Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh điện biên tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa (TT)

Tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên đặt ra thách thức, đòi hỏi phải được nghiên cứu cơ bản và triệt để, nhằm tìm ra những biện pháp đấu tranh với tình hình tội p

1

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Phản biện 3: PGS.TS NGUYỄN VĂN HUYÊN

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện tại: Học viện khoa học xã hội

Vào hồi giờ, ngày tháng năm 2017

NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

1 Đỗ Thành Trường (2013), Một số giải pháp để giải quyết hiệu quả các vụ án hình sự có bị can là người dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Điện Biên Tạp chí Kiểm sát - Viện kiểm sát nhân dân tối cao

2 Nguyễn Thị Mai Nga - Đỗ Thành Trường (2016), Một số quy

định mới về điều tra, thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra vụ

án ma túy: Cơ quan điều tra và các chủ thể có thẩm quyền điều tra vụ

án ma túy Tạp chí Cảnh sát phòng chống tội phạm - Bộ Công an

3 Đỗ Thành Trường (2016), Một số biện pháp phòng ngừa các

tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên Tạp chí Kiểm sát - Viện

kiểm sát nhân dân tối cao

4 Đỗ Thành Trường (2016), Cơ cấu tình hình tội phạm về ma túy

trên địa bàn tỉnh Điện Biên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật - Bộ Tư

pháp

5 Đỗ Thành Trường (2016), Nhân thân người phạm tội về ma

túy và cơ cấu xét theo đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh điện biên giai đoạn 2006-2015 Tạp chí Cảnh sát

phòng chống tội phạm - Bộ Công an

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tệ nạn ma túy không chỉ là hiện tượng tiêu cực xã hội của một quốc gia nào mà đã trở thành một hiện tượng tiêu cực phổ biến toàn cầu Ở Việt nam, khi nền kinh tế chính thức chuyển mình sang cơ chế thị trường, ma túy và tội phạm về ma túy cũng hiển thị là một hiểm họa lớn cho toàn xã hội, nó đồng thời còn là tác nhân làm phát sinh các loại tội phạm khác Trong tiến trình lập pháp hình sự Việt Nam, từ ghi nhận một tội danh về ma túy vào năm 1986 đã chuyển sang ghi nhận một chương các tội phạm về ma túy vào năm 1997 Vào những năm tiếp theo, bên cạnh sự hoàn thiện của pháp luật hình sự đối với nhóm tội phạm về ma túy, Đảng và Nhà nước đã liên tục chỉ đạo và ban hành nhiều văn bản pháp luật nhằm tăng cường đấu tranh phòng và chống tệ nạn và tội phạm về ma túy

Tỉnh Điện Biên được xác định là một địa bàn có sự tương đồng về

độ cao, thổ nhưỡng và khí hậu thích hợp cho việc trồng cây thuốc phiện

và thực tế thời gian qua đã là một trong những điểm nóng về tệ nạn ma túy Trong giai đoạn 2006-2015: Diện tích trồng cây thuốc phiện đã được phát hiện và triệt phá là 502.816 m2; số vụ và bị cáo phạm tội về ma túy là

4063 vụ với 5332 bị cáo, chiếm tỷ lệ 63,11% về số vụ và 58,22% về số

bị cáo trong tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh, trong khi đó, ở các tỉnh khác (xét trên phạm vi toàn quốc), tỷ lệ này chỉ là 15,74% về số bị cáo [82] Số người nghiện ma túy ở tỉnh Điện Biên cũng chiếm tỷ lệ cao, năm

2015, toàn tỉnh Điện Biên có 9.669 người nghiện ma tuý có hồ sơ quản

lý, trong khi đó, con số này tính bình quân cả nước là 3.244 người Tình hình tệ nạn và tội phạm về ma túy vẫn diễn biến phức tạp, chưa có chiều hướng giảm Công tác phòng, chống các tội phạm về ma túy là một yêu cầu cấp bách nhưng kết quả tổng thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2011-2015 có 3 mục tiêu chưa đạt (Mục tiêu giảm người nghiện ma túy; mục tiêu nâng tổng số

xã, phường, thị trấn không có tệ nạn ma túy; mục tiêu cai nghiện, quản lý người nghiện sau cai nghiện và nghiên cứu đưa vào sử dụng thuốc, phương pháp điều trị mới trong hoạt động cai nghiện phục hồi)

Tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên đặt ra thách thức, đòi hỏi phải được nghiên cứu cơ bản và triệt để, nhằm tìm ra những biện pháp đấu tranh với tình hình tội phạm về ma

túy ở tỉnh Điện Biên một cách hữu hiệu hơn, đề tài “Các tội phạm về

ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa” được lựa chọn nghiên cứu

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: Mục đích nghiên cứu của Luận án này

cũng giống như mục đích của tội phạm học, đó là phòng ngừa tội phạm mà cụ thể là luận án phải góp phần hoàn thiện các giải pháp phòng ngừa các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Thu thập và nghiên cứu những tài liệu về tội phạm học và phòng

ngừa tội phạm, pháp luật hình sự và những tài liệu chính trị-pháp lý khác liên quan đến đề tài Luận án làm cơ sở cho việc nhận thức thống nhất, rõ ràng phương pháp luận nghiên cứu và sử dụng các phương pháp nghiên cứu

cụ thể, phù hợp; tìm, thu thập, xử lý, phân tích, so sánh những số liệu thống

kê thường xuyên của một số cơ quan tư pháp, đặc biệt là số liệu thống kê xét xử sơ thẩm hình sự và các bản án hình sự về các tội phạm ma túy (2006-2015) của TAND các cấp trên địa bàn tỉnh Điện Biên; thu thập, nghiên cứu các văn bản chỉ đạo của tỉnh Điện Biên về công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và đánh giá thực trạng các biện pháp phòng ngừa tội phạm đã và đang được áp dụng trên địa bàn tỉnh;

+ Khái quát những vấn đề lý luận về tình hình các tội phạm về ma

túy, gồm các nội dung chính là Khái niệm các tội phạm về ma túy và Khái niệm tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên Để hướng tới mục tiêu nghiên cứu về vấn đề lý luận tội phạm học và phòng ngừa tội phạm gắn với thực tiễn của tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên một cách lô gích, các nội dung cụ thể về “Những vấn đề lý luận về tình hình các tội phạm về ma túy” được tác giả lựa chọn cách tiếp cận trên cơ sở trình bày, áp dụng nghiên cứu đối với từng vấn đề, nội dung cụ thể;

+ Làm rõ (phân tích, đánh giá) tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên (2006-2015);

+ Phân tích nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm về

ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên (2006-2015);

+ Dự báo tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên; + Đề xuất việc hoàn thiện hệ thống các biện pháp phòng ngừa các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nếu xem hiện trạng của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên và thực trạng công tác phòng ngừa tội phạm về ma túy ở địa bàn tỉnh là khách thể nghiên cứu, thì đối tượng nghiên cứu của Luận

án là quy luật của sự phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên (2006-2015) Quy luật này được làm rõ thông qua việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội phạm về ma túy (2006-2015) trên địa bàn tỉnh Điện Biên

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về mặt nội dung, đề tài luận án được thực hiện trên cơ sở

chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm;

- Về thời gian, đề tài sử dụng chất liệu nghiên cứu từ năm 2006

đến năm 2015, bao gồm số liệu thống kê xét xử hình sự sơ thẩm của TAND các cấp của tỉnh Điện Biên và 531/4063 bản án hình sự sơ thẩm

được xét xử trong giai đoạn này;

- Về địa bàn nghiên cứu: Tỉnh Điện Biên (ngoài ra, để có thêm cơ

sở nghiên cứu so sánh, tác giả có tham khảo và so sánh số liệu thống kê với một số tỉnh có địa giới hành chính tiếp giáp với tỉnh Điện Biên và cả nước)

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

Về phương pháp luận, đề tài được nghiên cứu trên cơ sở thế giới quan và nhận thức luận của chủ nghĩa Mác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, chính sách của Đảng cộng sản Việt Nam và pháp luật của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về các vấn đề mà

đề tài phải giải quyết

Về phương pháp nghiên cứu, đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu đặc trưng của tội phạm học như tổng hợp, quy nạp, diễn dịch, so sánh, phân tích, mô tả, thống kê, lịch sử, hệ thống, sơ kết, tổng kết, nghiên cứu hồ sơ và kế thừa Căn cứ vào khách thể, đối tượng

nghiên cứu trong từng phần, chương, mục của đề tài luận án, tác giả chú trọng lựa chọn phương pháp nghiên cứu phù hợp; sử dụng có chọn lọc

và chặt chẽ các phương pháp, xác định phương pháp chủ đạo để nghiên cứu các phần, chương, mục, cũng như vấn đề nghiên cứu để đạt được mục đích nghiên cứu toàn bộ nội dung luận án

5 Những điểm mới của luận án

5.1 Về quan điểm tiếp cận và phương pháp tiếp cận

- Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận đa ngành và liên ngành luật học,

cụ thể là sử dụng phương pháp tiếp cận của chuyên ngành tội phạm học

và phòng ngừa tội phạm, luật hình sự, tố tụng hình sự; phương pháp tiếp cận hệ thống; phương pháp tiếp cận lịch sử; phương pháp tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội; xã hội học sử dụng những tri thức, quan điểm đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam, tình hình kinh tế-chính trị, văn hóa-xã hội có tác động đến vấn đề nghiên cứu Trên cơ

sở đó, luận án áp dụng phương pháp xác định hệ đặc điểm chuyên biệt

để đánh giá mức độ của tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên, so sánh với các tỉnh phụ cận; trong đó, luận án dành sự nghiên cứu, tiếp cận sâu hơn về góc độ người phạm tội là đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Điện Biên; đánh giá sự tác động lịch sử, xã hội của tỉnh Điện Biên từ năm 1945 đến nay đối với vấn đề nghiên cứu (đây là nội dung tiếp cận mới, chưa có công trình nghiên cứu nào về các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên công bố)

- Quan điểm tiếp cận: Với quan điểm tiếp cận một cách đa chiều, toàn diện, tổng thế để nghiên cứu mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau của các hiện tượng xã hội tiêu cực trong môi trường sống thuộc cá nhân người phạm các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên Trên cơ

sở đó, luận án xác định: Quy luật phạm tội của các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên; hệ thống các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm cần áp dụng nhằm mang lại hiệu quả cao hơn trong tương lai.Luận án tiếp cận các biện pháp phòng ngừa tội phạm dưới góc độ tội phạm học theo hai nội dung chính bao gồm: Biện pháp ngăn chặn tội phạm và đẩy lùi tội phạm

5.2 Điểm mới mang tính tổng quát của luận án

Luận án là công trình nghiên cứu có tính chuyên sâu về chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm với nội dung cụ thể là “Các

tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên: Tình hình, nguyên nhân

và giải pháp phòng ngừa” Trên cơ sở lý giải cơ chế hành vi phạm tội, làm rõ mối quan hệ và tác động qua lại giữa các hiện tượng xã hội tiêu cực và cá nhân, cụ thể là các yếu tố tiêu cực thuộc môi trường sống tác động tới quá trình hình thành nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên Luận án làm rõ lý luận về phòng ngừa các tội phạm về ma túy; phản ánh thực trạng công tác phòng ngừa, làm sáng tỏ những nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội phạm, dự báo về phòng ngừa tội phạm và cuối cùng là đề xuất hệ thống biện pháp phòng ngừa các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên một cách đầy

đủ và biện chứng Luận án chú trọng các mục tiêu, nhiệm vụ, phương hướng, yêu cầu cấp thiết trong công tác phòng ngừa các tội phạm về

ma túy mang tính đặc thù, chuyên biệt của tỉnh Điện Biên

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Về mặt lý luận: Với các kết quả nghiên cứu, luận án góp phần bổ

sung và hoàn thiện lý luận về phòng ngừa các tội phạm về ma túy; làm sáng tỏ công tác phòng ngừa các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên trong thời gian qua Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu của luận án có thể được sử dụng làm tài liệu nghiên cứu khoa học, giảng dạy và học tập trong lĩnh vực luật học nói chung và tội phạm học và phòng ngừa tội phạm, khoa học luật hình sự nói riêng

- Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận án có giá trị như

một tài liệu hướng dẫn thực tế cho hoạt động phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên nói riêng với hệ thống giải pháp mang tính đặc thù cần áp dụng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án gồm có 4 chương và các mục, tiểu mục chi tiết

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Nghiên cứu tình hình các tội phạm về ma túy được đông đảo các học giả, các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu, nguyên nhân chủ yếu do hiện nay tình hình sản xuất, mua bán, vận chuyển, sử dụng trái phép chất ma túy tiếp tục gia tăng Luận án, sắp xếp khái quát theo khu vực trên thế giới như sau:

- Châu Phi: Tài liệu tiếng Anh “Au plan of action on drug control

(2013-2017) Submitted for consideration by the 5 th Session of the Africa Union Conference of Ministers of Drug Control (CAMDC5), 2012” [129],

Kế hoạch hành động về kiểm soát ma túy (2013-2017) của Liên minh Châu Phi đưa ra kết luận về “nguyên nhân”: Tác động của mua bán ma túy và sử dụng ma túy tiếp tục diễn biến âm ỉ trên lục địa trong bối cảnh thay đổi kinh tế và các vấn đề về xã hội, hậu quả của nó gây ra sự chênh lệch cao và bất bình đẳng thu nhập trong xã hội, lôi kéo số đông tầng lớp thanh niên Châu Phi báo động thực hiện các biện pháp đồng bộ: Tăng cường hợp tác và phối hợp trong cuộc chiến chống tội phạm về ma túy; Nghiên cứu đồng bộ, phù hợp về pháp luật kiểm soát ma túy giữa các nước thành viên (thực hiện từ năm 2012); Kiểm soát hóa chất, tiền chất cho việc sản xuất ma túy tổng hợp; Nghiên cứu cơ sở điều trị, sự phụ thuộc thuốc điều trị; Tăng cường hệ thống cảnh báo sớm Continental (CEWS) bao gồm mạng lưới dịch tễ học và đánh giá mối đe dọa

- Châu Mỹ: Tình hình các tội phạm về ma túy ở châu Mỹ và kinh

nghiệm phát hiện các tội phạm về ma túy, tức là chống tội phạm ẩn khách quan được nghiên cứu, các tài liệu nổi bật là: (1) Nghiên cứu đặc biệt của Cục Thống kê Tư pháp - Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đưa ra kết quả nghiên cứu, phân tích số liệu về sử dụng ma túy và sự phụ thuộc thuốc của các tù nhân liên bang cho thấy: Gần một nửa (48%) các đối tượng

bị bắt giữ được kiểm tra về phụ thuộc chất gây nghiện cho thấy bị phụ thuộc hoặc lạm dụng chất gây nghiện (bao gồm cả số Án treo, tạm tha, hoặc không truy cứu trách nhiệm hình sự) Nghiên cứu tài liệu này giúp cho việc tái khẳng định về mối quan hệ giữa tội phạm về ma túy và số người nghiện ma túy Nói cách khác, tội phạm về ma túy có một nguồn

“nhân lực” dồi dào từ số người nghiện ma túy (Con số này ở tỉnh Điện Biên năm 2015 là 9.669 người) (2) Sổ tay dành cho những người quan tâm đến công tác buôn bán ma túy trái phép và các chất hướng thần -

Bộ Tư pháp Hoa kỳ (2000)

- Châu Âu: Liên minh Châu Âu (EU) đã thúc đẩy cách tiếp cận

toàn cầu để chống lại tội phạm có tổ chức và buôn bán ma túy, công bố nghiên cứu “Ma túy và tội phạm - một mối quan hệ phức tạp” Công trình này đã đánh giá, giải thích về các mối quan hệ tội phạm ma túy, như: tội phạm “dẫn đến” ma túy; ma túy “dẫn đến” tội phạm; ma túy và tội phạm tương quan thông qua sự xuất hiện đồng thời; ma túy và tội phạm qua trung gian của một loạt các diễn biến khác hoặc cùng chia sẻ một diễn biến gây ra; đưa ra các thuật ngữ về mối quan hệ giữa tội phạm và ma tuý

- Châu Úc: Tình hình nghiên cứu ở châu Úc đã được tìm hiểu thông qua các công trình nghiên cứu của Australia và New Zealand Công trình

do Viện Tội phạm học của Úc công bố tháng 5 năm 2012 công bố kết quả nghiên cứu cứ ba người bị giam giữ lại có một người đã từng sử dụng ma túy Nghiên cứu này chỉ ra rằng, việc phân tích mức độ của tình hình tội phạm có lý do từ việc sử dụng chất ma túy là một nhiệm vụ khó khăn, nhưng quan trọng Định lượng mối liên hệ giữa ma túy và tội phạm góp phần định lượng mức chi phí cho hoạt động phòng ngừa tội phạm về ma túy Ở New Zealand, trong cuốn sách nghiên cứu có tựa đề

“Hệ thống tư pháp vẫn để tội phạm tiếp diễn như thế nào trong khi cơ quan có thẩm quyền chưa tìm ra cách xử lý” đã phân tích về sự lộn xộn trong cách phản ứng của hệ thống pháp luật của New Zealand đối với những người nghiện ma túy và đưa ra những nhận định riêng làm nổi bật một khoảng cách lớn giữa các báo cáo chính sách cấp cao về định hướng và thực tế cai nghiện trong nhà tù và trong cộng đồng

- Châu Á: Nghiên cứu của Nhóm công tác Viễn Đông (IDEC

FEWG), tại Hội nghị quốc tế phòng - chống ma túy khu vực nhóm công tác Viễn Đông năm 2012 đã đánh giá điểm mới trong vấn đề tội phạm

ma tuý hiện nay là sự gia tăng hoạt động của các băng nhóm tội phạm

ma tuý quốc tế với những thủ đoạn mới, hoạt động nhiều ở các nước Malaysia, Indonesia, Thái Lan, Campuchia, Philippine và có mối liên

hệ chặt chẽ với nguồn ma tuý từ khu vực Tây Á Hợp tác quốc tế với

các nước tiểu vùng sông Mêkông, các nước có chung đường biên giới

Về vấn đề "Hợp tác quốc tế chống lại các vấn đề ma túy trên thế giới" được phân tích khá kỹ tại tài liệu A/68/126 kèm theo Trong khi tình hình tội phạm ma túy trong nước hiện phức tạp cả về quy mô lẫn tính chất, đặc biệt tại tuyến biên giới đường bộ, phức tạp nhất vẫn là biên giới Việt-Lào và Việt-Trung Trên hai tuyến này, các lực lượng chức năng đã phát hiện, bắt giữ gần 5.340 vụ (chiếm 30% tổng số vụ bị bắt giữ trên toàn quốc) với 6.990 đối tượng vận chuyển gần 300kg heroin

Do đó, cần tăng cường hơn mối quan hệ hợp tác quốc tế đấu tranh chống tội phạm, ưu tiên, tập trung chỉ đạo công tác phòng, chống tội

phạm ma túy tại các tỉnh biên giới như tỉnh Điện Biên

Tài liệu của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á nhằm nỗ lực

hiện thực hóa “Tuyên bố của các Nhà Lãnh đạo ASEAN về một ASEAN không có ma túy vào năm 2015” Các cam kết về tăng cường phòng, chống ma túy trên 3 cấp độ: quốc gia, khu vực và quốc tế; củng

cố hệ thống thu thập số liệu để đánh giá chính xác tình hình và việc thực hiện mục tiêu; thúc đẩy sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia thành viên trong đấu tranh chống tội phạm thông qua các cơ chế hợp tác trực tiếp giữa các cơ quan chức năng của các nước thành viên; xem xét việc thành lập Trung tâm điều phối chống ma túy của ASEAN; thúc đẩy quan hệ hợp tác với các nước đối tác đối thoại bằng các dự án cụ thể đến năm 2015

- Ấn phẩm thường niên của Cơ quan Phòng chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc công bố năm 2015: Methamphetamine thống lĩnh thị trường các loại ma túy tổng hợp toàn cầu, và đang mở rộng ở Đông Á và Đông Nam Á Sử dụng methamphetamine dạng tinh thể ngày càng tăng ở các khu vực thuộc Bắc Mỹ và châu Âu Số lượng các

vụ bắt giữ ATS kể từ năm 2009 - tăng gần gấp đôi ở mức trên 144 tấn trong năm 2011 và 2012, và vẫn ở mức độ cao vào năm 2013 cho thấy thị trường ATS mở rộng nhanh chóng trên toàn cầu Cho đến tháng 12 năm 2014, có tổng cộng 541 loại chất hướng thần mới (NPS) có tác động tiêu cực đến sức khỏe đã được phát hiện và báo cáo tại 95 quốc gia và vùng lãnh thổ - gia tăng 20% so với số lượng 450 loại của năm

2014

Các nghiên cứu đều xác định các tội phạm về ma túy là một hiện tượng xã hội tiêu cực, các hoạt động tội phạm đi ngược lại với lợi ích xã hội, gây ra thiệt hại cho xã hội, mà ở mỗi thời điểm khác nhau và trong mỗi giai đoạn khác nhau, các tội phạm về ma túy có sự biến đổi cả về nội dung lẫn hình thức và nguy hiểm hơn Đặc biệt, trong thời gian qua

đã xuất hiện những hình thức biến tướng mới của tội phạm Vì vậy, nhận thức đầy đủ về phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm và

có giải pháp phòng ngừa tội phạm luôn được các quốc gia ưu tiên quan tâm; hầu hết đều tập trung vào nhiệm vụ, giải pháp giảm cung và giảm cầu về ma túy Dường như các kết quả có sự tương đồng ở một số khía cạnh nhất định, trong đó, có một số nội dung nổi bật như: (1) Tính liên kết khu vực và quốc tế trong phòng ngừa các tội phạm về ma túy Tính chất này giữ vai trò quy định đối với Kế hoạch hành động của Liên minh Châu Phi (AU) trong việc kiểm soát ma túy và phòng, chống tội phạm về ma túy giai đoạn 2007-2012 và giai đoạn 2013-2017; (2) Mối quan hệ giữa tội phạm về ma túy và số người nghiện ma túy; ma túy và tội phạm - một mối quan hệ phức tạp (tội phạm “dẫn đến” ma túy; ma túy “dẫn đến” tội phạm; ma túy và tội phạm tương quan thông qua sự xuất hiện đồng thời); (3) Tội phạm về ma túy có một nguồn “nhân lực” dồi dào từ số người nghiện ma túy, trong khi số người nghiện ma túy có

sự gia tăng trong thời gian qua với nhiều loại ma túy mới (ma túy tổng hợp) như Methamphetamine; (4) Lạm dụng chất ma túy, phạm tội và tái phạm; (5) Sự phát triển kinh tế-xã hội và sự chênh lệch giàu nghèo trong xã hội có khoảng cách lớn và sự tác động đến tội phạm về ma túy; (6) Vấn đề hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, dẫn độ tội phạm và tương trợ tư pháp hình sự Mặc dù ở mỗi nước, mỗi khu vực, mỗi châu lục có những đặc điểm tự nhiên, kinh tế

xã hội khác nhau nhưng tổng quan các tài liệu này cho phép tác giả có

cơ sở khái quát những phương hướng đấu tranh phòng ngừa các tội phạm về ma túy một cách đa chiều, có sự so sánh, đối chiếu phù hợp

1.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Tác giả lựa chọn nghiên cứu 03 nhóm công trình: (1) Những công trình tạo nền tảng lý luận cho đề tài Luận án (các sách chuyên khảo, tham khảo); (2) Các công trình dưới dạng Luận án tiến sĩ, Luận văn thạc sĩ luật học; (3) Các bài báo khoa học đăng trên các tạp chí khoa học chuyên

ngành Các công trình nghiên cứu đều có nhận định trong thời gian qua, tình hình tội phạm ma túy vẫn diễn biến hết sức phức tạp và được phát hiện hầu hết ở các địa bàn trong cả nước từ thành phố đến nông thôn, biên giới, hải đảo và lan rộng đến vùng núi cao, khu vực rừng sâu Việt Nam vẫn là địa bàn trung chuyển ma túy từ các nước trong khu vực Đông Nam Á sang nước thứ ba tiêu thụ trên nhiều tuyến, nhiều cửa khẩu Do đó, tội phạm ma túy ở nước ta có xu hướng gia tăng về số lượng, tính chất và mức độ của tội phạm Nguồn ma túy chủ yếu được thẩm lậu từ nước ngoài với nhiều chủng loại khác nhau Do góc độ nghiên cứu, thời điểm nghiên cứu, phạm vi đề tài nghiên cứu nên cơ sở

lý luận của các vấn đề tội phạm học cơ bản như tình hình tội phạm, nguyên nhân, điều kiện và vấn đề phòng ngừa còn có những tồn tại, hạn chế về sự khách quan, toàn diện; một số công trình có phạm vi nghiên cứu rộng hoặc tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy chỉ phân tích một phần nhỏ trong nội dung nghiên cứu của tác giả (địa bàn tỉnh Điện Biên); có công trình xem xét tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy với ý nghĩa

là một tội phạm để bình luận các dấu hiệu pháp lý hình sự và hình phạt; hoặc chỉ xem xét dưới góc độ tội phạm học - phòng ngừa cả nhóm tội phạm ma túy Qua tìm hiểu, nghiên cứu thấy rằng đến thời điểm hiện tại chưa có công trình nào nghiên cứu dưới góc độ tội phạm học và phòng ngừa tội phạm với đề tài luận án “Các tội phạm về ma túy trên địa bàn

tỉnh Điện Biên: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa” mà

tác giả nghiên cứu

Thông qua việc khảo sát, nghiên cứu một sống công trình nghiên cứu đã công bố trong nước liên quan đến đề tài luận án cho thấy số lượng các công trình nghiên cứu về các tội phạm về ma túy là rất lớn,

đa dạng, phong phú từ lý luận đến thực tiễn, từ nhóm tội đến các tội danh cụ thể, từ hoạt động phòng ngừa của lực lượng chuyên biệt đến phòng ngừa chung phong phú ở đối tượng, cũng như phạm vi nghiên cứu Về tài liệu lý luận, các công trình ở trong nước cho đến nay đã tạo được nền tảng lý luận cho việc thực hiện đề tài Đó là vấn đề lý luận về tội phạm học với tính cách là một khoa học pháp lý hình sự độc lập; về tình hình tội phạm; về nguyên nhân và điều kiện của tội phạm; về mối quan hệ giữa tội phạm và tình hình tội phạm; về nhân thân người phạm