Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong

Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong... Những vấn đề nêu trên vừa là cơ sở lí luận, vừa là cơ sở thực tiễn để mỗi người giáo viên

Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số

hệ thống trong động cơ đốt trong

A Đặt vấn đề

I lời nói đầu

Trên con đường hội nhập và phát triển cùng thế giới, đất nước ta đã và đang từng bước đổi mới, áp dụng khoa học - kỹ thuật - công nghệ hiện đại vào trong mọi lĩnh vực của đời sống và sản xuất để thực hiện công cuộc “ công nghiệp hoá, hiện đại hoá” đất nước Do đó việc đào tạo ra nguồn nhân lực có tri thức và đạo đức đang là mục tiêu lớn của ngành giáo dục nước ta hiện nay

Cùng với mục tiêu chung của ngành giáo dục, mục tiêu của giáo dục cấp THPT đó là: “Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức , trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản ; phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo , hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc

đi vào cuộc sống lao động , tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc”

Luật giáo dục đã quy định : “ Giáo dục THPT nhằm giúp học sinh cũng cố và phát triển những kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển

và phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp , học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” Môn Công nghệ 11 được Bộ giáo dục và Đào tạo biên soạn trên tinh thần đổi mới , đảm bảo tính phổ thông, cơ bản, hiện đại và phù hợp với thực tiễn Việt Nam Nó cùng với các môn học khác trong nhà trường phổ thông góp phần quan trọng vào việc tạo nền tảng ban đầu để đào tạo con người phát triển toàn diện

Thực tế như chúng ta đã thấy, động cơ đốt trong có vai trò rất quan trọng và được sử dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực như : Nông nghiệp, công nghiệp, ngư nghiệp, giao thông vận tải, quân sự Do đó đối với người học sinh phổ thông dù sau này có lựa chọn nghề nghiệp gắn bó với động cơ đốt trong hay không thì những hiểu biết về động cơ đốt trong nói chung cũng như nguyên lí làm việc của các hệ thống trong động cơ đốt trong vẫn luôn gắn liền với đời sống thực tiễn của họ Chính vì vậy để có thể hiểu và ghi nhớ sâu sắc hơn về nguyên lí làm việc của các hệ thống trong động cơ đốt trong là một vấn

đề có ý nghĩa rất quan trọng

Những vấn đề nêu trên vừa là cơ sở lí luận, vừa là cơ sở thực tiễn để mỗi người giáo viên giảng dạy môn công nghệ trong nhà trường phổ thông phải có trách nhiệm tìm ra con đường để hướng dẫn học sinh tiếp nhận và khắc sâu kiến thức về nguyên lí làm việc của các hệ thống trong động cơ đốt trong một cách chủ động, tích cực, sáng tạo và có hiệu quả

II Thực trạng vấn đề nghiên cứu:

1 Đại đa số học sinh của Trường THPT Trần Hưng Đạo là học sinh ở vùng ven đô thị,

trình độ nhận thức của các em không đồng đều Địa bàn khu vực còn non kém về nền công nghiệp Tình trạng ngại học, coi nhẹ môn học do đây không phải là môn thi tốt nghiệp và thi vào Đại học, Cao đẳng Nên đã dẫn đến một thực tế kết quả, hiệu quả của giờ học chưa cao, chưa đạt được nhiều theo mục đích, yêu cầu đặt ra

2 Kiến thức về nguyên lí làm việc của các hệ thống trong động cơ đốt trong là nội dung

mang tính trừu tượng, học sinh không thể trực tiếp quan sát, tri giác được Để tiếp thu được nội dung này học sinh phải hình dung, tưởng tượng, phải thực hiện các thao tác tư duy dưới sự hướng dẫn của giáo viên Do đó đã gây ra nhiều khó khăn cho học sinh trong việc tiếp nhận cũng như khắc sâu kiến thức của bài học, dẫn đến sự say mê, yêu thích môn học của học sinh không nhiều, chất lượng và hiệu quả của giờ học chưa cao Nguyên nhân do nhiều phía: Xu hướng lựa chọn nghề nghiệp, sức thuyết phục của chương trình còn ở mức độ, tâm lí coi nhẹ môn học của học sinh và còn nhiều lí do khác nữa dược đưa ra để biện minh cho một thực tế là chất lượng và hiệu quả của giờ học chưa cao Song tôi thiết nghĩ mấu chốt của vấn đề là ở chỗ bản thân người giáo viên Công nghệ cũng đang đạt theo sự ngại học của học sinh, chưa tích cực tìm giải pháp nâng cao chất lượng giờ học, quá nặng nề đến việc trang bị kiến thức mà không thấy kiến thức ấy phải được tổ chức thế nào để giúp học sinh tiếp nhận một cách dễ dàng và hứng thú Hoà nhập với việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học hiện nay, rút kinh nghiệm giảng dạy từ đồng nghiệp và bằng thực tế giảng dạy của

mình, tôi xin mạnh dạn giới thiệu sáng kiến kinh nghiệm : " Sử dụng sơ đồ khối để

dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong"

Để thực hiện tốt giờ dạy theo tinh thần đổi mới, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và hứng thú của học sinh Bản thân tôi đã không ngừng đổi mới về tư duy, nhận thức từ khâu soạn giáo án ( Thiết kế bài học ) cho đến cách sử dụng thiết bị dạy học, lập phiếu điều tra để nắm bắt tình hình học tập của học sinh, từ đó điều chỉnh cho phù hợp

với thực tế nhà trường và đối tượng học sinh

B giải quyết vấn đề

I Phương pháp dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong hiện nay

Phương pháp dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong đang được sử dụng phổ biến hiện nay đó là: Giáo viên hướng dẫn học sinh làm việc bằng cách thông qua một số câu hỏi gợi mở, học sinh nghiên cứu sách giáo khoa, quan sát sơ đồ cấu tạo rồi tiến hành tư duy, hình dung, tưởng tượng và rút ra nguyên lí làm việc của hệ thống Sau đó giáo viên tóm tắt và kết luận lại cho học sinh về nguyên lí làm việc của hệ thống dưới dạng lí thuyết

Với cách thực hiện như trên không phải hoàn toàn là cái dở mà cũng có cái hay của

nó Qua đó nó thể hiện được phong cách, phương pháp và khả năng truyền đạt kiến thức của người giáo viên Tuy nhiên với cách thực hiện như vậy, nó cũng gây không ít khó khăn cho cả giáo viên lẫn học sinh Sau khi nghiên cứu xong, kiến thức về nguyên lí làm việc của các hệ thống trong động cơ đốt trong là những lí thuyết Chúng thường mờ nhạt

và trừu tượng Do đó học sinh rất khó khăn trong quá trình tiếp nhận cũng như khắc sâu kiến thức vừa nghiên cứu

II Phương pháp sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong

Bản chất của quá trình dạy học là quá trình tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên nhằm đạt mục đích dạy học Quá trình nhận thức diễn biến theo con đường mà LêNin đã chỉ rõ: “ Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lí, nhận thức thực tại khách quan”

Nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong là những kiến thức lí thuyết, chúng thường mờ nhạt, trừu tượng, chưa tác động mạnh vào các giác quan Do

đó kí ức khó ghi nhận và tái hiện lại khi cần thiết Vì vậy cần phải cụ thể hoá, vật chất hoá, làm cho lí thuyết được cụ thể hơn, sâu sắc hơn và có tính thuyết phục hơn Từ đó học sinh có thể dễ dàng tiếp nhận kiến thức và khắc sâu vấn đề lí thuyết vừa nghiên cứu

ở đây, tôi không có tham vọng đưa ra một cách dạy mới thay thế cách dạy phong phú

đa dạng mà lâu nay giáo viên vẫn thường sử dụng và còn tiếp tục được sử dụng Tôi chỉ xin giới thiệu một cách dạy kết hợp giữa phương pháp truyền thống với những yêu cầu

mới Đó là: "Sử dụng sơ đồ khối khi dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ

thống trong động cơ đốt trong"

Cách thức tiến hành:

Khi nghiên cứu, tìm hiểu về nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu sách giáo khoa, quan sát sơ đồ cấu tạo của hệ thống Thông qua một số câu hỏi gợi mở, giáo viên hướng dẫn học sinh tiến hành

tư duy và xây dựng sơ đồ khối thể hiện nguyên lí làm việc của hệ thống

Giờ dạy này ứng dụng công nghệ thông tin là tốt nhất Vì vậy giáo viên nên sử dụng giáo án điện tử để thuận tiện cho việc giảng dạy, rút ngắn thời gian vẽ sơ đồ và nhất là tạo sinh động hơn trong tiết học, thu hút được học sinh, làm cho học sinh có sự hứng thú

và say mê môn học

III vận dụng cụ thể

1 Nguyên lí làm việc của hệ thống bôi trơn cưỡng bức

( Bài25: Hệ thống bôi trơn )

* Trường hợp 1: Khi hệ thống làm việc bình thường

Dầu bôi trơn chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Cacte dầu

Lưới lọc

Bơm dầu

Bầu lọc

Van khống chế

Đường dầu chính

Bề mặt

ma sát

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi động cơ làm việc, dầu bôi trơn được bơm dầu hút từ cacte dầu đưa qua lưới lọc và bầu lọc để lọc sạch rồi đưa qua van khống chế đến đường dầu chính rồi theo các đường ống đến bôi trơn các bề mặt ma sát của động cơ, sau đó trở về cacte

* Trường hợp 2: Khi áp suất của dầu bôi trơn vượt quá giá trị cho phép

Dầu bôi trơn chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Cacte dầu

Lưới lọc

Bơm dầu

Bầu lọc

Van khống chế

Đường dầu chính

Bề mặt

ma sát

Van

an toàn

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi áp suất của dầu bôi trơn vượt quá giá trị cho phép thì van an toàn mở để một phần dầu từ sau bơm chảy ngược về trước bơm làm giảm áp suất của dầu xuống Khi đó hệ thống làm việc theo trường hợp bình thường

* Trường hợp 3: Khi nhiệt độ của dầu cao quá giới hạn định trước

Dầu bôi trơn chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Cacte dầu

Lưới lọc

Bơm dầu

Bầu lọc

Két làm mát

Đường dầu chính

Bề mặt

ma sát

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi nhiệt độ của dầu cao quá giới hạn định trước thì van khống chế đóng lại để toàn bộ

lượng dầu chảy qua két làm mát dầu, làm nhiệt độ của dầu giảm xuống Khi đó dầu bôi

trơn được bơm dầu hút từ cacte dầu đưa qua lưới lọc và bầu lọc để lọc sạch rồi đưa qua

két làm mát đến đường dầu chính, theo các đường ống đến bôi trơn các bề mặt ma sát

của động cơ, sau đó trở về cacte

2 Nguyên lí làm việc của hệ thống làm mát bằng nước loại tuần hoàn cưỡng bức (

Bài 26 : Hệ thống làm mát )

* Trường hợp 1: Khi nhiệt độ nước trong áo nước còn thấp hơn giới hạn định

mức

Nước làm mát chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Két nước

Bơm nước

áo nước

Van hằng nhiệt

Đường ống

số 8

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi nhiệt độ nước trong áo nước còn thấp hơn giới hạn định mức thì van hằng nhiệt chỉ

mở cửa thông với đường ống số 8 để nước chảy thẳng về bơm Khi đó nước làm mát

được bơm nước hút từ két nước đưa đến các áo nước để làm mát các chi tiết, sau đó

dược đưa qua van hằng nhiệt, theo đường ống số 8 chảy thẳng về bơm tạo thành vòng

tuần hoàn khép kín

* Trường hợp 2: Khi nhiệt độ nước trong áo nước xấp xỉ giới hạn định mức Nước làm mát chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Két nước

Bơm nước

áo nước

Van hằng nhiệt

Đường ống

số 8

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi nhiệt độ nước trong áo nước xấp xỉ giới hạn định mức thì van hằng nhiệt mở cả cửa

thông với đường ống số 8 và cửa thông với két nước Khi đó nước làm mát được bơm

nước hút từ két nước đưa đến các áo nước để làm mát các chi tiết, sau đó dược đưa qua

van hằng nhiệt, một phần theo đường ống số 8 chảy thẳng về bơm còn một phần chảy

qua két nước để làm mát trước khi đưa đến bơm tạo thành vòng tuần hoàn khép kín

* Trường hợp 3: Khi nhiệt độ nước trong áo nước vượt quá giới hạn định mức Nước làm mát chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Két nước

Bơm nước

áo nước

Van hằng nhiệt

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi nhiệt độ nước trong áo nước vượt quá giới hạn định mức thì van hằng nhiệt chỉ mở

cửa thông với két nước Khi đó nước làm mát được bơm nước hút từ két nước đưa đến

các áo nước để làm mát các chi tiết, sau đó dược đưa qua van hằng nhiệt rồi chảy qua

két nước để làm mát trước khi đưa đến bơm tạo thành vòng tuần hoàn khép kín

3 Nguyên lí làm việc của hệ thống đánh lửa điện tử không tiếp điểm

( Bài 29 : Hệ thống đánh lửa )

* Trường hợp 1: Khi mở khoá điện

Dòng điện chạy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Ma nhê tô

Bộ chia điện

Biến

áp đánh lửa

Bu

gi

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi mở khoá điện và ma-nhê-tô hoạt động thì các sức điện động xoay chiều trên các

chia điện, dòng điện được đưa đến biến áp đánh lửa Tại đây nó tạo ra tia lửa điện và đặt

ở bugi

* Trường hợp 2: Khi đóng khoá điện

Dòng điện chạy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Ma nhê tô

Khoá điện

“Mát”

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

“mát” Khi đó hệ thống đánh lửa ngừng làm việc

C Kết luận

I Kết quả

Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động

cơ đốt trong là cách làm phù hợp với thực tiễn của quá trình đổi mới phương pháp dạy học môn Công nghệ trong nhà trường phổ thông, phù hợp với sự đổi mới chương trình, sách giáo khoa và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn công nghệ hiện nay Cách làm này thực chất là biến những gì thuộc về lí thuyết, trừu tượng thành cái cụ thể, quan sát được Đồng thời nó cũng phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, kích thích sự say mê, hứng thú học tập của học sinh

Chúng ta đã và đang tìm kiếm con đường nâng cao hiệu quả học tập, phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh thì đây là cách làm có thể coi là hiệu quả Trong mấy năm gần đây, khi sử dụng cách làm này vào thực tế giảng dạy bản thân tôi thấy rất có hiệu quả Đây là một phương pháp đúng đắn Những vấn đề lí thuyết không còn là trừu tượng, mờ nhạt và khó nhớ Cách làm này khá thiết thực và rất dễ vận dụng

Thú vị hơn tôi còn thấy cũng với cách làm như thế nhưng nếu có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin ( sử dụng giáo án điện tử ) thì hiệu quả giờ học còn cao hơn nhiều Còn

có nhiều vấn đề phải rút kinh nghiệm khi ứng dụng công nghệ thông tin vào trong dạy học Song bản thân tôi cho rằng trong những giờ học như thế này thì sự hỗ trợ của công nghệ thông tin là tốt nhất, phù hợp nhất

Tôi đã làm phép so sánh kết quả học tập của học sinh và thu được kết quả rất khả quan như sau:

Bảng 1: So sánh kết quả khi dạy phần nguyên lí làm việc của hệ thống bôi trơn cưỡng bức

Lớp 11A1 - Ban cơ bản

( Dạy theo hình thức không sử dụng sơ đồ khối )

Số học sinh

Mức độ nắm kiến thức

41

Lớp 11A3 - Ban cơ bản

( Dạy theo hình thức sử dụng sơ đồ khối - Không sử dụng giáo án điện tử )

Số học

sinh

Mức độ nắm kiến thức

Lớp 11A4 - Ban cơ bản

( Dạy theo hình thức sử dụng sơ đồ khối - Có sử dụng giáo án điện tử )

Số học

sinh

Mức độ nắm kiến thức

Bảng 2: So sánh kết quả khi dạy phần nguyên lí làm việc của hệ thống làm mát

bằng nước loại tuần hoàn cưỡng bức

Lớp 11A5 - Ban cơ bản

( Dạy theo hình thức không sử dụng sơ đồ khối )

Số học

sinh

Mức độ nắm kiến thức