Đảng bộ tỉnh gia lai lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2006

Tình hình kinh tế nông nghiệp và công tác lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Gia Lai tr-ớc năm 1996.... Nghiên cứu quá trình Đảng bộ Gia Lai quán triệt và v

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƢỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

-*** -

NGUYỄN THỊ HẰNG

ĐẢNG BỘ TỈNH GIA LAI LÃNH ĐẠO

CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƢỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Ngọc Hà

Các số liệu, tài liệu tham khảo trong luận văn đều trung thực và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Hà Nội, ngày tháng năm 2008

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hằng

MỤC LỤC

Trang

Mở đầu

1 Chương 1 Tình hình kinh tế nông nghiệp và công tác lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Gia Lai tr-ớc năm 1996

9 1.1 Điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế - xã hội tác động tới chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Gia Lai

9 1.1.1 Điều kiện tự nhiên

9

1.1.2 Điều kiện xã hội

12

1.2 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Gia Lai trước năm 1996 và những vấn đề đặt ra

15 1.2.1 Một số vấn đề về cơ cấu kinh tế nông nghiệp và quan điểm của Đảng về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trước năm 1996

15

1.2.2 Đảng bộ Gia Lai lãnh đạo bước đầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp - Kết quả và những vấn đề đặt ra

19

Chương 2 Công tác lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

nghiệp của Đảng bộ tỉnh Gia Lai trong những năm 1996 - 2006

29 2.1 Chủ trương của Đảng về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá 29

2.2 Đảng bộ tỉnh Gia Lai quán triệt, cụ thể hoá và vận dụng sáng tạo chủ trơng của Đảng trong xây dựng các Nghị quyết, Chương trình về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp (1996 - 2006)

39 2.2.1 Giai đoạn 1996-2000

39

2.2.2 Giai đoạn 2001-2006

47

2.3 Quá trình tổ chức chỉ đạo thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Gia Lai 62

2.3.1 Giai đoạn 1996-2000

62

2.3.2 Giai đoạn 2000-2006

72

Chương 3 Kết quả và kinh nghiệm từ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Gia Lai đối với việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2006

81 3.1 Thành tựu và những hạn chế chính

81

3.1.1 Những thành tựu chủ yếu

81

3.1.2 Những hạn chế chính

92

3.1.3 Những vấn đề tiếp tục đặt ra

96

3.2 Một số kinh nghiệm lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Gia Lai

100 Kết luận

110

Danh mục tài liệu tham khảo

113

Phụ lục

119

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

CNH, HĐH : Công nghiệp hoá, hiện đại hoá CNXH : Chủ nghĩa xã hội

1 Lý do chọn đề tài

Việt Nam vốn là một nước nông nghiệp, hiện vẫn có khoảng 70% dân số hoạt động trong ngành nông nghiệp, 80% dân số sống ở nông thôn nên việc phát triển nông nghiệp, nông thôn có tầm quan trọng đặc biệt; CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là con đường cơ bản để đưa nông nghiệp, nông thôn nước ta

ra khỏi tình trạng nghèo nàn lạc hậu Sự phát triển của sản xuất nông nghiệp không chỉ cần thiết để tăng thêm nguồn lương thực, thực phẩm nuôi sống xã hội mà còn tác động đến phát triển công nghiệp, các ngành dịch vụ, bảo đảm ổn định các lĩnh vực chính trị, xã hội, củng cố an ninh quốc phòng của đất nước Khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, đường lối phát triển nông nghiệp, nông thôn là một nội dung quan trọng trong tổng thể đường lối đổi mới kinh tế - xã hội của Đảng Nhiều chủ trương, chính sách đổi mới, phát triển nông nghiệp đúng đắn, phù hợp được ban hành đã giúp cho nền nông nghiệp nước ta đạt nhiều thành tích đáng kể: sản xuất nông nghiệp đã phát triển tương đối toàn diện, tăng trưởng liên tục với tốc độ cao; đời sống nhân dân được cải thiện… góp phần vào sự ổn định chính trị - xã hội ở nông thôn

Thực tế phát triển nông nghiệp, nông thôn nói chung, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nói riêng những năm qua đã khẳng định đường lối, chủ trương chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của Đảng là đúng đắn Song mức độ thành công của đường lối, chủ trương đó trên từng địa phương, từng giai đoạn còn phụ thuộc rất nhiều vào sự sáng tạo trong vận dụng và tổ chức thực hiện của các đảng bộ và chính quyền địa phương, gắn với đặc thù từng địa phương trong những hoàn cảnh cụ thể

Gia Lai là một tỉnh miền núi nằm ở vị trí trung tâm vùng Bắc Tây Nguyên, có diện tích đất tự nhiên khá lớn, là vùng có thế mạnh phát triển nông nghiệp, đặc biệt là trồng trọt, chăn nuôi và lâm nghiệp Trong quá trình phát triển kinh tế từ năm 1996 đến năm 2006, dưới sự lãnh đạo của Trung ương mà

trực tiếp là của Đảng bộ tỉnh, nền nông nghiệp của tỉnh phát triển khá toàn diện Ngành nông nghiệp bước vào thời kỳ sản xuất hàng hoá với sự tăng nhanh diện tích cây công nghiệp dài ngày và giá trị sản xuất nông nghiệp ngày càng cao Đời sống vật chất và tinh thần của nông dân không ngừng nâng lên Những thành tựu đó góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp còn chậm và thiếu bền vững, chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế mà thiên nhiên đã ban tặng cho tỉnh Gia Lai còn gặp phải những khó khăn và đối mặt với nhiều vấn đề mới nảy sinh trong lãnh đạo quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn: tình trạng độc canh, sản xuất nhỏ manh mún, nông dân nghèo còn nhiều, trình độ dân trí thấp cản trở việc đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Nguyên nhân của những thành quả cũng như những yếu kém nêu trên có phần xuất phát từ kết quả vận dụng đường lối, chủ trương của Đảng vào tình hình thực tế của Tỉnh

Nghiên cứu quá trình Đảng bộ Gia Lai quán triệt và vận dụng thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước để lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2006; đánh giá kết quả đạt được và những hạn chế, yếu kém; từ đó rút ra những kinh nghiệm, góp phần đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh trong thời gian tới là việc làm có ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Với những lý do trên, tôi chọn đề tài “Đảng bộ tỉnh Gia Lai lãnh đạo

chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2006” để làm

luận văn thạc sĩ lịch sử, chuyên ngành lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH nói riêng là vấn đề được nhiều nhà khoa

học quan tâm nghiên cứu trên các góc độ lịch sử, kinh tế, xã hội học Nhìn một cách tổng thể các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài có thể chia thành các nhóm chủ yếu sau:

- Các bài viết, bài nói của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế nông nghiệp, đăng tải trên các báo, tạp chí đại diện cơ quan ngôn luận của Đảng Ơáng chú ý là: Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng:

“Để nông nghiệp, nông thôn phát tr)ển bền vững jgười dân giàu lên”, Tạp chí

Cộng s6n số 28, tháng 10 - 2002; Phan Diễn (Nguyên BÍ thư TW Đảng,

Thường trực Ban Bí thư)2 “Tâo bước chuYển biến nông nghiệp hơn nữa thến trình CNH, HĐH nông nghiệp, n+ng thôn” Tạp chí Cộng sản số 28, tháng 10 -

2002 Các bài viết đã l5m sáng tỏ hơn đường lối, chủ trương CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn của Đảng cũng như phương hướng phát triển của nông nghiệp, nông thôn trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH

- Một số công trình khoa học đề cập đến các nội dung của kinh tế nông nghiệp, nông thôn, tiêu biểu như: GS Đỗ Đình Giao: “Chuyển dịch cơ cấu kinh

tế theo hướng CNH nền kinh tế quốc dân”, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội 1994; GS, TS Trần Ngọc Hiên: “Mối quan hệ công - nông - nghiệp - dịch vụ trong sự hình thành nền kinh tế thị trường ở nước ta”, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 1997; Hồng Vinh (chủ biên): “CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998; PTS.GS Lê Đình Thắng (Chủ biên): Chính sách phát triển nông nghiệp

và nông thôn sau Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị”, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000; TS Đặng Văn Thắng, TS Phạm Ngọc Dũng: “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế công, nông nghiệp ở đồng bằng sông Hồng thực trạng và triển vọng”, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003; Nguyễn Sinh Cúc: “Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới”, NXB Thống kê, Hà Nội, 2003 Những công

trình nghiên cứu này ở những góc độ khác nhau đều khẳng định vai trò to lớn

của nông nghiệp, nông thôn trong nền kinh tế quốc dân, sự cần thiết khách quan phải đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn Một số tác phẩm đã phân tích khá sâu thực trạng, dự kiến xu hướng phát triển và đề ra những giải pháp chung nhất cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

- Từ góc độ lịch sử, ngoài một số công trình được đăng tải trong giáo trình, sách chuyên đề, tạp chí Lịch sử và tạp chí Lịch sử Đảng, đáng chú ý là gần đây có nhiều luận văn Tiến sĩ, Thạc sĩ chuyên ngành lịch sử Đảng đã đề cập đến vấn đề này như: Luận văn tiến sĩ Lịch sử của Nguyễn Việt Hùng:

“Đảng bộ thành phố Hồ Chí Minh lãnh đạo nông dân ngoại thành phát triển sản xuất nông nghiệp, xây dựng nông thôn (1986 - 1996)”, Học viện Chính trị

quốc gia Hồ Chí Minh, 2001; Luận văn thạc sĩ Lịch sử Đảng của Đào Thị Vân:

“Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH giai đoạn 1997 - 2003”, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2004; Luận văn thạc

sĩ Lịch sử Đảng của Đặng Kim Oanh: “Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ năm 1997 đến năm 2003”, Đại học Quốc gia Hà

Nội 2005 Những công trình nghiên cứu này phần nào làm rõ sự vận dụng của một số Đảng bộ địa phương trong lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, gợi mở cho chúng tôi nhiều điều về lý luận, thực tiễn trong thực hiện luận văn

- Đề cập trực tiếp đến kinh tế nông nghiệp, nông thôn Gia Lai và sự lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn của Đảng bộ tỉnh có các bài viết

sau: “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn ở Gia Lai”, Tạp chí Ngoại thương số 34, 2004; “Hiệu quả chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi ở Gia Lai” của Phan Hoà, báo Nhân dân ngày 11/01/2005; “Tiếp tục đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Gia Lai”, báo Gia Lai ngày 21/7/2005;

“Một số giải pháp kinh tế - tài chính thúc đẩy chuyển dịch kinh tế ở Gia Lai”

của Trọng Bảo, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 1 năm 2005

Các công trình nghiên cứu trên chủ yếu đề cập về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nền kinh tế quốc dân, hoặc cơ cấu kinh tế nông nghiệp nói chung, một

số công trình, bài viết có đề cập đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở một số tỉnh và ở Gia Lai Đó là nguồn tài liệu tham khảo quý giá, giúp tôi có một cách nhìn toàn diện hơn về thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của đất nước và một số địa phương Tuy vậy, chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện về công tác lãnh đạo chuyển dịch

cơ cấu kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Gia Lai trong những năm 1996 -

2006 Trên cơ sở kế thừa những công trình nghiên cứu trên về cơ sở lý luận, nguồn tư liệu, phương pháp nghiên cứu… luận văn sẽ trình bày một cách có hệ thống vai trò của Đảng bộ tỉnh Gia Lai trong lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH từ năm 1996 đến năm 2006

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích

Phân tích toàn diện công tác lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Gia Lai trong thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH từ năm 1996 đến năm 2006

Rút ra một số kinh nghiệm, đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hơn nữa và nâng cao chất lượng công tác lãnh đạo việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH của Đảng bộ tỉnh Gia Lai những năm tới

* Nhiệm vụ

- Làm rõ yêu cầu, mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Gia Lai trong từng thời kỳ CNH, HĐH trên cơ sở phân tích các yếu tố tác động và thực trạng cơ cấu kinh tế nông nghiệp, công tác lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ Gia Lai trước năm 1996

- Trình bày hệ thống quá trình Đảng bộ tỉnh Gia Lai vận dụng quan điểm, đường lối của Đảng lãnh đạo thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

từ năm 1996 đến năm 2006 theo hướng CNH, HĐH

- Làm rõ những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1996 đến năm 2006 ở Gia Lai

- Bước đầu rút ra một số kinh nghiệm, đưa ra một số giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Gia Lai trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp những năm tiếp theo

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu của luận văn

Luận văn nghiên cứu công tác lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Gia Lai Với

đối tượng nghiên cứu là công tác lãnh đạo, luận văn trình bày toàn diện cả về phương thức lãnh đạo và quy trình của công tác lãnh đạo Về phương thức, Đảng bộ lãnh đạo chủ yếu bằng nghị quyết, chương trình công tác, bằng công tác tổ chức cán bộ Về quy trình, Đảng bộ quán triệt đường lối của Đảng, vận dụng cụ thể và sáng tạo vào tình hình địa phương để xây dựng các nghị quyết;

tổ chức thực hiện nghị quyết trong thực tiễn; kiểm tra việc tổ chức thực hiện; sơ kết, tổng kết đúc rút kinh nghiệm để điều chỉnh công tác lãnh đạo

* Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian và không gian: Đề tài nghiên cứu từ năm 1996 đến năm

2006, trên địa bàn tỉnh Gia Lai hiện nay Năm 1996 là năm cả nước bước vào thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH Năm 2006 đánh dấu 10 năm đầu thực hiện đường lối đẩy mạnh CNH, HĐH nói chung và CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn nói riêng

Về nội dung: Nông nghiệp, nông thôn là lĩnh vực rộng lớn và gắn bó chặt

chẽ với nhau Phạm vi nghiên cứu của luận văn chỉ tập trung việc nghiên cứu việc lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Gia Lai trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và tập trung nghiên cứu cơ cấu ngành kinh tế