Nguyễn an ninh với phong trào yêu nước và cách mạng ở nam kỳ (1922 – 1931)

Trong chương này, chúng tôi đưa ra một số ý kiến về một số vấn đề sau: 1, Trong các sách, báo xuất bản trước đây, những hoạt động của Thanh niên Cao vọng được đề cập rất ít, chủ yếu là v

ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HÒ CHÍ MINH BAN CHẤP HÀNH TP.HỒ CHÍ MINH

CÔNG TRÌNH Dự THI GIẢI THƯỞNG

“SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC - EURÉKA”

LẦN THỨ 11 NĂM 2009

TÊN CÔNG TRÌNH:

NGUYỄN AN NINH VỚI PHONG TRÀO YÊU NƯỚC

VÀ CÁCH MẠNG Ở NAM KỲ (1922 - 1931)

LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU: LĨNH VỰC XÃ HỘI CHUYÊN

NGÀNH: LỊCH SỬ TÁC GIẢ: NGUYỄN THỊ LIÊN

-

MỤC LỤC

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH 1

DẪN NHẬP 1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ của công trình 9

4 Đối tuợng và phạm vi nghiên cứu 9

5 Phuơng pháp nghiên cứu 10

6 Ý nghĩa thục tiễn và những đóng góp của đề tài 11

7 Két cấu của đề tài 11

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I: NGUỒN GỐC XUẤT THÂN VÀ QUÁ TRÌNH HỌC TẬP 12

1.1 Nguồn gốc xuất thân 12

1.2 Quá trình học tập 13

CHƯƠNG H: HOẠT ĐỘNG CỦA NGUYỄN AN NINH TRONG PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG Ở NAM KỲ (1922 - 1931) 19

2.1 Bối cảnh lịch sử những năm đầu thập niên 20 19

2.1.1 Bối cảnh quốc tế 19

2.1.2 Bối cảnh trong nuớc 19

2.2 Những hoạt động tiêu biểu của Nguyễn An Ninh trong phong trào yêu nuớc và cách mạng ở Nam Kỳ (1922 - 1931) 21

Thức tỉnh và giác ngộ cho quần chúng nhân dân 23

2.2.1 Huớng dẫn quần chúng đấu tranh 25

2.2.2 Truyền bá những tutuởng tiến bộ 31

2.2.3 Thành lập và lãnh đạo tổ chức Thanh niên Cao vọng 33

CHƯƠNG HI: VAI TRÒ, VỊ TRÍ CỦA NGUYỄN AN NINH TRONG PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG Ở NAM KỲ (1931-1939) 44

3.1 Vai trò của Nguyễn An Ninh trong phong trào yêu nuớc ở Nam Kỳ 44

3.2 Những đóng góp của Nguyễn An Ninh trong quá trình vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam 51

KẾT LUẬN 55

PHỤ LỤC 61

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH

Đe tài ngoài phần Dần luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, có ba chuơng nội dung và phần Kết luận Dưới đây là nội dung cụ thể của từng phần:

Chương I: Nguồn gốc xuất thân và quá trình học tập giới thiệu nguồn gốc gia đình và

thời thơ ấu của Nguyễn An Ninh, làm rõ ảnh hưởng của những người thân đối với sự hình thành chí hướng của ông Quá trình học tập, rèn luyện của Nguyễn An Ninh từ tiểu học (1910) đến khi tốt nghiệp đại học Sorbone (1922) ; hoạt động và những mối quan hệ của Nguyễn An Ninh trong quá trình du học tại Pháp là nội dung trọng tâm của chương này

Chương II: Hoạt động của Nguyễn An Ninh trong phong trào yêu nước và cách mạng

ở Nam Kỳ (1922 - 1931) đi sâu tìm hiểu những hoạt động tiêu biểu của Nguyễn An Ninh trong

giai đoạn 1922 - 1931: thức tinh tinh thần yêu nước; hướng dẫn quần chúng đấu tranh; truyền bá những tư tưởng tiến bộ; tập dượt đấu tranh cho quần chúng thông qua việc thành lập và lãnh đạo

tổ chức Thanh niên Cao vọng Trong chương này, chúng tôi đưa ra một số ý kiến về một số vấn

đề sau:

1, Trong các sách, báo xuất bản trước đây, những hoạt động của Thanh niên Cao vọng được đề cập rất ít, chủ yếu là việc tham gia tổ chức đám tang cho cụ Phan Châu Trinh Trong chương 2 của đề tài, chúng tôi phác họa rõ nét hơn về một số hoạt động khác của tổ chức này như:

tổ chức đám giỗ cho cụ Phan trong năm 1927 và 1928, cuộc vận động chống nộp thuế thân do Nguyễn An Ninh khởi xướng và trực tiếp đi tuyên truyền

2, Trong chương này, chứng tôi đưa ra những bằng chứng về chủ trương khởi nghĩa vũ trang của tổ chức Thanh niên Cao vọng

Chương III: Vai trò và vị trí của Nguyễn An Ninh trong phong trào yêu nước và cách mạng ở Nam Kỳ (1922 - 1931) đưa ra một số đánh giá và nhận định về vai trò của Nguyễn

An Ninh trong phong trào yêu nước ở Nam Kỳ giai đoạn 1922 - 1931 Nguyễn An Ninh là thủ lĩnh số một của phong trào yêu nước ở Nam Kỳ trong thập niên 20 của thế kỷ XX Ông đã có những cống hiến quan trọng trong quá ưình vận động thành lập chính đảng vô sản ở nước ta Trong chương này, chứng tôi đưa ra những bằng cứ chứng minh: năm 1929 Nguyễn An Ninh đã thông qua vợ là bà Trương

Thị Sáu trao một phần lực lượng cốt cán của tổ chức Thanh niên Cao vọng cho An Nam Cộng sản đảng

Phần Kết luận của đề tài bên cạnh việc khẳng định cống hiến và vai trò của Nguyễn An Ninh trong phong trào yêu nước và cách mạng ở Nam Kỳ giai đoạn 1922 - 1931; còn gợi mở thêm một số vấn đề cần được tiếp tục đi sâu nghiên cứu về nhân vật lịch sử Nguyễn An Ninh

A DẪN NHẬP

1 Lý do chọn đề tài

Nguyễn An Ninh là nhân vật lịch sử lớn Ông đã có những cống hiến quan trọng trong phong trào yêu nước và cách mạng ở Nam Kỳ giai đoạn 1922 - 1939 Không chỉ là chiến sĩ cách mạng tiên phong, Nguyễn An Ninh còn là một trí thức lớn, một nhà báo tài năng Khối lượng tác phẩm mà ông để lại khá đồ sộ, thuộc nhiều thể loại khác nhau: báo chí, tác phẩm lý luận phê bình, tuồng hát Đây không chỉ là kho tư liệu lịch sử quí giá mà còn là những tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao Vì vậy, nghiên cứu về Nguyễn An Ninh là một trong những đề tài cấp thiết và thú vị không chỉ với khoa học lịch sử, đặc biệt là lịch sử cận đại Việt Nam; mà còn là đề tài mới, hấp dẫn đối với nhiều chuyên ngành khác như văn học, triết học, báo chí

Từ khi nhà trí thức yêu nước Nguyễn An Ninh hy sinh đến nay đã có không ít sách, báo viết về ông Tuy nhiên, cho đến nay vẫn còn nhiều vấn đề về nhân vật Nguyễn An Ninh còn đang gây tranh luận trong giới sử học như: “tư tưởng Cộng sản của Nguyễn An Ninh” được hình thành

từ khi nào? năm 1929 Nguyễn An Ninh đã trao lực lượng của Thanh niên Cao vọng cho cụ Tú Kiên, cho đồng chí Châu Văn Liêm hay cả hai? Nguyễn An Ninh có phải là người đưa ra sáng kiến tổ chức Đông Dương Đại hội? Bên cạnh những vấn đề trên vẫn còn nhiều vấn đề, nhiều giai đoạn trong cuộc đời hoạt động của Nguyễn An Ninh cần được tiếp tục làm rõ như: hoạt động của Nguyễn An Ninh trong những lần sang Pháp, trong những chuyến đi vận động thành lập tổ chức Thanh niên Cao Vọng, những năm tháng cuối cùng của ông ở Côn Đảo Hiện vẫn còn nhiều nguồn tài liệu về Nguyễn An Ninh như: các tác phẩm báo chí của ông, tài liệu của mật thám và chính quyền thực dân vẫn chưa được nghiên cứu

Đó là những lý do chính khiến tác giả quyết định thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học về nhân vật lịch sử Nguyễn An Ninh

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong thập niên 50, 60 của thế kỷ trước trên các báo Tiếng Dội, Thần Chung có đăng một

số bài viết về Nguyễn An Ninh với nội dung ca ngợi công lao và những đóng góp của ông đối với

dân tộc Trong thời kỳ này, một cuốn sách về Nguyễn An Ninh đã được xuất bản với tựa đề “Hội kín Nguyễn An Ninh” của Lê Văn Thử do Nhà in Nam Việt ấn hành, với nội dung chủ yếu kể về

cuộc đời hoạt động của Nguyễn An Ninh Trong thời kỳ đất nước tạm thời bị chia cắt làm hai miền, cuộc đời hoạt động và tư

tưởng của Nguyễn An Ninh tiếp tục được đề cập đến với những đánh giá rất khác nhau Tại miền

Nam Việt Nam, đã xuất hiện một số tác phẩm viết về ông về sách, tiêu biểu nhất là cuốn “Nhà

cách mạng Nguyễn An Ninh - thân thế và sự nghiệp'’' 1

của tác giả Phương Lan Cuốn sách nói về nguồn gốc gia đình, kể lại những sự kiện chính trong cuộc đời hoạt động của Nguyễn An Ninh và cho đăng lại một số tác phẩm của ông Trong những dịp kỷ niệm ngày sinh, ngày mất của Nguyễn

An Ninh, nhiều tờ báo xuất bản ở Sài Gòn như Tiếng Dội Miền Nam, Dân Quyền, Điện Tín đã có

bài lược thuật, đánh giá về tư tưởng và cuộc đời hoạt động của Nguyễn An Ninh Tuyệt đại đa số các bài báo đều ca ngợi tài năng, đề cao những cống hiến của ông đối với dân tộc, gọi ông là “Nhà

cách mạng lừng danh của miền Nam”, “con người đã làm cho dân tộc này hãnh diện” (báo Điện Tín số ra ngày 14/8/1972)

Nhìn chung, những sách, báo xuất bản ở Sài Gòn thời kỳ 1954 - 1975 đã cung cấp một số

tư liệu quí về cuộc đời hoạt động nhất là hoạt động diễn thuyết, về một số tác phẩm cũng như ảnh hưởng của Nguyễn An Ninh trong quần chúng ở Nam Kỳ Tinh thần chung của những tác phẩm này đều ca ngợi tài năng, đạo đức và đề cao những đóng góp to lớn của ông đối với lịch sử dân tộc Tuy nhiên do những định kiến chính trị, những bài viết này thường né tránh hoặc nói rất sơ lược về quá trình hoạt động của ông kể từ năm 1930 cho đến trước khi bị bắt giam lần cuối cùng

năm 1939 Trên báo Điện Tín có bài lược thuật về cuộc đời hoạt động của ông kèm theo một nhận

định: ông chơi thân với cả những người theo Đệ tứ và Đệ tam nhưng không bị “Cộng sản hóa” và cho rằng ông đã “vượt lên trên đảng phái, giai cấp”1

Ở miền Bắc trong thời kỳ 1954-1975, những tư liệu về Nguyễn An Ninh rất hiếm Trong các kho lưu trữ hầu như không có một tác phẩm nào của ông Do thiếu thốn về mặt tư liệu cùng với một số nguyên nhân khác nên trong suốt 21 năm không có công trình nào viết riêng về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn An Ninh Trong suốt giai đoạn 1975 - 1986, trên tạp chí Nghiên cứu

lịch sử chỉ đăng tải một bài báo trên mục ‘Dính chính tư liệu” viết về ông là bài “Đòi trả tự do cho Nguyễn An Ninh trên báo Việt Nam hồn” Trong các văn kiện của Đảng và trên giảng đường

các trường đại học ở miền Bắc thời kỳ trước năm 1975, quan điểm đánh giá về Nguyễn An Ninh luôn xem ông là người thuộc phe “quốc gia cách mạng”2

1

Báo Điện Tín số ra ngày 14/8/1972

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Vãn kiện Đảng toàn tập, tập 4 (1932 - 1934), Nxb CTQG, HN, ưang95

Năm 1986, đất nước bước vào công cuộc đổi mới toàn diện, trong đó đổi mới về tư duy, nhận thức được xem là yếu tố tiên phong Quan điểm đánh giá về một số nhân vật lịch sử giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám do đó cũng trở nên rộng mở hơn, bớt định kiến, cứng nhắc Những vấn đề về cuộc đời hoạt động, về tư tưởng, về những đóng góp của Nguyễn An Ninh được đưa ra thảo luận công khai dưới nhiều góc nhìn khác nhau

Năm 1987 nhân kỷ niệm Cách mạng tháng Tám thành công, Bảo tàng cách mạng thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức Hội thảo về Nguyễn An Ninh do ban Tuyên huấn Thành uỷ thành phố Hồ Chí Minh chủ trì Cuộc hội thảo lần thứ nhất này đã công khai hai quan điểm đánh giá về Nguyễn An Ninh Quan điểm thứ nhất cho rằng Nguyễn An Ninh là nhà yêu nước lớn của Nam

Kỳ, được đồng bào tôn vinh, nhưng vẫn đánh giá Nguyễn An Ninh là người theo chủ nghĩa quốc

gia cải lương Quan điểm thứ hai đòi hỏi cần phải nhìn nhận lại những đánh giá về nhân vật

Nguyễn An Ninh Ông Dương Đình Thảo là người đầu tiên nêu lên quan điểm này Giáo sư Trần Văn Giàu cũng ủng hộ ý kiến của ông Thảo và phát biểu đại ý: tự bản thân Nguyễn An Ninh đã đẹp, không cần chứng ta phải tô điểm gì thêm, chỉ cần chứng ta nghiên cứu và đánh giá một cách khách quan, nghiêm túc Hầu hết những vị lão thành cách mạng tham dự Hội thảo đều ủng hộ quan điểm thứ hai

Năm 1988, nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh đã phát hành cuốn sách “Nguyễn An Ninh” Cuốn sách tập hợp nhiều tham luận đã được trình bày trong Hội thảo lần thứ nhất và một

số bài viết về cuộc đời hoạt động của Nguyễn An Ninh qua hồi ức của những người sống cùng thời với ông như Hà Huy Giáp, Trần Vãn Giàu, Phan Văn Voi, Nguyễn Thị Một, Trương Thị Be, Mai Huỳnh Hoa, Thanh Minh Những bài viết và tham luận được trình bày trong cuốn sách đã cung cấp nhiều tư liệu quí về cuộc đời hoạt động, về quan điểm của Nguyễn An Ninh thể hiện

qua tác phẩm Tôn giáo, về tổ chức Thanh Niên Cao Vọng do ông sáng lập và trực tiếp lãnh đạo

Trong suốt ba năm sau khi Hội thảo lần thứ nhất được tổ chức, trên các báo và tạp chí chuyên ngành không xuất hiện bài nghiên cứu nào về Nguyễn An Ninh Đến ngày 19/9/1990 trên báo Nhân Dân có đãng bài của ông Tràn Bạch Đằng Trong bài viết này, ông Trần Bạch Đằng nhấn manh: “Cần nói thẳng rằng trong hệ thống nghiên cứu giai đoạn lịch sử Việt Nam cận đại của các cơ quan khoa học và giáo dục nước ta,

kể cả lịch sử Đảng và học viện Đảng cao cấp, cụ Nguyễn An Ninh chưa có được một chỗ đứng đúng với tầm vóc của cụ Tôi không tin chỉ vì thiếu tư liệu mà vì thái độ đánh giá nhân vật lịch

sử của chúng ta ít nhiều còn mang tính biệt phái1”

Hội thảo lần thứ hai về Nguyễn An Ninh được tổ chức năm 1990 nhân dịp kỷ niệm 90 năm ngày sinh của Nguyễn An Ninh Hội thảo được tổ chức tại Bảo tàng cách mạng Việt Nam tại

Hà Nội do Viện sử học Việt Nam và Viện Bảo tàng cách mạng Việt Nam phối hợp tổ chức Hội thảo lần này có sự tham gia của các vị lão thành cách mạng, nhiều giáo sư, nhà nghiên cứu nổi tiếng của Viện sử học, Viện triết học, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội Nhìn chung, hầu hết các tham luận trong hội thảo lần này đều đánh giá cao những đóng góp to lớn của Nguyễn An Ninh đối với dân tộc và nhất trí cho rằng chúng ta chưa đánh giá đúng vị trí của Nguyễn An Ninh Hội thảo cũng đặt ra một số vấn đề mới cần được tiếp tục nghiên cứu như: Nguyễn An Ninh có phải

là người đầu tiên đưa chủ nghĩa Marx - Lénine vào Việt Nam? Tại sao Nguyễn An Ninh xây dựng

tổ chức Thanh niên Cao vọng với lực lượng khá hùng hậu nhưng không phát triển lên mà quyết định trao cho Đảng Cộng sản? Đứng trên quan điểm coi Thanh niên Cao vọng là một tổ chức chính trị, nhà nghiên cứu Thanh Đạm đề xuất vấn đề nên tìm hiểu thêm về chương trình, điều lệ của tổ chức này Sự thật về những năm cuối đời của Nguyễn An Ninh tại nhà tù Côn Đảo? Trong thời gian này ông có suy sụp tinh thần hay không?

Trong suốt ba năm sau ngày diễn ra hội thảo lần thứ 2, không có một tác phẩm nào về Nguyễn An Ninh được công bố Đen ngày 30/7/1993 trong một đoạn phim tài liệu thời sự của Xưởng phim thành phố Hồ Chí Minh có ghi lại lời phát biểu của cố Thủ tướng Phạm Vãn Đồng

về Nguyễn An Ninh Trong đó cố Thủ tướng “khẳng định rằng Nguyễn An Ninh là một nhà yêu nước, một chiến sĩ cách mạng kiên cường, kiên quyết đấu tranh vỉ Tổ quốc và dân tộc cho đến hơi thở cuối cùng Nguyễn An Ninh có tầm vóc một nhà lãnh đạo một cuộc cách mạng, cho nên chúng

ta phải ghi nhớ những cống hiến quan trọng của một nhân vật có tầm vóc lịch sử”2 Trong bài phát biểu này cố Thủ tướng cũng nói về những năm tháng bị giam cùng ông Nguyễn An Ninh trong Khám Lớn Trên báo Sài Gòn Giải Phóng số ra ngày 14/8/1993 cố Tổng Bí thư

1 Báo Nhân dân số ra ngày 19/9/1990

2 Phất biểu của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng do xưởng phim tư liệu thành phố Hồ Chí

Minh ghi lại ngày 30/7/1993

Nguyễn Vãn Linh cũng đưa ra nhận định: “Nguyễn An Ninh là nhà yêu nước vĩ đại, là một trí thức tầm cỡ1”

Ke từ năm 1993, được sự động viên của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng và cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh, những thành viên trong gia đình Nguyễn An Ninh đã sưu tầm và biên dịch nhiều tác phẩm cũng như những tài liệu liên quan đến cuộc đời hoạt động của ông Vĩ vậy, kể từ nửa cuối thập niên 90 đến nay, nguồn tư liệu về Nguyễn An Ninh được công bố nhiều hơn, rộng rãi hơn Trong đó phải kể đến ba cuốn sách sau:

Cuốn thứ nhất là: “Nguyễn An Ninh” của tác giả Nguyễn An Tịnh - con trai ông Nguyễn

An Ninh - do nhà xuất bản Trẻ ấn hành năm 1996 Cuốn sách đã tóm lược những nét chính trong cuộc đời hoạt động, đưa ra một số thông tin mới liên quan đến quan điểm đấu tranh, những mối quan hệ của Nguyễn An Ninh với Đảng Cộng sản Đông Dương và Đảng Cộng sản Pháp Phần nội dung chính của cuốn sách là bản dịch một số tác phẩm của Nguyễn An Ninh bao gồm các bài báo trên tờ La cloche fêlée, L’Annam, Dân Chúng, Đuốc Nhà Nam , đãng lại hai bài diễn thuyết

“Chung đúc nền học thức cho dân An Nam” và “Cao vọng của bọn thanh niên An Nam”', tuồng hát “Hai Bà Trưng”', những cuốn sách tiêu biểu của ông bao gồm: Nước Pháp ở Đông Dương, Tôn giáo, Phê bình Phật giáo

Cuốn sách thứ hai là “Nguyễn An Ninh: "Tôi chỉ làm cơn gió thổi”” của bà Nguyễn Thị

Nguyệt Minh - con gái Nguyễn An Ninh - do nhà xuất bản Trẻ ấn hành năm 2001 Cuốn sách đã

kể lại chi tiết về toàn bộ cuộc đời: từ nguồn gốc gia đình, thời niên thiếu, quá trình đi học đến những hoạt động sôi nổi của Nguyễn An Ninh từ năm 1922 đến khi ông mất Cuốn sách đã gợi

mở nhiều vấn đề rất thú vị về cuộc đời hoạt động của ông như mối quan hệ với những nhân vật trong nhóm Ngũ Long đặc biệt là mối quan hệ với Nguyễn Ái Quốc, Nguyễn Thế Truyền; đưa ra một số lý do giải thích vì sao Nguyễn An Ninh không gia nhập Đảng Cộng sản; về mối quan hệ

và thái độ của Nguyễn An Ninh đối với những người Trốtkit ở Nam Kỳ

Cuốn thứ ba là hồi ký của bà Trương Thị Sáu - vợ ông Nguyễn An Ninh: “Cùng anh đi suốt cuộc đời” Cuốn sách kể về những năm tháng hoạt động của Nguyễn An Ninh từ khi bà Sáu

và ông quen biết rồi kết hôn cùng nhau cho đến ngày ông mất tại Côn Đảo Đây là một trong những tư liệu quí giá về cuộc đời hoạt động của ông

1 Bản viết tay ngày 9/8/1993

Kể từ năm 1990 đến năm 2002, nhiều bài viết về Nguyễn An Ninh đã đuợc đăng tải trên các báo Năm 2003 nhân kỷ niệm 60 năm ngày mất của Nguyễn An Ninh (14/8/1943 - 14/8/2003) Hội khoa học lịch sử, Trung tâm nghiên cứu Khoa học xã hội và nhân vãn thành phố Hồ Chí Minh

đã phối hợp tổ chức cuộc hội thảo mang tên “Nguyễn An Ninh nhà tri thức yêu nước” Hội thảo

lần này được tổ chức tại Nhà tưởng niệm Nguyễn An Ninh ở quận 12 Hội thảo thu hút sự tham gia của nhiều giáo sư, nhà nghiên cứu sử học, các đồng chí lão thành cách mạng cùng đông đảo nhân dân trong vùng Hội thảo lần này nhất trí đánh giá cao công lao của Nguyễn An Ninh đối với lịch sử dân tộc nói chung, đối với lịch sử báo chí Việt Nam nói riêng Những tham luận được

trình bày tại Hội thảo đã được tập hợp in thành sách “Nguyễn An Ninh - nhà trí thức yêu nước”

do Tạp chí Xưa và Nay ấn hành

Năm 2008 vừa qua, một Đe tài nghiên cứu sinh viên cấp bộ về Nguyễn An Ninh đã được

thực hiện mang tên “La cloche fêlée một thời vang bóng” của tác giả Phạm Thúy An Đe tài tập

trung nghiên cứu về tờ La cloche fêlée của Nguyễn An Ninh Trong đó tác giả khẳng định La cloche fêlée là tờ báo có hình thức tiến bộ nhất thời bấy giờ; L’Annam và La cloche fêlée là một; L’Annam nối tiếp La cloche fêlée và đều do Nguyễn An Ninh sáng lập, không phải của Phan Văn Trường như nhiều người trước đây vẫn lầm tưởng Đe tài cũng đi sâu tìm hiểu những nội dung tiến bộ của tờ La cloche fêlée, đánh giá tác động của tờ báo đối với nhân dân Nam Kỳ thời bấy giờ, đánh giá ý nghĩa của tờ báo trên nhiều phương diện Đây là đề tài về lịch sử báo chí nhưng cũng cung cấp một số tư liệu quí giá cho quá trình nghiên cứu về cuộc đời, tư tưởng của Nguyễn

An Ninh dưới góc độ lịch sử

Bên cạnh những sách, báo và tham luận kể trên còn có một số bài viết, hồi ký đáng chú ý

về Nguyễn An Ninh hiện đang được lưu giữ tại Nhà tưởng niệm trên đường Nguyễn Anh Thủ, phường Trung Mỹ Tây, quận 12 và Nhà thờ gia tộc Nguyễn An Ninh Tất cả những tham luận, bài viết và phát biểu kể trên cùng với những sách, báo viết về Nguyễn An Ninh là nguồn tư liệu quí giá, và là một trong những cơ sở quan trọng giúp chúng tôi thực hiện đề tài này

Nhìn chung cho đến nay, các nhà nghiên cứu sử học nước ta đều đánh giá cao những cống hiến to lớn của Nguyễn An Ninh đối với lịch sử dân tộc Dưới góc độ lịch sử, hiện vẫn đang tồn tại nhiều vấn đề cần được tiếp tục thảo luận kỹ lưỡng hơn; còn tồn tại nhiều “khoảng trống” tri thức về nhân vật lịch sử này Trong đó nổi bật là

những vấn đề sau: Nguyễn An Ninh đến với chủ nghĩa Marx - Lénine từ khi nào? Hoạt động của

Nguyễn An Ninh trong những lần sang Pháp? về tổ chức Thanh niên Cao vọng: đây là một đảng

phái, tổ chức chính trị, hay một tổ chức quần chúng yêu nước? Mục đích thành lập, những hoạt động tiêu biểu, vai trò lịch sử của tổ chức này? Khi bị giam trong Khám Lớn từ năm 1929-1931, Nguyễn An Ninh đã giới thiệu lực lượng của Thanh niên Cao vọng cho cụ Tú Kiên hay cho Châu Văn Liêm? Quan điểm, thái độ của Nguyễn An Ninh đối với những người Trốtkit? Vì sao Nguyễn

An Ninh đứng trên lập trường của chủ nghĩa Marx - Lénine nhưng ông không gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương? Vai trò của Nguyễn An Ninh trong quá trình vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam? Hoạt động của Nguyễn An Ninh trong năm lần bị bắt giam đặc biệt là những ngày ông bị giam cầm tại nhà tù Côn Đảo

3 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ của công trình

Thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học này, tác giả hướng đến thực hiện hai nhiệm vụ chủ yếu Thứ nhất: đi sâu tìm hiểu cuộc đời hoạt động và các tác phẩm của Nguyễn An Ninh được viết trong giai đoạn 1922-1931 Thứ hai: đánh giá vai trò, vị trí và những cống hiến lớn lao của Nguyễn

An Ninh đối với phong trào yêu nước và cách mạng Thông qua việc thực hiện hai nhiệm vụ này, chúng tôi hướng tới mục tiêu: góp phần tái hiện cụ thể cuộc đời hoạt động của nhà trí thức yêu nước Nguyễn An Ninh; đồng thời góp thêm một số ý kiến nhằm giải quyết một số vấn đề về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn An Ninh hiện vẫn chưa có được sự đồng thuận trong giới nghiên cứu

4 Đối tượng và phạm vỉ nghiên cứu

Nghiên cứu và đánh giá về một nhân vật lịch sử cần căn cứ vào hoạt động của nhân vật, những tác phẩm, phát ngôn của nhân vật đó; đồng thời cũng căn cứ vào bối cảnh lịch sử thời kỳ nhân vật đó sống Vì vậy đối tượng nghiên cứu chính của đề tài này bao gồm những hoạt động của Nguyễn An Ninh trong phong trào yêu nước, những tác phẩm của ông mà chủ yếu là các tác phẩm được đãng trên tờ La cloche fêlée, L’Annam

Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

về mặt thời gian: đề tài tập trung nghiên cứu những hoạt động và các tác phẩm của Nguyễn

An Ninh được viết trong giai đoạn từ tháng 10 năm 1922 đến ngày 3/10/1931 Tháng 10 năm 1922

là thời điểm Nguyễn An Ninh về đến Sài Gòn sau

chuyến sang Pháp lần thứ 2 và chuẩn bị cho quá trình hoạt động trong phong trào yêu nước tại Nam Kỳ Ngày 3/10/1931 là ngày Nguyễn An Ninh được trả tự do sau 3 năm bị bắt giam vì tội lập Hội kín

về mặt không gian: đề tài tập trung tìm hiểu những hoạt động của Nguyễn An Ninh tại

Nam Kỳ

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:

Phương pháp lịch sử và Phương pháp lôgic

Phương pháp tổng hợp và phương pháp phân tích

Phương pháp so sánh

Phương pháp phỏng vấn: trong quá trình thực hiện đề tài, chứng tôi đã nhiều lần gặp gỡ

và trao đổi với bà Nguyễn Thị Nguyệt Minh - con gái nhà trí thức yêu nước Nguyễn An Ninh (bút danh của bà là Nguyễn Thị Minh, Nguyễn Nguyệt Minh, Nguyễn An) để được cung cấp thêm thông tin về cuộc đời hoạt động và các tác phẩm của ông Ninh

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của công trình

Công ưình này đóng góp một số ý kiến góp phần thảo luận và giải quyết một số vấn đề liên quan đến nhân vật lịch sử Nguyễn An Ninh mà giới nghiên cứu lịch sử hiện vẫn chưa đi đến thống nhất Công trình cũng góp phần giới thiệu và lưu giữ bản dịch một số tác phẩm của Nguyễn

An Ninh trước đây chưa từng được công bố Công trình nghiên cứu khoa học này là nguồn tài liệu tham khảo cho những người quan tâm đến nhân vật lịch sử Nguyễn An Ninh, cung cấp một số tài liệu tham khảo cho quá trình giảng dạy một số vấn đề lịch sử Việt Nam thời cận đại

7 Kết cấu của đề tài

Đồ tài này ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục còn bao gồm ba chương:

Chương I: Nguồn gốc xuất thân và quá trình học tập

Chương II: Hoạt động của Nguyễn An Ninh ưong phong trào yêu nước và cách mạng ở Nam Kỳ (1922-1931)

Chương ni: Vai trò của Nguyễn An Ninh trong phong trào yêu nước và cách mạng ở Nam Kỳ (1922- 1931)

CHƯƠNG I NGUỒN GỐC XUẤT THÂN VÀ QUÁ TRÌNH HỌC TẬP

1.1 Nguồn gốc xuất thân

Nguyễn An Ninh sinh ngày 15/9/1900 tại quê ngoại là làng Long Thuợng, tổng Phước Điền Thượng, tỉnh Chợ Lớn (nay là xã Long Thượng huyện cần Giuộc tỉnh Long An) Ông là con

út trong gia đình có bốn anh em Hai anh và chị gái của ông đều mất khi còn nhỏ tuổi

Nguyễn An Ninh sinh ra trong một dòng họ tài hoa, giàu lòng yêu nước Theo gia phả của gia đình, gốc gác xưa nhất của dòng họ Nguyễn là ông Lê Công Nam - một quan lại cao cấp trong chính quyền nhà Lê Dòng họ Đoàn đã sinh ra hai nhân vật nổi tiếng là Tiến sĩ Đoàn Doãn Luân

và nữ sĩ Đoàn Thị Điểm

Ông Nguyễn Chuẩn Trực - ông nội Nguyễn An Ninh - có bốn người con, trong đó có Nguyễn An Nghi Ông Nghi được sinh ra ở đất Bình Định Dưới thời vua Tự Đức, triều đình khuyến khích dân chúng vào Nam khẩn hoang lập ấp, ông Nghi bỏ đất Bình Định, một mình vào Nam lập nghiệp Sau này, khi thực dân Pháp xâm lược Nam Kỳ, ông theo nghĩa quân Trương Định đánh Pháp Khi nghĩa quân tan rã, ông thất chí, thu xếp đưa cả gia đình về quê vợ thuộc Phước Quảng (tức cần Giuộc - Long An ngày nay) Ông mất năm 1886, thọ 62 tuổi

Ông Nguyễn An Nghi có với người vợ thứ hai ba người con sau này đều nổi danh là Nguyễn Thị Xuyên (1856), Nguyễn An Khương (1860) và Nguyễn An Cư (1864) Ông Nguyễn

An Cư là một danh y nức tiếng của đất Gia Định xưa Bà Xuyên và ông Khương đều tham gia phong trào yêu nước từ rất sớm Năm 1896 ông Khương đưa gia đình lên Sài Gòn, mướn căn nhà

số 49 đường Kinh Lấp mở tiệm may Sau này khi làm ăn phát đạt, ông mở thêm tiệm ăn và thuê thêm căn nhà số 47 để lập khách sạn “Chiêu Nam Lầu” - tức là nơi chiêu đãi người Nam Chiêu Nam Lầu không chỉ là cơ sở kinh doanh mà còn là nơi tá túc, nơi gặp gỡ của các sĩ phu yêu nước khắp ba miền Những nhà yêu nước nổi tiếng như cụ Phan Chu Trinh, cụ Phan Bội Châu, ông hoàng Cường Để, cụ Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn Qúi Anh, Nguyễn Trọng Lợi, Nguyễn Côn, Nguyễn Thần Hiến, Trần Chánh Chiếu, cụ Nguyễn Sinh sắc đều đã từng tá túc tại đây Chiêu Nam Lầu còn là cơ sở tài chính của phong trào Đông Du Tiền lời từ việc kinh doanh khách sạn được ông Khương dùng để tài trợ cho du học sinh Nam Kỳ

đang theo học tại Nhật Bản, Hương Cảng, thông qua việc đóng góp vào quĩ “Khuyến du học hội” Mặc dù trong gia đình không có ai tham gia du học tại Nhật Bản hay Hương Cảng nhưng cả ông Khương và bà Xuyên đều là những yếu nhân của phong trào Đông Du tại Nam Kỳ Ông Khương cũng là người đầu tiên tại Nam Kỳ in tài liệu tuyên truyền cho phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục

Ngoài ra cả hai ông bà đều hoạt động rất tích cực trong phong trào Minh Tân tức phong trào Duy tân tại Nam Kỳ Với việc mở Chiêu Nam Lầu, ông Khương là người Việt đầu tiên tại Nam Kỳ đi tiên phong trong lĩnh vực kinh doanh tiệm bán cơm Ông cũng kêu gọi đồng bào bỏ vốn mở thêm nhiều tiệm cơm như Chiêu Nam Lầu để cùng nhau buôn bán nhằm phát triển nền thương nghiệp của người Việt hiện đang còn quá nhỏ bé so với của Hoa kiều

Ông Khương gặp và kết thân với Gilbert Trần Chánh Chiếu tại Chiêu Nam Lầu Hai ông

đã hợp tác với nhau cùng cho ra tờ Nông cổ mín đàm1 và Lục tỉnh Tân văn (tờ báo ra đời năm

1908, do Nguyễn An Khương làm chủ sự) là hai tờ báo có xu hướng tiến bộ thời bấy giờ Hai ông còn kêu gọi mọi người hùn vốn lập một nhà in riêng của người Việt để phục vụ cho công cuộc mở mang dân trí

Ngoài việc kinh doanh giỏi, ông Khương còn là người tinh thông Nho học, từng dạy và soạn sách giáo khoa chữ quốc ngữ Ông đã dịch nhiều tác phẩm Trung Quốc ra chữ quốc ngữ như: Tam quốc diễn nghĩa, Nhạc Phi diễn nghĩa, Ngũ hổ bình Tây, Vạn huê lầu diễn nghĩa vốn Nho học mà Nguyễn An Ninh có được một phần chính là nhờ sự truyền dạy của cha Ông Khương còn được cha mình truyền dạy những bí quyết gia truyền về y thuật, vì vậy ông còn là một lương y giỏi, nhất là trong lĩnh vực chữa trị những căn bệnh về bại liệt

Ông Nguyễn An Khương và bà Nguyễn Thị Xuyên đều là những người tài giỏi, giàu lòng yêu nước, tiêu biểu cho tinh thần “trọng nghĩa khinh tài” của người dân Nam bộ Việc tham gia tích cực vào các phong trào Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục, Minh Tân chứng tỏ ông bà đều là những người có tư tưởng tiến bộ Hai người đã trực tiếp nuôi dạy Nguyễn An Ninh khôn lớn, vì vậy tinh thần yêu nước và tiến bộ của họ có ảnh hưởng rất lớn đến Nguyễn An Ninh Ông Khương

và bà Xuyên là nguồn cổ vũ,

1

Nông cổ min đàm ra đời năm 1901 là tờ báo đầu tiên về nông nghiệp ờ Nam kỳ, nghĩa nôm của tờ báo

là: uống trà nói chuyện nghề nông.Ngoài ra báo còn đăng một số truyện dài, truyện ngắn, thi phổ tức là những sáng tác thơ văn mới, sưu tầm văn học dân gian, dịch truyện Tàu ra chữ quốc ngữ, tổ chức cuộc

thi truyện ngắn đầu tiên trong lịch sù văn học Việt Nam

động viên rất lớn của Nguyễn An Ninh trong cuộc đấu tranh bền bỉ, đầy thử thách với thực dân Pháp và tay sai Sự giúp đỡ của ông bà về mặt tài chính đã giúp Nguyễn An Ninh rất nhiều trong việc duy trì tờ La cloche fêlée Sau này, ngôi nhà của vợ chồng Nguyễn An Ninh giống như một Chiêu Nam Lầu thứ hai: nơi đọc sách, an dưỡng sau khi ra tù, là nơi liên lạc, gặp gỡ của những người hoạt động trong phong trào yêu nước và cách mạng Tất cả những anh em gặp khó khăn đều được vợ chồng Nguyễn An Ninh giúp đỡ rất nhiệt tỉnh, không gợn một chút so đo tính toán ngay cả khi trong nhà đang thiếu thốn

1.2 Quá trình học tập

Sau khi cha mất, ông Khương đưa cả gia đình về thị trấn Tân An vừa dạy học, dịch sách, vừa bốc thuốc chữa bệnh không lấy tiền cho người nghèo theo tâm nguyện của cha Sau này ông lấy bà Trương Thị Ngự Hai ông bà có với nhau bốn người con nhưng ba người con đầu đều mất khi còn nhỏ, ông bà chỉ còn lại một mình Nguyễn An Ninh Nguyễn An Ninh được sinh ra tại quê ngoại và được gửi ở gia đình ngoại nuôi nấng từ khi còn nhỏ Ông ngoại Nguyễn An Ninh là ông Trương Dương Lợi, lĩnh chức Hội đồng, là một điền chủ giàu có, sở hữu hơn trăm mẫu ruộng ở làng Long Thượng Ông chăm lo cho các con nhỏ và cháu rất chu đáo, bắt học chữ Nho và Tứ thư, Ngũ kinh từ khi mới lên 5 để chúng không quên chữ nghĩa thánh hiền và cũng là để học đạo làm người

Trong số các con, cháu mà ông Trương nuôi dạy, ông đặc biệt yêu quí Nguyễn An Ninh Ngay từ nhỏ đứa cháu này đã tỏ ra thông minh, học đâu hiểu đó, lại sớm tỏ ra là người có chí Một lần bị ông ngoại phạt, bắt xích chân vào cột, Nguyễn An Ninh đã ngâm bài thơ do chính mình sáng tác:

Xích xiềng rèn đúc tự bên Tây Cớ

sao đem tới nước Nam này Để ta

phải chịu chân cùm trói Chùng

nào tháo được xích xiềng đây1

Năm mười tuổi, Nguyễn An Ninh đã thông thạo chữ Hán, hiểu được Tứ thư, Ngũ kinh Lúc đó ông Trương mới đưa cháu lên Sài Gòn sống cùng cha mẹ để tiện việc học tập Ông Khương xin cho con vào học trường dòng Tabert Chương trình học của trường ngoài những môn cơ bản như ở các trường khác, học sinh còn phải học

1 Nguyễn Thị Minh, sđd, trang 26

thuộc Thánh kinh và lễ đạo Nhờ thông minh, chăm chỉ nên môn tiếng Pháp Nguyễn An Ninh học rất giỏi, lại thuộc lòng nhiều đoạn trong kinh Thánh Nguyễn An Ninh còn nhỏ nhưng rất ham đọc sách nhất là những sách về Phật Thích Ca Ở trường học về chúa Jésu, về nhà lại say mê đọc thêm sách về đạo Phật nên ngay từ thời niên thiếu Nguyễn An Ninh đã tích lũy được khá nhiều kiến thức về hai tôn giáo này

Học xong tiểu học, Nguyễn An Ninh thi đậu Certificat và được nhận vào học ở trường trung học Chasseloup Laubat Nguyễn An Ninh chăm học, thông minh nên được lĩnh học bổng thường xuyên Năm 1916 Nguyễn An Ninh tốt nghiệp trung học loại ưu, được đặc cách tuyển thẳng vào trường Cao đẳng Đông Dương mà không cần có bằng tú tài Ban đầu Nguyễn An Ninh xin vào học ngành y, sáu tháng sau quyết định chuyển sang học luật Trong quá trình học ở trường này, ngoài chương trình học dành cho sinh viên năm thứ I, Nguyễn An Ninh còn mượn thêm sách

vở của các anh chị lớp trên để tìm hiểu và nhận thấy: nội dung các sách và toàn bộ chương trình học chỉ nhằm đào tạo ra những người có vốn hiểu biết ít ỏi về pháp luật mà chủ yếu là luật cai trị của Pháp, không thể trở thành trạng sư giỏi để có thể giúp đồng bào mình Vĩ thế, sau một năm theo học, Nguyễn An Ninh quyết định thôi học Nhân kỳ nghỉ hè, Nguyễn An Ninh xin phép về quê thăm gia đình nhưng thực chất là để xin cha sang Pháp du học

Thời gian này chính quyền thuộc địa chủ trương hạn chế đến mức tối đa việc thanh niên Việt Nam đi du học kể cả du học tại Pháp để ngăn cản họ tiếp xúc với những luồng tư tưởng tiến

bộ, nhằm thực hiện triệt để chính sách “ngu dân” Vĩ chính quyền hạn chế người bản xứ đi du học, thêm vào đó gia đình Nguyễn An Ninh lại bị đưa vào diện tình nghi do từng tham gia tích cực trong phong trào Đông Du, Duy Tân nên Nguyễn An Ninh không thể sang Pháp bằng con đường công khai Do đó, ông Khương phải nhờ ông Huỳnh Tấn Kiệt1 đưa Nguyễn An Ninh lên tàu Amiral Nielly, nhờ các thủy thủ cho ở tạm trên boong tàu

Năm 1918 Nguyễn An Ninh đặt chân lên đất Pháp, ở trọ trong một xóm bình dân Sau khi chiến tranh thế giới lần thứ nhất kết thúc, một bộ phận binh lính người Việt giải ngũ được Pháp

bố trí công ăn việc làm, họ sống tập trung ở một số vùng trong đó có Paris Nguyễn An Ninh tới trọ ở đây một phần vì muốn gần gũi đồng bào,

1 ông Huỳnh Tấn Kiệt sau này lấy bà Nguyễn Thị Phòng - em con dì ruột của Ninh Ông là người yêu

nước, làm việc trên hãng tàu Les Chargeurs Réunis

phần vì nơi đây rất gần đường Villa des Gobelins nơi cụ Phan Châu Trinh đang ở nên tiện việc đi lại thăm hỏi; phần nữa cũng vĩ là xóm bình dân nên giá thuê phòng trọ ở đây rẻ, phù hợp với điều kiện gia đình

Khi sang Pháp Nguyễn An Ninh vẫn chưa có bằng tú tài Nhưng nếu muốn vào học ở một trường đại học tại Pháp thì bằng tú tài là điều bắt buộc phải có, họ không có chế độ tuyển thẳng đối với những học sinh tốt nghiệp trung học loại ưu như ở Cao đẳng Đông Dương Nhưng trong thời kỳ Chiến tranh thế giới lần thứ nhất nổ ra, nhiều học sinh trung học của Pháp phải bỏ học để lên đường nhập ngũ Khi chiến tranh kết thúc, chính quyền Pháp chủ trương cứ cách ba tháng lại

tổ chức cho số thanh niên này được thi bù để lấy bằng tú tài Theo chỉ dẫn của luật sư Phan Văn Trường, Nguyễn An Ninh cũng đăng kí tham gia những kỳ thi đặc biệt này để nhanh chóng lấy bằng tú tài Pháp

Một thời gian sau, Nguyễn An Ninh thi đậu vào trường đại học Sorbone - một trong những trường đại học danh tiếng của nước Pháp thời bấy giờ Trong suốt quá trình theo học ở Sorbone, hàu như Nguyễn An Ninh chỉ chuyên tâm vào việc học, vừa chăm chỉ học tập vừa đi làm thêm Nguyễn An Ninh học giỏi có tiếng, lại rất giỏi Pháp văn, ngay đến những học sinh người Pháp cũng phải kính nể Cứ ba tháng nhà trường lại tổ chức thi định kỳ theo kiểu “vượt cấp” Nguyễn

An Ninh thường xuyên đăng kí tham gia và đạt kết quả cao Nhờ thông minh, ham học hỏi nên Nguyễn An Ninh đã hoàn thành chương trình Tú tài và Cử nhân luật trong vòng hai năm

Từ khi sang Pháp cho đến khi lấy bằng Cử nhân năm 1920, Nguyễn An Ninh thường xuyên lui tới nhà số 6 Villa des Gobelins Tại đây Nguyễn An Ninh có dịp gặp gỡ và trò chuyện cùng cụ Phan Châu Trinh, luật sư Phan Văn Trường, Nguyễn Tất Thành mới đến Pháp năm 1919

và có gặp cả Nguyễn Thế Truyền lúc này đang theo học kỹ sư Hoá học ở Toulouse, chỉ thỉnh thoảng mới ghé qua Paris Cụ Phan Châu Trinh vốn là bạn thân của cụ Nguyễn An Khương nên khi Nguyễn An Ninh sang Pháp cụ Khương đã viết thư gửi gắm con trai cho cụ Trinh Ông Phan Vãn Trường là một luật sư giỏi, là giáo sư giảng dạy ở nhiều trường đại học Pháp và một số nước

Vì theo học ngành luật nên Nguyễn An Ninh đã nhiều lần đến gặp ông đặc biệt là trong thời gian chuẩn bị thi Cử nhân Nguyễn An Ninh và Nguyễn Tất Thành đã quen biết nhau từ trước Khi cụ Nguyễn Sinh sắc bị bãi quan ở Bình Định, lưu lạc vào Nam có thời gian tá túc tại Chiêu Nam Lầu

và được cụ Khương giúp đỡ Nguyễn Tất Thành đã từng

tới Chiêu Nam Lầu thăm cha và có gặp Nguyễn An Ninh1 Năm 1919 khi Nguyễn Tất Thành tới sống cùng cụ Phan và ông Trường tại nhà số 6 Villa des Gobelins Nguyễn An Ninh và Nguyễn Tất Thành mới gặp lại nhau Lúc này “bác Quốc luôn bị mật thám bám chặt nên bác hay nhờ ba tôi làm liên lạc giùm bác, dần dần tình cảm giữa ba tôi và bác Quốc càng nhiều hơn”2 Thời kỳ Nguyễn An Ninh đang chuyên tâm học luật cũng là lúc giữa cụ Phan, ồng Trường và Nguyễn Tất Thành thường xảy ra những cuộc tranh luận gay gắt về con đường cứu nước nhưng cuối cùng vẫn rơi vào bế tắc Cuộc tranh luận về con đường cứu nước của ba người có tác động mạnh đến suy nghĩ và chí hướng của chàng sinh viên trẻ tuổi Nguyễn An Ninh Bản thân Nguyễn An Ninh thời

kỳ này vẫn chưa xác định được con đường giải phóng dân tộc Ở Nguyễn An Ninh mới chỉ hình thành ý tưởng sẽ về nước hoạt động ngay trên quê hương mình

Trong quá trình theo học ở đại học Sorbone, Nguyễn An Ninh học giỏi và được nhiều giảng viên quí mến Trong số đó có giáo sư Marcel Cachin3 Giáo sư là người trực tiếp hướng dẫn Nguyễn An Ninh thực hiện các luận văn chuẩn bị cho luận án Tiến sĩ Chính giáo sư đã dẫn Nguyễn An Ninh tới các câu lạc bộ nơi gặp gỡ của các văn hào, trí thức, nhà cách mạng nổi tiếng như: Paul Vaillant Couturier4, Andrée Viollis Léon Werth5, Romain Rolland, Jacques Duclos, Maurice Thorez Mối quan hệ rộng rãi với giới trí thức và những đảng viên Đảng Cộng sản Pháp

đã giúp Nguyễn An Ninh tạo được sự hậu thuẫn ngay trong lòng nước Pháp Trong suốt quá trình đấu tranh của Nguyễn An Ninh, những người bạn Pháp đã giúp đỡ ông rất nhiều đặc biệt khi ông

bị bắt giam lần thứ nhất năm 1926 và trong làn tuyệt thực năm 1936 _

Tháng 7 năm 1920 sau khi đậu Cử nhân luật, Nguyễn An Ninh nhận được điện của cha gọi về để hỏi vợ Nguyễn An Ninh trở về nước sau một tháng lênh đênh trên biển Sau khi làm đám hỏi với cô Émilie - con gái một điền chủ giàu có ở Sóc Trăng - đến tháng 8 năm 1920 Nguyễn

An Ninh trở lại Paris Lần sang Pháp thứ hai này, Nguyễn An Ninh chuẩn bị tài liệu để làm luận

án Tiến sĩ về “Tính dân chủ ở các làng xã Việt Nam” Nguyễn An Ninh thuê phòng trọ ở phố

Cujas, gần trường đại học

1 Theo lời kể của bà Nguyễn Thị Nguyệt Minh

2

Nguyễn Thị Minh, sđd, trang 47

Marcel Cachin (1869-1958) là nhà hoạt động xuất sắc của phong trào công nhân Pháp và quốc tế Từ năm 1912-1918 là thành viên Ban biên tập báo Nhân Đạo-cơ quan ngôn luận của trung ương Đảng xã hộiPháp.Năm 1918 ông là chủ bút của tờ báo này Dan theo Hồ Chí Minh biên niên tiểu sù, Nxb CTQG,

HN, 1993, trang 281

4

Một trong những người sáng lập Đảng Cộng sản Pháp Ông là nhà báo, nhà hoạt động chính trị nổi

tiếng, nguyên Nghị sĩ quốc hội Pháp, là tổng biên tập báo Nhân Đạo (1928-1937)

5 Đầu năm 1924 ông sang thăm Nguyễn An Ninh Ông cũng là tác giả của cuốn sách “Cochinchine” trong

đó có đoạn viết về Nguyễn An Ninh

Sorbone Khi tới thăm ngôi nhà số 6, Nguyễn An Ninh chỉ gặp Nguyễn Ái Quốc vì cụ Phan đã chuyển đi nơi khác, còn ông Trường thì đang giảng dạy ở Đức, chưa trở về Đây là dịp để hai người trò chuyện riêng và trao đổi với nhau, thắt chặt hơn mối quan hệ thân thiết vốn có

Trong những năm 1918-1920 Nguyễn An Ninh chỉ chuyên tâm vào việc học thì trong lần sang Pháp thứ hai này Nguyễn An Ninh không chỉ lo chuẩn bị tài liệu phục vụ cho việc làm luận

án Tiến sĩ mà còn tham gia rất tích cực trong phong ưào yêu nước của kiều bào Việt Nam tại Pháp Năm 1920 là năm đánh dấu bước ngoặt trong quá trình đi tìm con đường cứu nước của Nguyễn

Ái Quốc khi Người đi từ chủ nghĩa yêu nước chân chính đến với chủ nghĩa Marx - Lénine Đối với Nguyễn An Ninh, năm 1920 cũng là một mốc quan trọng trong suốt cuộc đời hoạt động sôi nổi của ông Sự kiện ông Phan Vãn Trường - một người mà Nguyễn An Ninh rất kính trọng - đã từng nghiên cứu chủ nghĩa Marx - Lénine từ rất sớm nhưng không gia nhập Đảng Cộng sản Pháp

và cũng thôi không tham gia vào Đảng Xã hội; trong khi người bạn Nguyễn Ái Quốc lại bỏ phiếu tán thành Quốc tế m, quyết định đi theo chủ nghĩa Marx - Lénini đã tác động rất nhiều đến suy nghĩ của Nguyễn An Ninh Bắt đầu từ đây Nguyễn An Ninh tìm mua sách báo về chủ nghĩa Marx

- Lénine gửi về nước theo đường dây bí mật của thuỷ thủ Ông Paul Vaillant Couturier có ý định giới thiệu Nguyễn An Ninh gia nhập Đảng Cộng sản Pháp nhưng ông từ chối

Những hoạt động sồi nổi của kiều bào ta tại Pháp đã lôi cuốn tâm trí Nguyễn An Ninh Vỉ vậy mặc dù luận án đã được chuẩn bị xong nhưng Nguyễn An Ninh không thi để lấy bằng (để sau này có cớ xin sang Pháp) Năm 1921 và 1922 Nguyễn An Ninh gia nhập Hội người Việt Nam yêu nước, Hội liên minh nhân quyền và Hội liên hiệp thuộc địa do Nguyễn Ái Quốc sáng lập Nguyễn

An Ninh tham gia viết bài cho báo La Tribune Annamite, Le Libertaire 1, tham gia viết bài và sửa bài cho tờ Le Paria do Nguyễn Ái Quốc làm chủ nhiệm kiêm chủ bút Trong thời gian này Nguyễn

An Ninh còn xin vào làm không công cho một số nhà in để học xếp chữ và học in, vào rừng ven Paris để tập diễn thuyết Từ tháng 5 đến tháng 9 năm 1922 Nguyễn An Ninh đi tham quan một số quốc gia châu Âu: Đức, Ý, Áo, Thụy Sĩ, Hà Lan, Bỉ để tìm hiểu cuộc sống của người dân, tìm hiểu tổ chức chính quyền và chế độ cai trị của những quốc gia này

'Nguyễn Thị Minh, sđd, trang 53

Truyền thống yêu nước của gia đình đã tác động sâu sắc đến sự hình thành chí hướng của Nguyễn An Ninh thời niên thiếu Trong 4 năm từ 1918-1922, được tiếp xúc với những nhà yêu nước lớn, dấn thân vào thực tế phong trào đấu tranh của kiều bào đã giúp Nguyễn An Ninh từng bước hình thành nên chí hướng, con đường hoạt động cụ thể cho mình đồng thời tích lũy được vốn kinh nghiệm hoạt động đáng quí Đây cũng là giai đoạn để ông học hỏi, trau dồi kiến thức phong phú thuộc nhiều lĩnh vực Trong qúa trình học tập, dưới sự giúp đỡ và bảo trợ của các giáo

sư người Pháp, Nguyễn An Ninh đã xây dựng được mối quan hệ bạn bè rộng rãi với nhiều nhân vật trí thức cấp tiến Sự giao lưu tiếp xúc với họ đã giúp Nguyễn An Ninh mở mang tầm hiểu biết đồng thời thiết lập được khối hậu thuẫn quan trọng ngay trong lòng nước Pháp

Đen tháng 9, Nguyễn An Ninh lên Bộ Thuộc địa xin phép về nước Ba tháng đầu tiên sau khi về nước là khoảng thời gian Nguyễn An Ninh nghiền ngẫm, suy nghĩ, sắp xếp ý tưởng và tập diễn thuyết trước dân chúng Đó là thời gian ấp ủ và chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh phong phú, sôi nổi và bền bỉ với chính quyền thực dân

CHƯƠNG II HOẠT ĐỘNG CỦA NGUYỄN AN NINH TRONG PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG

Năm 1921 Đảng Cộng sản Trung Quốc được thành lập Trước họa ngoại xâm của đế quốc Nhật, Tôn Trung Sơn đưa ra chủ trương hợp tác với Liên Xô và Đảng Cộng sản Trung Quốc Dưới

sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quốc dân đảng, phong trào đấu tranh của nhân dân Trung Quốc tiếp tục phát triển manh mẽ Năm 1924 Công xã Quảng Châu được thành lập Nhưng sau đó không lâu, Tưởng Giới Thạch phản bội, quay ra đàn áp Công xã Sự kiện này là một minh chứng về tính chất hai mặt của giai cấp tư sản trong đấu tranh

2.1.2 Bối cảnh trong nước

Sau khi Chiến tranh thế giới lần thứ nhất kết thúc, thực dân Pháp đẩy mạnh công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai tại Đông Dương: tăng cường vơ vét tài

nguyên, bóc lột nhân công, tăng cường đầu tư vốn vào lĩnh vực nông nghiệp, khai mỏ, công nghiệp chế biến Dưới tác động của cuộc khai thác, đời sống nhân dân Việt Nam càng thêm điêu đứng, khổ cực Xã hội Việt Nam tiếp tục phân hoá sâu sắc Giai cấp nông dân tiếp tục bị bần cùng hóa Nhiều người trở thành tá điền làm thuê, một bộ phận trở thành công nhân trong các đồn điền cao

su, hầm mỏ, nhà máy Giai cấp địa chủ tiếp tục bị phân hóa Đa số đại địa chủ có quyền lợi gắn chặt với đế quốc, trung thành với chính quyền thuộc địa Một bộ phận khác mà chủ yếu là địa chủ loại vừa và nhỏ vẫn tham gia trong các phong trào yêu nước Thời gian chiến tranh thế giới lần thứ nhất diễn ra là “cơ hội vàng” để tư sản người Việt mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh,

số lượng và thế lực của họ tăng lên nhanh chóng Những năm đầu sau khi chiến tranh kết thúc, giai cấp tư sản Việt Nam đã hình thành Tuy nhiên thế lực của họ còn quá nhỏ bé so với tư sản Pháp Sự yếu kém về kinh tế là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến thái độ bạc nhược về chính trị nói chung của giai cấp này Trong quá trình đấu tranh, lực lượng của giai cấp

tư sản bị phân hóa rõ rệt thành hai bộ phận: một bộ phận tư sản mại bản có quyền lợi gắn bó mật thiết với thực dân, tuyên bố trung thành với chính quyền thuộc địa và là cơ sở xã hội của chủ nghĩa cải lương Bộ phận còn lại có mâu thuẫn với thực dân, có tinh thần dân tộc nhưng tỏ thái độ hai mặt trong đấu tranh Bước sang thập niên 20, số lượng giai cấp công nhân có tăng lên (đến năm

1929 trên cả nước có khoảng 29 vạn công nhân) nhưng vẫn chiếm một tỷ lệ quá nhỏ so với dân

số cả nước1 Đời sống của giai cấp công nhân vô cùng điêu đứng: phải lao động từ 12-16 tiếng đồng hồ trong điều kiện độc hại với đồng lương chết đói, luôn luôn bị đe dọa, đánh đập Trong công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai, lực lượng tiểu tư sản từng bước phát triển và trở thành giai cấp số lượng trí thức, công chức, học sinh tăng lên Đây là bộ phận tiến bộ nhất trong giai cấp tiểu tư sản, nhạy bén trong tiếp thu những học thuyết, hệ tư tưởng mới

Trong suốt giai đoạn kể từ sau khi chiến tranh thế giới lần thứ nhất kết thúc cho đến đầu thập niên 20, tại các đô thị không có một phong trào đấu tranh chống Pháp quy mô lớn nào nổ ra

Ở nông thôn, các Hội kín vẫn tiếp tục tồn tại nhưng không manh như trước, không có hoạt động nào nổi bật Nhiều thủ lĩnh của các Hội kín bị bắt, xử tử hình hoặc lưu đày Sau những thất bại nặng nề trong hai lần đánh vào Sài Gòn - Chợ Lớn, quần chứng nhân dân đã nhận ra: bùa chú không thể giúp gì được cho họ trước

1 Viện Sử học: Lịch sù Việt Nam, tập VIII (1919 - 1930), Nrf> KHXH, HN, 2007, ưang 363

súng ống, vũ khí hiện đại của quân xâm lược Thiếu một thủ lĩnh dẫn đường, chưa tìm ra hướng đấu tranh mới, vĩ vậy phong trào chống Pháp của nông dân Nam Kỳ đi xuống rõ rệt và rơi vào bế tắc Lãnh tụ các phong trào đấu tranh trước đây như Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn Quyền người bị bắt, người đang lưu lạc xứ người Phong trào giải phóng dân tộc bế tắc về đường lối, thiếu vắng một thủ lĩnh tiên phong

Trong suốt giai đoạn này hầu như chỉ có tiếng nói của giai cấp tư sản trên các báo và tạp chí nhằm cổ vũ cho chủ nghĩa cải lương Họ còn xin chính quyền thuộc địa ban hành một số quyền

tự do dân chủ cơ bản như tự do đi lại, tự do báo chí, xin cho Đông Dương độc lập như nước Anh

đã thực hiện với Canada Do ảnh hưởng tuyên truyền của những tờ báo, tạp chí nói trên, không ít người nhất là những người thuộc giai cấp tư sản, đại địa chủ và một bộ phận giai cấp tiểu tư sản

ở thành thị tin tưởng vào lời hứa cải cách của chính quyền thực dân, tin tưởng vào khả năng sẽ có ngày người Pháp trả lại tự do cho Đông Dương hoặc ban hành những cải cách dân chủ

Nam Kỳ là đất thuộc địa của Pháp, không còn quan hệ phụ thuộc với Nam triều Tại vùng đất này, qui định của thực dân Pháp có phần nới lỏng hơn: cá nhân được quyền tự do diễn thuyết với điều kiện nội dung bài diễn thuyết không được xúi giục dân chúng chống lại nhà cầm quyền Các báo bằng tiếng Việt bị kiểm duyệt rất gắt gao, nhưng báo viết bằng tiếng Pháp thì được tự do Người Việt cũng có thể ra báo bằng Pháp ngữ miễn là có một người quốc tịch Pháp đứng tên làm chủ bút Dân chúng được quyền hội họp dưới 20 người mà không cần xin phép Đó là những điều kiện thuận lợi để hoạt động công khai mà vẫn gây được ảnh hưởng rộng lớn trong dân chúng

2.2 Những hoạt động tiêu biểu của Nguyễn An Ninh trong phong trào yêu nước và cách mạng ở Nam Kỳ giai đoạn 1922-1931

Trở về nước, Nguyễn An Ninh đem theo hai hình thức đấu tranh mới là: ra báo đối lập và diễn thuyết Ngày 10/12/1923 Nguyễn An Ninh cho ra đời tờ La cloche fêlée mà đồng bào Nam

Kỳ thường gọi là Tiếng Chuông Rè Nguyễn An Ninh là người sáng lập, là chủ nhiệm kiêm chủ bút, tự viết bài, sửa bài Sau khi báo ra được mấy số đầu, nhà cầm quyền Pháp tìm mọi cách làm khó dễ cho tờ báo: đe dọa nhà in và các sạp báo, ra lệnh cấm học sinh, công chức không được đọc báo Nguyễn An Ninh phải tự đảm nhận cả công việc sắp chữ, in và tự đem báo đi bán Sau đó vì thiếu

nguồn tài chính nên ngày 14/7/1924 báo phải tự đình bản sau khi ra được 19 số Một thời gian sau Nguyễn An Ninh sang Pháp đón cụ Phan Châu Trinh về nước Đen ngày 26/11/1925 tờ La cloche fêlée được tục bản với số lượng phát hành lớn hơn (5000 bản) do luật sư Phan Vãn Trường làm chủ nhiệm chính trị Nội dung đấu tranh của tờ báo rất phong phú Tờ báo còn đăng lại toàn bộ tác phẩm “Nước Pháp ở Đông Dương”1 Đến ngày 3/5/1926, tờ La cloche fêlée đổi tên thành L’Annam Trong đề tài sinh viên nghiên cứu khoa học cấp bộ “La cloche fêlée một thời vang bóng” tác giả Phạm Thúy An đã chứng minh L’Ann am là của Nguyễn An Ninh, không phải của Phan Văn Trường như nhiều người vẫn lầm tưởng

Thời kỳ đầu, Nguyễn An Ninh chủ yếu diễn thuyết ở đô thị Đối tượng diễn thuyết mà ông hướng tới trong hai buổi diễn thuyết đầu tiên tại Hội quán của Hội Khuyến học Nam Kỳ là trí thức, công chức, học sinh sinh viên Ngoài ra ông còn tranh thủ diễn thuyết cho người dân lao động nghèo ở thành thị ngay trên đường phố, khu chợ « bù lại cho giới lao động bình dân không đọc được báo mình, ông Ninh diễn thuyết cho họ nghe ít nhất mỗi ngày một lần từ anh phu kéo

xe đến chị bán hàng2 » Nhưng kể từ sau năm 1927, Nguyễn An Ninh không tham gia buổi diến thuyết qui mô lớn nào ở thành thị Nguyên nhân thứ nhất vì ông đang dồn sức cho quá trình vận động thành lập Thanh niên Cao vọng ở nông thôn Nguyên nhân thứ hai vì trong phiên toà xét xử Nguyễn An Ninh, thực dân Pháp đã dùng những lời nói của ông trong buổi diễn thuyết ở Pháp tại hội quán Sociétés Savantes để buộc tội, như vậy không thể tiếp tục tin vào việc áp dụng nguyên tắc « khẩu thuyết vô bằng » Vỉ vậy, kể từ năm 1927, địa bàn diễn thuyết chính của ông chuyển

về vùng nông thôn Trong những chuyến đi nhằm vận động thành lập tổ chức Thanh niên Cao vọng, Nguyễn An Ninh thường tổ chức nói chuyện, diễn thuyết trước đông đảo đồng bào thuộc nhiều tầng lớp khác nhau : địa chủ, trí thức, hương chức hội tề, nông dân, người làm nghề tự do Tại các tỉnh miền Đông, ông nhờ những người có uy tín hẹn bà con trong vùng đến Khi trời tối, đồng bào tập trung ở chùa hoặc bãi ruộng vắng để nghe ông diễn thuyết Ở miền Tây, có khi ông mượn ngay nhà các đại điền chủ, tập hợp đông đảo dân chứng có khi lên tới vài trăm người để nói chuyện Có những buổi diễn thuyết của Nguyễn An Ninh được chuẩn bị trước với hàng trăm người tham dự, và có cả những buổi diễn

1 Trước đó trong lần sang Pháp thứ 4, Nguyễn An Ninh đã cho in tác phẩm này và phát hành ờ

Pháp với số lượng 1850 bản, đem về nước 150 bản Tạp chí Europe của Pháp có đăng lại toàn bộ tác

phẩm này

2 Báo Điện Tín số 930, ra ngày 14/8/1979

thuyết « chớp nhoáng » khi nhân dân nghe tin ông Ninh tới, kéo đến vây kín xung quanh Nguyễn

An Ninh tranh thủ mọi cơ hội có thể để diễn thuyết: trên xe đò, trên đường phố, ngay giữa chợ, tại gia đình Ngoài những buổi diễn thuyết tại Hội quán Hội Khuyến học, tại vườn nhà bà Đốc phủ Tài, tại nhà những điền chủ yêu nước ông còn tranh thủ những dịp lễ tết cổ truyền để tổ chức diễn thuyết ngay tại nhà mình

Nguyễn An Ninh đã du nhập về và sử dụng rất thành công hai phương pháp làm báo và diễn thuyết, biến nó trở thành hai phương tiện tuyên truyền và đấu tranh rất hiệu quả Thông qua các bài báo, những buổi nói chuyện trong thời kỳ 1922-1931 Nguyễn An Ninh tập trung vào những vấn đề sau:

2.2.1 Thức tỉnh và giác ngộ cho quần chúng

Đe thức tỉnh tinh thần dân tộc trong đồng bào, nhiều lần Nguyễn An Ninh đã nói đến thái

độ ngạo mạn vô lối, xem thường người dân An Nam của thực dân Pháp Trong bài « Tiếng đồn

và tin tức » ông viết : «Đồng bào biết rằng những căn nhà gỗ một tầng, được qui định là các ngôi nhà này chỉ dành riêng cho người châu Âu mà thôi Dành cho những người châu Ấu, đồng bào

cỏ nghe rõ không ? Nghĩa là dành cho người Ý, người Đức, người Tây Ban Nha, người Anh, người Nhật (theo qui ước quốc tế) v v dầu họ là những ông quan lém hoặc những tên ma cô bé tỉ Đổi với người An Nam và người Trung Quốc để được đón tiếp ở đó, họ phải là người An Nam hoặc người Trung Quốc đặc biệt (khế ước không xác định ý nghĩa của từ ngữ lạ lùng này) ; nhưng họ chỉ được tiếp đón để dùng bữa ở đây mà thôi Khế ước còn qui định : một phòng đặc biệt sẽ được dành cho mục đích đỏ A ! phải, việc tiếp xúc với người An Nam và người Trung Quốc sẽ làm hạ giá và ô uế» 1

Trong những bài báo trên tờ La cloche fêlée và L’Annam, Nguyễn An Ninh còn

nêu lên nhiều ví dụ khác như thói xưng hô mày - tao với người bản xứ, những lối chửi rủa, nạt nộ

vô văn hóa; những vụ kẻ thực dân đánh đập, hành hung người An Nam Nói đến tất cả những sự kiện này, Nguyễn An Ninh muốn chỉ cho đồng bào thấy nỗi nhục của người dân nô lệ, của một dân tộc bị đô hộ và bị xem thường Nhắc đến những điều này chính là để khơi dậy ý thức dân tộc,

để nhắc nhở đồng bào hãy « làm việc để giải phóng giống nòi chủng ta khỏi điều nhục nhã thô bi

» 2

1

Báo La cloche fêlée số 15, ra ngày 19/5/1924 Dần theo Nguyễn An Tịnh, sđd, trang 154

2 Báo La cloche fêlée, số 15, ra ngày 19/5/1924 Dần theo Nguyễn An Tịnh, sđd, trang 154

Trong những chuyến đi về các tỉnh để vận động thành lập tổ chức Thanh niên Cao vọng, tài liệu của mật thám Pháp đã ghi nhận việc Nguyễn An Ninh liên tục tổ chức diễn thuyết tố cáo chính sách áp bức, bóc lột của thực dân Pháp nhằm khích lệ tinh thần đấu tranh của nhân dân « Nói chuyện với một hương chức có mặt lúc đó, ông Ninh hỏi ông này mỗi tháng lĩnh được bao nhiêu tiền lương về chức trách hội tề Một hương chức trả lời “Chẳng những tôi không được lãnh lương mà thỉnh thoảng tôi còn phải xuất tiền nhà để làm nhiệm vụ của tôi Nguyễn An Ninh nói tiếp ‘Bây , tôi kể cho các ông biết một câu chuyện mà chính tôi đã chứng kiến tại Thủ Dầu Một,

ở trong một quán ăn Một người Pháp vào đây cùng một lúc với tôi, dắt theo một con chó nhỏ Hắn gọi bồi bàn đến chuẩn bị một tách cà phê cho con chó nay với giá 4 xu Và thằng Tây này phải mất hết 0đl4 để chi cho những nhu cầu của con chó nhỏ (không phải con chó to) thì ông phải tốn 50đ40 và tôi chỉ tính một bữa ăn của con chó ấy trong một ngày mà thôi Còn 11 vị trong ban hương chức hội tề làng xã không tốn chi cho mấy ông chủ của các ông ấy Như vậy cho phép tôi rút ra một kết luận là 11 ông hương chức hội tề này không bằng một con chó nhỏ kia Các ông hương chức hội tề lúc đầu khó chịu về sự so sánh này Nhưng đến khi họ hiểu ra người nói này từ đâu đến và

mục đích dẫn dắt câu chuyện thì họ lại không ngớt lời khen ngợi con người vĩ đại

Để thức tỉnh tinh thần đấu tranh trong quần chúng nhân dân, Nguyễn An Ninh rất chú ý

đến việc khơi dậy lòng tự hào dân tộc Ông chỉ ra rằng: «Lịch sử Việt Nam không hề chứng minh rằng nòi giống ta yếu hèn, bất lực, cam tâm cú i đầu làm nô lệ Mặc dầu sức yếu, đã nhiều lần nòi giong lưu lạc nhưng bất khuất này đã đứng lên chổng lại nước Tàu Chỉnh Hai Bà Trưng đã đánh đuổi bọn hung tàn Và đến ngày

1

Thông tri mật số 172 - s, Sài Gòn ngày 31/3/1927

2 Báo La cloche íềlée, Số25, ra ngày 14/12/1925 Dẩn theo Nguyễn An Tịnh, sđd,trang 166

3 Báo La cloche íềlée, số 22 Dẩn theo Nguyễn An Tịnh, sđd, trang 172

nước An Nam đủ sức mạnh để buộc Trung Quốc phải bỏ bớt tham vọng của mình, cũng là ngày đảnh dấu cho người Giao Chi có một vị trí độc ỉập trong lịch sử của Á Đông» 1

Trong tác phẩm

«Nước Pháp ở Đông Dương », Nguyễn An Ninh chỉ ra rằng: « Lịch sử đã chứng minh đầy đủ ỷ

chỉ độc lập của dân tộc Việt Nam Nước Trung Hoa biết rõ điều này Họ không thẳng nổi dân tộc Việt Nam dù họ đã có những cố gắng đồi khi rất quyết liệt Và khi người lỉnh Pháp sang xâm lược nước Việt Nam hẳn cũng đã được nếm trải thể nào là ỷ chỉ độc lập dũng mãnh đó » 2 Từ đó,

Nguyễn An Ninh kêu gọi những người Việt Nam hôm nay hãy sống sao cho xứng đáng: « Tổ tiên chúng ta đã biết đương đầu với lưỡi gươm của đao phủ để bảo vệ chỉnh nghĩa của mình Chúng

ta hãy tỏ ra xứng đáng với cha ông chúng ta » 3 4

Theo Nguyễn An Ninh, chủ nghĩa yêu nước chân chính phải hướng tới tương lai, người yêu nước chân chính không chỉ biết ca ngợi quá khứ hào hùng của dân tộc mà còn phải biết làm rạng danh Tổ quốc Đe thực hiện được điều này, trước hết cần phải đánh đuổi thực dân Pháp, giành lại độc lập tự do Ông cũng chỉ ra rằng: con đường giải phóng dân tộc chắc chắn sẽ chứa đựng nhiều chông gai thử thách Lịch sử dân tộc ta đã chứng minh: để giành và giữ lấy quyền sống, quyền tự do ông cha ta đã phải trả giá rất đắt, trả bằng máu xương và nước mắt của biết bao thế hệ Sự nghiệp đấu tranh để giành lại độc lập, tự do cho dân tộc hôm nay cũng đòi hỏi ở mỗi

người dân một tinh thần hy sinh quên mình: « Chủng ta phải nghĩ tới nghĩa vụ chứ không phải hạnh phúc của chủng ta, rằng chủng ta phải đóng góp tất cả những cổ gang của chúng ta cho một tương lai tốt đẹp hơn, để nếu cần thì không ngần ngại hiến dâng mạng sổng của chủng ta cho tương lai đó » 4

Sự hy sinh này bắt đầu từ hy sinh những lợi ích cá nhân để hun đúc nên lực lượng

toàn dân tộc Trên báo La cloche fêlée, L’Annam vang lên những lời kêu gọi yêu nước nước thiết

tha của Nguyễn An Ninh « Yeu hèn, nhu nhược là nô lệ muôn đời Hy sinh những tư lợi vì quyền lợi tập thể, cộng đồng là con đường duy nhất dẫn đến tự do » 5

2.2.2 Hướng dẫn quần chúng đấu tranh

Để giải phóng dân tộc, Nguyễn An Ninh chỉ ra rằng : trước hết cần phải đoàn kết toàn dân tộc Ông kêu gọi mọi người hãy gạt bỏ tất cả những bất đồng, mâu thuẫn

Báo La cloche fêlée, số ra ngày 18/2/1926 Bản dịch lưu tại gia đình bà Nguyễn Thị Nguyệt Minh

4 Báo La cloche fêlée, sốra ngày 24/12/1923 Dần theo Nguyễn AnTịnh, sđd, trang 111

5 Báo La cloche fêlée, số ra ngày 18/2/1926 Bản dịch lưu tại gia đình bà Nguyễn Thị Nguyệt Minh

riêng để cùng nhau xây dựng lực lượng dân tộc đoàn kết, vững mạnh, tập trung mũi nhọn đấu

tranh vào kẻ thù chung là thực dân Pháp: «Trong khi mà chính phủ bên chính quốc và chỉnh quyền thuộc địa đang hiệp lực với nhau để áp bức chúng ta, trong khi mà trên khắp đất nước đang bị một làn sóng khủng bổ phản động mới tràn qua, đã đến lúc chủng ta phải thắt chặt hàng ngũ để thực hiện một Mặt trận thong nhất Mong rằng những chia rẽ hẹp hòi nhỏ nhoi giữa chúng ta biến mất Mong rằng con dân nước An Nam đoàn kết lại trong một nỗ lực chung để chiến đẩu chống lại bạo quyền thực dân »\ Như vậy, ngay từ nhưng năm cuối thập niên 20, Nguyễn An Ninh đã

hình thành ý tưởng xây dựng Mặt trận thống nhất nhằm đoàn kết lực lượng toàn dân tộc, không phân biệt thành phần giai cấp Trong những chuyến đi về nông thôn Nam Kỳ để vận động thành lập tổ chức Thanh niên Cao vọng, Nguyễn An Ninh đã tiếp xúc, trò chuyện với nhiều điền chủ trong đó có cả những đại điền chủ Trong suốt quá trình hoạt động, Nguyễn An Ninh nhận được

sự giúp đỡ rất tích cực của nhiều điền chủ, nhà tư sản yêu nước như ông Mai Văn Ngọc, Nguyễn Huỳnh Điểu, Lê Văn Tâm Qua đó Nguyễn An Ninh đã sớm nhận thức được: trong giai cấp địa chủ và tư sản vẫn có những người hết lòng vì sự nghiệp cứu nước, giải phóng dân tộc Chính những trải nghiệm thực tế này đã góp phần hình thành nên tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc ở Nguyễn An Ninh

Nguyễn An Ninh kịch liệt phê phán chủ nghĩa bài ngoại Ông cho rằng « Chủ nghĩa yêu nước với trọng tâm bài ngoại, chủ nghĩa yêu nước mà kích động hằn thù châu Ấu vì kẻ xâm lược nước ta là Ầu, chủ nghĩa yêu nước mà kêu gọi hằn thù, tự tách mình ra khỏi người chiến thắng, lên án vãn minh của họ Chủ nghĩa yêu nước mù quáng do cảm tính đó thật tình không có gì đáng khen ngợi cả, mà nó chỉ dẫn đến sự tê liệt và tiêu diệt nòi giống »1 2 Nguyễn An Ninh chỉ

cho quần chúng thấy hai mặt của nền văn minh châu Âu Một mặt ông dẫn lại lời của Ta-go « Nền văn minh châu Ẩu chỉ là một chiếc máy nghiền Đó là thứ văn minh của bọn ăn thịt người Là một nền văn minh khoa học những nó lại vô nhân đạo »3 Nhưng mặt khác ông cũng chỉ ra rằng «

châu Âu đã đạt đến một trình độ với những kết quả mà chi có những con người thực sự mù quáng

vì một mối căm hờn thấp kém mới không nhận thức ra được rằng chúng

1 Báo L’Annam số 181 ra ngày 19/1/1928 Bản dịch lưu tại gia đình bà Nguyễn ThịNguyệt Minh

2 Báo La cloche íềlée số 19 ra ngày 14/7/1924 Dẩn theo Nguyễn An Tịnh, sđd, trang 164,165

3 Báo La cloche íềlée số 9 ra ngày 11/2/1924 Dẩn theo Nguyễn An Tịnh, sđd, trang 125

ta rất cần họ vì lợi ích của chúng ta »\ Trên cơ sở đó, ông đưa ra một nhận định rất sâu sắc: « Sự đàn áp đến với dân tộc chúng tôi từ nước Pháp nhưng tinh thần giải phỏng cũng đến từ nước Pháp »1 2

Bằng lý luận thuyết phục, cụ thể Nguyễn An Ninh chỉ ra rằng : không nên tin tưởng vào

lời hứa hẹn của chính quyền thực dân bởi « nếu như ta là Toàn quyền Đông Dương ta sẽ phát hiện ra: lời hứa hẹn là một lẽ, còn giữ lời hứa lại là lẽ khác”3 ; cũng không nên tin vào lời kêu gọi «

Pháp -Việt đề huề » bởi « để liên hiệp với nhau ít nhất phải có hai người và chỉ có những người bình đẳng mới ngồi lại với nhau »4 trong khi đó « quan niệm thực dân vẫn là đào tạo những người An Nam tay sai nhằm thực hiện mệnh lệnh của các ông chủ Pháp Họ không chấp nhận một

sự hợp tác là sự phổi hợp tự nguyện công sức của hai bên vì lợi ích chung, vào cùng một mục tiêu chung » Nguyễn An Ninh tuyên bố « Đổi với chủng tôi, khi thấy một nhóm trí thức cứ đòi người bảo hộ của họ, ban cho quyền hạn, khỉ thay họ cứ la hét, cứ nài nỉ, cứ lạy lục van xin, cứ quỵ luỵ kêu nài cho những người anh em cùng nòi giống đôi chút quyền để cho con người còn giữ chút phẩm giá trong thế giới người với người là bạn, để cầu xỉn cho Tổ quốc tôi đòi của họ, được có một chỗ ngồi trong bàn tiệc của các dân tộc thì chủng tôi cho rằng thật là vô ích »5 Ông chỉ ra hai lý do : thứ nhất là vì những quan chức trong chính quyền thuộc địa ở Đông Dương không có

đủ thẩm quyền để ban hành những quyền tự do dân chủ mà họ đã hứa hẹn Thứ hai : «Không ai van nài kẻ chiến thẳng ban cho mình quyền được sổng, chi có thể đòi họ, hay mua lại mà thôi Chủng tôi đã từng viết « con người nô lệ mà chờ đợi cho chủ mình sẽ đưa mình ra khỏi vòng nô

lệ là kẻ đã quên mất, quên một cách nhanh chổng, lí do vì sao họ đã bị làm nô lệ »6 Vì vậy ông

tuyên bố « tự do được giành lẩy chứ tự do không được ban cho » 7

Không tán thành những hình thức đấu tranh ôn hòa theo kiểu »van xin kẻ thù ban ơn», nhưng đồng thời Nguyễn An Ninh cũng kịch liệt phê phán bạo lực mù quáng, « bạo lực non » Ông cho rằng bạo lực nổ ra khi chưa được chuẩn bị kỹ lưỡng

1

Báo La cloche fêlée số 19 ra ngày 14/7/1924 Dan theo Nguyễn An Tịnh, sđd, trang 165 Lời

của Nguyễn An Ninh nói với Léon Werth năm 1923 Dần theo tài liệu “Các con cháu viết về

La cloche fêlée ra ngày 30/11/1925

6 Báo La cloche fêlée, dẫn theo Nguyễn An Tịnh: “Nguyễn An Ninh”, sđd, trang 160

7 La cloche fêlée, số ra ngày 30/11/1925

chỉ đem đến thiệt hại và làm nhụt ý chí đấu tranh: « Thinh thoảng vẫn có vài phong trào quần chúng rời rạc, nông nổi chi cần khoảng một trăm họng súng, một hai khẩu liên thanh là cổ thể dập tắt được và chi một tháng sau thì sự im lặng lại xoá nhoà trong kỷ ức mọi người cơn giận dữ của một dân tộc bat lực Tất cả điều đó đã dẫn đến hậu quả gì ? Đen sự kiệt sức, hao tổn nghị lực giống nòi »\ Vĩ vậy « Trong một cuộc chiến đấu không cân sức mà kẻ có chỉnh nghĩa lại hoàn toàn lâm vào thế bại trận, thì bạo lực mù quáng cũng chỉ là khỉ giới của một kẻ tuyệt vọng »1 2 Không tán thành « bạo lực non » nhưng Nguyễn An Ninh vẫn công khai tỏ ý tán thành bạo lực

của quần chúng khi cần thiết Trong tác phẩm «Nước Pháp ở Đông Dương », Nguyễn An Ninh viết: « Khi một nòi giống bị dồn đến tình thế chỉ còn cổ thể lựa chọn giữa cái chết hay là nô lệ, thì xông vào cái chết là thể hiện tinh kiên cường Người ta chi lên án bạo lực khi nó chưa cần thiết Có những trường hợp bạo lực là con đường duy nhất, thì ai cũng phải chấp nhận nó» 3 4

Ông cho rằng để bạo lực cách mạng của quần chúng nổ ra và giành thắng lợi thì lực lượng quần

chúng cần được tổ chức lại « Đe giành lẩy tự do từ một thế lực có tổ chức phải đương đầu với nó bằng sức mạnh cỏ tổ chức Khi chủng ta yêu cầu những sự cải tổ, chúng ta thừa nhận quyền lực của chế độ đã được thiết lập Nhưng nếu người ta từ chổi, chúng ta hãy biết tổ chức nhau lại » 4

và« chổng lại một tổ chức đàn áp hiện đại ta phải có một tổ chức kháng cự hiện đại » 5 Đe có

được một tổ chức như vậy cần phải có sự chuẩn bị lâu dài

Nguyễn An Ninh đặt rất nhiều hy vọng vào thế hệ thanh niên Trong những năm đầu thập niên 20, ông coi thanh niên là nòng cốt chính để xây dựng nên đội ngũ những nhà chuẩn bị cho tương lai Vì vậy, thức tỉnh và hướng đạo cho thanh niên là nội dung mà Nguyễn An Ninh rất chú trọng Ông đã dành riêng một buổi diễn thuyết về vấn đề này Tại Hội quán của Hội khuyến học Nam Kỳ, trước đông đảo thính giả thuộc tầng lớp trí thức, học sinh, sinh viên, Nguyễn An Ninh

đã đăng đàn diễn thuyết về « Cao vọng của bọn thanh niên An Nam » Bài diễn thuyết sau đó đã được đãng lại trên tờ La cloche fêlée và được in thành sách Trong bài diễn thuyết này, ông phê phán thanh niên ta ngày nay chỉ có được những « ước mơ con » cho riêng mình, những ước mơ danh vọng và ngay cả đối với những ước mơ nho nhỏ ấy, họ cũng không đủ ý chí

1

Báo La cloche fêlée số 15 ra ngày 15/5/1925 Dẩn theo Nguyễn An Tịnh : sđd, trang 150

2

Dần theo Nguyễn An Tịnh: Nguyễn An Ninh, sđd, trang 160

3 Dần theo: Nguyễn Tịnh: Nguyễn An Ninh, sđd, trang 140

4 Báo La cloche fêlée, số 21 ra ngày 30/11/1925 Dần theo Nguyễn An Tịnh, sđd, trang 170

5 Báo La cloche fêlée số 1 ra ngày 10/12/1923 Dan theo Nguyễn An Tịnh: Nguyễn Thị Minh, sđd, trang 475

và nghị lực để thực hiện: «Một thanh niên ta ngày nay chi cần mong muốn trở thành một Bùi Quang Chiêu, hay Nguyễn Phan Long, muốn trở thành một bác sĩ Thinh hay Đôn, một kỹ sư Lang cũng đã là quá lam Các bạn thử nhìn, thử quan sát đám thanh niên đầy tham vọng đang dập dìu trên đường phố, giữa những gánh hàng rong, để đánh hơi những người phụ nữ Đám thanh niên

có tướng đi như vịt đực, quái gở trong những bộ y phục châu Âu, và chắc các bạn không khỏi phì cười, các bạn bật cười tự hỏi làm sao một cao vọng như thế lại cổ thể ẩn sau một lớp áo như thể

» 1 Ông kêu gọi thanh niên ngày nay phải biết ước mơ, phải có những ước mơ cao đẹp, ước mơ

«siêu nhân» (rêves surhumains) vì «Không ai cẩm chủng ta phác họa mơ ước, có được ước mơ

và cao vọng Uớc mơ lại là cần thiết, vì từ những ước mơ, nhân loại đã tạo ra biết bao nhiêu công trình trong thực tế » 2

Nhưng ước mơ phải gắn với hành động, nếu chỉ biết ước mơ không thôi

thì ước mơ đó chỉ là những ảo vọng Uớc mơ phải gắn liền với hành động và không thể thiếu nghị

lực, ý chí vượt lên mọi khó khăn trở ngại: « Uớc mơ để hành động ! Uớc mơ đi! Các bạn hãy ước

mơ thật nhiều nhưng phải hành động, vì sổng là hành động Chúng ta cũng phải nuôi một cao vọng vượt hơn bè bạn, lên hàng đầu » 3 Ông kêu gọi thanh niên ngày nay cần phải tìm một lý

tưởng mới, những đam mê mới của riêng mình vì đó là cơ sở, là động lực để tạo ra tương lai tươi

đẹp hơn, rạng rỡ hơn « Với thế hệ thanh niên ngày nay, chúng ta cần có những lý tưởng mới, lý tưởng của chúng ta, chúng ta cần cổ những hoạt động mới, riêng của chủng ta, những đam mê mới, đam mê của chủng ta» 4

thân, phải thoát ra khỏi những suy nghĩ tầm thường, những « ước mơ con », những lo 1 2 3 4 5

1

Dần theo Nguyễn An Tịnh, Nguyễn An Ninh, sđd, trang 83

2

Dần theo Nguyễn An Tịnh, Nguyễn An Ninh, sđd, trang 85

3 Dần theo Nguyễn An Tịnh, Nguyễn An Ninh, sđd, trang 85

4 Dần theo Nguyễn An Tịnh, Nguyễn An Ninh, sđd, trang 84

5 Lý tưởng của thanh niên An Nam Dan theo Nguyễn An Tịnh, sđd, trang 87

lắng, sợ hãi Vì vậy thanh niên ngày nay cần phải hai lần chiến thắng: chiến thắng hoàn cảnh sống tù túng, chật hẹp và chiến thắng chính bản thân mình

Ông khuyên thanh niên ngày nay hãy rời xa gia đình, tìm đến đỉnh cao tri thức của nhân loại, tìm đến một môi trường mới để nhận ra bản ngã, để làm giàu thêm tâm hồn và trí tuệ

cho bản thân, sau đó sẽ trở về phục vụ tổ quốc, phục vụ nhân dân « Các bạn trẻ, chúng ta phải

bỏ nhà cha mẹ ra đi, phải lánh xa gia đình chúng ta, thoát khỏi cái xã hội chúng ta ngày nay, phải lìa xa xứ sở Phải dấn thân vào cuộc song đấu tranh để khen dậy nguồn sinh lực đang còn tồn đọng trong ta Chủng ta cần một xã hội có khả năng phát hiện giá trị thực sự của chúng ta, chủng

ta cần một môi trường có khả năng nâng cao tâm hồn và trí tuệ của chúng ta» 1

Ông chỉ ra rằng

nền giáo dục mà họ đang theo đuổi ở Đông Dương là một nền giáo dục mang nặng tính thực dân,

bị cắt xén, xuyên tạc và bóp méo một cách trắng trợn Nen giáo dục ấy chỉ nhằm đào tạo ra một đám tay sai mất gốc, không có ý thức dân tộc, trung thành với chính quyền thuộc địa, nó không

thể nâng cao tâm hồn và trí tuệ cho người Việt Nam cải đại học không giong ai ở Hà Nội này sản xuất ra được gì nếu không phải là những người giúp việc, những loại bồi bàn dễ bảo và được trả lương thấp ” 2

Nen giáo dục đó không thể và không có mục đích truyền bá những tinh hoa của

nền vãn minh phương Tầy Vì vậy, ông khuyên thanh niên hãy du học để tìm hiểu văn minh châu

Âu ngay tại cội nguồn, để bồi bổ tâm hồn và trí tuệ sau đó sẽ trở về phục vụ đồng bào, phục vụ tổ quốc

Đối với quần chúng nhân dân nói chung, Nguyễn An Ninh cho rằng trong thời điểm hiện tại cần phải biết lợi dụng những khe hở của luật pháp để đấu tranh công khai Ông chỉ ra hai biện pháp đấu tranh cụ thể Thứ nhất là vạch trần tội ác của thực dân, đưa chúng ra trước ánh sáng của công lý và dư luận Cách thứ hai là dùng sức manh để chống lại những hành vi bạo ngược của kẻ

thực dân: « Người An Nam có thể tổ chức ra một Liên đoàn chẳng hạn, không cần cổ mục tiêu chính trị, chi cần đến sức mạnh cơ bẳp của đôi tay hay đôi chân để bảo vệ những kẻ yếu bị những tên côn đồ thực dân đe doạ hay ức hiếp Những đoàn viên của Liên đoàn này sẽ đứng ra che chở cho các nạn nhân bị kẻ bạo ác hành hung Họ cổ thể nhảy xo ra chặn đường những tên « sen đầm

» hay bọn tay sai ngang nhiên dùng roi vọt đánh đập người dân, 1 2

1

Dần theo Nguyễn AnTỊnh, sđd,trang 87

2 Báo Lacloche fêlée số 16 ra ngày 26//5/1924 Dần theo Nguyễn An Tịnh, sđd, trang 155

như tôi đã từng thấy ở Long Xuyên và cần Thơ Tôi bảo đảm với anh em chi cần vài bài học trong lành như thế thì cơn điên loạn của lũ thực dân sẽ lẳng xuống »1 Đó là cách dùng hành

động manh mẽ để đáp trả lại sự thô bạo của kẻ thực dân

2.2.3 Truyền bá những tư tưởng tiến bộ

Trong chính sách cai trị Đông Dương nói chung và tại Nam Kỳ nói riêng, thực dân Pháp luôn tỉm cách ngăn cản sự du nhập của những tư tưởng tiến bộ Tất cả các cấp học đều không giảng dạy về những nguyên tắc dân chủ, tự do của cách mạng tư sản Pháp Những tư tưởng tiến

bộ của các học giả châu Âu bước đầu được truyền bá vào nước ta theo con đường bí mật, bất hợp pháp Những nguyên tắc tự do dân chủ như tự do báo chí, tự do ngôn luận, tự do tư tuởng, tự do hội họp vẫn còn là những điều khá xa lạ đối với người dân Nam Kỳ Những sách báo về chủ nghĩa Marx - Lénine bị nghiêm cấm tuyệt đối Thực dân Pháp còn ngăn cấm báo chí đưa tin về phong trào đấu tranh của công nhân, phong trào giải phóng dân tộc của các nước thuộc địa Nhìn chung cho đến những năm đầu thập niên 20 của thế kỷ trước những tư tưởng tiến bộ như tư tưởng dân chủ tư sản, chủ nghĩa Marx - Lénine, tin tức về Cách mạng tháng mười Nga hầu như chưa được nhân dân Nam Kỳ biết tới

Nguyễn An Ninh là người đầu tiên tuyên truyền một cách rộng rãi và có hệ thống tư tưởng dân chủ tư sản tại Nam Kỳ Bắt đầu từ số 42 của La cloche fêlée, Nguyễn An Ninh đã cho đăng Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền Bản Tuyên ngôn được đãng trong 27 số báo từ số 42 đến

số 68, mỗi số đăng 3 điều Nguyễn An Ninh còn là một trong những người Việt Nam đầu tiên tuyên truyền về chủ nghĩa Marx - Lénine, về nước Nga và các phong trào cách mạng Trong năm

1924 tờ La cloche fêlée là tờ báo đầu tiên tại Nam kỳ đãng bài giới thiệu về Liên Xô mang tên «

Địa ngục Bôn-sê- vích »: « Charles Gide 1 2

viết: có lẽ điều gây ẩn tượng sâu nhất ở Nga đổi với tôi là sự ưu ái đoi với thiếu nhi các trường học của những người bôn-sê-vích, vâng, của những người hàm răng cắn chặt dao găm mà báo chí thường tô vẽ Các cháu học sinh là đoi tượng được dành cho các dãy ghế thượng hạng trong các nhà hát ! Các cháu học sinh là đổi tượng được sử dụng các lâu đài tước đoạt của những nhà buôn

1 Báo La cloche fêlée số 15 ra ngày 15/5/1924 Dẩn theo Nguyễn An Tịnh, sđd, trang 152

2 Charles Gide (1847-1932) nhà kinh tế học người Pháp rất nổi tiếng, ông không phải là đảng viên

Đảng Cộng sản

giàu nhất Matxcơva Các cháu học sinh là đổi tượng được đi nghỉ hè tại các lâu đài của các đại công tước ở bờ biển Kri-mê» 1

Sau đó La cloche fêlée còn tiếp tục đăng nhiều tin về đất nuớc Liên Xô La cloche fêlée

số ra ngày 8/3/1926 đãng bài nói về chính sách của nước Nga đối với những người thuộc tầng lớp

vô sản Trong bài « Hoà bình thế giói » có đoạn « Nước Nga Bôn-sê-vich Đó là quốc gia đầu

tiên được sinh ra từ học thuyết Cộng sản để hạ sát con ran bảy đầu tư bản chủ nghĩa Nước Nga Bôn-sê-vich đã đến đủng lúc, khi tất cả các nước châu Á, sau bao năm bị các nước châu Ẩu đô

hộ và cướp bóc, đứng lên giành lại tự do và độc lập »2

Trên tờ La cloche fêlée từ số ra ngày 29/3/1926 Nguyễn An Ninh đã cho đãng toàn văn Tuyên ngôn của đảng cộng sản Khi đăng trên La cloche fêlée Tuyên ngôn được đề tên là « Tuyên ngôn cộng sản » Đe có thể đăng trọn vẹn bản Tuyên ngôn, Nguyễn An Ninh đã phải tính toán rất

kỹ lưỡng Tuyên Ngôn nhân quyền và dân quyền được đăng trước, bắt đầu từ số 42, sau đó mới đăng Tuyên ngôn của đảng cộng sản xen giữa, bắt đầu từ só 53 cho đến số 60 Tuyên ngôn của đảng cộng sản được đãng trên hai trang 3 và trang 4 cùng với Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền 2/3 của trang 3 dùng để đãng quảng cáo, 1/3 được dùng để đăng Tuyên ngôn của đảng Cộng sản Ở ưang 4: 2/3 trang báo ở phía trên được dành để đăng Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền với cỡ chữ lớn ; 1/3 trang báo phía dưới được dùng để đăng Tuyên ngôn của đảng cộng sản với cỡ chữ nhỏ, chỉ vừa đủ để đọc Cách sắp xếp khéo léo này cùng với việc chính quyền thực dân đang tập trung theo dõi phong trào đòi tha Nguyễn An Ninh đã tạo điều kiện thuận lợi để Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản được đăng trọn vẹn Với việc đăng toàn văn Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, Nguyễn An Ninh là người đầu tiên truyền bá chủ nghĩa Cộng sản một cách công khai và trực tiếp tại Nam Kỳ Mặc dù việc đăng Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản được tiến hành sau ngày Nguyễn An Ninh bị bắt giam nhưng ông là người đã có công rất lớn trong việc tính toán để Tuyên ngôn được đăng trọn vẹn mà vẫn không bị chính quyền phát hiện và ngăn cản3

Ngoài việc đãng Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản trên báo, Nguyễn An Ninh còn tham gia tuyên truyền những tư tưởng tiến bộ

1

Báo La cloche fêlée số 7 ra ngày 21/1/1924 Bản dịch lưu tại gia đình bà Nguyễn Thị Nguyệt Minh

2 Báo La cloche íềlée số 26 ra ngày 17/12/1925 Bản dịch lưu tại gia đinh bà Nguyễn Thị Nguyệt Minh

3 Xin xem thêm: Nguyễn Thị Minh, sđd, trang 109 -111

dưới hình thức mở tủ sách của gia đình để mọi người đến đọc Ngay từ khi đang du học tại Pháp, Nguyễn An Ninh đã mua nhiều sách gửi về theo đường dây bí mật của các thuỷ thủ Theo qui định của chính quyền thuộc địa thời bấy giờ: ai sở hữu trên 200 đầu sách thì có quyền đọc và lưu giữ những sách thuộc danh mục sách cấm Vĩ vậy, trong những lần sang Pháp và thông qua đường dây bí mật của các thuỷ thủ, Nguyễn An Ninh tiếp tục mua rất nhiều sách thuộc nhiều thể loại khác nhau trong đó có nhiều sách của những nhà tư tưởng lớn trên thế giới, sách về chủ nghĩa Marx - Lénine Nguyễn An Ninh luôn sẵn sàng mở cửa đón nhận mọi người đến đọc sách, kể cả những sách về chủ nghĩa Marx - Lénine Vì vậy, tủ sách này đã góp phần không nhỏ giúp nhiều nhà trí thức, hội viên của tổ chức Thanh niên Cao vọng ở Nam Kỳ tìm hiểu về những luồng tư tưởng tiến bộ, học tập và tìm hiểu sâu về chủ nghĩa Cộng sản

2.2.4 Thành lập và lãnh đạo tể chức Thanh niên Cao vọng

Song song với việc sử dụng báo chí và diễn để tuyên truyền và giác ngộ cho quần chúng, ngay từ rất sớm, Nguyễn An Ninh đã chú trọng đến việc tập họp lực lượng quàn chúng yêu nước trong một tổ chức thống nhất và tập dượt cho quần chúng đấu tranh Để thực hiện mục đích này, ông đã dồn tâm huyết vào quá trình vận động thành lập tổ chức Thanh niên Cao vọng Quá trình vận động thành lập tổ chức này được Nguyễn An Ninh bắt đầu thực hiện từ năm 1925 Từ đầu năm 1925 Nguyễn An Ninh bắt đầu đi gây dựng cơ sở tại vùng Hóc Môn - Bà Điểm nơi nổi tiếng với 18 thôn vườn trầu anh dũng Đây cũng là nơi mà gia đình Nguyễn An Ninh đang sinh sống Sau đó ông tiếp tục mở rộng cơ sở sang vùng Củ Chi, Đức Hoà Trong những ngày đầu vận động, Nguyễn An Ninh có Trương Văn Khải và Trương Văn Bang1 là hai người cháu của bà Trương Thị Sáu giúp sức Sau khi rước cụ Phan Châu Trinh về nước, Nguyễn An Ninh bàn với Mai Văn Ngọc - một trí thức Hán học và Tây học nổi tiếng ở Nam Kỳ thời bấy giờ - cùng tham gia vận động thành lập Thanh niên Cao vọng Sau khi bàn bạc với ông Ngọc, Nguyễn An Ninh đã đi về các tỉnh miền Đông để gây dựng cơ sở: Gia Định, Chợ Lớn, Tân An, Tây Ninh, Thủ Dầu Một, Biên Hoà, Bà Rịa Mỗi chuyến đi thường kéo dài khoảng 1 tuần hoặc 10 ngày, địa điểm đi được lựa chọn trước Ông thường hẹn mọi người đến buổi tối thì đến chùa hoặc ra cánh đồng trống để diễn thuyết, phân phát các sách « Dân ước - Dân quyền - Dân đạo » Qua những chuyến đi này, hai ông chọn ra những thanh niên ưu tú, có trình độ, giàu lòng

1 Năm 1930 ông Trương Vãn Bang gia nhập Đảng cộng sản,năm 1933 đươc bầu làm Bí thư Xứ uỷ Nam Kỳ

yêu nước sau đó giới thiệu về cho ông Mai Văn Ngọc tiếp tục huấn luyện để kết nạp làm Cụm trưởng Trong đợt vận động này hai ông đã gây dựng được cơ sở tại tất cả các tỉnh miền Đông

Tư liệu của mật thám Pháp về những chuyến đi của ông cho biết ; Khi đi vận động, Nguyễn An Ninh thường đem theo một gói lớn các sách « Dân ước - Dân đạo - Dân quyền » để phân phát cho quần chúng, tổ chức diễn thuyết trước đông đảo dân chúng để tố cáo thực dân và kêu gọi đấu tranhh « Nguyễn An Ninh đã thực hiện chuyến đi tuyên truyền đến các địa phương lớn mà tôi đã nêu trong thông tri trước (24/2/1927) Ninh sẽ tiếp tục hoạt động tuyên truyền này khắp nơi ở Nam

Kỳ Cho đến nay, Ninh đã được đặc biệt hoan nghênh ở Bà Điểm, Chợ Gạo (Mỹ Tho) Soài Riêng, Trảng Bàng và Đức Hoà

Đây là báo cáo về chuyến đi Đức Hoà đến dự khoảng 700 - 800 hội viên và người có cảm tình với Nguyễn An Ninh Cũng như mọi khi, Nguyễn An Ninh đến bằng xe đạp, mang theo một gói lớn các sách (Dân ước, Dân quyền, và Dân đạo ) Ninh đi thăm tất cả các làng xã ở Đức Hòa, phân phát những sách và kiên trì theo thói quen, giải thích cho bạn đọc rõ vì sao mà họ bị áp bức dưới nền thống trị Pháp đương thời »*

Sau buổi diễn thuyết tại vườn xoài nhà bà Đốc phủ Tài ở đường Lanzarotte (24/3/1926) Nguyễn An Ninh bị bắt Toà tiểu hình két án ông 2 năm tù Năm 1927 ông được tha trước thời hạn Sau khi ra khỏi tù, Nguyễn An Ninh đã cùng với Lê Văn Tâm - một đảng viên của Jeune Annam đi khảo sát các cụm của Thanh niên Cao vọng1 2 Sau hai tháng đi về nông thôn các tỉnh

để nắm tình hình, tháng 8 năm 1927 Nguyễn An Ninh lên đường sang Pháp lần thứ năm và cũng

là lần cuối cùng Đầu năm 1928 Nguyễn An Ninh đưa Nguyễn Thế Truyền về nước cùng hoạt động Đen tháng 2/1928 Nguyễn An Ninh và Phan Vãn Hùm cạo trọc đầu như người đi tu, đi xe đạp về vùng nông thôn các tỉnh miền Tây để phát triển cơ sở cho Thanh niên Cao vọng Ban đầu hai người đi về các tỉnh giáp ranh với Mỹ Tho như Sa Đéc, Ben Tre, Vĩnh Long, mỗi chuyến đi

về một tỉnh kéo dài khoảng nửa tháng hoặc một tháng Nếu gặp khó khăn sẽ quay về tạm nghỉ ở chùa Vĩnh Tràng sau đó đi tiếp xuống cần Thơ, Châu Đốc, Bạc Liêu, Sóc Trăng Đe tiết kiệm thời gian, lần này ông Ninh nhờ cha là cụ Nguyễn An Khương giới thiệu địa chỉ của những sĩ phu, điền chủ yêu nước là bạn thân của cụ từ

thời còn hoạt động trong phong trào Đông Du Ở Sa Đéc, Nguyễn An Ninh được ông Võ Hoành1

(thường gọi là cụ Cử Hoành) giúp đỡ, đén Châu Đốc có cụ Trương Gia Mô2 giúp, tới Ben Tre được cụ Nguyễn Quyền hét lòng ủng hộ Miền Tây là vùng đất có nhiều đại điền chủ nên mật thám có phần lơ là, chủ quan Do đó hoạt động của ông Ninh có nhiều thuận lợi hơn Ban ngày hai người đến nhà những người bạn cũ của cụ Khương, hoặc nhà những điền chủ có tiếng là yêu nước, nhờ họ mời bà con tới nghe diễn thuyết Có khi buổi diễn thuyết được tổ chức ban ngày, ngay tại nhà những điền chủ lớn, có hàng trăm người tham gia Khác với lần đi tổ chức lực lượng

ở miền Đông, lần này Nguyễn An Ninh trực tiếp đào tạo cán bộ tại chỗ, trực tiếp kết nạp cụm trưởng mà không qua giới thiệu cho ông Mai Vãn Ngọc (lúc này thân sinh ông Mai Văn Ngọc đang bệnh nặng) Trong vòng chưa đầy một năm cơ sở của Thanh niên Cao vọng đã được thành lập ở khắp các tỉnh miền Tây

Nhìn chung trong quá trình vận động thành lập Thanh niên Cao vọng, Nguyễn An Ninh, Phan văn Hùm và Mai Văn Ngọc chỉ trực tiếp huấn luyện và kết nạp các Cụm trưởng Sau đó các Cụm trưởng này sẽ tự phát triển lực lượng, tìm những người tiến bộ, có trình độ để kết nạp làm Chi trưởng Các chi trưởng mở lớp học hoặc tìm gặp những người yêu nước tại địa phương mình

để kết nạp làm Tổ trưởng; Tổ trưởng tiếp tục kết nạp các tổ viên Tổ viên lại phát triển lực lượng, kết nạp thêm thành viên và có thể trở thành tổ trưởng Chính nhờ phương thức két nạp này, két hợp với những chuyến đi dài ngày về nồng thôn tất cả các tỉnh miền Đông và miền Tây của Nguyễn An Ninh, Phan Văn Hùm, nên số cơ sở của Thanh niên Cao vọng phát triển rất nhanh Trong vòng chưa đầy 5 năm (từ cuối năm 1924 đến giữa năm 1928) Thanh niên Cao vọng đã có

cơ sở ở khắp Nam Kỳ trong khi tổng cộng thời gian Nguyễn An Ninh và những người thân tín trực tiếp đi vận động chỉ khoảng hơn 1 năm

1

Cụ Cử Hoành quê ờ Hà Đông, từng tham gia phongtrào Đông Du, tham gia vụ binh lính đầu độc ờ Hà thành, bị đầy ra Côn Đảo Sau khi ra tù, cụ bị thực dân Pháp quản thúc tại Sa Đéc

2 Cụ Trương Gia Mô (dân chúng trong vùng thường gọi là cụ Nghè Mô) que biết nhiều nhà yêu nước

nổi tiếng như cụ Phan Châu Trinh, là ban cũ của cụ Nguyễn An Khương, của cụ Nguyễn Sinh sắc

Thanh niên Cao vọng được tổ chức theo hệ thống đầu dây :

Sơ đồ hệ thống tổ chức của Thanh niên Cao vọng1 Người lãnh đạo cao nhất của Thanh niên Cao vọng là Nguyễn An Ninh và Mai Vãn Ngọc Tổ chức cao nhất là cụm rồi đến chi, tổ, không có đơn vị cấp tỉnh, trung ương “Cụm” là đơn vị bao gồm một hay nhiều quận (huyện) tùy theo dân số Cụm trưởng do Nguyễn An Ninh và Mai Vãn Ngọc trực tiếp đào tạo, kết nạp, không hạn chế số lượng Cụm trưởng thường là những thầy giáo, hương chức, điền chủ có tinh thần yêu nước, có uy tín đối với nhân dân trong vùng Tên của cụm thường được đặt theo tên địa danh như: cụm Đức Hòa, cụm Đức Huệ, cụm Chợ cầu - Thuận Kiều- Bà Điểm, cụm Bình Lý, cụm Vĩnh Mỹ Dưới cụm là “chi”, một cụm tối đa có 10 chi Chi thường được tổ chức trong phạm vi một hay một số xã, tên của chi cũng được đặt theo tên địa danh Chi trưởng do Cụm trưởng trực tiếp huấn luyện và kết nạp Dưới “chi” là “tổ”, mỗi “chi” có tối đa 10 tổ Mỗi tổ có tối

đa là 19 người (thời kỳ này chính quyền thực dân qui định hội họp dưới 20 người không cần xin phép, nên số lượng tổ viên tối đa là 19 người sẽ dễ dàng hơn trong sinh hoạt) Tên của “tổ” thường được đặt theo tên Tổ trưởng Các Tổ viên vẫn sinh hoạt bình thường tại nhà, chỉ khi nào có việc cần thiết mới họp nhau lại ở cánh đồng hoặc trong chùa Những cán bộ cốt cán như

1 Sơ đồ được vẽ lại theo lời kể của bà Nguyễn Thị Nguyệt Minh

Cụm trưởng, Chi trưởng thường lui tới nhà Nguyễn An Ninh ở Hóc Môn để bàn bạc công việc Có thể xem ngôi nhà này như “đại bản doanh” của Thanh niên Cao vọng

Thanh niên Cao vọng là tổ chức hoạt động bí mật nên hệ thống cơ sở được giữ kín: ‘Mỗi chi chỉ biết nhau số người trong chi mà thôi Riêng người đứng đầu chi thì biết thêm được ít người đứng đầu chi khác, nhưng được biết cũng rất hạn chế, chỉ biết số rất ít người ở cấp trên”1

‘Tổ chức chi hội ở làng Tân Đông Trung được lãnh đạo và quản lý hết sức chặt chẽ và bí mật chỉ biết được người trong chi hội mà thôi Những điều cơ mật của tổ chức chỉ được phổ biến trong một số người nhất định”2

Bà Trương Thị Sáu cho biết: ngày bà mới về làm dâu, bà thường thấy một số người thuộc các tổ chức Hội kín đến gặp gỡ và nói chuyện cùng Nguyễn An Ninh: « Nhà anh Ninh khách khứa

cứ nườm nượp Nghe tiếng anh Ninh, rất nhiều người tìm đến Có những anh em trong phong trào yêu nước trước đây như phong trào Thiên Địa Hội»3 Báo cáo của mật thám Pháp cũng cho biết

“Thực sự Nguyễn An Ninh có tuyên truyền và tìm cách quan hệ với các hội viên Thiên Địa Hội trước đây”4 Một báo cáo khác cho thấy Nguyễn An Ninh đã tổ chức một cuộc họp với những người thuộc Thiên Địa hội để giao nhiệm vụ phát triển tổ chức và nắm bắt thông tin « Trong tháng

2 vừa qua (1928) đã có một cuộc họp ở nhà Nguyễn An Ninh vào lúc 9h tối Ông ta đã giao nhiệm

vụ cho những người đó mở rộng phạm vi của Thiên Địa hội mà từ năm 1926 đã trực thuộc đảng Thanh niên An Nam và tìm cách thu thập thông tin trong lính bộ và lính phảo thủ An Nam và trong công nhân người bản xứ ở hãng Ba Son và cả nhân viên bản xứ ở trong cơ quan hàng hải và hàng không »5 Ke từ sau vụ tấn công vào Sài Gòn năm 1916 bị thất bại, quần chúng nhận thấy bùa chú không thể giúp ích được gì cho họ trong cuộc chiến đấu chống lại quân cướp nước Phong trào đấu tranh vì thế lắng xuống rất nhanh Khi đó, Nguyễn An Ninh xuất hiện và thành lập tổ chức Thanh niên Cao vọng, chỉ cho quần chúng những biện pháp đấu tranh cụ thể và thiết thực Những người lãnh đạo và thành viên các Hội kín nhận thấy ở Thanh niên Cao vọng một phương thức tổ chức, một con đường đấu tranh mới đúng đắn và hiệu quả hơn rất nhiều so với việc dựa vào bùa chú như trước đây Vĩ vậy họ tin theo Nguyễn An Ninh

1

Dần theo hồi ký của ông Huỳnh Văn Một - trung đoàn trường trung đoàn Nguyễn An Ninh, một cựu

thành viên của Thanh niên Cao vọng Hồi ký hiện đang đựoc lưu giữ tại Nhà thờ gia tộc Nguyễn An Ninh

và Nhà tường niệm Nguyễn An Ninh

2

Nhiều tác giả: Nguyễn An Ninh,NA TPHCM, Tp HCM, 1988, trang 101

3 Trưcmg Thị Sáu, sđd, trang 21

4 Báo cáo số 475 s ngày 30/4/1927

5 Báo cáo số 797 s, ngày 19/3/1926 của mật thám Pháp