Nhận dạng hoạt động quản lý khoa học và công nghệ cấp huyện

Lý do nghiên cứu Năm 2003, Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Nội vụ ban hành Thông tư liên tịch số 15/2003/TTLT/BKHCN-BNV, trong đó quy định nội dung quản lý nhà nước về KH&CN trên địa bàn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA KHOA HäC QU¶N Lý

Nguyễn Thị Thuý Hiền

NHẬN DẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

CẤP HUYỆN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN QUÂN

Hà Nội, 2007

Lời cám ơn

Trước hết, em xin gửi lời cám ơn trân trọ g nhất tới các thầy cô giáo đã truyền thụ kiến thức cho em tro g suốt thời gian học tập tại Khoa Khoa học quản

lý, đặc biệt à cá nhân PGS Vũ Cao Đàm người thầy đã chỉ dẫn cho em cách hình thành ý tưởng nghiên cứu khoa học và hoàn chỉnh ý tưởng nghiên cứu khoa học của mình.

Em xin gửi lời cám ơn sâu sắc nhất tới người thầy hướng dẫn khoa học,

TS Nguyễn Quân, người đã tận tình chỉ bảo và mất nhiều cô g sức quý báu giúp

em hoàn thành uận văn nghiên cứu này.

Em xin tỏ ò g cám ơn chân thành tới lãnh đạo Trường Nghiệp vụ quản ý KH&CN, các anh chị các bạn đồ g nghiệp đã độ g viên, khuyến khích, tạo điều kiện cho e m hoàn thành chương trình cao học Quản ý KH&CN cũng như uận văn nghiê n cứu này.

Xin cảm ơn nguồ độ g viên v bờ bến từ gia đình, chồ g và co trai Vũ Thạch A nh đã giúp tôi có độ g ực mạnh mẽ hoàn thành chương trình học tập.

Do điều kiện thời gian có hạn nê n uận văn khô g tránh khỏi những khiếm

MỤC LỤC

PHẦN I - MỞ ĐẦU 7

PHẦN II – CỞ SỞ LÝ LUẬN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED 2.1 Một số khái niệ m cơ bản có liên quan đến Quản lý và Tổ chức Error! Bookmark not

defined

Quản lý Error! Bookmark not defined

Tổ chức Error! Bookmark not defined

Cơ cấu tổ chức Error! Bookmark not defined 2.2 Một số khái niệ m cơ bản trong lĩnh vực quản lý Nhà nước về KH&CN Error!

Bookmark not defined

Quản lý nhà nước Error! Bookmark not defined Quản lý hành chính Nhà nước Error! Bookmark not defined Quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined

Hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước về KH&CN Error! Bookmark not defined 2.3 Một số khái niệ m cơ bản về hoạt động quản lý KH&CN Error! Bookmark not

defined

Hoạt động KH&CN và Tổ chức KH&CN Error! Bookmark not defined Hoạt động KH&CN trên địa bàn huyện Error! Bookmark not defined Hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện Error! Bookmark not defined 2.4 Sự cần thiết của việc tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về KH&CN ở cấp huyện Error! Bookmark not defined

a Tiếp cận theo hệ thống quản lý KH&CN Error! Bookmark not defined

b Tiếp cận từ phía địa phương Error! Bookmark not defined

c Tiếp cận từ phía các nhà quản lý Error! Bookmark not defined

PHẦN III - NHẬN DẠNG VÀ HIỆN TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ KH&CN CẤP HUYỆN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

3 1 Nhận dạng các hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện Error! Bookmark not

defined

3.1.1 Sự biến đổi các nội dung hoạt động quản lý KH&CN Error! Bookmark not defined

3.1.2 Các dạng hoạt động Quản lý KH&CN cấp huyện qua các thời kỳ Error! Bookmark not defined

3.2 Thực trạng bộ máy quản lý KH&CN cấp huyện Error! Bookmark not defined 3.2.1 - Về Tổ chức quản lý hoạt động KH&CN Error! Bookmark not defined 3.2.2 Về nhân lực Error! Bookmark not defined 3.2.3 Về các nguồn lực Error! Bookmark not defined 3.3 Đề xuất hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý KH&CN cấp huyện Error! Bookmark

not defined

3.3.1 Căn cứ khoa học Error! Bookmark not defined 3.3.2 Căn cứ pháp lý Error! Bookmark not defined 3.3.3 Căn cứ yêu cầu thực tế Error! Bookmark not defined 3.3.3 Đề xuất Error! Bookmark not defined

PHẦN IV - KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

PHỤ LỤC ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

Danh sách các bảng, biểu đồ, hình vẽ

Bảng 1 - Kết quả điều tra v ề các v ấn đề liên quan đến tổ chức quản lý hoạt động

KH&CN cấp huyện Error! Bookmark not defined

Bảng 2 - Số lượng huyện có tổ chức quản lý hoạt động KH&CN (2003 -2004-2005)

Error! Bookmark not defi ned

Bảng 3: Phân bố các cơ quan chuyên môn v ề quản lý hoạt động KH&CN cấp huyện,

năm 2004-2005 Error! Bookmark not defined Bảng 4 - Số cán bộ quản lý hoạt động KH&CN ở huyện (2005) Error! Bookmark

not defi ned

Bảng 5 - Kinh phí cho hoạt động quản lý KH&CN cấp huyệnError! Bookmark not

defi ned

Bảng 6 - So sánh k inh phí chi cho hoạt động quản lý KH&CN ở huyện, 2005Error!

Bookmark not defi ned

Biểu đồ 1 - Số lượng huyện có tổ chức quản lý hoạt động KH&CN - phân theo v ùng

diễn biến các năm 2003-2004-2005 Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2 - Phân bố các cơ quan chuyên môn v ề quản lý hoạt động KH&CN cấp

huyện, năm 2004-2005 Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3 - Tỷ lệ cán bộ quản lý hoạt động KH&CN ở huyện năm 2004-2005Error!

Bookmark not defi ned

Biểu đồ 4 - Số huyện được cấp k inh phí năm 2005 Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 5 - Phân bố k inh phí cho hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện theo v ùng

năm 2005 Error! Bookmark not defined

Các từ viết tắt

KH,CN&MT Khoa học, Công nghệ và Môi trường

R&D nghiên cứu và triển khai

huyện huyện, quận, thị xã, thị trấn trực thuộc tỉnh

PHẦN I - MỞ ĐẦU

1 Lý do nghiên cứu

Năm 2003, Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Nội vụ ban hành Thông

tư liên tịch số 15/2003/TTLT/BKHCN-BNV, trong đó quy định nội dung quản lý nhà nước về KH&CN trên địa bàn huyện Theo thông tư này, nội dung quản lý nhà nước về KH&CN trên địa bàn huyện là một công tác từ đây được quy định rõ ràng trong văn bản quy phạm pháp luật

Ngày 29/9/2004, Chính phủ ban hành Nghị định số 172/2004/NĐ-CP quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân tỉnh, theo

đó chức năng giúp Uỷ ban nhân dân huyện trong công tác Quản lý KH&CN được phân công lại cho phòng Kinh tế chuyên trách Theo Nghị định này, công tác Quản lý KH&CN trên địa bàn huyện đã được quy định cụ thể về mặt

tổ chức và hoạt động, tạo ra một bước tiến lớn cho công tác Quản lý KH&CN trên địa bàn huyện

Nhận dạng hoạt động quản lý KH&CN trên địa bàn huyện trong sự phát triển của hoạt động quản lý KH&CN nói chung, đặc biệt là sau khi Nghị định 172 ra đời sẽ giúp cho các cơ quản lý nhà nước về KH&CN khẳng định

sự cần thiết phải xây dựng mô hình tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện, đồng thời xem xét xây dựng mô hình tổ chức quản lý KH&CN cấp huyện cho phù hợp với thực tế hoạt động của địa phương Nghiên cứu này có mong muốn đóng góp cho sự phát triển của ngành quản lý KH&CN, cụ thể ở một số điểm sau đây:

- Ý nghĩa khoa học: bổ sung cho lý thuyết của bộ môn khoa học quản lý nói chung và cho môn học quản lý nhà nước về KH&CN nói riêng; những

phát triển mới về vấn đề nhận dạng hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện theo trục thời gian

- Giá trị thực tiễn: xây dựng luận cứ cho các chính sách về quản lý KH&CN ở cấp huyện, góp phần phát triển kinh tế-xã hội của ngành, của địa phương; đưa ra những khuyến nghị để giải quyết các vấn đề, khó khăn, vướng mắc trong việc xây dựng và vận hành mô hình quản lý KH&CN ở cấp huyện

- Tính thời sự: kể từ khi Nghị định 172 ra đời đến nay, các địa phương vẫn đang trong quá trình xây dựng tổ chức quản lý KH&CN cấp huyện, hai câu hỏi có tính cấp thiết đối với các địa phương là: mô hình quản lý KH&CN cấp huyện như thế nào ? và hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện ra sao? Nghiên cứu này hy vọng sẽ giúp cho các cấp quản lý KH&CN có câu trả lời kịp thời và xác đáng cho các câu hỏi trên

2 Lịch sử nghiên cứu

Từ khoảng năm 2000, vấn đề hoàn thiện công tác quản lý KH&CN cấp huyện ngày càng trở nên một yêu cầu cấp bách của công tác quản lý KH&CN,

vì thế đã có một số nghiên cứu liên quan đến vấn đề này được thực hiện Trong đó, có thể điểm ra:

- Một số nghiên cứu về hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện theo các khía cạnh tác nghiệp cụ thể như: đào tạo, bồi dưỡng cán bộ (Trường Nghiệp

kê này mới ở dạng là số liệu ban đầu, chưa có sự so sánh số liệu các năm với nhau, việc phân tích mối liên hệ giữa các số liệu còn hạn chế, và việc phân loại các số liệu với các tiêu chí khác nhau còn tương đối nghèo nàn

- Năm 2000, Viện Nghiên cứu chiến lược và chính sách KH&CN đã

hoàn thành đề tài số V-05-CLCS-99 với tiêu đề Nghiên cứu, phân tích tổ chức quản lý nhà nước về KH&CN ở cấp huyện trong quá trình đổi mới do TS

Nguyễn Thanh Thịnh làm chủ nhiệm Đề tài đã có những đóng góp về cơ sở

lý luận với tiếp cận quản lý KH&CN cấp huyện theo mô hình phân vùng, đồng thời đưa ra các bài học thực tiễn về phát triển vùng của một số nước trên thế giới và một số địa phương của Việt Nam Phát triển hướng nghiên cứu này đòi hỏi sự cụ thể hoá về các tiêu chí phân vùng trong bối cảnh phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước nói chung và sự phát triển của các hoạt động cũng như mô hình quản lý KH&CN nói riêng

- Vụ Tổ chức và cán bộ - Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã có một

số nghiên cứu về mô hình quản lý KH&CN cấp huyện Trong đó, nghiên cứu

mới nhất và ở dạng đề án là nghiên cứu mang tên “Mô hình Quản lý KH&CN cấp huyện” năm 2004, với mục tiêu nhằm soạn thảo nghị định quy định về

mô hình tổ chức quản lý KH&CN cấp huyện thống nhất toàn quốc (Nghị định 172, 29/9/2004)

- Năm 2006, Ban Khoa giáo Trung ương đã hoàn thành một nghiên cứu tổng thể về hoạt động quản lý KH&CN ở địa phương (bao gồm: cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã) bằng đề tài độc lập cấp Nhà nước mã số ĐTĐL-2003/26 mang

tên Nghiên cứu nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác quản lý KH&CN địa phương do GS.TS Đỗ Nguyên Phương làm chủ nhiệm đề tài Mục tiêu

của đề tài là đánh giá thực trạng của công tác quản lý KH&CN ở địa phương, xác định rõ những bất cập cùng nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác KH&CN ở địa phương Đề tài giới

hạn ở các khía cạnh liên quan trực tiếp đến công tác quản lý KH&CN địa phương hiện nay, bao gồm: cơ chế, chính sách, tổ chức bộ máy và nhân lực Vấn đề hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện được đề cập trong đề tài nghiên cứu này được đặt trong bối cảnh hoạt động quản lý KH&CN ở địa phương nói chung, do đó cần có nghiên cứu tiếp để thấy rõ hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện theo tiếp cận lịch sử phát triển của ngành quản lý KH&CN, qua đó làm nổi bật vai trò của hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện trong phát triển kinh tế-xã hội của địa phương, đồng thời xác định được mô hình tổ chức phù hợp cho hoạt động này

3 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu tìm hiểu hiện trạng hoạt động quản lý KH&CN trên địa bàn huyện, từ đó khẳng định sự cần thiết phải có tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện, đồng thời đề xuất mô hình Quản lý KH&CN cấp huyện đáp ứng yêu cầu của các hoạt động KH&CN thực tiễn hiện nay và trong tương lai

4 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung nghiên cứu: Hoạt động quản lý KH&CN trên địa bàn huyện

- Phạm vi thời gian nghiên cứu: năm 2003-2005, thời gian trước và sau

6 Câu hỏi/Vấn đề nghiên cứu

 Có những dạng hoạt động quản lý KH&CN nào trên địa bàn huyện hiện nay và xu thế trong tương lai ?

 Có cần thiết phải có tổ chức quản lý KH&CN ở cấp huyện ? và Liệu tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện hiện nay có đáp ứng được các yêu cầu của hoạt động KH&CN thực tiễn ở cấp huyện ?

 Đề xuất mô hình tổ chức quản lý KH&CN cấp huyện nhằm đáp ứng được các yêu cầu thực tiễn của hoạt động KH&CN ở cấp huyện ?

7 Giả thuyết khoa học

Hoạt động quản lý KH&CN trên địa bàn huyện ngày càng trở nên đa dạng, cần phải có tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện đáp ứng với hiện trạng hoạt động KH&CN Tuy nhiên, mô hình tổ chức quản lý KH&CN hiện nay chưa đáp ứng được các yêu cầu của hoạt động KH&CN cấp huyện, cần có mô hình tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện ở theo cơ cấu phòng Quản lý KH&CN độc lập mới đáp ứng được nhu cầu quản lý KH&CN cấp huyện hiện nay và trong tương lai

8 Dự kiến luận cứ

- Số liệu kinh tế-xã hội của các huyện

- Số liệu về nhân sự Quản lý KH&CN cấp huyện

- Số liệu về kinh phí cho hoạt động Quản lý KH&CN cấp huyện

- Thống kê về các hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện

- Phỏng vấn sâu về hoạt động Quản lý KH&CN cấp huyện qua các thời kỳ

10 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tài liệu: phân tích các tài liệu sẵn có về các vấn đề có liên

quan đến quản lý hoạt động KH&CN, đặc biệt là quản lý hoạt động KH&CN cấp huyện Kế thừa các nghiên cứu đã có và các số liệu thống kê gần đây trong lĩnh vực có liên quan

Nghiên cứu văn bản quy phạm pháp luật: phân tích văn bản quy phạm

pháp luật từ trước đến nay quy định về nội dung hoạt động, nhiệm vụ, chức

năng, quyền hạn và tổ chức bộ máy quản lý hoạt động KH&CN cấp huyện

Phân tích số liệu thống kê: Tiến hành nghiên cứu định lượng với số

thống kê theo các tiêu chí của Vụ Tổ chức cán bộ - Bộ KH&CN, thu thập tại

64 tỉnh/thành phố trong 3 năm 2003, 2004 và 2005 Tham khảo thêm một số thống kê về kinh tế-xã hội khác có liên quan đến huyện và phân vùng các

tỉnh/thành phố trong toàn quốc của Tổng cục Thống kê

Phỏng vấn sâu: Tiến hành phỏng vấn sâu để lấy ý kiến chuyên gia với

một số đối tượng là các cán bộ nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý KH&CN, cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý của các Sở Khoa học và Công nghệ lâu năm, các cán bộ quản lý KH&CN cấp huyện

Danh mục tài liệu tham khảo

Cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu và giỏo trỡnh (xếp theo thứ tự thời gian)

1 Vũ Cao Đàm; Cải cỏch tổ chức và thủ tục hành chớnh trong quản lý nhà

nước về KH&CN; đề tài nghiờn cứu 1998

2 GS.TS Đỗ Nguyờn Phương; Đề tài độc lập cấp Nhà nước - mó số

ĐTĐL-2003/26; 2003-2006

3 Nguyễn Quõn, Trần Văn Tựng; Đề ỏn nghiờn cứu cấp Bộ "Mụ hỡnh

quản lý KH&CN cấp huyện"; 2004

4 Nghiờm Cụng; Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các ngành,

các cấp trong quản lý hoạt động khoa học và công nghệ cấp huyện/quận; 2005

5 Nguyễn Việt Cường; Khỏi quỏt về quản lý và quản lý hành chớnh nhà

nước, giỏo trỡnh Trường nghiệp vụ quản lý KH&CN; 2005

6 Phạm Huy Tiến; Tổ chức Khoa học và Cụng nghệ, giỏo trỡnh Cao học

quản lý KH&CN; Đại học Khoa học xó hội và nhõn văn, 2005

7 Nguyễn Thị Anh Thu; Phõn tớch và đỏnh giỏ cỏc hoạt động KH&CN

trờn địa bàn huyện hiện nay - đề tài nhỏnh Đề tài độc lập cấp nhà nước ĐTĐL-2003; 2005

8 Nguyễn Việt Cường; Tổ chức cỏc nhiệm vụ quản lý nhà nước về

KH&CN trờn địa bàn huyện/thị; Giỏo trỡnh Trường Nghiệp vụ quản lý KH&CN; 2006

9 Phạm Ngọc Thanh; Lịch sử cỏc học thuyết quản lý, giỏo trỡnh cao học

quản lý KH&CN, Đại học Khoa học xó hội và nhõn văn; 2006