Đặc điểm hình thành phát triển biểu tượng tập hợp số lượng – phép đếm và phép đo ở trẻ mẫu giáo 6 Chương II.. Nâng cao chất lượng về hình thành biểu tượng toán tập hợp, tập đếm và phép
Trang 1MỤC LỤC
PhẦN I: Mở đầu 3
I lý do chọn đề tài 3
II Mục đích chọn đề tài 4
III Nhiệm vụ 4
IV Phương pháp nghiên cứu 4
Phần II: Nội dung 5
Chương I: Cơ sở lý luận 5
I Vai trò của môn học “làm quen với toán” đối với sự phát triển của trẻ lứa tuổi mầm non 5
II Đặc điểm hình thành phát triển biểu tượng tập hợp số lượng – phép đếm và phép đo ở trẻ mẫu giáo 6 Chương II Thực trạng của đề tài 9
I Đặc điểm tình hình 9
II Thực trạng 10
Chương III Biện pháp thực hiện 11
I Tạo môi trường để kích thích trẻ hình thành biểu tượng toán tập hợp, đếm và phé đo 11 II Nâng cao chất lượng về hình thành biểu tượng toán tập hợp, tập đếm và phép đo trong tiết học 12
III Tổ chức nâng cao chất lượng về biểu tượng tập hợp – tập đếm và phép đo qua các hoạt động khác 17 IV Phối hợp kết hợp phụ huynh trong việc nâng cao chất lượng hình thành biểu tượng toán tập hợp, đếm và phép đo 19 Chương IV: Kết quả 20
Phần III: Kết luận và kiến nghị 21
Trang 3Câu nói trên của Bác Hồ như một thông điệp gửi tới các thế hệ người Việt Nam hãy làm những điều gì đó để quan tâm chăm lo cho sự nghiệp giáo dục mầm non, bởi vì các em ngày nay không những phải học hành ngoan ngoãn, lễ phép mà phải khoẻ mạnh, có kiến thức, trí tuệ để kế tiếp cha anh, kế tiếo sự nghiệp cách mạng Việt Nam trong thời kì đổi mới hiện nay.
Giáo dục mầm non là ngành học khởi đầu của hệ thống quốc dân, mục tiêu giáo dục mầm non là giúp trẻ phát triển tình cảm, trí tuệ Thẩm mỹ và hình thành cho trẻ những yếu tố đầu tiên về nhân cách cho trẻ vào lớp một Dạy trẻ làm quen với biểu tượng toán là một môn học cần thiết giúp trẻ hiểu biết và làm quen với toán học mầm non Một số biểu tượng như tập hợp số lượng, tập đếm, ghép đôi tương ứng 1 - 1 Kỹ năng tập đếm và phép đo, nhận biết kết quả đó là:
- Trang bị cho trẻ những kiến thức, kỹ năng so sánh, thêm bớt, cân bằng, kỹ năng đo, nhận biết mối quan hệ về kích thước giữa các đối tượng
- Giáo dục trẻ phát triển tư duy, ngôn ngữ, tư duy trực quan hình tượng và tư duy lôgic Phân tích tổng hợp, khái quát hoá, kiến thức đã được lưu lại mãi mãi trong quá trình trẻ học phổ thông sau này Nó góp phần giáo dục toàn diện và góp phần hình thành nhân cách cho trẻ
Những năm gần đây ngành học mầm non mở chuyên đề “Nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với toán” Việc cho trẻ làm quen với toán đã được quan
tâm đúng mức Để thực hiện tốt chuyên đề này trong trường mầm non, dạy tại lớp mẫu giáo 5 – 6 tuổi, tôi thấy thực trạng ở lớp tôi có một số kỹ năng chưa đáp ứng được với yêu cầu cần đạt của chuyên đề Vì vậy tôi mạnh dạn chọn đề tài:
“Một số biện pháp nâng cao chất lượng hình thành biểu tượng toán cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi về tập hợp số lượng – phép đếm – phép đo ”.
Trang 41 Trên cơ sở thực trạng việc hình thành các biểu tượng về tập hợp – tập đếm
và phép đo của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi của trường Mầm Non Vũ Chấn
2 Đưa ra một số kinh nghiệm vận dụng giữa lý luận và thực tế nhằm nâng cao chất lượng của việc hình thành các biểu tượng về tập hợp, tập đếm và phép đo cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
III Nhiệm vụ:
Để thực hiện được đề tài này, tôi đặt ra một số nhiệm vụ cụ thể:
1 Nghiên cứu cơ sở lỹ luận về môn làm quen với toán
2 Nghiên cứu nội dung – chương trình hình thành biểu tượng tập hợp, dạy đếm – dạy đo cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
3 Tìm hiểu thực tế kỹ năng hình thành các biểu tượng về tập đếm – tập hợp
- tập đo của trẻ tại lớp mẫu giáo 5 – 6 tuổi trường mầm non Vũ Chấn
4 Đề ra các biện pháp để nâng cao chất lượng hình thành các biểu tượng về tập hợp – tập đếm – tập đo cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
IV Phương pháp nghiên cứu:
1 Phương pháp thực tiễn:
- Quan sát sư phạm
- Phương pháp đàm thoại, giảng giải, trực quan
- Phương pháp điều tra thống kê
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm qua nghiên cứu lý luận thực tiễn
2 Phương pháp nghiên cứu:
- Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài
PHẦN II: NỘI DUNG
Trang 5CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN
I Vai trò của môn học “Làm quen với toán” đối với sự phát triển của trẻ mầm non.
Các biểu tượng toán học đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển trí tuệ của trẻ mầm non Thông qua môn học giúp trẻ phát triển các hìng thức tư duy
“phát triển tư duy trực quan hành động, phát triển tư duy lôgic, phát triển các thao
tác về tư duy so sánh, đối chiếu tổng hợp khái quát hoá” Dạy trẻ những biểu
tượng toán học là cơ sở để trẻ lĩnh hội những kinh nghiệm về toán học sau này ở trường phổ thông
Dạy trẻ làm quen với toán là giúp trẻ hình thành một thế giới khoa học, hình thành những kỹ năng, thói quen trong hoạt động học tập như kỹ năng sử dụng đồ dùng học tập, kỹ năng phát biểu, chú ý lắng nghe cô giáo giảng bài Trẻ được cùng nhau hoạt động tập thể, cùng nhau kết thúc công việc Dạy trẻ làm quen với toán
đã góp phần giáo dục đạo đức, thẩm mỹ cho trẻ, từ đó góp phần hình thành những yếu tố đầu tiên về nhân cách cho trẻ vào lớp 1
II Đặc điểm tình hình phát triển biểu tượng tập hợp số lượng - phép đếm và phép đo ở trẻ mẫu giáo.
1 Sự phát triển biểu tượng tập hợp số lượng và đếm
Ngay từ nhỏ, trẻ đã tích lũy được biểu tượng về tập hợp số lượng các con
vật, đồ vật xung quanh trẻ “những con búp bê, những con gấu, những ngón tay,
Trang 6khối vuông ” Những biểu tượng đầu tiên bắt đầu được khám phá một cách khái
quát trong ngôn ngữ thụ động của trẻ
Các nhóm con, vật đồ vật, đồ chơi đã lôi cuốn sự chú ý của trẻ, trẻ tiến hành các thao tác khác nhau với chúng, trẻ thích xếp chồng lên nhau, xếp rải ra thành hàng dọc, thành ngang và gộp lại
Các vật xung quanh đều tạo điều kiện để trẻ tri giác số nhiều,, số ít và bản thân trẻ cũng thích tạo ra những tập hợp đồ vật con vật giống nhau, ở giai đoạn đầu biểu tượng tập hợp của trẻ còn ít phân tán, trẻ không thấy được giới hạn của tập hợp, không nhận thức được tuần tự từ phần tử này đến phần tử kia và sự tri giác của trẻ được ổn định, như vậy sự tri giác số liệu, không xác định Điều đó chứng tỏ rằng ở trẻ chưa có biểu tượng về tập hợp số lượng và biểu tượng về số nhiều không xác định do đặc trưng
Khi trẻ 3 tuổi, trẻ đã tự giác tập hợp trong giới hạn, Tuy nhiên còn thiếu sự chính xác lần lượt các phần tử trong tập hợp, vì vậy quá trình dạy trẻ cần hình thành và phát triển biểu tượng về tập hợp số lượng cho trẻ
Ở giai đoạn 1: khi trẻ tri giác số nhiều không xác định trẻ không chú ý đến màu sắc và kích thước các phần tử mà trẻ tiến hành các thao tác khác nhau với chúng, trẻ xếp chồng lên nhau, xếp cạnh nhau, xếp rải ra, gộp lại
Giai đoạn 2: các dấu hiệu về màu sắc, kích thước của các phần tử trong một tập hợp, ở trẻ xuất hiện nhu cầu về sự cùng màu Khác màu được sử dụng nhiều hơn ở mỗi tập hợp xếp hàng ngang, hàng dọc Khi này cần mở rộng biểu tưọng về thành phần tập hợp bằng cách không thay đổi dấu hiệu cơ bản của tập hợp trong giai đoạn này trẻ tri giác tập hợp bằng giác quan khác như: thị giác, thính giác, giác quan vận động
Trang 7Trẻ xếp tượng ứng 1 - 1, các đối tượng giữa hai nhóm với nhau, các đối tượng của nhóm này xếp được tương ứng với các đối tưọng của nhóm kia là số lượng của 2 nhóm bằng nhau.
Nếu các đối tượng của hai nhóm không xếp tương ứng 1 - 1 được thì nhóm nào có đối tượng thừa là nhóm đó nhiều hơn Giai đoạn này trẻ đã đếm bằng các giác quan, các biểu tượng tập hợp hàng ngang, hàng dọc, hàng ngang đếm từ trái sang phải, hàng dọc đếm từ trên xuống dưới Các nhóm đối tượng xếp không theo thứ tự trẻ vẫn đếm chưa đủ số lượng Vì vậy ở trong giai đoạn này phải dạy trẻ đếm đúng và đủ số lượng liền kề trong dãy số tự nhiên, không bỏ xót đối tượng nào
Giai đoạn trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, tập hợp số lượng và đếm từ 1 đến 10, trẻ
đã nắm được trình tự, chính xác các số thiết lập mối tương ứng 1 - 1 giữa từ số và phần tử của tập hợp không phụ thuộc vào sự sắp xếp của tập hợp cũng như tính chất của các phần tử trong tập hợp, trẻ hiểu được vai trò của số cuối cùng như số kết quả và trẻ hiểu rằng các con số dùng để chỉ sự bằng nhau của các tập hợp không phụ thuộc vào các yếu tố khác nhau như không gian, chất lượng và nó luôn
Trang 8Khi hoạt động đếm phát triển ở mức độ cao hơn thì các thao tác ở tay có tính chất khái quát và trẻ chỉ cần chuyển động liếc mắt là xác định được phần tử của tập hợp.
2 Sự phát triển về biểu tượng phép đo.
- Cũng như sự phát triển và hình thành các biểu tượng toán khác Ở giai đoạn đầu trẻ cũng chưa nắm bắt được biểu tượng về kích thước, đó là độ dài, trẻ
cũng chưa diễn đạt được từ “dài hơn, ngắn hơn” Khi nhìn bằng mắt độ dài của hai đối tượng trẻ chỉ có “cảm giác” về độ dài của đối tượng đó Dần dần trẻ biết liên tưởng về độ dài của đối tượng với một vật khác “dài bằng một gang tay”, “dài
bằng một bước chân của con” … Đến giai đoạn đầu của mẫu giáo 5 tuổi trẻ biết
nhận biết về độ dài của các đối tượng bằng cách xếp chồng các đối tượng đó lên nhau sao cho một đầu trùng khít lên nhau, hoặc xếp cạnh nhau sao cho một đầu của các đối tượng bằng nhau Nếu đối tượng nào có phần thừa ra thì đối tượng ấy dài hơn
Ví dụ: Với hai đoạn dây xanh, đỏ khác nhau, khi cho trẻ nhận xét bằng sự tri giác trẻ khó có thể nói chính xác độ dài của đoạn dây nào dài hơn Song trẻ đã biết cách thử nghiệm trên một vật khác như trẻ buộc hai đoạn dây đó vào thành ghế, nếu đoạn dây nào buộc được thì đoạn dây đó dài hơn.,đoạn dây nào không buộc được thì đoạn dây đó ngắn hơn Bên cạnh đó trẻ cũng biết diễn đạt đúng, mạch lạc theo yêu cầu
Khi hoạt động so sánh độ dài của các đối tượng phát triển cao hơn, đó là trẻ
đã được làm quen với phép đo Thông qua việc trẻ được làm quen với các thao tác
đo, trẻ hiểu rằng độ dài của các đối tượng sẽ được đánh giá bởi một vật khác, đó là thước đo Khi độ dài của một đối tượng được đo bằng nhiều lần thước đo nhất, tức
là ứng với số lượng cao nhất thì đối tượng đó có độ dài dài nhất và ngược lại Bên
Trang 9cạnh đó trẻ còn được thiết lập mối quan hệ giữa phép đo và biểu tượng về số lượng cũng như sự phát triển về biểu tượng về số lượng, trẻ được hoạt động với các giác quan: xúc giác, thính giác, các giác quan vận động.
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI
4 tuổi chuyển lên từ đầu năm học
- Được nhà trường quan tâm, cung cấp đầy đủ tài liệu, đồ dùng học tập, sách cho trẻ làm quen với toán
2 Khó khăn:
- Sức khỏe và sự nhận thức của trẻ trong lớp không đồng đều vì có hai độ tuổi và có hai trẻ khuyết tật học hòa nhập
- Đồ dùng đồ chơi chưa phong phú về chủng loại
- Đại đa số trẻ trong lớp đều là trẻ đân tộc thiểu số
- Chính quyền địa phương và ngay cả đa số phụ huynh học sinh vẫn chưa có
sự quan tâm đến con em mình ở bậc học mầm non
Kỹ năng tập hợp - đếm, kỹ năng đo của trẻ còn chậm, có nhiều trẻ còn nhút nhát, nói nhỏ, ít nói, không nói, thao tác đo lúng túng, chưa biết cách diễn đạt kết quả đo
Trang 10II Thực trạng:
Do đặc điểm của trẻ rất dễ nhớ, lại chóng quên, qua một số năm dạy lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi , tôi thấy các cháu đã qua lớp mẫu giáo bé, nhỡ chuyển lên có kỹ năng tập hợp, đếm và phép đo còn chậm Các biểu tượng về tương ứng 1-1, thao tác đo chưa được hình thành nên ngay từ đầu năm tôi đã tiến hành khảo sát kiểm tra các kỹ năng về tập hợp, đếm và phép đo của trẻ trong lớp với kết quả như sau:
+ Kỹ năng so sánh số lượng, kiểm tra 16 trẻ thì chỉ có 2 trẻ so sánh 2 nhóm đối tượng đúng
+ Kỹ năng xếp đối tượng tương ứng 1-1, kiểm tra 16 trẻ thì có 6 trẻ xếp tương ứng 1-1 đúng
+ Kỹ năng đếm, kiểm tra 16 trẻ thì có 8 trẻ đếm thứ tự các đối tượng trong tập hợp đúng
+ Kỹ năng đo, kiểm tra 16 trẻ thì có 6 trẻ có thao tác đo các đối tượng đúng
Bảng 1: Tổng hợp đánh giá các kỹ năng khi chưa có các biện pháp thực hiện
STT Các kỹ năng kiểm tra TS trẻ
kiểm tra
Thực hiện tốt
Thực hiện chưa tốt
CHƯƠNG III: BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
Qua thực trạng trẻ cho thấy kỹ năng làm quen với biểu tượng toán tập hợp số lượng – đếm, kỹ năngđo của trẻ mấu giáo 5 – 6 tuổi ở giai đoạn đầu năm học còn
Trang 11rất thấp Để góp phần nâng cao chất lượng về biểu tượng toán tập hợp, đếm và kỹ năng đo nói riêng và góp phần nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với toán nói chung, tôi đã đề ra một số biện pháp để thực hiện đề tài như sau:
I Tạo môi trường để kích thích trẻ hình thành biểu tượng toán tập hợp, đếm và phép đo.
- Chuẩn bị nhiều đồ dùng, đồ chơi như cây xanh, cây hoa, các con vật (thỏ, gấu, gà, vịt,…) các loại hột, hạt, các ngôi nhà có số lượng các đồ vật theo từng chủ
- Luôn thay đổi đồ dùng, đồ chơi phù hợp với chủ đề bài dạy
Ví dụ: Các đồ vật có tính tự nhiên: hoa, lá, cây, ốc, sỏi, đá màu, hột hạt các loại …
- Cho trẻ đếm các vật có tính chất tạo hình: hoa, lá, cây nấm, băng giấy có dán chấm tròn …
- Các đây len, dây duy băng … các băng giấy ở các góc nghệ thuật, góc học tập
- Tôi đã làm được một số đồ dùng học tập, đồ chơi cho trẻ sử dụng
+ Cây xanh: 20 cây
+ Cây hoa: 10 cây
Trang 12Ngoài ra còn có rất nhiều thứ trong bộ toán nhà trường mua cho các lớp: nấm, thỏ, mèo, hoa, ô tô… Tạo cơ hội cho trẻ được hoạt động với đồ vật, đồ chơi
để trẻ tập hợp số lượng đồ vật, đồ chơi, đếm và thực hiện thao tác đo giúp trẻ khám phá sáng tạo giải quyết vấn đề
II Nâng cao chất lượng về hình thánh biểu tượng toán tập hợp, tập đếm
và phép đo trong tiết học
1 Nghiên cứu bài dạy:
Bản thân tôi luôn xem kỹ bài dạy thuộc loại tiết nào, trong giờ dạy cần giúp trẻ đạt những yêu cầu, kỹ năng nào?
2 Soạn giáo án chuẩn bị bài dạy trước hai ngày.
Khảo sát thực trạng của trẻ để đặt ra yêu cầu cho phù hợp Tôi luôn đưa ra các tình huống có vấn đề và đặt ra các câu hỏi mở nhằm khuyến khích trẻ trả lời
Ví dụ: Trước khi đưa them một con thỏ thì có mấy con thỏ
- Tại sao con biết đoạn đường từ lăng Bác đến Hồ Gươm xa hơn, đoạn đường từ lăng Bác đến Chùa một cột
3 Chuẩn bị phương pháp hoạt động:
- Có đủ dùng học tập, đa dạng về chủng loại tạo cơ hội cho trẻ có hứng thú trong việc học tập rèn luyện Đó là đồ chơi, đồ dùng học tập có độ lớp, màu sắc, chất liệu khác nhau
Ví dụ: - Các cây hoa len màu xanh có độ cao thấp khác nhau
- Các cây hoa có độ cao thấp khác nhau
- Các đồ dùng, đồ chơi phù hợp với chủ đề bài dạy
Ví dụ: - Chủ đề thế giới thực vật “Trồng cây mùa xuân” cho trẻ lập số, thêm bớt so sánh: đồ chơi là các cây xanh, cây hoa, bồn hoa, các loại hạt
Trang 13- Chủ đề quê hương thủ đô Bác Hồ cho trẻ tập đo đoạn đường trên mô hình từ lăng Bác đi đến các địa danh của Hà Nội.
4 Linh hoạt sáng tạo áp dụng pương pháp có nghệ thuật trong việc dạy trẻ.
- Tôi hướng dẫn trẻ xếp tương ứng 1-1 theo mẫu, trẻ được nhìn và thao tác với các đối tượng bằng các cách khác nhau:
+ Cách 1: Xếp tất cả các đối tượng của một nhóm thành một dãy theo hành ngang, từ trái sang phải hoặc hàng dọc từ trên xuống dưới Sau đó lấy từng đối tượng của nhóm kia đặt cạnh hay đặt chồng lên một đối tượng của nhóm ban đầu
+ Cách 2: Cũng từ trái sang phải hoặc từ trên xuống dưới, trẻ lấy lần lượt từng đối tượng cửa một nhòm này ghép với từng đối tượng của nhóm kia thành từng cặp, sau đó cho trẻ so sánh số lượng, cô hướng dẫn trẻ trong giờ tập thể dục
“các con xếp thành hai hàng ngang – hang thứ nhất gồm các bạn: Đạo, Chung, Quân, Tuấn, Phượng, Sơn, Uyên – hàng thứ hai gồm các bạn: Hà, Thuân, Diệp, Lan, Thêm, Phú, Hoàn đứng đối diện nhau ” Cứ như vậy trẻ học cách xếp tương ứng 1-1 tự nhiên
- Trẻ ghép đôi tương ứng 1-1 giữa nhóm mới thiết lập với nhóm cũ đã biết, hai nhóm này không ghép tương ứng với nhau 1-1 được Tữ đó trẻ phát hiện ra nhóm nào có đối tượng thừa ra là nhóm có nhiều hơn và ngược lại
Ví dụ: Con hãy lấy 3 cái mũ đội cho các bạn trai, mỗi bạn một cái mũ còn mấy bạn trai chưa có mũ Trẻ được so sánh số mũ với số bạn trai, từ đó rút ra kết luận nhóm nào nhiều hơn, nhóm nào ít hơn , ít hơn là mấy? “ Muốn có số mũ và số bạn trai bằng nhàu thì phải làm thế nào?”
Cho trẻ luyện tập chơi so sánh thêm bớt, tạo sự bằng nhau, tạo nhóm có số
