Và Hà Nam của chúng ta là một mảnh đất địa linh nhân kiệt, vùng đất ngã ba sông rực nắng hồng, mảnh đất nổi tiếng với những làn điệu dân ca, nơi mà lưu giữ nhiều giá trị truyền thống tốt
Trang 1BÀI DỰ THI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG TRONG THỰC TIỄN CUỘC SỐNG
MÔN GDCD
1 Tên tình huống:
Khi học song bài “Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc” môn
GDCD 9 Các bạn em tâm sự với nhau: “ Dân tộc ta có nhiều truyền thống tốt đẹp đáng tự hào, nhưng Hà Nam của chúng ta có truyền thống nào đáng tự hào đâu”
Em sẽ giúp các bạn biết và tự hào về truyền thống tốt đẹp của quê hương mình.
2 Mục đích của việc giải quyết tình huống:
a Kiến thức:
- Hiểu sâu sắc về những truyền thống tốt đẹp của quê hương
b Kĩ năng:
- Thu thập, lựa chọn và xử lí thông tin
- Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa
- Viết đoạn văn, bài văn
c Thái độ:
- Lòng biết ơn, tự hào về quê hương đất nước.
- Tôn trọng, kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc
- Tích cực, tự giác học tập để xây dựng quê hương đất nước
3 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống.
- Tổng hợp các tri thức khách quan về phong tục tập quán, truyền thống tốt đẹp của người dân Hà Nam
- Sử dụng các phương pháp nghiên cứu:
+ Phương pháp sưu tầm, nghiên cứu tư liệu
+ Phương pháp phân tích, tổng hợp, lựa chọn thông tin
4 Giải pháp giải quyết tình huống:
Trang 2- Văn học:
+ Thuyết minh về một di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh
- Lịch sử: Lich sử địa phương Hà Nam
- Địa lý: Vị trí địa lý của địa phương
- Âm nhạc: Các kiến thức cơ bản về âm nhạc.
- Giáo dục công dân (GDCD địa phương)
+ Lòng biết ơn, tự hào về quê hương đất nước
+ Bảo vệ di sản văn hóa
+ Kế thừa phát huy truyền thống tốt đẹp của quê hương
+ Bài học bảo tồn, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
5 Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống.
- Lựa chọn tình huống
- Xác định đối tượng
- Thu thập thông tin
- Viết đoạn văn, bài văn
* Tư liệu sử dụng:
+ Tạp chí Sông Châu
+ Sách giáo khoa: Lịch sử địa phương khối 6,7,8, 9 GDCD địa phương 6,7,8,9
+ Ứng dụng công nghệ thông tin tìm kiếm trên google
Bài viết giải quyết tình huống
Hà Nam, quê hương mình rất đẹp với núi đồi, sông suối, những cánh đồng xanh mướt và những cánh rừng bao la bát ngát Và Hà Nam của chúng ta là một mảnh đất địa linh nhân kiệt, vùng đất ngã ba sông rực nắng hồng, mảnh đất nổi tiếng với những làn điệu dân ca, nơi mà lưu giữ nhiều giá trị truyền thống tốt đẹp
Chúng ta rất tự hào vì được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất có truyền thống yêu
nước Là vùng đất có bề dầy truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm, Hà nam tự
hào có Thập đạo tướng quân Lê Hoàn đã có công dẹp loạn 12 sứ quân xây dựng cơ đồ nhà Đinh, đập tan quân Tống lên ngôi hoàng đế, lấy hiệu là vua Lê Đại Hành Trần
Trang 3Bình Trọng, người con của quê hương Bảo Thái (nay là xã Liêm Cần, huyện Thanh Liêm) mãi lưu danh trong sử sách với câu nói nổi tiếng: “Ta thà làm quỷ nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc” Ông bị giặc giết lúc 26 tuổi, được truy phong Bảo nghĩa vương Trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Minh, Hà Nam là một trong những căn cứ quan trọng của nghĩa quân Lam Sơn, tiêu biểu là Tướng quân
Vũ Cố (Thanh Thuỷ, Thanh Liêm) đã cùng với Lê Lợi xây dựng căn cứ Đồng Ao đánh giặc… Từ khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, phát huy truyền thống đánh giặc của ông cha, Đinh Công Tráng người quê Nham Tràng, Thanh Liêm; Lê Hữu Cầu ở Kim Bảng; Đinh Văn Nghiêm ở Đồng Hoá - Kim Bảng đã đứng lên kêu gọi văn thân, chiêu mộ nghĩa quân, dựng cờ đánh Pháp…Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, nhân dân Hà Nam luôn đoàn kết một lòng đi theo Đảng đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng quê hương Ngay từ năm 1930, nông dân Hà Nam đã đứng lên đấu tranh bằng cuộc biểu tình, tuần hành ngày 20/10/1930 tại Bồ Đề (Bình Lục), mở đầu cho
các cuộc nổi dậy của nông dân trong tỉnh
Hà Nam tự hào có Nguyễn Hữu Tiến, người vẽ lá cờ Tổ quốc, đã bị địch bắt và
bị xử bắn ngày 28-8-1941 cùng các chiến
sĩ Nam Kỳ khởi nghĩa là Nguyễn Thị Minh Khai, Võ Vǎn Tần, Hà Huy Tập Ngày nay có các trường đã mang tên ông Chúng ta tự hào có nhà cách mạng Lương Khánh Thiện đã hiến dâng cả cuộc đời cho
sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc Trong trường kỳ chống Pháp, nhân dân Hà Nam vừa chiến đấu, vừa tích cực tăng gia sản xuất, không những xây dựng nền kinh tế
tự cấp, tự túc để nuôi quân dân kháng chiến lâu dài mà còn đóng góp hàng ngàn tấn lương thực để nuôi quân trên các chiến trường, tiễn đưa hàng vạn con em lên đường nhập ngũ Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhân dân Hà Nam với tinh
Trang 4vững chắc cho tiền tuyến, đảm bảo “thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” Trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, nhiều người con của quê hương đã anh dũng hy sinh như mười cô gái Lam Hạ đã chiến đấu ngoan cường và đã hy sinh ngay tại trận địa pháo khi chống trả máy bay Mỹ
Cùng với bề dầy truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm, Hà Nam còn là mảnh đất văn hiến có truyền thống hiếu học Kể từ khoa thi đầu tiên (1075) đến khoa thi cuối cùng (1919) toàn tỉnh đã có 53 người đỗ đạt ở 36 khoa thi Người đỗ cao nhất
là Nguyễn Quốc Hiệu (Phú Thứ, Duy Tiên) đạt học vị Thám hoa, người đỗ khoa bảng trẻ nhất là Phan Tế (Duy Tiên) đỗ học vị Tiến sỹ khi mới 19 tuổi, người đỗ ở tuổi cao nhất là Trương Minh Lượng (Duy Tiên) đỗ Tiến sỹ năm 65 tuổi, người đỗ đầu 3 kỳ thi
là Tam nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến.Truyền thống hiếu học và tài năng của nhân dân Hà Nam tiếp tục được giữ gìn, phát huy cao độ từ khi có Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời Hà Nam tự hào có Phạm Tất Đắc với tập “Chiêu hồn nước” bất hủ; Nguyễn Thượng Cát với bản lược dịch “Tư bản luận”; Nam Cao - Nhà văn liệt sỹ, người đầu tiên được giải thưởng Hồ Chí Minh vì những cống hiến to lớn
đối với sự nghiệp văn học nước nhà
Ngày nay truyền thống đó ngày càng
được phát huy tiêu biểu là trường THCS
Bắc Lý- nơi khởi nguồn của phong trào
“Hai tốt” Quê hương của chúng ta đã
sản sinh ra nhiều “ nhân kiệt” góp phần
không nhỏ vào công cuộc xây dựng và
Không chỉ nổi tiếng về truyền thống yêu nước, hiếu học mà Hà Nam của chúng ta còn được biết đến với các lễ hội và di tích lịch sử Hiện nay trên địa bàn tỉnh ta đang
lưu giữ một quần thể di tích văn hóa thời nhà Lí, nhà Trần khá đa dạng và hấp dẫn
như: Đền Trần Thương, chùa Đọi, đền Trúc - Ngũ Động Sơn, đền Lảnh Giang, đền Bà
Trang 5Vũ…Các di tích văn hóa gắn liền với các nhân vật lịch sử như Lê Đại Hành, Nguyên phi Ỷ Lan, và Lê Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lê Đại Hành, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, Lý Thường Kiệt… Lễ hội là hoạt động phán ánh rõ nét nhất những sinh hoạt văn hoá của một công đồng cư dân trong một không gian cụ thể và là môi trường tốt nhất để lưu giữ những giá trị truyền thống qua các thời đại Mỗi vùng quê Việt Nam đều nằm trong dòng chảy văn hoá thống nhất nhưng nó vẫn mang nét riêng biệt, đặc trưng của con người nơi đó tạo nên một bức tranh văn hoá lễ hội Việt Nam phong phú và đa dạng Hà Nam là một vùng đất cổ và là vùng gần trung tâm Đồng bằng Sông Hồng hiện nay Do vậy lễ hội nơi đây mang đậm nét văn hoá chung của vùng hoà quyện với những nét riêng của văn hoá cư dân vùng trũng quanh năm ngập úng tạo nên một sắc thái văn hoá độc đáo Hà Nam cũng là quê hương của nhiều lễ hội truyền thống, đậm đà bản sắc dân tộc Toàn tỉnh có trên 100 lễ hội, trong đó có một số
lễ hội vùng được tổ chức quy mô của lễ hội truyền thống Tôi xin giới thiệu một số lễ hội và ý nghĩa của lễ hội để các bạn hiểu hơn về truyền thống này của quê hương ta
Lễ hội đền Trúc (còn gọi là hội Quyển Sơn) tổ chức ở xã Thi Sơn, huyện Kim Bảng tổ chức từ mùng 6 tháng giêng đến mùng 10 tháng 2 âm lịch.Tương truyền Lý Thường Kiệt trên đường chiến thắng trở về đã cho quân dừng ở đây để tế lễ và ăn mừng Sau này để tưởng nhớ ông, nhân dân trong vùng đã lập đền thờ dưới chân núi Cấm gọi là đền Trúc.Nơi đây có một truyền thuyết dân gian về hát Dậm Quyển Sơn
Trang 6Như vậy hát Dậm là một thể loại dân ca có nét riêng độc đáo chỉ có duy nhất ở Quyển Sơn và đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể có giá trị Lễ hội truyền thống đền Trúc với làn điệu dân ca hát Dậm là dịp để con người giao lưu cộng cảm, trao truyền những đạo lí, tình cảm, mĩ tục và khát vọng cao đẹp, đem lại cho con người sự thanh thản nơi tâm linh, quên đi những lo toan thường nhật để về với cội nguồn, về với thiên nhiên
mà thêm yêu đời, yêu người, yêu quê hương đất nước, dân tộc, thêm tự hào về mảnh đất nơi mình sinh ra và lớn lên
Nói đến lễ hội ở Hà Nam ta không thể không nhắc đến lễ hội chùa Long Đọi Sơn như một trung tâm hội tụ văn hoá truyền thống của cư dân vùng này Hàng năm cứ đến ngày 21 tháng 3 âm lịch, chùa Đọi Sơn mở hội dâng hương tưởng niệm Lý Nhân Tông - người có công mở mang xây dựng chùa Lễ hội chùa Đọi và những lễ hội khác trong vùng còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hoá truyền thống, là dịp để con người gửi gắm bao ước mơ khát vọng về một cuộc sống bình an và hạnh phúc Tìm về chùa Đọi và lễ hội chùa Đọi là chúng ta tìm đến chìa khoá để giải mã phần nào đó con người và truyền thống văn hoá nơi đây Lễ hội chùa Đọi như một sự hội tụ văn hoá đặc trưng của Hà Nam-vùng chiêm trũng quanh năm ngập úng Lễ hội nơi đây không duy yếu tố tâm linh mà còn là cách ứng xử của con người với tự nhiên và xã hội Trong điều kiện hoàn cảnh đó họ phải đoàn kết nhau lại chống chọi với thiên tai và
Trang 7địch hoạ Từ đó tinh thần đoàn kết đã trở thành sức mạnh giúp con người nơi đây chiến đấu và chiến thắng
Hội chùa Đọi Sơn
Lễ hội tịch điền diễn ra tại Đọi Sơn, Duy Tiên là nơi vua Lê Đại Hành mở đầu nghi thức cày ruộng tịch điền trong lịch sử Đây là một lễ hội mang ý nghĩa khuyến nông và là nét đẹp văn hóa trở về nguồn cội được tổ chức vào các ngày từ mùng 5-7 tháng Giêng âm lịch hàng năm Lễ hội Tịch điền gắn liền với một truyền thuyết: Mùa xuân năm 987, lần đầu tiên vua Lê Đại Hành cùng văn võ bá quan cày ruộng ở Đọi Sơn và bắt được chum vàng, năm 988 cày ở Bàn Hải bắt được chum bạc, vì thế những
thửa ruộng này còn được gọi là “Kim Ngân Điền” Hàng năm vào đầu xuân, nhà vua
xuống đồng cày ruộng (làm lễ Tịch điền) mở đầu cho một năm mới cầu cho mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu và các triều đại sau đó, đều duy trì nghi lễ cày tịch điền với các hình thức khác nhau để phát động nhân dân tích cực tăng gia sản xuất nông nghiệp Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn là lễ hội đầu năm mang đậm nét văn hóa khơi gợi tâm thức nhân dân hướng về nguồn cội Nó không chỉ mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm của các vị vua đối với người nông dân mà còn tuyên truyền, giáo dục các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, lòng biết ơn tiền nhân, tích cực phát triển sản xuất nông nghiệp, nên đã thu hút đông đảo du khách Lễ hội xuống đồng
Trang 8Toàn cảnh lễ hội Tịch Điền Chủ Tịch nước tham gia lễ hội Tịch Điền
lớn nhất miền Bắc dịp đầu xuân, nhắc lại truyền thống của nền nông nghiệp nước nhà góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc
Mảnh đất Duy Tiên- Hà Nam còn
được biết đến qua Lễ hội đền Lảnh Giang
được tổ chức vào 18-25/6 âm lịch và 25/8
âm lịch tại đền Lảnh Giang, thôn Yên
Lạc, xã Mộc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà
Nam Lễ hội nhằm tôn vinh 3 vị thần thời
Hùng Vương thứ 18 và Công chúa Tiên
Dung, Chử Đồng Tử Lễ hội đền Lảnh
Giang là dịp để nhân dân tưởng nhớ
những người có công với dân với nước,
Lễ hội đền Lảnh Giang
đồng thời động viên mọi người ra sức phấn đâu xây dựng gia đình, quê hương, đất nước ngày càng giàu mạnh hơn
Tiếp nối những truyền thống lễ hội ở Duy Tiên thì hội đền Trần Thương ở xã Nhân Đạo, huyện Lý Nhân được tổ chức hàng năm vào ngày 20 tháng 8 âm lịch và đêm 14
Trang 9tháng Giêng âm lịch Đền Trần Thương thờ Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương
Trần Quốc Tuấn (Trần Hưng Đạo) Lại nói về ngày mất của Đức Thánh Trần Dân
Tượng thờ anh hùng
tộc Trần Hưng Đạo
gian có câu: “Tháng tám giỗ Cha” là nói về ngày giỗ của ngài Ngày “Giỗ Cha” là khi Trần Quốc Tuấn qua đời, ngày 20/8 năm Canh Tý (tức năm Hưng Long thứ tám, ngày
5 tháng 9 năm 1300) Cũng rất nhiều nơi lập đền thờ ông, song nhân dân về Trần Thương vừa “Giỗ Cha” vừa bái yết xin “Lương” Vào giờ Tý ngày rằm tháng Giêng hàng năm còn mở Lễ phát lương ban lộc đầu năm của Đức Thánh Trần cho nhân dân
và khách thập phương Việc phục dựng và duy trì tổ chức Lễ hội phát lương đầu năm đền Trần Thương của tỉnh Hà Nam đã góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị di sản văn hóa, đồng thời tuyên truyền, giáo dục truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm của ông cha ta, đặc biệt là thời Trần để động viên nhân dân phát huy truyền thống uống nước nhớ nguồn
Trang 10
Ngoài ra quê mình còn một số lễ hội khác như: Lễ hội thả đèn hoa được tổ chức vào ngày 24 - 5 Dương Lịch tại Chùa Bầu Thành Phố Phủ Lý - Tỉnh Hà Nam Hay vật Liễu Đôi tổ chức vào ngày 05 tháng giêng âm lịch, tại làng Liễu Đôi, xã Liêm Túc, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam để ghi nhớ công lao của chàng trai họ Đoàn giỏi võ
đã có công đánh giặc cứu nước Lễ hội chùa Bà Đanh được tổ chức vào tháng 2 âm lịch hàng năm nhằm tri ân đức thánh bà Pháp Vũ, một vị thần trong Tứ Pháp (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện) Đây là vị thần phù trợ cho việc sản xuất nông nghiệp được tốt tươi, đời sống nhân dân được no đủ Đồng thời lễ hội cũng nhằm tôn vinh, cảm tạ ân đức của các vị thần phật được thờ ở trong chùa đã phù trợ cho cuộc sống của nhân dân
Trên đây là một số lễ hội tiêu biểu của Hà Nam Những lễ hội này không chỉ người Hà Nam biết mà còn được người dân khắp cả nước biết đến Trong lễ hội, mọi người có thể tham gia vào các cuộc thi và các trò chơi truyền thống hấp dẫn như: cuộc thi chọi gà, thi chèo thuyền, thi nấu ăn, múa sư tử, thi đuổi vịt, thi thả diều…
Song song cùng với truyền thống về lễ hội và di tích lịch sử thì Hà Nam là một trong những cái nôi của nền nghệ thuật truyền thống đang được kế thừa và phát huy như: chiếu chèo làng Ngò, chiếu chèo làng Hoà Ngãi, chiếu chèo làng Thọ Chương (huyện Lý Nhân); chiếu chèo Đồng Hoá (huyện Kim Bảng); chiếu chèo Châu Giang
Trang 11(huyện Duy Tiên) Hà Nam, mảnh đất đồng chiêm thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ từ bao đời là nơi sản sinh và lưu truyền biết bao làn điệu dân ca ngọt ngào, sâu lắng, đằm thắm trữ tình
Hát giao duyên của Hà Nam
Chầu văn đang trong lộ trình được xây dựng hồ sơ đệ trình lên UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại Nghi lễ chầu văn của người Việt
ở Hà Nam đã được đưa vào danh sách 33 di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam Tại Hà Nam, nghi lễ Chầu văn diễn ra vào nhiều dịp trong năm, nhưng linh thiêng và điển hình nhất là vào tháng Ba (tưởng nhớ ngày hóa của Mẫu Liễu Hạnh) và tháng Tám (tưởng nhớ ngày giỗ của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn) Với những giá trị về lịch sử và văn hóa tiêu biểu, năm 2012, nghi lễ Chầu văn ở Hà Nam đã được Bộ VHTTDL ghi danh vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia