHI TIẾT PHƯƠNG ÁN KIẾN TRÚC 49

2

1 NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN

Nghệ thuật biểu diễn là một nhóm các loại hình nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ cơ thể, giọng nói

để truyền tải nội dung và ý đồ thể hiện, khác hẳn với nghệ thuật thị giác, người nghệ sĩ sử dụng cọ, giấy

vẽ hay các chất liệu khác để tạo nên một sản phẩm nghệ thuật vật chất Nghệ thuật trình diễn bao gồm các loại hình nghệ thuật như: Múa, Âm nhạc, Sân khấu, Opera, Ballet, Múa rối, Ảo thuật, Xiếc, Diễn thuyết

Do tính chất đặc trưng của loại hình Nghệ thuật biểu diễn nên Trung tâm Biểu diễn Nghệ thuật quan tâm đến không gian dành cho cảm nhận khi xem biểu diễn trực tiếp của khán giả trong một thời gian giới hạn Các không gian này mang các tính chất kĩ thuật đặc biệt cũng như yếu tố không gian kiến trúc đặc trưng phục vụ cho nghệ sĩ và khán giả Do vậy, tuỳ theo loại hình biểu diễn cũng như đặc điểm văn hoá khu vực mà không gian biểu diễn sẽ có những đặc trưng riêng biệt

Đặc diểm chung của các không gian biểu diễn đó chính là sự tập trung của khán giả về phía bục hay sân khấu mà cụ thể là người biểu diễn Nhưng cũng như các ngành nghệ thuật khác, nghệ thuật biểu diễn luôn thay đổi và sáng tạo, người nghệ sĩ luôn đòi hỏi những cơ hội được thể nghiệm biểu diễn Các thể nghiệm này trong trình diễn nghệ thuật có thể tạo ra một loại hình không gian biểu diễn kiểu mới, đôi khi không bao gồm các không gian với ghế ngồi và sân khấu cố định, hỗ trợ với chúng là các

hệ thống kĩ thuật tinh vi và phức tạp hơn

Nghệ thuật biểu diễn có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống xã hội Cũng như vậy, trong đô thị, các công trình biểu diễn mang ý nghĩa quan trọng về:

 Văn hoá: đảm bảo sự phát triển của cộng đồng nghệ thuật trong khu vực, nhu cầu về tinh thần cho người dân trong đô thị và là một trong các tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng cuộc sống ở đô thị đó

 Kinh tế: là nguồn lợi lớn đồng thời là một trong các yếu tố thu hút về du lịch, hội nghị mà thông qua đó sẽ đem lại các nguồn đầu tư về thành phố

 Giáo dục: giúp nâng cao trình độ hiểu biết nghệ thuật, cũng như nhu cầu về tinh thần của người dân thông qua việc tiếp xúc trực tiếp với loại hình biểu diễn

 Biểu tượng: công trình biểu diễn nghệ thuật mang tính chất biểu tượng và là dấu ấn riêng biệt cho thành phố cũng như khu vực

b Múa:

Là nghệ thuật sử dụng các biểu hiện động tác của cơ thể trên nền nhạc, giai điệu để diễn đạt cảm xúc và ý đồ của tác phẩm Đây là loại hình nghệ thuật không cần lời nói Mặc dù đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử loài người, loại hình múa đầu tiên được đưa lên sân khấu là Ballet Trải qua quá trình phát triển của nghệ thuật múa, các dòng múa như khiêu vũ, múa đương đại, break dance, jazz,… dần được đưa lên sân khấu và được đưa lên một tầm nghệ thuật mới

d Opera – nhạc kịch:

Là nghệ thuật phối hợp giữa diễn xuất của diễn viên và âm nhạc thông qua dàn nhạc nền hoặc lời ca của diễn viên Cảm xúc của diễn viên sẽ được truyền tải chủ yếu qua lời ca, do đó âm thanh là một phần quan trọng Đối với loại hình opera, âm nhạc sử dụng chủ yếu là nhạc giao hưởng, còn cái thể loại nhạc kịch hiện do xuất hiện về sau nên thường sử dụng các bản nhạc hiện đại hơn cho vở diễn

5

Sự phát triển của kĩ thuật, kèm với đó là sự ra đời của nhiều dòng nghệ thuật biểu diễn mới các yêu cầu kĩ thuật khác nhau, đặt ra thử thách lớn hơn cho người thiết kế khi thiết kế trung tâm biểu diễn Đồng thời đi kèm với sự khác nhau về kĩ thuật, là các thể nghiệm mới của người nghệ sĩ trong cách tạo dựng không gian biểu diễn, cũng như hình thức biểu diễn

Một biểu diễn sân khấu sử dụng máy chiếu và hiệu ứng ánh sáng như một cách thể hiện

Dù trải qua nhiều thay đổi, nhưng một đặc điểm chung của các nhóm nghệ thuật biểu diễn đó chính là sự tập trung của khán giả về phía diễn viên, hay nói cách khác là mối quan hệ giữa người xem

và người biểu diễn Do đó, mối quan tâm chính của một Trung tâm Biểu diễn Nghệ thuật chính là cảm nhận khi xem biểu diễn trực tiếp của khán giả trong một khoảng thời gian và không gian giới hạn Các không gian này mang các tính chất kĩ thuật đặc biệt cũng như yếu tố không gian kiến trúc đặc trưng phục vụ cho nghệ sĩ và khán giả Tuỳ theo loại hình biểu diễn cũng như đặc điểm văn hoá khu vực mà không gian biểu diễn sẽ có những đặc trưng riêng biệt

Nhạc Rock với âm thanh qua loa, kèm với các xử lý điện tử đóng vai trò quan trọng

6

Biểu diễn múa thể nghiệm The Future

Self tương tác qua hệ thống đèn LED cảm ứng

Các chuỗi đèn LED phản ứng theo cử động của

diễn viên, được sử dụng như công cụ chính

trong suốt quá trình biểu diễn

Công nghệ sân khấu Modular tại nhà hát Disney cho phép các dàn dựng phức tạp, thay đổi ngay trong quá trình biểu diễn, cho phép người nghệ sĩ tự do hơn trong việc thể nghiệm sáng tạo

3 TRUNG TÂM BIỂU DIỄN NGHỆ THUẬT

Trung tâm biểu diễn nghệ thuật là một nơi tập hợp nhiều không gian biểu diễn khác nhau, cho phép nhiều hoạt động của nghệ thuật biểu diễn được diễn ra Các trung tâm này thường là công trình điểm nhấn cho quần thể văn hoá, nghệ thuật của khu vực Trung tâm biểu diễn nghệ thuật chú trọng đến chất lượng tiết mục biểu diễn

Do mỗi loại hình nghệ thuật có các nguyên tắc biểu diễn khác nhau, do vậy các không gian phục

vụ biểu diễn cho từng loại nghệ thuật cũng khác nhau Để đáp ứng điều đó, một trung tâm biểu diễn nghệ thuật được trang bị nhiều loại khán phòng khác nhau, mỗi khán phòng phục vụ cho một số lượng các loại hình biểu diễn Sau đây là một số loại khán phòng biểu diễn thường thấy

a Sân khấu khung tranh (Proscenium Stage)

Đây là kiểu sân khấu được sử dụng hầu hết ở các khán phòng biểu diễn

cổ điển đặc biệt là khán phòng dành cho opera Đặc điểm chung của sân khấu này chính là sự tách biệt rõ ràng giữa người xem ở khán đài và diễn viên trên sàn sân khấu Đây là loại hình sân khấu thông dụng cho các tác phẩm trình diễn có quy

mô lớn, đòi hỏi các yếu tố về hiệu ứng phông nền

7

b Sân khấu mở

Sân khấu mở của nhà hát Greer Garson

Ở sân khấu này, khán giả được đặt ở 3 mặt xung quanh sân khấu và trở thành một phần nền của vở diễn Diễn viên xuất hiện ở rìa sân khấu hay từ trong chính khán đài khán giả Ở loại hình này, toàn bộ quá trình diễn xuất diễn ra ở 3 mặt khán đài

c In the round – Vòng tròn

Sân khấu này đặt người nghệ sĩ ở vị trí trung tâm khán giả Không có yếu tố phông nền sân khấu được sử dụng ở loại hình này Diễn viên trong loại hình này xuất hiện từ khán đài khán giả Loại hình này thường được sử dụng cho các biểu diễn xiếc, hoà nhạc hoặc kịch nghệ

8

d Concert hall – Phòng hoà nhạc

Khán phòng hoà nhạc của nhà hát Disney

Đây là loại khán phòng được thiết kế chuyên biệt để biểu diễn về âm thanh, nhất là nhạc giao hưởng Sân khấu của khán phòng này không có các yếu tố phông màn hỗ trợ, khán giả được bố trí xung quanh sân khấu trung tâm để âm thanh được trải đều Một số khán phòng hiện đại có thể gỡ bỏ các ghế ngồi để phục vụ cho các biểu diễn nhạc hiện đại như Rock/pop

e Multiform – Khán phòng đa năng

Đây là các không gian sàn phẳng, có thể được thay đổi bố trí vị trí tương quan giữa khán giả và diễn viên cho nhiều loại hình biểu diễn khác nhau Không gian này là một không gian quan trọng trong các trung tâm biểu diễn cho phép các thể nghiệm của nghệ sĩ trong quá trình sáng tạo nghệ thuật

Nhà hát Genexis, Singapore với khán phòng linh hoạt, có khả năng thay đổi trong bố trí ghế ngồi để tạo ra các không gian biểu diễn khác nhau

9

10

1 THỰC TRẠNG VÀ NHU CẦU

Nhìn chung, mỗi trung tâm biểu diễn nghệ thuật thường có 3 loại khán phòng cơ bản:

 Phòng hoà nhạc: được trang bị các hệ thống trang âm , nhằm đảm bảo chất lượng tuyệt

đối cho các loại hình biểu diễn về âm thanh

 Phòng biểu diễn: được sử dụng cho các loại hình biểu diễn thông thường, khán phòng

này được trang bị các hệ thống kĩ thuật phông màn và sân khấu phức tạp, phục vụ cho các vở diễn đòi hỏi nhiều hiệu ứng cao

 Phòng đa năng: được sử dụng cho các biểu diễn nhỏ, hoặc biểu diễn thể nghiệm Với

sân khấu và khán đài linh hoạt cho phép nhiều hoạt động biểu diễn có thể diễn ra trong cùng một không gian

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, một số trung tâm biểu diễn đặc trưng chuyên biệt về một số loại hình nghệ thuật chuyên biệt, nên đôi khi được thiết kế với các khán phòng chỉ phục vụ cho các loại hình biểu diễn đó điển hình như Nhà hát kịch Hoàng Gia ở London

Trung tâm

Sân khấu khung tranh

Phòng hoà nhạc (Concert Hall)

Đa năng (Multiform)

Royal National Theatre 890 - 400 1160 2450

Grand Canal Theatre 2111 - - - 2111

Chengdu Contemporary Arts

Centre 2000 870

Toronto Centre for the Arts 1727 1036 200 - 2963

Kilden Performing Arts Centre 708 1185 234 - 2127

Arts Centre Melbourne 2077 2661 376 822 5936

Sydney Opera House 1507

2 CƠ SỞ XÁC ĐỊNH QUY MÔ

a Quy mô khu đất

 Kích thước khu đất lấy diện tích trung bình từ 6 – 10 m 2 /khán giả

 Bãi xe khách gần với lối vào chính, đáp ứng số lượng xe cho khoảng 25% sức chứa chỗ ngồi của nhà hát đối với công trình ở khu trung tâm đô thị và 40% đối với công trình biểu diễn ở vùng ngoại biên thành phố Phải có bố trí bãi xe cho người tàn tật ở trước lối vào công trình Thông thường ở các trung tâm thành phố, việc bố trí bãi xe chỉ phục vụ riêng cho công trình có thể không hợp lý về tính kinh tế Có thể tính bình quân diện tích bãi xe theo thông số 3 – 5 m2 /khán giả

 Bố trí đường vòng cứu hoả quanh công trình

 Chiều rộng làn giao thông cho xe ôtô và xe tải hàng phải lớn hơn 4m

 Có diện tích tản người trước mỗi lối ra nhà hát được tính toán theo công thức 30m2 / 100 khán giả

 Mặt trước nhà hát phải có khoảng lùi, cách xa mép đường giao thông công cộng cứ

150cm/ 100 khán giả và phải >15 m đối với các khán phòng ngoại cỡ và khán phòng cỡ

A,B

b Quy mô tổng quan chung

Quy mô số chỗ ngồi được xác định thông qua vị trí đặt công trình, tuy nhiên cách xác định này chỉ mang tính chất tham khảo Để xác định chính xác quy mô cho từng thể loại công trình cần cân nhắc các yếu tố kinh tế, nhu cầu của xã hội và yếu tố văn hoá khu vực

Vị trí khu vực Sức chứa đề nghị (chỗ) Trung tâm đô thị

Kịch quy mô nhỏ 150 – 350, 350 – 500

Vùng ngoại ô

Nhà hát cộng đồng 150 – 350 Trung tâm nghệ thuật 150 – 350

Khu dân cư

Khán phòng đa năng 150 – 350 Tuy nhiên không như những công trình thương mại như văn phòng, khách sạn, trung tâm thương mại, việc xác định được số khán giả chỉ cho ta biết về sức chứa của khán phòng biểu diễn,

Với phần sảnh trước công trình, tuỳ vào chức năng và ý đồ của chủ đầu tư cho việc sử dụng sau này, diện tích phần sảnh trước có thể thay đổi

Tuy nhiên với một nhà hát hiện đại, tỉ lệ tương đối giữa các thành phần có thể nằm trong các khoảng sau:

tường Tỉ lệ diện tích Net trong công trình chiếm khoảng 55 %

c Quy mô chi tiết hạng mục

 Tiêu chuẩn diện tích vệ sinh cho trung tâm biểu diễn

Xí nam Tối thiểu 2 cho 500 nam, thêm 1 cho 500 khán giả nam tiếp theo

Tiểu nam Tối thiểu 2 cho 100 nam, thêm 1 cho 100 khán giả nam tiếp theo

Bồn rửa nam Cứ 1 xí có 1 bồn rửa và 5 tiểu có 1 bồn rửa

Xí nữ Tối thiểu 2 cho 75 nữ, thêm 1 cho cứ 50 khán giả nữ tiếp theo

Bồn rửa nữ Cứ 1 xí có 1 bồn rửa

Ngoài ra, phải bố trí vệ sinh riêng cho người tàn tật với 1 thiết bị và 1 bồn rửa trong mỗi phòng

ii Khán phòng biểu diễn

Diện tích và khối tích khán phòng biểu diển dược tính theo lượng khán giá tham dự

 Diện tích khán phòng tính trung bình theo tiêu chuẩn 0.8 – 1.2 m2 /khán giả

 Khối tích khán phòng tuỳ theo loại hình biểu diễn có các tiêu chuẩn khác nhau:

- Kịch nói, diễn thuyết: 4 – 5 m3 /khán giả

- Opera, nhạc kịch: 7 – 8 m3 /khán giả

- Biểu diễn nhạc: 9 - 10 m3 /khán giả

13

- Mỗi khán phòng biểu diễn có yêu cầu khác nhau về giới

hạn tầm nhìn tuỳ theo loại hình biểu diễn, khoảng cách

này tính từ đường đỏ sân khấu đến hàng ghế khán giả xa

nhất

- Với kịch nói, múa: < 20m

- Với opera, nhạc kịch: < 30m

- Với hoà nhạc: không có yêu cầu về giới hạn tầm nhìn,

chỉ lệ thuộc vào giới hạn âm học

- Jazz/pop/rock: thông thường không có yêu cầu, nhưng

nếu đòi hỏi thì < 20m

- Khán phòng đa năng: lấy theo loại hình có giới hạn

iii Hậu trường sân khấu

 Khu phục vụ diễn viên

1 Phòng hoá trang cá nhân (1-2 người/phòng) 5 – 10 phòng, 15m2/phòng

2 Phòng hoá trang diễn viên thường (4 người/phòng) 18 m2/phòng

3 Phòng hoá trang chung (16 -20 người/phòng) 2 – 3 m2/người

4 Phòng nghỉ diễn viên 60 % diễn viên, 1.2 – 1.4 m2/người

3 Phòng tập cho ban nhạc (30 - 80 nhạc công) 1.2 m2/người, 5 – 6 m3/người

4 Phòng tập cho dàn đồng ca (30 – 200 người) 0.8 m2/người, 4 – 6 m3/người

 Vệ sinh

3 ĐẶC ĐIỂM KHÔNG GIAN SỬ DỤNG

a Sảnh nhà hát – không gian công cộng

Sảnh trước khán phòng đóng vai trò quan trọng trong quá trình thưởng thức biểu diễn của khán giả Không gian này không chỉ đơn thuần cho khách xem diễn thực hiện các thủ tục soát vé, gửi đồ trước khi diễn, hay cung cấp nước uống trong giờ nghỉ, chúng tạo ra cơ hội làm sống động cả công trình lẫn đường phố xung quanh Sảnh nhà hát thường chiếm khoảng ¼ diện tích xây dựng, chúng có thể có diện tích lớn hơn cả khán phòng biểu diễn Không gian này có thể bao gồm: sảnh đến, sảnh chờ, quầy

vé, bàn thông tin, các kiosk hàng, khu gửi đồ, WC, bar, nhà hàng, không gian triễn lãm, không gian cho thuê, không gian phục vụ giáo dục,… Không gian này thậm chí còn được sử dụng cho mục đích biểu diễn tạm thời

Thống kê cho thấy khoảng 30% thời gian của khán giả khi đến nhà hát dành cho các hoạt động

ở sảnh trước khán phòng bao gồm quá trình chờ diễn, nghỉ giữa giờ, ăn uống và giao tiếp, trò chuyện,…

15

Sảnh nhà hát có thể được mở cửa cho toàn thể công chúng kể cả những người không xem biểu diễn đến và sử dụng các tiện ích công cộng tại đây Điều này giúp kết nối không gian nhà hát với không gian đô thị, đồng thời thu hút quản cáo và tạo thêm nguồn thu kinh tế cho hoạt động của nhà hát

Sảnh nhà hát Hoàng Gia Anh, London với các hoạt động của nhà hàng, quầy bar, tạo nên một không gian công công sống

động cho toàn khu sảnh

Mặt bằng của nhà hát Opera Oslo (thiết kế: Snohetta) cho thấy khu vực sảnh trước khán phòng chiếm một diện tích rộng lớn tròng toàn tổng diện tích công trình Sảnh cho phép khán giả xem biểu diễn di chuyển đến mọi vị trí trong khán phòng biểu diễn

Đồng thời đây còn là không gian đa năng để tổ chức các chương trình biểu diễn và triễn lãm tại sảnh

Khu vực sảnh nhà hát là các không gian giao thông mở, dẫn tới khán phòng, nơi mà khán giả chờ trước giờ diễn Tất cả các chức năng công cộng phục vụ đều được mở tại sảnh Việc tổ chức hệ thống giao thông rõ ràng giữa các chức năng giúp cho quá trình sử dụng thuận tiện, đồng thời tạo cảm giác thân thiện cho người tham gia sử dụng

Sảnh chờ nhà hát cần cân nhắc đến vấn đề cách âm nhằm tránh ảnh hưởng vào trong khán phòng cũng như gây ồn ào cho các công trình lân cận xung quanh Yếu tố thông thoáng và chiếu sáng

tự nhiên nên được cân nhắc nhằm giảm thiểu năng lượng sử dụng cho công trình nhất là vào ban ngày

16

Chi tiết các không gian chức năng sảnh như sau

 Qu ầy vé: thường được bố trí gần lối ra vào và có thể tiếp cận được cả khi phần còn lại của

công trình đã đóng cửa Phía sau quầy vé có phòng quản lý bán vé, thuận tiện cho việc kiểm soát khu vực

 G ửi đồ: nên bố trí gần lối ra vào chính Cần phải tính toán không gian cho việc sắp hàng,

cũng như cởi áo mũ

 Shop: thường được đặt ở các vị trí đắc địa trong sảnh nhà hát nhưng đồng thời phải đảm bảo chúng không gây cản trở giao thông từ lối vào đến khán phòng biểu diễn Cần phải bố trí các kho phục vụ cho các shop cũng như các văn phòng quản lý gần khu vực này Khi đặt các shop vào trong sảnh nhà hát cần phải cân nhắc về yếu tố trưng bày cũng như quản lý các mặt hàng được bán

 Khu ch ờ khán giả: không gian này cho phép người sử dụng tiếp cận được với mọi góc của

khán phòng biểu diễn Tại khu chờ, người sử dung có thể đứng, ngồi, trò chuyện, gặp gỡ bạn bè Hình dáng không gian này tuỳ thuộc vào khu đất, lối tiếp cận cũng như hình dạng khán phòng Yếu tố góc nhìn cần đuợc cân nhắc ở khu vực này

Hình ảnh thực tế khu vực sảnh chờ ở các nhà hát khác nhau, với không gian sảnh phân bố đều ở các tầng bao xung quanh

khán phòng biểu diễn

 Khu qu ầy bar: cung cấp nước uống phục vụ khán giả trong thời gian chờ biểu diễn Quầy

thường được bố trí ở mỗi tầng sảnh chờ trước khán phòng, dễ dàng và nhanh chóng tiếp cận trong quá trình xếp hàng mua Các quầy bar không nên bố trí cạnh tường của khán phòng nhằm tránh các ảnh hưởng của các thiết bị quầy với không gian biểu diễn Các quầy bar nên chia thành các module từ 1,5 – 1.8 m tuỳ theo kích thước các thiết bị Tại mỗi quầy bar nên bố trí kho riêng

 Tri ễn lãm: các không gian triễn lãm có thể tích hợp với khu vực sảnh chính hoặc được đưa

vào một không gian riêng biệt Các triễn lãm ở đây mang tính tạm thời và thay đổi theo thời gian trong năm Khi thiết kế khu triễn lãm, cần bố trí kho riêng phục vụ cho hoạt động này

17

Ngoài ra có một số tác phẩm nghệ thuật cố định được đặt tại sảnh chính công trình, đóng vai

trò như các điểm nhấn cho không gian nội thất

 Phòng h ội họp: dành cho các câu lạc bộ, hoặc các nhà tài trợ chương trình diễn, ngoài ra

các không gian này có thể sử dụng để cho thuê, thu thêm lợi nhuận cho công trình

 Không gian bi ểu diễn: các biểu diễn diễn ra ở sảnh bao gồm các giàn nhạc nhỏ, đọc thơ,

múa Cần cân nhắc các yếu tố về sân khấu, ánh sáng, âm thanh bổ trợ, cũng như kho phụ trợ đi kèm không gian này

b Khán phòng biểu diễn

i Yêu cầu về hình dạng khán phòng

Để thiết kế được khán phòng biểu diễn, ta cần xác định được sức chứa và loại hình biểu diễn bởi đây là 2 yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến việc lựa chọn hình dáng của khán phòng Sau đây là bảng thống kê các một số kiểu hình dáng mặt bằng khán phòng ứng với mỗi loại hình biểu diễn và kiểu thức bố trí sân khấu

Khán phòng biểu diễn hoà nhạc (a) Khi giàn nhạc đặt 1 bên (b) khi khán giả ngồi xung quanh giàn nhạc với ban công bên, (c) khi ban nhạc được đặt chính giữa khán giả

Khán phòng opera,

múa, nhạc kịch (a) sân

khấu kiểu proscenium

(b) sân khấu kiểu mở

18

Sân khấu kịch (a)

Sân khấu proscenium

(b)sân khấu mở

Nhiều kiểu sân khấu cho cùng

một loại hình kịch Cùng một sân khấu nhưng thay đổi cho nhiều loại hình biểu diễn Nhà hát đa năng, với nhiều dạng bố trí chỉ trong cùng mặt bằng

ii Chất lượng âm thanh

Một yếu tố quan trọng trong việc thiết kế khán phòng chính là đặc tính về âm học cho khán phòng biểu diễn Đặc điểm này quyết định chất lượng của công trình khi đưa vào sử dụng Các yếu tố cần phải cân nhắc liên quan đến vấn đề chất lượng âm trong khán phòng như sau:

- Loại hình biêu diễn

- Hình dáng và kích thước khán đài, cách bố trí các khán đài bao qung quanh sân khấu, sức chứa của từng khán đài, số lượng ban công Tỉ lệ giữa chiều dài, chiều rộng và chiều cao của khán phòng đối với phòng hoà nhạc Vị trí hố nhạc, vị trí của các thiết bị kĩ thuật bổ trợ sân khấu

- Các sắp đặt về kiến trúc nội thất

- Khối tích của khán phòng

- Thời gian âm vang trong khán phòng

- Các vật liệu hoàn thiện trong bề mặt khán phòng

Tuy nhiên việc kiểm soát chất lượng âm này không đơn thuần chỉ qua thiết kế mà còn phải được thử nghiệm với mô phỏng trên máy tính và mô hình khán phòng tỉ lệ 1:20 nhằm đạt độ chính xác cao nhất trước khi thi công

Đối với các khán phòng đa năng cho phép nhiều loại hình biểu diễn sử dụng, để gaii3 quyết các vấn đề về chất lượng âm thanh, khối tích của khán phòng có thể thay đổi được bằng cách nâng hạ các tấm trần khán phòng hoặc thay đổi bề mặt của tường và trần để thay đổi tính chất phản âm của chúng

19

Ngoài yêu cầu về chất lượng âm thanh, các khán phòng biểu diễn cần phải được cách âm tuyệt đối khỏi các tiếng ồn bên ngoài Có nhiều giải pháp để thực hiện việc cách âm khán phòng nhưng có thể tóm gọn lại ở các phương pháp sau:

- Cách ly khán phòng về mặt kết cấu khỏi các không gian bên cạnh, đặc biệt là với bên ngoài, chẳng hạn dùng 2 lớp mái, đặt khán phòng trên nền móng chóng rung,…

- Dùng cửa cách âm ở tại mỗi vị trí lối vào khán phòng

- Dùng vật liệu cách âm bao kín các thiết bị máy móc hỗ trợ sẽ truyền qua sàn và tường

Mặt cắt nhà hát Grand Canal (thiết kế: Daniel Libeskind), cho thấy thủ pháp sử dụng hai lớp mái bao bọc khán phòng biểu diễn, đồng thời sử dụng các cửa cách âm với không gian đệm ở giữa để tránh tiếng ồn từ bên ngoài lọt vào trong khán phòng biểu

diễn

b Yêu cầu về chỗ ngồi

Việc bố trí chỗ ngồi trong khán phòng lệ thuộc vào việc lựa chọn hình dáng khán phòng, mối quan hệ giữa diễn viên và khán giả, các giới hạn về âm thanh và tầm nhìn, số tầng ban công,…

Việc sắp xếp chỗ ngồi còn ảnh hưởng bởi cách lựa chọn ghế ngồi cho khán phòng Việc quyết định số lượng ghế tối đa trong một hàng có thể dựa theo bảng sau

Lối đi giữa 2 ghế

thoát người an toàn Hành lang giữa các nhóm ghế có kích thước nhỏ nhất là 1100 mm, các hành lang này có thể là ramp dốc tỉ lệ 1.1 – 1.12 nếu có người khuyết tật sử dụng Các hành lang dốc hơn phải có bậc thang thông thường

Các hàng ghế thường được bố trí thẳng hàng hoặc bố trí hàng cong hướng về phía sân khấu.Ngoài ra có một số kiểu bố trí ghế phức tạp hơn, chủ yếu sử dụng cho các khán phòng đặc biệt hoặc loại khán phòng hoà nhạc

20

Kiểu thức bố trí ghế ngồi phức tạp hơn đối với khán phòng hoà nhạc hình vineyard

Khi thiết kế nền dốc khán đài biểu diễn, người thiết kế cần lưu ý về vấn đề tầm nhìn khán giả đặc biệt trong mặt cắt công trình

- P: điểm nhìn bất lợi nhất, P có thể là điểm giữa của đường đỏ sân khấu hoặc cách mặt sàn sân khấu 300 mm đối với kịch

- HD: khoảng cách ngang mắt giữa 2 người trước sau, khoảng cách này chênh lệch từ 760 – 1150 mm hoặc hơn

- EH: Tầm mắt trung bình khoảng 1120 mm

- E: Khoảng cách từ mắt đến đỉnh đầu, tối thiểu là 125 mm

- D: Khoảng cách từ điểm P đến tầm mắt người ngồi hàng đầu tiên

Sơ đồ về tầm nhìn trong khán phòng trên mặt cắt, trong đó

21

- P2: Là điểm nhìn bất lợi nhất của người ngồi trên ban công Điểm này có thể trùng với P1, nhưng trong một số trường hợp có hố nhạc, điểm này là vị trí đầu của nhạc trưởng trong hố nhạc

- DP: Chiều sâu sân khấu

- HP: Chiều cao phông màn nhìn thấy được

- PH: Chiều cao miệng sân khấu

- D: Khoảng cách từ P2 đến hàng ghế đầu tiên trên ban công

Để đảm bảo an toàn cho người sử dụng, khi thiết kế khán phòng cần đảm bảo các yếu tố về khoảng cách thoát và thời gian thoát ra an toàn Khoảng cách thoát cho phép (theo tiêu chuẩn Anh) là 18m tính từ vị trí ghế ngồi xa nhất đến hành lang thoát, và 15m đối với khán phòng lớn Thời gian thoát

ra phải dưới 2.5 phút

Phải đảm bảo ít nhất hai lối thoát độc lập cho mỗi tầng khán đài Số lượng lối thoát ở mỗi tầng là

2 lối đối với khán phòng dưới 500 chỗ, cứ thêm 250 chỗ thì phải xuất hiện thêm một lối thoát hiểm Chiều rộng một lối thoát hiểm được quy định cứ 45 người/phút/520-530mm cửa thoát Chiều rộng cửa thoát toàn khán phòng phải đảm bảo theo bảng

Số người Chiều rộng lối thoát tối thiểu

Các loại khán đài có khả năng di chuyển và xếp lại được

c Yêu cầu về sân khấu

Hình dáng và kích thước sân khấu cho thấy loại hình và cách thức biểu diễn

i Sân khấu hoà nhạc giao hưởng

Sân khấu nhạc giao hưởng có thể có chỗ đứng cho dàn đờng ca và vị trí đặt đàn đại hồ cầm (grand organ), giàn nhạc biểu diễn có thể lên đến 120 nhạc công

Đối với giàn nhạc thính phòng sân khấu có thể sâu 6m và rộng 9m Đối với khán phòng hoà nhạc, sân khấu có thể lên đến 12x12m và cao 1000mm, cho phép chứa 220 ca sĩ đồng ca và giàn nhạc

60 người

Sàn giàn nhạc có thể được nâng cao thành tực bục, mỗi bục không nên quá 450mm Diện tích sân khấu nên giảm càng nhỏ càng tốt để đảm bảo sự vang âm đồng đều của các nhạc cụ trong khán phòng Chiều cao của toàn sân khấu không nên thấp hơn 600 mm và cao hơn 1.1m

22

(Trái) Sơ đồ các hình dáng mặt bằng sàn sân khấu hoà nhạc và mặt cắt điển hình qua sàn sân khấu

(Trên) Sân khấu hoà nhạc trong nhà hát Disney thiết

kế bởi Frank O’Gehry với sân khấu ở trung tâm và đàn đại hồ cầm nằm ở phía sau Toàn bộ khán phòng

sử dụng gỗ hoàn thiện tăng cường trang âm cho khán phòng

Sân khấu nên có khả năng tiếp cận từ phòng chờ ở cùng tầng Dàn đồng ca có thể tiếp cận từ một lối riêng biệt để lên vị trí đứng

Vật liệu hoàn thiện sàn sân khấu nên là gỗ cứng, và có hỗ trợ chịu lực để đặt piano Các sàn, tường và trần gần xung quanh sân khấu cần được thiết kế trang âm kĩ càng vì chúng có tác dụng phân phối âm ra khắp khán phòng, có thể sử dụng các tấm trầng treo ngay phía trên dàn nhạc để tăng tác dụng trang âm

ii Sân khấu hộp (proscenium stage)

Kích thước và hình dáng của sân khấu biểu diễn này được quyết định bởi loại hình biểu diễn và quy mô vở diễn Kích thước chiều rộng của sân khấu có thể được tra ở bảng sau

Loại hình biểu diễn

Quy mô nhỏ (m)

Quy mô vừa (m)

Quy mô lớn (m)

Hầm sân khấu cần có chiều cao tối thiểu là 2500 mm, nếu được sử dụng làm không gian chứ đạo cụ sân khấu đặt trên thang nâng thì nên cao từ 7 – 10 m và cần có lối thoát hiểm riêng biệt

Sân khấu biên và sân khấu sau lung có kích thước liên quan đến không gian diễn chính Sân khấu phụ phải chứa được các phông nền và đạo cụ ở không gian diễn chính, nhằm phục vụ cho việc thay đổi phông nền nhanh chóng

23

Sơ đồ minh hoạ khán đài biểu diễn kiểu sân khấu hộp với sân khấu chính ở trung tâm, các sân khấu phụ ở bên hông và sau

lung, thiên kiều ở trên, hầm sân khấu bên dưới, hố nhạc trước sân khấu

Mặt bằng phương án dự thi nhà hát opera Busan của Henning Larsen Architects + Tomoon Architects, với thiết kế sân khấu

hộp bao gồm sân khấu chính và các sân khấu phụ ở xung quanh

Trong trường hợp có hoả hoạn, cần phải có hệ thống rèm bảo vệ che miệng sân khấu nhằm tránh cháy lan Đối với khán phòng trên 500 chỗ, việc lắp đặt và bố trí rèm chống cháy là bắt buộc

Hệ thống thiên kiều phía trên sân khấu cho phép đèn sân khấu và các yếu tố phông màn được treo lơ lửng phía trên sân khấu chính Hệ thống này giúp kéo phông màn của cảnh trước lên và hạ phông màn mới xuống một cách nhanh chóng

24

Hố nhạc trong sân khấu được bố trí nằm giữa sân khấu

chính và khán giả, nằm thấp và khuất tầm mắt khán giả như

vẫn đảm bảo các diễn viên trên sân khấu nhìn thấy được nhạc

trưởng Trong các khán phòng đa năng, hố nhạc còn có thể

được thay đổi thành phần mở rộng của sân khấu trước hoặc

dùng để tăng thêm diện tích chỗ ngồi khán giả (ảnh)

iii Sân khấu mở

Có kích thước đa dạng tuỳ thuộc các dạng khác nhau:

- End stage: với múa kích thước sân khấu là 10 m x 10 m,

kịch là 10m x 8m

- Rẻ quạt 90o: sân khấu có bán kính từ 8 – 11 m

- Thrust stage: điểm trung tâm của sân khấu là điểm trung

tâm hình học của các khán đài

- Sân khấu trung tâm: không gian biểu diễn nằm ở trung tâm

khán giả, diễn viên xuất hiện từ phía quần chúng Chiều

cao sân khấu trung tâm từ 300 – 750 mm, chiều cao tối

thiểu cho không gian diễn là 6.5m nhằm để bố trí hệ thống

đèn bên trên

iv Sân khấu đa năng

Không gian phía trước sân khấu có thể được biến đổi để phù hợp với từng hoàn cảnh biểu diễn, các tấm trần cũng có thể nâng hạ nhằm đảm bảo khối tích tiêu chuẩn cho mỗi trường hợp biểu diễn

Sân khấu kịch West Yorkshire ở 2 trạng thái bố trí biểu diễn khác nhau

c Hậu trường sân khấu

Hậu trường sân khấu bao gồm nhiều bộ phận chức năng hộ trợ cho các hoạt động trên sân khấu Đây là nơi làm việc của các nhân viên kĩ thuật, nơi tập luyện và hoá trang của các nghệ sĩ, chuẩn

bị các đạo cụ để hỗ trợ sân khấu Các không gian này bao gồm:

vệ và kiể soát an ninh kĩ càng

25

 Phòng thay đồ:

Cung cấp không gian cho phép các diễn viên hoá trang, thay trang phục và chuẩn bị trước khi lên sân khấu Có nhiều loại phòng chuẩn bị khác nhau, trong đó số người trong một phòng cho thấy vai trò của nghệ sĩ đó trong buổi diễn

Chi tiết kích thước phòng hoá trang điển hình với gương soi có đèn và bàn trang điểm

Trong các phòng thay đồ cần trang bị đầy đủ tủ, mắc áo, gương và bàn hoá trang lớn, giường nghỉ tạm thời, và các phòng tắm, vệ sinh phục vụ riêng cho phòng hoá trang nhất là các diễn viên chính

Yếu tố chiếu sáng và thông thoáng tự nhiên cho khu vực này là cần thiết

Các phòng hoá trang chung có thể kết hợp với nhau tạo thành không gian luyện tập cho nghệ sĩ khi không có biểu diễn

 Phòng sinh ho ạt:

Đây là không gian chung của các nghệ sĩ để nghỉ ngơi, giải trí, nơi mà đồ ăn nhẹ và nước uống được phục vụ cho họ Không gian này được sử dụng trong suốt quá trình luyện tập cũng như quá trình diễn Đây còn có thể được sử dụng như phòng tập hợp toàn nhóm, hoặc phòng tập của các nghệ sĩ

Phòng sinh hoạt này cần phải được thông thoáng và chiếu sáng tự nhiên, có các yếu tố về tầm nhìn phục vụ các nghệ sĩ

Đi kèm với không gian này có các kho phụ trợ, bếp nấu và canteen phục vụ, thậm chí có cả phòng ăn riêng giành cho chỉ huy hay diễn viên chính

 Phòng kh ởi động trước khi diễn:

Đây là không gian cho các nghệ sĩ lên dây nhạc cụ, hoặc khởi động trước khi lên sân khấu Trong không gian này có hổ trợ cách âm, gương, … và được bố trí gần sân khấu chính