Đây là nơi cung cấp cho bạn đọc các loại : sách giáo khoa, sách tham khảo… phục vụ cho học tập các bộ môn; truyện cổ tích, truyện tranh, các tác phẩm văn học, các cuốn từ điển tra cứu, s
Trang 1TRƯỜNG THCS XUÂN GIANG – SÓC SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Một số biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động đọc sách trong thư viện trường học bằng việc tạo hứng thú và kỹ năng đọc
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đổi mới đất nước, Đảng
và Nhà nước ta luôn xác định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”, sự quan tâm,
chỉ đạo, hướng dẫn để sự nghiệp giáo dục ngày càng lớn mạnh, nâng cao chất lượng trong việc dạy và học, đào tạo những con người mới phát triển toàn diện, góp phần xây dựng đất nước Trong đó, thư viện trường học và các trung tâm thông tin – tư liệu có một vị trí quan trọng trong việc tham gia vào sự nghiệp phát triển giáo dục
Thư viện góp phần bồi dưỡng kiến thức cơ bản về khoa học, xây dựng thói quen tìm tòi, tự học, nghiên cứu của giáo viên và học sinh, xây dựng văn hóa trong nhà trường, giữ gìn truyền thống tốt đẹp của dân tộc Đây là nơi cung cấp cho bạn đọc các loại : sách giáo khoa, sách tham khảo… phục vụ cho học tập các bộ môn; truyện cổ tích, truyện tranh, các tác phẩm văn học, các cuốn từ điển tra cứu, sách báo, tạp chí, các tài liệu văn bản pháp luật về đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước…
Ngày nay, cùng với sự bùng nổ của thông tin trên tất cả các phương tiện truyền thông đại chúng Việc ngồi đọc một cuốn sách hay đã không còn thu hút
mọi người như trước kia nữa và chỉ cần một cái “click chuột” thì vô số thông tin
hiện ra trước mắt, mọi người không cần đến thư viện tìm kiếm hoặc ngồi hàng giờ trước một đống sách, báo để tìm kiếm một thông tin nào đó mà họ cần
Yếu tố giúp thư viện hoạt động hiệu quả chính là việc làm sao thu hút nhiều bạn đọc đến đọc và nghiên cứu tài liệu càng tốt Có như vậy tri thức mới được truyền bá một cách rộng rãi, tài liệu được sử dụng một cách có hiệu quả Nhưng làm được điều này không dễ bởi hiện nay có quá nhiều các trò chơi giải trí chiếm phần lớn thời gian rảnh của các em Nghiện Internet, đánh bài, đánh xèng… thu hút các em nhiều hơn là việc đọc sách Bên cạnh đó nhu cầu đọc,
Trang 3hứng thú đọc của học sinh ngày càng giảm do thư viện không đáp ứng một cách phù hợp và kịp thời: bổ sung sách mới, tài liệu mới, các hình thức phục vụ còn hạn chế… Các em học sinh thường chỉ mấy tiết đầu đọc sách thấy hứng thú, sau
đó cảm thấy chán và không muốn đọc tiếp, nhiều em không muốn lên thư viện
vì không tìm thấy niềm vui, sự thích thú nữa Số lượt sách giáo viên và học sinh đến mượn chưa cao Ngoài ra việc đọc sách của các em học sinh đều mang tính thụ động, thấy thích mắt cuốn sách nào thì đọc, việc nắm bắt thông tin và rút ra bài học kinh nghiệm chưa được chủ động
Qua công tác tại trường THCS Xuân Giang, tôi tự nhận thấy hiệu quả hoạt động thư viện chưa cao và còn nhiều thiếu xót Vì vậy tôi mạnh dạn đề xuất sáng kiến kinh nghiệm:
“ Một số biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động đọc sách trong thư
viện trường học bằng việc tạo hứng thú và kỹ năng đọc sách cho học sinh.”
Trường THCS Xuân Giang vinh dự được đón Bằng công nhận trường
THCS đạt chuẩn Quốc gia năm 2010
Footer Page 3 of 123
Trang 4II MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
1 Mục tiêu:
Khơi dậy niềm đam mê đọc sách, tìm tòi, nghiên cứu tài liệu tham khảo để trau dồi kiến thức, rèn luyện các kỹ năng đọc sách có hiệu quả, mỗi giờ lên thư
viện là một niềm vui, đúng như câu nói: “Mỗi ngày đến trường là một niềm vui”
Phát huy tối đa nguồn tài sản của thư viện, số lượng sách trong thư viện được luân chuyển thường xuyên, liên tục
2 Nhiệm vụ:
Nêu ra được những giải pháp tích cực để nâng cao hiệu quả hoạt động đọc sách của bạn đọc thông qua hoạt động của thư viện
III PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Do khả năng và điều kiện nghiên cứu không cho phép, nên đề tài này chỉ phục vụ tốt trong phạm vi hoạt động của Thư viện cấp trung học cơ sở, các cấp khác mang tính tham khảo
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
* Tham khảo tài liệu: vận dụng các thông tin trong giáo trình, sách, tài liệu chuyên ngành thư viện để làm cơ sở khoa học; sử dụng các văn bản pháp quy hiện hành để làm cơ sở pháp lý
* Sử dụng phiếu điều tra để khảo nghiệm thực tế
V BỐ CỤC ĐỀ TÀI
Đề tài gồm 3 phần:
A Phần mở đầu
B Phần nội dung:
I Cơ sở lý luận- cơ sở thực tiễn, thực trạng của vấn đề được nêu
II Những vấn đề đặt ra và giải pháp để nâng cao hiệu quả đọc sách
C Kết quả đề tài và những khuyến nghị
Trang 5
B PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN VÀ THỰC TRẠNG CỦA HOẠT ĐỘNG ĐỌC SÁCH TẠI THƯ VIỆN
1 Cơ sở lý luận của đề tài
Các nhà văn nổi tiếng đã nói:
"Phải đọc sách báo để thu thập từ trong đó kiến thức loài người đã tích luỹ được" (M GOR-KI)
" Sách cung cấp cho ta mọi sự hiểu biết, mà hiểu biết là một sức mạnh lớn lao." (N CRUP-KAI-A)
Việc tổ chức phục vụ tài liệu cho người đọc là một hoạt động của thư viện nhằm thúc đẩy, phát triển và thoả mãn nhu cầu, hứng thú đọc tài liệu thông qua việc tuyên truyền, hướng dẫn và cung cấp tài liệu dưới nhiều hình thức
Các hình thức tổ chức và phương pháp phục vụ người đọc ở trong và ngoài thư viện sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động đọc sách, vốn tài liệu của thư viện được khai thác, sử dụng và thư viện có thể tìm hiểu và nắm được nhu cầu đọc, nhu cầu tin của người đọc, chính điều đó là cơ sở các hoạt động khác trong thư viện
Kỹ năng đọc sách tốt sẽ giúp bạn đọc nắm bắt được thông tin một cách nhanh nhất Tìm ra những thông tin có tính chọn lọc cao phục vụ mục đích, yêu cầu của mình
Hiện nay sống giữa một xã dụng thông tin, việc người dùng tin có thể tìm hiểu, tra cứu bất kỳ lĩnh vực nào của xã hội đều diễn ra rất thuận lợi nhờ các công
cụ tìm kiếm trên Internet, báo mạng, các tạp chí ra hàng ngày, tin tức cập nhật từng phút
Footer Page 5 of 123
Trang 6
12
Học sinh đọc sách tại thư viện và sân trường trong giờ ra chơi
Tủ sách nghiệp vụ Tủ sách tham khảo
Trang 7Điều 2 trong “Quy chế về tổ chức và hoạt động thư viện trường phổ
thông” (Viết tắt: QCTC&HĐTVTPT) ban hành kèm theo quyết định số
61/1998/QĐ/BGD&ĐT ngày 6/11/1998 của Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định nhiệm vụ chủ yếu của thư viện trường học là :
* Cung ứng cho giáo viên và học sinh đầy đủ các loại sách giáo khoa, sách
tham khảo, sách nghiệp vụ, các loại tự điển …và các sách báo cần thiết khác
* Tổ chức thu hút toàn thể giáo viên, học sinh tham gia hoạt động thư viện
Do đó, thư viện được phép thực hiện các hình thức phục vụ khác nhau để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, kể cả việc phục vụ bạn đọc ngoài thư viện nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động đọc sách
- Điều 8 của QCTC&HĐTVTPT cho phép “mỗi trường vào đầu năm học
thành lập một tổ công tác thư viện” trong đó gồm có “ một số học sinh có khả năng hoạt động thư viện do giáo viên chủ nhiệm lớp giới thiệu” để chủ động
thực hiện nhiệm vụ của thư viện được quy định tại điều 9 của quy chế
- Điều 10 của Quy định về tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông ban hành kèm theo quyết định số 01/2003/QĐ/BGD&ĐT ngày 02/01/2003 của Bộ Giáo
dục và Đào tạo bắt buộc “thư viện phải có mạng lưới cộng tác viên trong giáo
viên, học sinh” “để giúp cán bộ thư viện hoạt động khai thác, phát triển phong trào đọc sách, báo, tài liệu của trường”
- Điều 7 của QCTC&HĐTVTPT quy định giáo viên phụ trách thư viện
phải “hướng dẫn đọc” và “hướng dẫn phương pháp sử dụng sách báo, tư liệu và
giảng dạy kiến thức thư viện cho học sinh”
2 Cơ sở thực tiễn
Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện là nhiệm vụ bất kỳ của mỗi nhà trường Tổ chức thu hút mọi thành viên trong nhà trường tham gia hoạt động thư viện nhằm khai thác triệt để kho sách, nhất là sách nghiệp vụ và sách tham khảo Điều đó là cơ sở để nâng cao hiệu quả đọc sách của mỗi bạn đọc khi đến thư viện Thực tiễn hoạt động thư viện của nhiều trường còn rất hạn chế: cơ sở vật chất thiếu thốn, phòng đọc sách không có hoặc diện tích quá ít, không có trang
Footer Page 7 of 123
Trang 8thiết bị tối thiểu, sách và báo chí còn hết sức nghèo nàn, cách thức tổ chức phục
vụ bạn đọc còn sơ sài …Vì vậy việc đáp ứng nhu cầu tin, hiệu quả hoạt động đọc sách chưa cao
3 Thực trạng thư viện trường học
* Thuận lợi:
Thư viện trường THCS Xuân Giang được sự quan tâm, đầu tư của các Ban ngành, đoàn thể, sự ủng hộ của các bậc phụ huynh, sự chỉ đạo sát sao của Ban giam hiệu đã cung cấp số lượng sách phục vụ cho việc dạy và học của giáo viên và của học sinh tương đối đầy đủ
Chủng loại sách tuy chưa nhiều nhưng cũng có một số ít cuốn sách hay
và thu hút được bạn đọc Đặc biệt là đội ngũ cán bộ giáo viên, công nhân viên của trường đa phần là trẻ, ham mê đọc sách và hơn thế nữa cô hiệu phó nhà trường - phụ trách công tác thư viện là người thực sự yêu thích đọc sách , rất quan tâm đến hoạt động thư viện
Đặc điểm tâm sinh lí và nhu cầu đọc sách báo của các lứa tuổi học sinh cũng khác nhau:
Đối với học sinh lớp 6,7: các em chủ yếu thích đọc truyện tranh, truyện cổ tích, truyện khoa học, truyện về các nhân vật lịch sử, truyện ngụ ngôn thích xem hình ảnh hơn là nội dung Những cuốn sách này có nội dung dễ hiểu, đọc nhanh
và mỗi lần đọc xong các em rút ra được bài học cho mình Những cuốn sách này phục vụ cho việc học tập và làm theo tấm gương các nhân vật
Đối với học sinh lớp 8,9 Các em đã có ý thức tìm tòi, nghiên cứu sâu hơn các sách tham khảo phục vụ cho việc học tập Một số sách văn học cũng được lựa chọn: sách về các tác giả văn học nổi tiếng: Nam Cao, Nguyễn Bính, Vũ Trọng Phụng, Hồ Xuân Hương, Macxim Gorki…Lứa tuổi này các em thích đọc những cuốn sách mang tính xã hội, yêu cầu suy nghĩ nhiều hơn, các cuốn sách
về kỹ năng giao tiếp, về tuổi vị thành niên, về quà tặng cuộc sống…Đây chính là những điều sẽ giúp các em hình thành nhân cách, thái độ, cách ứng xử với xã hội khi các em lớn
Trang 9Học sinh ham mê đọc sách còn hạn chế so với yêu cầu, chưa biết khai thác sách báo, chưa biết tự đọc, tự bồi dưỡng bằng sách báo, các kỹ năng đọc sách còn hạn chế
Một số em muốn tìm đọc với các cuốn sách mới, muốn tìm những tài liệu gần chủ đề mình cần cũng rất khó, vì vậy hiệu quả học tập chưa cao
Số lượng bản sách của mỗi tên sách không nhiều (tối đa 2-4bản/ tên sách) nên không thể đáp ứng nhu cầu đọc tại chỗ lẫn mượn về nhà cùng lúc cho nhiều bạn đọc
Việc áp dụng công nghệ thông tin vào trong thư viện còn hạn chế, bạn đọc chưa biết sử dụng các công cụ tìm tin trên Internet, do đó chưa biết khai thác thông tin một cách hiệu quả
Footer Page 9 of 123
Trang 10* Nguyên nhân của thực trạng
Học sinh hiện nay có nhiều trò chơi giải trí trên Internet như: đánh bài,
đánh xèng, pi–a… đã lôi kéo các em rất dễ bị nhiễm, bị “nghiện” dần dần mất đi
thói quen đọc sách, niềm hứng thú với sách cũng từ đó bị giảm
Cán bộ thư viện chưa tạo ra được các hình thức phục vụ bạn đọc phong phú, thường có hai hình thức phục vụ: đọc tại chỗ và mượn về nhà Nên việc tiếp cận với sách cũng ít đi, vì thời gian ra chơi giữa giờ các tiết chỉ khoảng 5 phút, không đủ để các em có thể tìm tài liệu đọc Nhiều khi còn chưa chủ động
để hướng dẫn học sinh biết cách đọc sách có hiệu quả, chưa khơi dậy được niềm yêu thích đọc sách, phát huy tác dụng của sách, thấy được các giá trị lợi ích to lớn mà sách mang lại
Chưa huy động được các nguồn lực trong nhà trường, các tổ chức đoàn thể địa phương, chưa làm tốt công tác xã hội hoá giáo dục trong đó có thư viện,
để góp phần xây dựng thư viện vững mạnh và đầy đủ vốn tài liệu hơn
II NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐỌC SÁCH
1 Những vấn đề đặt ra.
trường, của công tác xã hội hoá thư viện (tập thể, cá nhân tài trợ, học sinh ủng hộ…) đầu tư, bổ sung các loại sách báo hàng năm, đảm bảo về số lượng, chất lượng theo yêu cầu của thư viện, nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin, tính mới, tính
đa dạng của tài liệu gây hứng thú đọc
Cán bộ thư viện người chuyên trách, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ,
là người có tâm huyết với nghề, sáng tạo hơn nữa các hình thức phục vụ bạn đọc, các hình thức tuyên truyền giới thiệu sách tạo điều kiện bạn đọc được gần sách hơn nữa
Khi đã có thư viện, có tổ cộng tác viên thì việc tổ chức đọc sách, khai thác sách báo của giáo viên, học sinh như thế nào để đạt mục đích và có hiệu quả
Trang 11Cán bộ thư viện, giáo viên cần phải hướng dẫn như thế nào để nâng cao các kỹ năng đọc sách của học sinh, giúp các em tiếp nhận thông tin một cách có chọn lọc và nhanh nhất
Xây dựng được phần mềm quản lý thư viện, lắp đặt hệ thống máy tính phục
vụ cho việc tra cứu tài liệu có trong thư viện, ngoài thư viện và trên Internet
2 Giải pháp thực hiện
2.1 Để thư viện hoạt động tốt, đầu năm học thành lập tổ mạng lưới cộng
tác viên thư viện
Tổ mạng lưới bao gồm đại diện học sinh của các khối lớp và một số giáo viên chủ nhiệm.Tổ mạng lưới thư viện giúp cán bộ thư viện trong nhiều hoạt động của thư viện mà đặc biệt là trong công tác tuyên truyền, giới thiệu sách Những thành viên trong tổ mạng lưới là những người tích cực, nhiệt tình, bởi
các thành viên này thành phần là những học sinh giỏi, rất uy tín với bạn mà lại siêng đọc sách và có điều kiện thời gian tiếp cận với bạn nhiều nên những nội dung hay, nội dung cần của sách sẽ đến với bạn đọc một cách nhanh nhất và
rộng rãi khắp trường: “Mang sách, báo, tài liệu của thư viện đến phục vụ cho
tập thể lớp, tổ, nhóm ngay tại lớp học qua mạng lưới cộng tác viên thư viện”
Thời gian phục vụ là thời gian cho phép trong các buổi học (giờ truy bài đầu buổi học, giờ sinh hoạt, giờ giải lao, giờ trống không có tiết học…) Nhờ vậy, thư viện trường đã sử dụng phòng học như phòng đọc sách tập thể, giải quyết được tình trạng thiếu chỗ ngồi trong thư viện và qua đó bạn đọc có thể tiếp cận
với sách: “Đọc và xem sách nhưng không cần đến thư viện”
Thứ nhất, các cộng tác viên có thể lựa chọn bất kỳ tài liệu nào mình thích
để giới thiệu đến cả lớp bằng cách đọc to, tóm tắt nội dung Thời gian có thể vào giờ sinh hoạt mỗi tuần Qua đó, giáo viên chủ nhiệm và học sinh có thể trình bày
ý kiến, cảm nghĩ của mình khi nghe xong tóm tắt tài liệu, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho mình Như vậy thư viện trường đã giải quyết được tình trạng
thiếu tài liệu để phục vụ cùng lúc nhiều bạn đọc (vì chỉ cần một bản tài liệu có
thể phục vụ được cả lớp, cả tổ, cả nhóm có cùng nhu cầu đọc )
Footer Page 11 of 123
Trang 12Thứ hai, giải quyết được nhiệm vụ tuyên truyền đến bạn đọc các tài liệu mới theo chủ đề, chuyên đề mà nhà trường đang thực hiện; tránh được tình trạng thư viện có tài liệu hay nhưng không có người đọc gây ra lãng phí
Thứ ba, tạo được vòng quay lớn cho tài liệu (vì cùng một thời gian, số
lượng bạn đọc cùng một tài liệu nhiều gấp mấy chục lần so với việc đọc tại chỗ hoặc cho mượn về); làm tăng nhanh số lượt bạn đọc góp phần nâng cao hiệu
quả, chất lượng hoạt động của thư viện
2.2 Đối với cán bộ thư viện
Hướng dẫn giáo viên, học sinh sử dụng và tra tìm tài liệu trong thư viện Với vốn tài liệu phong phú, dồi dào, thư viện đã góp phần nâng chất lượng giảng dạy của giáo viên, xây dựng thói quen tự học, tự nghiên cứu của học sinh
Thư viện còn giúp các em xây dựng phương pháp tự học, biết cách nghiên cứu sách để ghi chép tư liệu, biết sử dụng hệ thống máy tính để tìm và lựa chọn tài liệu
Thực hiện tốt công tác trưng bày, giới thiệu sách
Thực hiện tốt việc giới thiệu sách mới đến giáo viên và học sinh Điểm sách theo chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi ở các môn Ngữ văn, Toán, Hóa,
Sử, Địa, giúp các em dễ tìm những tên sách mình cần Vì vậy, lượt vòng quay của tài liệu đã tăng lên đáng kể
Công tác tuyên truyền trực quan như: trưng bày giới thiệu sách theo chủ
đề, tủ sách giáo dục đạo đức và tủ sách tự chọn cũng được thay đổi sách mới thường xuyên
Với những hình thức trên đều nhằm mục đích quảng bá và thu hút bạn đọc tiếp cận với tài liệu trong thư viện
Ví dụ: Về ngày nhà giáo Việt Nam, về Bác Hồ kính yêu, về Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, về người Mẹ, về người phụ nữ, về Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh…