Nghiên cứu, đề xuất giải pháp quản lý môi trường đối với hoạt động khai thác đá vôi trên địa bàn huyện thanh liêm, hà nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --- Lê Phương Thu NGHIÊN CỨU, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC ĐÁ VÔI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THAN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

Lê Phương Thu

NGHIÊN CỨU, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC ĐÁ VÔI TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN THANH LIÊM, HÀ NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội – Năm 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

Lê Phương Thu

NGHIÊN CỨU, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC ĐÁ VÔI TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN THANH LIÊM, HÀ NAM

Chuyên ngành: Khoa học môi trường

Mã số: 60440301

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS HOÀNG ANH LÊ

Hà Nội – Năm 2016

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 4

TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1.KHÁI QUÁT VỀ TỈNH HÀ NAM 4

1.1.1 Điều kiện tự nhiên 4

1.1.2 Tài nguyên khoáng sản 8

1.1.3 Điều kiện kinh tế - xã hội 9

1.2.GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH 11

1.2.1 Đặc điểm khoáng sản 11

1.2.2 Việc cấp phép khai thác 11

1.2.3 Công nghệ, phương pháp khai thác 13

1.2.4 Hoạt động của các mỏ đang khai thác 18

1.2.5 Công tác bảo vệ môi trường tại các mỏ đá 19

1.3.TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG 21

1.3.1 Khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc của quản lý môi trường 21

1.3.2 Nội dung công tác quản lý môi trường 22

1.3.3 Công cụ quản lý môi trường 23

1.3.4 Quản lý môi trường tại cơ sở 24

1.4.CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN 24

1.4.1 Các văn bản pháp luật về quản lý hoạt động khai thác khoáng sản 24

1.4.2 Các văn bản pháp luật về bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản 26

1.4.3 Các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật Việt Nam có liên quan 28

CHƯƠNG 2 30

ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30

2.1.ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 30

2.2.PHẠM VI NGHIÊN CỨU 31

2.3.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32

2.3.1 Phương pháp kế thừa tài liệu 32

2.3.2 Phương pháp khảo sát thực địa 33

2.3.3 Phương pháp thống kê, xử lý và so sánh số liệu 33

2.3.4 Phương pháp phân tích tổng hợp 34

CHƯƠNG 3 35

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 35

3.1.THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC ĐÁ VÔI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THANH LIÊM 35

3.1.1 Đặc điểm trữ lượng, phân bố, mật độ các mỏ khai thác 35

3.1.2 Công nghệ khai thác và dòng thải 36

3.1.3 Công nghệ chế biến đá kèm dòng thải 39

3.2.ẢNH HƯỞNG CỦA HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC ĐÁ VÔI ĐẾN MÔI TRƯỜNG 41

3.2.1 Hiện trạng môi trường tại một số mỏ đá đang hoạt động 41

Nhận xét chung: 50

3.2.2 Nguồn gây ô nhiễm liên quan đến chất thải 51

3.2.3 Nguồn gây ô nhiễm không liên quan đến chất thải 57

3.2.4 Tác động của các nguồn gây ô nhiễm đến môi trường tự nhiên, kinh tế, xã hội 59

3.2.5 Tác động cộng hưởng do mật độ tập trung các mỏ đá 63

3.3.MỘT SỐ BẤT CẬP VỀ MẶT CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN LĨNH VỰC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN 65

3.3.1 Về vấn đề hồ sơ xin cấp phép khai thác 65

3.3.2 Về vấn đề quản lý vật liệu nổ công nghiệp 66

3.3.3 Về vấn đề thanh tra, kiểm tra 67

3.3.4 Về vấn đề thực hiện các cam kết trong Báo cáo đánh giá tác động môi trường và Đề án cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác đã được phê duyệt 67

3.3.5 Về vấn đề năng lực quản lý nhà nước 69

3.3.6 Về vấn đề ý thức thực hiện pháp luật của chủ doanh nghiệp 69

3.4.BIỆN PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TẠI CÁC MỎ KHAI THÁC ĐÁ VÔI 71

3.4.1 Các biện pháp bảo vệ môi trường đang áp dụng và đánh giá hiệu quả thực hiện 71

3.4.2 Những khó khăn và vướng mắc trong quá trình thực hiện 76

3.5.ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG 80

3.5.1 Giải pháp quản lý 81

3.5.2 Giải pháp công nghệ 87

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 89

KẾT LUẬN 89

K IẾN NGHỊ 90

DANH MỤC HÌNH

Hình 1 Bản đồ hành chính tỉnh Hà Nam [13] 4

Hình 2 Sơ đồ quy trình công nghệ khai thác lớp xiên và dòng thải [11] 36

Hình 3 Sơ đồ quy trình khai thác lớp bằng và dòng thải [11] 37

Hình 4 Sơ đồ hệ thống chế biến đá kèm theo dòng thải [11] 39

Hình 5 Mô tả sự phát tán bụi, khí thải của một mỏ [11] 64

Hình 6 Mô tả sự phát tán bụi, khí thải cộng hưởng của 2 mỏ cạnh nhau [11] 64

Hình 7 Hệ thống phun nước tại trạm nghiền sàng 72

Hình 8 Xe chở nước tưới đường 73

Hình 9 Cấu tạo bể tự hoại 3 ngăn 76

Hình 10 Thiết bị bảo hộ lao động chống tiếng ồn 79

Hình 11 Cây xanh trồng quanh mỏ giai đoạn xây dựng cơ bản 80

DANH MỤC BẢNG Bảng 1 Kết quả phân tích mẫu không khí khu vực sản xuất (quan trắc năm 2015, 2016) 44

Bảng 2 Kết quả phân tích mẫu không khí khu vực xung quanh (quan trắc năm 2015, 2016) 46

Bảng 3 Kết quả phân tích mẫu nước thải sinh hoạt (quan trắc năm 2015, 2016) 48

Bảng 4 Đặc trưng nguồn gây ô nhiễm không khí tại các mỏ khai thác đá vôi 51

Bảng 5 Nguồn phát sinh khí, bụi trong giai đoạn khai thác 52

Bảng 6 Hệ số tải lượng khí thải do các xe, máy hoạt động khai thác 53

Bảng 7 Nguồn phát sinh nước thải trong giai đoạn khai thác 54

Bảng 8 Hệ số chất ô nhiễm trong nước thải sinh hoạt chưa xử lý 55

Bảng 9 Mức độ rung động của một số máy móc xây dựng điển hình 58

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

1

MỞ ĐẦU

Hà Nam là tỉnh có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, nhiều chủng loại, được phân bố tập trung ở phía Tây sông Đáy thuộc hai huyện Thanh Liêm, Kim Bảng Đặc biệt dồi dào là đá vôi làm nguyên liệu cho ngành công nghiệp sản xuất xi măng, vật liệu xây dựng thông thường, bột nhẹ Trong những năm gần đây, kinh tế tỉnh Hà Nam phát triển mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực trong đó tập trung phát triển công nghiệp và xây dựng cơ sở hạ tầng điều đó kéo theo nhu cầu một khối lượng lớn vật liệu xây dựng Do đó, trên địa bàn tỉnh Hà Nam nói chung và huyện Thanh Liêm nói riêng đã có khá nhiều đơn vị đầu tư thiết bị để khai thác và chế biến đá vôi đáp ứng nhu cầu của thị trường

Tuy nhiên, ngoài nguồn lợi kinh tế thu được từ hoạt động khai thác đá vôi thì không thể không kể đến rất nhiều tác hại tới môi trường xung quanh như: làm biến dạng địa mạo và cảnh quan khu vực; chiếm dụng diện tích trồng trọt và cây xanh để

mở khai trường và đổ đất đá thải; làm ô nhiễm nguồn nước và đất đai quanh mỏ; thay đổi môi trường văn hóa, xã hội cả tích cực lẫn tiêu cực Sau quá trình khai thác

mỏ thường để lại các dạng địa hình có tiềm năng gây sạt lở cao, làm ô nhiễm môi trường, gây nguy hiểm cho con người, súc vật, động vật hoang dã trong khu vực sau khai thác

Trước thực trạng trên, việc nghiên cứu đánh giá diễn biến hiện trạng chất lượng môi trường do hoạt động của các đơn vị khai thác đá vôi trên địa bàn huyện nhằm đưa ra giải pháp quản lý môi trường có tính khả thi là việc làm cần thiết, đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường Nguyên nhân gây ra các vấn đề môi trường có từ hai phía: khách quan và chủ quan Nguyên nhân chủ quan đến từ hành vi ứng xử với môi trường của các chủ doanh nghiệp Nguyên nhân khách quan được nhìn nhận dưới góc độ tính pháp lý, quy định liên quan đến hoạt động quản lý môi trường đối với hoạt động khai thác đá vôi Kết quả nghiên cứu nhằm chỉ ra một số giải pháp quản lý môi trường đối với các đơn vị khai thác đá vôi trên địa bàn huyện Thanh Liêm, đồng thời góp phần giảm thiểu tác động môi trường

2

từ hoạt động này trên địa bàn tỉnh Hà Nam và còn có thể áp dụng cho các mỏ khai thác đá vôi ở một số địa phương tương tự trên cả nước

Xuất phát từ góc nhìn đó, tôi đã tiến hành thực hiện luận văn tốt nghiệp với đề

tài: “Nghiên cứu, đề xuất giải pháp quản lý môi trường đối với hoạt động khai thác

đá vôi trên địa bàn huyện Thanh Liêm, Hà Nam”

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn bao gồm:

- Nghiên cứu, đánh giá được thực trạng hoạt động khai thác đá vôi trên địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam

- Đánh giá được hiện trạng chất lượng môi trường do hoạt động khai thác đá vôi trên địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam

- Đề xuất được các giải pháp quản lý môi trường có tính khả thi nhằm từng bước cải thiện chất lượng môi trường do hoạt động khai thác đá vôi trên địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam

Để hoàn thành được các mục tiêu ưu tiên nghiên cứu nên trên các nội dung nghiên cứu của luận văn cần phải đạt được:

- Nghiên cứu tổng quan về tài nguyên khoáng sản và hoạt động khai thác khoáng sản tại tỉnh Hà Nam nói chung, tập trung tổng quan địa bàn nghiên cứu tại huyện Thanh Liêm

- Thu thập tài liệu, số liệu về thực trạng hoạt động khai thác đá vôi tại huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam

- Nghiên cứu các văn bản pháp luật quy định về quản lý hoạt động khai thác khoáng sản và bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản

- Nhận diện những ảnh hưởng của hoạt động khai thác đá vôi đến môi trường

tự nhiên - kinh tế - xã hội

- Xem xét biện pháp bảo vệ môi trường đang áp dụng tại các cơ sở khai thác

đá vôi và đánh giá hiệu quả của công tác bảo vệ môi trường

3

- Đề xuất một số giải pháp quản lý môi trường có tính khả thi nhằm giảm thiểu tác động xấu đến môi trường do hoạt động khai thác đá vôi

Với các mục tiêu, nội dung nghiên cứu, luận văn này có những ý nghĩa khoa học và ứng dụng thực tiễn rõ ràng, đó là:

- Nhận diện các nguồn gây ô nhiễm phát sinh từ hoạt động khai thác đá vôi, đánh giá hiệu quả việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường đang áp dụng và

đề xuất một số giải pháp mới nhằm nâng cao hiệu quả giảm thiểu ô nhiễm là xu hướng tất yếu của nền công nghiệp khai khoáng phát triển bền vững

- Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ đóng góp một phần vào công tác bảo vệ môi trường, giúp các doanh nghiệp hoạt động khoáng sản và các nhà quản lý môi trường tại địa phương có thêm phương án hữu hiệu nhằm tăng hiệu quả giảm thiểu

ô nhiễm do hoạt động khai thác đá vôi trên địa bàn toàn tỉnh

Cấu trúc của luận văn như sau:

Luận văn bao gồm: phần mở đầu, 3 chương và phần kết luận

Mở đầu

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết luận và Kiến nghị

4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Khái quát về tỉnh Hà Nam

1.1.1 Điều kiện tự nhiên

1.1.1.1 Vị trí địa lý

Hà Nam là một trong những tỉnh nằm ở trung tâm Đồng bằng Châu thổ Sông Hồng, có tọa độ địa lý 20o21’- 21045 vĩ độ Bắc, 105o45’-106010 kinh độ Đông Hà Nam được bao quanh bởi thành phố Hà Nội ở phía Bắc và Tây Bắc, tỉnh Hòa Bình

ở phía Tây, tỉnh Nam Định ở phía Nam, tỉnh Thái Bình ở phía Đông và tỉnh Hưng Yên ở phía Đông Bắc Tỉnh Hà Nam có 1 thành phố và 5 huyện, bao gồm thành phố Phủ Lý, các huyện Duy Tiên, Lý Nhân, Bình Lục Thanh Liêm và Kim Bảng [13]

Hình 1 Bản đồ hành chính tỉnh Hà Nam [13]

Hà Nam án ngữ những tuyến giao thông đường bộ, đường sắt huyết mạch nối thủ đô Hà Nội với các tỉnh phía Nam như Quốc lộ 1A, đường cao tốc phía Đông, đường sắt Bắc - Nam; các trục đường ngang nối các tỉnh nằm ở phía Tây và các tỉnh

5

nằm ở phía Đông của tỉnh, bao gồm Quốc lộ 21, 21B, 38 và Tỉnh lộ 971 Chảy qua tỉnh Hà Nam là các sông lớn tự nhiên như sông Hồng, sông Đáy, sông Châu Giang

và các sông do con người tạo ra như sông Nhuệ, sông Sắt, sông Nông Giang, sông Ninh Giang

Thuận lợi về vị trí địa lý là cửa ngõ phía Nam vào Hà Nội và điều kiện giao thông đường bộ, đường thủy vô cùng thuận lợi sẽ là tiền đề thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, giao lưu văn hoá với các tỉnh khác trong khu vực đồng bằng sông Hồng, đặc biệt là với thủ đô Hà Nội

1.1.1.2 Địa hình

Hà Nam có diện tích tự nhiên là 859,5km2, đứng thứ 62/63 tỉnh thành Địa hình Hà Nam dốc theo hướng Tây Bắc - Đông Nam và có sự tương phản rõ ràng, bao gồm các dạng: dạng địa hình núi đá vôi vách đứng, dạng địa hình đồng bằng có nhiều ô trũng và dạng đồi thấp xâm thực, đỉnh tròn nằm xen kẽ tại vùng chuyển tiếp của 2 dạng địa hình trên [13]

* Địa hình núi đá vôi:

Chiếm khoảng 8%÷12% diện tích tự nhiên toàn tỉnh; phân bố chủ yếu ở phía Tây và Tây Nam của 2 huyện Thanh Liêm và Kim Bảng là 2 huyện nằm ở phía Tây

và Tây Nam của tỉnh Các núi đá vôi tập trung thành dải, bị phân cắt mạnh, sườn dốc đứng, nhiều đỉnh nhọn, độ cao tuyệt đối lớn nhất +419m Đây là vùng có nhiều tiềm năng để phát triển công nghiệp khai khoáng làm vật liệu xây dựng và sản xuất

xi măng

* Địa hình đồi thấp:

Chiếm khoảng 2%÷3% diện tích tự nhiên toàn tỉnh; bao gồm các dải đồi xâm thực, bóc mòn, dạng bát úp nằm xen kẽ hoặc ven rìa địa hình núi đá vôi; phân bố thảnh một dải (tại khu vực các xã Thanh Lưu, xã Liêm Sơn – huyện Thanh Liêm) hoặc đứng độc lập (tại các xã Thanh Bình, Thanh Lưu – huyện Thanh Liêm, xã Đọi Sơn – huyện Duy Tiên) Dạng địa hình đồi thấp có một đặc điểm chung là đỉnh tròn, sườn thoải khoảng 10o÷15o, bị bóc mòn Đây là vùng thuận lợi cho phát triển các cây công nghiệp

6

* Địa hình đồng bằng:

Chiếm khoảng 85%÷12% diện tích tự nhiên toàn tỉnh; phân bố trên một diện tích rộng lớn ở các huyện Duy Tiên, Bình Lục, Lý Nhân, thành phố Phủ Lý và một phần thuộc các huyện Kim Bảng, Thanh Liêm Đây là vùng tập trung và phát triển các cụm dân cư nông thôn xen kẽ các vùng sản xuất nông nghiệp kiểu làng xã điển hình của vùng nông thôn Đồng bằng Sông Hồng

Địa hình khá bằng phẳng, có cao độ tuyệt đối +4m ở nơi cao nhất và +1 ở vùng trũng nhất Bề mặt địa hình bị chia cắt bởi hệ thống sông ngòi khá dày đặc, hầu hết đều bắt nguồn từ các tỉnh khác, thuận lợi cho canh tác nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản…, nhưng nhạy cảm với lũ lụt, ngập úng về mùa mưa và nhạy cảm với chất thải từ hoạt động công nghiệp, khai khoáng

1.1.1.3 Khí hậu

Khí hậu Hà Nam tiêu biểu cho vùng Đồng bằng Bắc Bộ với đặc điểm của khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng, ẩm biến tính; mùa Hè nóng, mưa nhiều và mùa Đông lạnh, ít mưa [2]

Về lượng mưa: Hà Nam thuộc khu vực có lượng mưa trung bình khá Lượng

mưa trung bình trong những năm gần đây dao động từ 1.246 đến 1.890 mm/năm, chia ra hai mùa rõ rệt mùa mưa và mùa khô Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 chiếm khoảng 80% lượng mưa cả năm, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau

Về nhiệt độ: Nhiệt độ không khí trung bình năm vào những năm gần đây dao

động trong khoảng 23,0 -25,00 C Các tháng nóng nhất trong năm là tháng 6, 7, 8, 9, tháng có nhiệt độ trung bình thấp nhất trong năm thường là tháng 12, 1, 2

Nhiệt độ trung bình năm cao nhất là 25,00C (năm 2015), nhiệt độ trung bình năm thấp nhất là 23,00C (năm 2011) Nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất là 12,70C (tháng 1/2011), nhiệt độ trung bình tháng cao nhất lên đến 31,00C (tháng 6/2015)

Về nắng và bức xạ: Tổng số giờ nắng trong năm tại Hà Nam thấp nhất năm

2011 là 1.132,3 giờ và cao nhất trong năm 2015 là 1478 giờ nắng, mùa hè chiếm khoảng 82% số giờ nắng cả năm, các tháng có giờ nắng cao là tháng 5đến tháng 10