Vai trò quản lý của nhà nước đối với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay

Đại học quốc gia Hà Nội Trung tâm đào tạo, bồi d-ỡng giảng viên lý luận chính trị La Đức Đại Vai trò quản lý của Nhà n-ớc đối với nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng Xã hội chủ nghĩa ở

Trang 1

Đại học quốc gia Hà Nội

Trung tâm đào tạo, bồi d-ỡng giảng viên lý luận chính trị

La Đức Đại

Vai trò quản lý của Nhà n-ớc đối với nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng Xã hội chủ nghĩa ở việt

nam hiện nay

Chuyên ngành: Triết học Mã số: 60 22 80

Luận văn thạc sĩ triết học

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: PGS.TS Hồ Trọng Hoài

Hà Nội - 2008

Trang 2

Đại học quốc gia Hà Nội

Trung tâm đào tạo, bồi d-ỡng giảng viên lý luận chính trị

La Đức Đại

Vai trò quản lý của Nhà n-ớc đối với nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng Xã hội chủ nghĩa ở việt

nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ triết học

Hà Nội - 2008

Trang 3

Lêi cam ®oan

T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña t«i C¸c t- liÖu, sè liÖu nªu trong luËn v¨n lµ trung thùc Nh÷ng kÕt luËn khoa häc cña luËn v¨n ch-a

®-îc c«ng bè trong bÊt cø c«ng tr×nh khoa häc nµo

Trang 4

Quy -ớc viết tắt

CNH Công nghiệp hoá

CNTB Chủ nghĩa t- bản CNXH Chủ nghĩa xã hội DNNN Doanh nghiệp Nhà n-ớc HĐH Hiện đại hoá

KTTT Kinh tế thị tr-ờng LLSX Lực l-ợng sản xuất QHSX Quan hệ sản xuất TBCN T- bản chủ nghĩa TLSX T- liệu sản xuất TƯ Trung -ơng XHCN Xã hội chủ nghĩa XHTB Xã hội t- bản

Trang 5

Mục lục

Ch-ơng 1: Kinh tế thị tr-ờng và vai trò quản lý của Nhà n-ớc đối

với kinh tế thị tr-ờng

6

1.1 Kinh tế thị tr-ờng- Khái niệm và đặc điểm 6

1.2 Vai trò quản lý của Nhà n-ớc đối với kinh tế thị tr-ờng 9 1.2.1 Quan điểm ngoài mác xít về vai trò quản lý kinh tế của Nhà

n-ớc

9

1.2.2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác- Lê nin về vai trò quản lý kinh

tế của Nhà n-ớc

15

1.3 Kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa ở n-ớc ta và vai

trò quản lý của Nhà n-ớc

20

1.3.1 Quá trình chuyển nền kinh tế n-ớc ta sang kinh tế thị tr-ờng 20 1.3.2 Thiết lập môi tr-ờng pháp lý và cơ chế, chính sách để quản lý

bằng pháp luật

29

1.3.3 Bảo đảm tính bền vững của các cấp đối với kinh tế vĩ mô 33 1.3.4 Hỗ trợ phát triển, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội, hệ

thống an sinh xã hội

Ch-ơng 2: Vai trò quản lý kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ

nghĩa của Nhà n-ớc ta hiện nay- thực trạng và vấn đề đặt

43

2.1 Đặc điểm của kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa 43 2.1.1 Định h-ớng XHCN và giữ vững định h-ớng XHCN 43

Trang 6

2.1.2 Những đặc điểm cơ bản của KTTT định h-ớng XHCN 52 2.1.3 Những điều kiện đảm bảo cho định h-ớng XHCN trong phát

triển KTTT ở n-ớc ta hiện nay

58

2.2 Thực trạng vai trò quản lý kinh tế thị tr-ờng của Nhà n-ớc ta

hiện nay

63

2.2.1 Thực trạng của hệ thống công cụ quản lý vĩ mô 63 2.2.2 Vấn đề đặt ra từ thực trạng quản lý kinh tế thị tr-ờng của Nhà

n-ớc ta hiện nay- những vấn đề đặt ra

66

Ch-ơng 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý của Nhà

n-ớc đối với nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng XHCN ở Việt Nam

hiện nay

71

3.1 Hoàn thiện và nâng cao hiệu lực các công cụ quản lý kinh tế vĩ

mô của Nhà n-ớc

71

3.2 Nâng cao vai trò của kinh tế Nhà n-ớc là tiền đề vật chất để Nhà

n-ớc giữ vững định h-ớng XHCN

83

3.3 Đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà n-ớc để phát

triển nền KTTT ở Việt Nam theo định h-ớng XHCN

88

3.3.1 Đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà n-ớc nhằm

phát huy dân chủ trong quá trình phát triển kinh tế

88

3.3.2 Đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà n-ớc theo

h-ớng xây dựng nhà n-ớc pháp quyền XHCN

90

3.3.3 Đổi mới tổ chức và ph-ơng thức hoạt động của nhà n-ớc theo

h-ớng phân định rõ chức năng quản lý của Nhà n-ớc về kinh tế và

quản lý kinh doanh của các đơn vị cơ sở

92

Trang 7

3.4 Nâng cao năng lực và phẩm chất của các cán bộ quản lý Nhà

n-ớc về kinh tế nhằm đáp ứng yêu cầu của nền KTTT định h-ớng

XHCN

98

3.4.1 Đổi mới việc xác định mục tiêu, xây dựng tiêu chuẩn cán bộ

quản lý Nhà n-ớc về kinh tế trong thời kỳ mới

98

3.4.2 Những biện pháp chủ yếu nâng cao năng lực và phẩm chất cán

bộ quản lý nhà n-ớc về kinh tế

100

3.5 Tăng c-ờng sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của Nhà

n-ớc

3.6 Nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát của nhân dân đối với hoạt

động của Nhà n-ớc

Kết luận

105

Trang 8

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị tr-ờng định h-ớng XHCN là xu thế tất yếu của quá trình đổi mới kinh tế - xã hội ở n-ớc ta Thực tế hơn 20 năm đổi mới cho thấy, kinh tế thị tr-ờng là một ph-ơng thức phát triển sức sản xuất để xây dựng xã hội và phát triển xã hội

Đ-ờng lối, đổi mới kinh tế do Đảng ta khởi x-ớng từ Đại hội VI của Đảng đã từng b-ớc đ-ợc hoàn thiện, phát triển Đại hội X (2006) của Đảng khẳng định chủ tr-ơng nhất quán và lâu dài là phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, hoạt động theo cơ chế thị tr-ờng có sự quản lý của nhà n-ớc, định h-ớng XHCN Vai trò quản lý của nhà n-ớc với kinh tế thị tr-ờng là cực kỳ quan trọng, Đảng ta

đã xác định, trong giai đoạn hiện nay phát triển "kinh tế là trọng tâm", tất cả các lĩnh v-c khác đều phải đặt trong quan hệ với kinh tế và phải nhằm phục vụ phát triển kinh tế

Trong điều kiện kinh tế thị tr-ờng, nhà n-ớc từ chỗ là ng-ời trực tiếp điều hành sản xuất kinh doanh, phân phối, trở thành chủ thể định h-ớng, điều tiết, phối hợp, h-ớng dẫn một cách có kế hoạch nền kinh tế thị tr-ờng Nhà n-ớc đang trở thành nguồn bảo trợ, xúc tác, tạo lập môi tr-ờng, các nguồn lực và điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh tế, ngăn chặn, hạn chế những mặt tiêu cực và khuyết tật của cơ chế thị tr-ờng, bảo đảm công bằng xã hội, bảo vệ lợi ích của nhân dân, của xã hội Việc Việt Nam lựa chọn mô hình kinh tế thị tr-ờng định h-ớng XHCN xuất phát từ thực

tế là mô hình kinh tế XHCN cổ điển, đặc tr-ng bởi hệ thống kinh tế kế hoạch hoá tập trung, sau nhiều thập kỷ tồn tại, đã tỏ ra không còn sức sống và khả năng nội sinh về mặt kinh tế Xuất phát từ lợi ích của toàn dân tộc và nhân dân lao động,

Trang 9

Đảng ta chủ tr-ơng phát triển kinh tế thị tr-ờng định h-ớng XHCN Bởi vậy, yêu cầu đặt ra phải nâng cao vai trò quản lý của nhà n-ớc

Với lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài luận văn "Vai trò quản lý của Nhà n-ớc

đối với nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay"

2 Tình hình nghiên cứu

Các công trình nghiên cứu về vai trò quản lý nhà n-ớc đối với kinh tế thị tr-ờng đã đ-ợc thể hiện ở nhiều n-ớc trên thế giới N-ớc ta, từ khi chuyển sang nền kinh tế thị tr-ờng với vai trò của nhà n-ớc trong việc tổ chức quản lý nền kinh tế phát triển theo định h-ớng XHCN đ-ợc đề cao Đã có nhiều công trình nghiên cứu

đ-ợc công bố về vai trò của Nhà n-ớc đối với nền kinh tế thị tr-ờng nh-: Ch-ơng trình khoa học cấp bộ "Tổng kết quá trình đổi mới t- duy lý luận của đảng từ 1986

đến nay" do Học viện Chính trị Hành chính Quốc gia thực hiện; Ngô Quang Minh

"Về động lực của sự phát triển kinh tế- xã hội"; "Kinh tế thị tr-ờng và định h-ớng x± hội chð nghĩa; Vủ Văn Hiền, Đinh Xuân Lý, đồng chð biên: “Đổi mới ở Việt Nam tiến trình, th¯nh tựu v¯ kinh nghiệm” NXBCTQG- HN 2004; Đỗ Hoài Nam-

Võ Đ³i Lược chð biên “Một số vấn đề ph²t triển kinh tế cða Việt Nam hiện nay” NXB Thế Giới- HN 2005; Lê Thị Thuỷ “Chức năng x± hội cða nh¯ nước trong nền

kinh tế thị trường định hướng x± hội chð nghĩa ở nước ta hiện nay” Đề tài cấp bộ,

năm 2006; Trần Ngọc Liêu “Một số tư tưởng cơ b°n cða C.M²c v¯ Angghen về

Nhà n-ớc, Triết học, số 8/2004; Ngô Quang Minh (Chð biên), “ Qu² trình đổi mới tư duy lý luận cða Đ°ng về đường lối ph²t triển kinh tế v¯ qu°n lý kinh tế”, Hà Nội

2005; Trần Th¯nh, “Vai trò cða nhà n-ớc trong việc kết hợp tăng tr-ởng kinh tế với

công b´ng x± hội ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học, số2/2006; Lê Thanh Sinh,

“Quan điểm cða Đ°ng ta về ph²t triển kinh tế tư b°n nh¯ nước v¯ kinh tế tập thể”,

Tạp chí Triết học, số 1/2007; Đặng Minh Tiến, “Ph²t triển kinh tế tư nhân- xu thế

tất yếu trong nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học, số

3/2007; Lê Xuân Đình, “Hướng tới nền kinh tế thị trường hiện đ³i theo định hướng

Trang 10

x± hội chð nghĩa”, Tạp chí Cộng sản, số10/2008 Các bài viết và công trình khoa

học thuộc nhiều chuyên ngành khác nhau đã phân tích luận giải vai trò quản lý của Nhà n-ớc về kinh tế, về hình thức sở hữu, các thành phần kinh tế, vấn đề công bằng xã hội trong nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng XHCN Các công trình đó đã đạt

đ-ợc sự thống nhất trên một số khía cạnh nh-: Nhận thức mới về vai trò, chức năng của Nhà n-ớc trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng XHCN

và mở cửa ở n-ớc ta hiện nay; Quá trình nhận thức của Đảng ta về thể chế kinh tế thị tr-ờng định h-ớng XHCN ở Việt Nam; Phát huy vai trò quản lý của nhà n-ớc trong điều kiện kinh tế thị tr-ờng định h-ớng XHCN.v.v…Tuy nhiên, đây là vấn đề còn khá mới mẻ với n-ớc ta nên cần phải tiếp tục có những nghiên cứu vừa toàn diện, vừa chuyên sâu thêm

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

* Mục đích

Thông qua việc tìm hiểu kinh tế thị tr-ờng, vai trò quản lý kinh tế của nhà n-ớc đối với nền kinh tế thị tr-ờng và thực trạng quản lý nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng XHCN của Nhà n-ớc ta nhằm và đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả quản lý của nhà n-ớc đối với kinh tế thị tr-ờng định h-ớng XHCN

* Nhiệm vụ của luận văn

- Phân tích vai trò của nhà n-ớc trong quản lý kinh tế thị tr-ờng

- Đánh giá thực trạng quản lý kinh tế của nhà n-ớc ta đối với nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa giai đoạn hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý của nhà n-ớc trong quản lý nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa ở n-ớc ta hiện nay

Trang 11

4 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Luận văn chủ yếu nghiên cứu vai trò của nhà n-ớc trong lĩnh vực kinh tế nói chung và vai trò quản lý ở tầm vĩ mô của nhà n-ớc đối với nền kinh tế thị tr-ờng

định h-ớng xã hội chủ nghĩa ở n-ớc ta hiện nay

5 Cơ sơ lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu

Trang 12

Tài liệu tham khảo

1 Bill Vall Auken (2007) Bất bình đẳng xã hội ở Mỹ đạt kỷ lục mới, Thông tin

những vấn đề lý luận (45), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

2 Đinh Văn Ân (2007), Kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa ở Việt

Nam, tài liệu tham khảo (7), Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế trung -ơng

3 Trần Thị Minh Châu (2007) “Kinh tế nh¯ nước trong nền kinh tế thị trường

định hướng x± hội chð nghĩa ở Việt Nam”, Tạp chí cộng sản (3)

4 Ho¯ng Công (1996), “ Có thể giữ đ-ợc định h-ớng XHCN trong cơ chế thị

trường hay không”, Tạp chí Cộng sản, (11),

5 Nguyễn Văn Công (2004) “Về chức năng cða qu°n lý nh¯ nước về kinh tế

trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam”, Kinh tế phát

triển (12)

6 Nguyễn Văn Công (2005) “Mục tiêu quản lý nhà n-ớc về kinh tế trong nền

kinh tế thị trường định hướng x± hội chð nghĩa”, Hoạt động khoa học (11)

7 C Mác- Angghen (1994) Toàn tâp, (tập 4) Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật,

Hà Nội

8 C Mác- Angghen (1994) Toàn tập, (tập 20) Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật,

Hà Nội

12 Nguyễn Hữu Dủng (2008) “Ph²t triển kinh tế thị trường định hướng x± hội

chð nghĩa v¯ thực hiện chính s²ch an sinh x± hội ở nước ta”, Tạp chí cộng

sản (6)

Trang 13

13 Ngô Thành D-ơng (2007), Phép biện chứng duy vật và công cuộc đổi mới ở

Việt Nam, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội

14 Trần Th²i Dương (2002), “Về quản lý đối với kinh tế nhà n-ớc trong nền

kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa”, Luật học (2),

15 Nguyễn Văn Đang (2002) “Vai trò qu°n lý x± hội cða nh¯ nước trong nền

kinh tế thị tr-ờng định hướng XHCN”, Lao động và công đoàn (266)

16 H¯ Đăng (2007) “Kinh tế thị trường qua c²c bước đổi mới tư duy”, Tạp chí

cộng sản (7)

17 Đảng Cộng sản Việt Nam (1987) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần

thứ VI, Nxb Sự thật, Hà Nội

18 Đảng cộng sản Việt Nam (1991), C-ơng lĩnh xây dựng đất n-ớc trong thời

kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội, Nxb Sự thật, Hà Nội

19 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần

thứ VII, Nxb Sự thật, Hà Nội

thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

thứ IX, Nxb CHính trị quốc gia, Hà Nội

thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

23 Đảng Cộng sản Việt Nam (2008), Văn kiện Hội nghị lần thứ sáu Ban chấp hành trung -ơng khoá X, Nxb Chính trị quốc gia , Hà Nội

24 Đảng Lao động Việt Nam (1976) Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành

trung -ơng Đảng tại Đại hội toàn quốc lần thứ IV.Nxb Sự thật, Hà Nội

25 Nguyễn Duy Gia (1997) Một số vấn đề về Nhà n-ớc quản lý vĩ mô nền kinh

tế thị tr-ờng ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Trang 14

26 Nguyễn Văn Hậu (2007) “Vai trò qu°n lý kinh tế cða nh¯ nước trong nền

kinh tế thị tr-ờng”, Quản lý nhà n-ớc (8)

27 Nguyễn Văn Hậu (2006) “Về thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở

Việt Nam”, Quản lý nhà n-ớc (4)

28 Hệ t- t-ởng Đức (1982), NXB Sự thật, Hà Nội

29 Trần Ngọc Hiên (2005), “T²c động cða sự ph²t triển kinh tế thị trường định

h-ớng XHCN đối với tổ chức v¯ ho³t động cða bộ m²y nh¯ nước”, Thông tin

khoa học xã hội (10)

30 Vũ Văn Hiền- Đinh Xuân Lý (2004), Đổi mới ở Việt Nam tiến trình, thành

tựu và kinh nghiệm, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

31 Nguyễn Khắc Hiền (1996), “Kinh tế thị tr-ờng và định h-ớng xã hội chủ

nghĩa có đối lập nhau không”, Tạp chí Cộng sản (4),

32 Học viện hành chính quốc gia (1996), Giáo trình về quản lý hành chính Nhà

n-ớc, (3), Hà Nội

33 Hội đồng trung -ơng chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa

học Mác- Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh (1999), Giáo trình Triết học Mác-

Lênin, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội

34 Phùng Văn Hùng (2002) “Vai trò nh¯ nước trong xây dựng nền kinh tế thị

trường ở Việt Nam”, Nghiên cứu lập pháp (4)

35 V.I.Lênin (1977), Toàn tập (tập 1), Nxb Tiến bộ Mátxcơva

36 V.I.Lênin (1978), Toàn tâp (tập 43), Nxb Tiến bộ Mátxcơva

37 V.I.Lênin (1978), Toàn tâp (tập45), Nxb Tiến bộ Mátxcơva

38 Lê Thị Hương (2002) “Ho¯n thiện vai trò v¯ chức năng qu°n lý kinh tế cða

nh¯ nước trong nền kinh tế thị trường”, Quản lý nhà n-ớc (5)

39 Bùi Đức Kh²ng (2005) “Vai trò cða nh¯ nước trong kinh tế thị trường”,

Nghiên cứu lập pháp (4)

Trang 15

40 Nguyễn Văn Mạnh (2005)Nhận thức mới về vai trò, chức năng của nhà n-ớc

trong điều kiện phát triển kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa và

mở cửa ở n-ớc ta hiện nay, Học Viện chính trị quốcgia

41 Hồ Chí Minh (2000)Toàn tập,(tập 4) Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

42 Ngô Quang Minh (2005) “Qu² trình đổi mới tư duy lý luận cða Đ°ng về

đường lối ph²t triển kinh tế v¯ qu°n lý kinh tế”, Nxb chính trị quốc gia Hà Nội

43 Trần Ngọc Liêu (2004), “Một số tư tưởng cơ banr cða C.M²c v¯ Angghen về Nh¯ nước”, Triết học, (8),

44 Ho¯ng Thị Bích Loan (2007), “Giữ vủng định hướng x± hội chð nghĩa trong

ph²t triển kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay”, Tạp chí cộng sản (4)

45 Đỗ Hoài Nam- Võ Đại L-ợc (2005), Một số vấn đề phát triển kinh tế của

Việt Nam hiện nay, Nxb Thế giới, Hà Nội

46 Một số bức th- về Chủ nghĩa duy vật lịch sử (1982), NXB Sự thật, Hà Nội

47 Lê Hữu Nghĩa (2007) “Vai trò l±nh đ³o cða Đ°ng cộng s°n v¯ qu°n lý của Nhà n-ớc trong quá trình phát triển kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”, T³p chí cộng s°n (1),

48 Hoàng Thị Kim Oanh (2007) Luận văn thạc sĩ triết học: Vai trò của Nhà

n-ớc đối với việc thực hiện công bằng xã hội trong điều kiện kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa ở n-ớc ta hiện nay, Hà Nội

49 Tô Huy Rứa (2004) “Nâng cao vai trò chð đ³o cða kinh tế nh¯ nước trong

nền kinh tế thị trường định hướng XHCN”, Tạp chí cộng sản (6)

50 Lê Thanh Sinh, (2007), “Quan điểm cða Đ°ng ta về phát triển kinh tế t- bản

nh¯ nước v¯ kinh tế tập thể”, Triết học (1)

51 Đỗ Mai Th¯nh (2007) “Mấy suy nghĩ về ph²t triển nền kinh tế thị trường

định hướng x± hội chð nghĩa ở Việt Nam”, Tạp chí cộnh sản (2)

Định dạng
Số trang	16
Dung lượng	170,51 KB