Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội và sự vận dụng của Đảng ta về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Đi lên chủ nghĩa xã hội là một tất yếu khách quan theo đúng quy luật tiến hoá của lịch sử. Tuy nhiên, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở một nước kinh tế kém phát triển như nước ta là quá trình phấn đấu đầy khó khăn gian khổ, chưa có tiền lệ trong lịch sử, song Đảng cộng sản Việt Nam, nhân dân Việt Nam vẫn kiên định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội trong suốt hơn 85 năm qua. Trong Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ IX đã xác định: “Con đường đi lên của nước ta là sự phát triển quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa” . Như vậy, Đảng ta một lần nữa khẳng định rằng, để đi lên chủ nghĩa xã hội nước ta nhất định phải trải qua một thời kỳ quá độ. Điều đó hoàn toàn đúng với nguyên lý của chủ nghĩa Mác- Lênin và phù hợp với thực tiễn ở Việt Nam. Sự khẳng định này là hết sức cần thiết, nhất là trong thời điểm hiện nay nước ta đang bước vào thời kỳ đổi mới đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong bối cảnh thế giới có nhiều diễn biến nhanh chóng, phức tạp và khó lường với những tác động to lớn và sâu rộng. Vì vậy, việc nhận thức đúng và vận dụng, phát triển sáng tạo lý luận của Mác về hình thái kinh tế - xã hội trở thành một nhiệm vụ chính trị cấp bách. Nhiều nhà khoa học đã và đang tích cực nghiên cứu, hoạt động lý luận để chứng minh sức sống trường tồn, khoa học và cách mạng của học thuyết nhằm bác bỏ các quan điểm nhận thức sai trái cũng như những tư tưởng tư sản phản động phủ nhận chủ nghĩa Mác và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Cùng với việc trung thành, kiên định với chủ nghĩa Mác, việc vận dụng và phát triển lý luận hình thái kinh tế - xã hội để xác định con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội và công cuộc đổi mới ở nước ta cũng đang nảy sinh nhiều vấn đề mới đòi hỏi chúng ta phải biết vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung và lý luận về hình thái kinh tế - xã hội nói riêng trong những hoàn cảnh cụ thể để tiếp tục làm sáng tỏ con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Với suy nghĩ đó, em lựa chọn chủ đề của tiểu luận là: “Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội và sự vận dụng của Đảng ta về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.”

MỞ ĐẦU

Đi lên chủ nghĩa xã hội là một tất yếu khách quan theo đúng quy luật tiến hoá củalịch sử Tuy nhiên, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở một nước kinh tế kém phát triển nhưnước ta là quá trình phấn đấu đầy khó khăn gian khổ, chưa có tiền lệ trong lịch sử, songĐảng cộng sản Việt Nam, nhân dân Việt Nam vẫn kiên định con đường đi lên chủ nghĩa

xã hội trong suốt hơn 85 năm qua Trong Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc

của Đảng lần thứ IX đã xác định: “Con đường đi lên của nước ta là sự phát triển quá độ

lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa” 1

Như vậy, Đảng ta một lần nữa khẳng định rằng, để đi lên chủ nghĩa xã hội nước tanhất định phải trải qua một thời kỳ quá độ Điều đó hoàn toàn đúng với nguyên lý của chủnghĩa Mác- Lênin và phù hợp với thực tiễn ở Việt Nam Sự khẳng định này là hết sức cầnthiết, nhất là trong thời điểm hiện nay nước ta đang bước vào thời kỳ đổi mới đẩy mạnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong bối cảnh thế giới có nhiều diễn biến nhanhchóng, phức tạp và khó lường với những tác động to lớn và sâu rộng Vì vậy, việc nhậnthức đúng và vận dụng, phát triển sáng tạo lý luận của Mác về hình thái kinh tế - xã hội trởthành một nhiệm vụ chính trị cấp bách Nhiều nhà khoa học đã và đang tích cực nghiêncứu, hoạt động lý luận để chứng minh sức sống trường tồn, khoa học và cách mạng củahọc thuyết nhằm bác bỏ các quan điểm nhận thức sai trái cũng như những tư tưởng tư sảnphản động phủ nhận chủ nghĩa Mác và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Cùng với việc trung thành, kiên định với chủ nghĩa Mác, việc vận dụng và phát triển

lý luận hình thái kinh tế - xã hội để xác định con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội vàcông cuộc đổi mới ở nước ta cũng đang nảy sinh nhiều vấn đề mới đòi hỏi chúng ta phảibiết vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung và lý luận về hình thái kinh tế -

xã hội nói riêng trong những hoàn cảnh cụ thể để tiếp tục làm sáng tỏ con đường đi lên

chủ nghĩa xã hội ở nước ta Với suy nghĩ đó, em lựa chọn chủ đề của tiểu luận là: “Học

thuyết hình thái kinh tế - xã hội và sự vận dụng của Đảng ta về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.”

1 ĐCSVN, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội 2001, Tr 84.

quá trình vận động biến đổi, phát triển không ngừng Mác viết: “Tôi coi sự

phát triển của những hình thái kinh tế- xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên” 2 Như vậy, sự phát triển của các hình thái kinh tế- xã hội vừa mang tính

giai đoạn, vừa mang tính liên tục trong tổng thể quá trình phát triển lâu dài củalịch sử xã hội, nó mang tính khách quan, vốn có, không ai có thể áp đặt được sựphát triển đó Mác đi nghiên cứu xã hội bằng chính nội tại của xã hội mà trướchết từ nền sản xuất vật chất Như chúng ta đều biết sự tồn tại của xã hội luônphụ thuộc vào sự phát triển của nền sản xuất vật chất Mác khẳng định: “Tiền

đề đầu tiên của mọi sự tồn tại của con người, và do đó là tiền đề của mọi lịch

sử, đó là: người ta phải có khả năng sống đã rồi mới có thể “làm ra lịch sử”.Nhưng muốn sống được thì trước hết cần phải có thức ăn, thức uống, nhà ở,quần áo và một vài thứ khác nữa Như vậy, hành vi lịch sử đầu tiên là việc sảnxuất trong những tư liệu để thoả mãn những nhu cầu ấy, việc sản xuất ra bảnthân đời sống vật chất Hơn nữa, đó là một hành vi lịch sử, một điều kiện cơbản của mọi lịch sử mà hiện nay cũng như hàng nghìn năm về trước, người taphải thực hiện hàng ngày, hàng giờ, chỉ nhằm để duy trì đời sống con người

Bằng tư duy biện chứng duy vật với khả năng trừu tượng hoá và khái quáhoá cao, Mác và Ăngghen đã phát hiện ra các mối quan hệ xã hội và các quan

hệ vật chất làm cho xã hội phát triển đó là học thuyết hình thái kinh tế- xã hội

2 C.Mác-Ph.Ăngghen, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 1993, Tập 23, tr 21.

Nhận xét về vấn đề này Ăngghen viết: “Chủ nghĩa duy vật đã trải qua một loạt

các giai đoạn phát triển Mỗi lần có một phát minh mang ý nghĩa thời đại ngay

cả trong lĩnh vực khoa học lịch sử- tự nhiên thì chủ nghĩa duy vật lại không tránh khỏi thay đổi hình thức của nó; và từ khi bản thân lịch sử cũng được giải thích theo quan điểm duy vật chủ nghĩa thì ở đây, cũng mở ra một con đường phát triển mới” 3 Rõ ràng xuất phát từ điều kiện kinh tế- xã hội mà các ông đã

có những khái quát các luận thuyết triết học của mình và đưa ra học thuyết vềhình thái kinh tế- xã hội

Bàn về vấn đề này Lênin đã giải thích rằng mối quan hệ biện chứng giữa lựclượng sản xuất và quan hệ sản xuất, do lực lượng sản xuất quyết định sự vận động,

phát triển của xã hội một cách tự nhiên Ông viết: “Chỉ có đem quy những quan hệ

xã hội vào những quan hệ sản xuất, và đem quy những quan hệ sản xuất vào trình độ của lực lượng sản xuất thì người ta mới có được một cơ sở vững chắc để quan niệm

sự phát triển của những hình thái kinh tế- xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên” 4

Để hiểu được sự phát triển của các hình thái kinh tế- xã hội một cách đúngđắn, triết học Mác với quan niệm đúng đắn về xã hội đã chỉ ra rằng, quy luật củađời sống xã hội có một đặc điểm khác với quy luật tự nhiên ở chỗ được tác độngthông qua hoạt động của con người, song điều đó không vì thế mà nó khôngmang tính khách quan Trái lại, quy luật vận động của xã hội không nhữngkhông phụ thuộc vào ý thức con người mà ngược lại xét đến cùng còn quyết định

cả ý chí, ý thức của con người Chính con người hoạt động xã hội và hoạt độngsản xuất vật chất, với tư cách là lực lượng sản xuất đặc biệt, con người đã giántiếp sản xuất ra chính đời sống vật chất của mình, đó là con người sống, hànhđộng, và sản xuất- con người xã hội, con người phải gắn với sản xuất vật chất vàhình thức giao tiếp, gắn liền với phương thức sản xuất và do chính phương thức

sản xuất ấy sản sinh ra Bàn về vấn đề này, Mác viết: “Con người là sản phẩm

của những hoàn cảnh và của giáo dục, con người làm thay đổi hoàn cảnh” 5 Chỉ

3 C.Mác-Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Sự Thật, Hà Nội, 1995, Tập 21, tr 409.

4 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M.1974, tập 1, tr 163.

5 C.Mác-Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Sự Thật, Hà Nội, Tập 3, tr10.

có quan điểm thực tiễn đúng đắn mới có thể giải thích được vì sao ý thức conngười phản ánh tích cực, sáng tạo hiện thực khách quan; vì sao ý thức lại có vaitrò to lớn trong cải tạo hiện thực khách quan, muốn nhận thức đúng bản chất conngười không có con đường nào khác là phải xuất phát từ quan điểm thực tiễn.Điều quan trọng nhất, quan hệ của con người với tự nhiên diễn ra trong sản xuấtvật chất, trong hoạt động thực tiễn Bản chất của con người không phải ở tính tựnhiên mà cái tạo nên sự hình thành và phát triển của bản chất ấy chính là sự biến

đổi của các quan hệ xã hội: “Bản chất con người không phải là một cái trừu

tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà những quan hệ xã hội” 6

Chủ nghĩa Mác- Lênin đã chỉ ra rằng, cần phân biệt sự khác nhau giữa quyluật lịch sử với các quy luật tự nhiên, phải loại bỏ những mối liên hệ nhân tạo vàphải tìm ra những mối liên hệ hiện thực, nhất là phải phát hiện ra các quy luậtchung chi phối sự phát triển của lịch sử Trong giới tự nhiên, các quy luật diễn ra

tự động, bên ngoài ý thức của con người trái lại các quy luật xã hội diễn ra thôngqua hoạt động có ý thức của con người Nhưng cũng giống với các quy luật tựnhiên, quy luật xã hội cũng bị chi phối bởi vô số những ngẫu nhiên Thông qua vô

số ngẫu nhiên đó, chúng ta phát hiện ra quy luật nội tại bị che giấu Khi bàn vềđộng lực của lịch sử Ăngghen phân tích sâu sắc động lực bên trong- nội tại của

lịch sử và ông kết luận: “Nếu như trong tất cả các thời kỳ trước, việc nghiên cứu

những nguyên nhân thúc đẩy ấy của lịch sử đã hầu như không thể làm được, vì những mối liên hệ phức tạp và bị che lấp giữa những nguyên nhân ấy với những hậu quả của chúng thì ngày nay, thời đại chúng ta đã đơn giản hoá những mối liên hệ đó đến một mức mà cuối cùng điều bí ẩn đã có thể giải đáp được” 7

Như vậy, khi nghiên cứu lịch sử xã hội, chủ nghĩa Mác- Lênin đã chỉ raquy luật vận động nội tại của xã hội do chính các yếu tố bên trong quy định Mỗihình thái kinh tế- xã hội được coi như một cơ thể xã hội phát triển theo quy luậtvốn có của nó, bởi vì xã hội là một bộ phận của tự nhiên do đó cũng vận động

6 C.Mác-Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Sự Thật, Hà Nội, Tập 3, tr 11.

7 C Mác và Ph Ănghen, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.1995, tập 21, tr 438- tr 439.

theo quy luật tự nhiên Như vậy, một cơ thể xã hội riêng biệt nó cũng sẽ cónhững quy luật riêng về sự ra đời của nó, về hoạt động của nó, và bước chuyểncủa nó lên hình thức cao hơn, tức là biến thành một cơ thể xã hội khác Theo đó,quá trình lịch sử tự nhiên được hiểu là: con người làm ra lịch sử của mình và họtạo ra những quan hệ xã hội của mình, đó chính là xã hội Nhưng xã hội lại vậnđộng theo quy luật khách quan vốn có không phụ thuộc vào ý thức, hay ý muốncủa con người, nó không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của một cá nhân hay

một lực lượng chính trị xã hội nào Mác viết: “Nhân loại bao giờ cũng chỉ đặt ra

cho mình những nhiệm vụ mà nó có thể giải quyết được, vì khi xét kỹ hơn, bao giờ người ta cũng thấy rằng bản thân nhiệm vụ ấy chỉ nảy sinh khi những điều kiện vật chất để giải quyết nhiệm vụ đó đã có rồi, hay ít ra cũng đang ở trong quá trình hình thành” 8

Khi nghiên cứu các quy luật phát triển của xã hội nói chung và chủ nghĩa

tư bản nói riêng, Mác đã dự báo và đưa ra các kết luận khoa học là sẽ xuất hiệnmột hình thái kinh tế xã hội mới- hình thái kinh tế cộng sản chủ nghĩa- đó cũng

là hệ quả tất yếu của tiến trình chung của lịch sử nhân loại Sự phát triển chung,hay sự thay thế hình thái kinh tế- xã hội này bằng hình thái kinh tế- xã hội kháccao hơn, thường được thông qua con đường cách mạng xã hội Nguyên nhân sâu

xa của cuộc cách mạng đó là mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất với quan hệ sảnxuất thống trị, khi quan hệ sản xuất thống trị trở thành “xiềng xích” của lực

lượng sản xuất thì cách mạng xã hội nổ ra Mác viết: “Tới một giai đoạn phát

triển nào đó của chúng, các lực lượng sản xuất vật chất của xã hội mâu thuẫn với những quan hệ sản xuất hiện có, hay- đây chỉ là biểu hiện pháp lý của những quan hệ sản xuất đó- mâu thuẫn với những quan hệ sở hữu, trong đó từ trước đến nay các lực lượng sản xuất vẫn phát triển Từ chỗ là những hình thức phát triển của các lực lượng sản xuất, những quan hệ ấy trở thành xiềng xích của các lực lượng sản xuất Khi đó bắt đầu thời đại, một cuộc cách mạng xã hội” 9

Trong những thời kỳ cách mạng, khi cơ sở kinh tế thay đổi, thì sớm hay muộn

8 C.Mác và Ph Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, H.1993, tr 16.

9 C.Mác và Ph Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, H.1993, tr 15.

toàn bộ kiến trúc thượng tầng đồ sộ cũng phải thay đổi theo Mác kết luận rằng:hình thái kinh tế- xã hội tư bản chủ nghĩa nhất định sẽ được thay thế bằng hìnhthái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa Từ đó, các nhà kinh điển của chủ nghĩaMác- Lênin đi đến kết luận: hình thái kinh tế- xã hội tư bản chủ nghĩa nhất định sẽ đượcthay thế bằng hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa, và sự thay thế này cũng làquá trình lịch sử tự nhiên Sự thay thế đó thông qua cách mạng xã hội chủ nghĩa mà haitiền đề vật chất quan trọng nhất của nó là sự phát triển của lực lượng sản xuất và sựtrưởng thành của giai cấp vô sản, tác động vào quá trình đó, thúc đẩy quá trình đó sớm

thu được kết quả Mác viết: “Các quan hệ sản xuất tư sản là hình thức đối kháng cuối

cùng của quá trình sản xuất xã hội, đối kháng không phải với ý nghĩa là đối kháng cá nhân, mà với ý nghĩa là đối kháng nảy sinh từ những điều kiện sinh hoạt xã hội của các

cá nhân; nhưng những lực lượng sản xuất phát triển trong lòng xã hội tư sản đồng thời cũng tạo ra những điều kiện vật chất để giải quyết đối kháng ấy Cho nên với hình thái

xã hội tư sản, thời kỳ tiền sử của xã hội loài người đang kết thúc” 10

Như vậy, hình thái kinh tế xã hội tư bản chủ nghĩa là hình thái kinh tế- xãhội cuối cùng trong lịch sử có quan hệ sản xuất với hình thức đối kháng, là hìnhthái xã hội cuối cùng trong lịch sử có sự đối kháng trong quá trình sản xuất xã hội:còn chiếm hữu tư nhân, còn áp bức bóc lột, và chính sự phát triển của lực lượngsản xuất trong lòng xã hội tư bản sẽ tạo điều kiện vật chất để xoá bỏ quan hệ sảnxuất, thiết lập quan hệ sản xuất mới- quan hệ sản xuất cộng sản chủ nghĩa Nóicách khác, Mác đã dự báo rằng hình thái kinh tế- xã hội tư bản chủ nghĩa nhấtđịnh sẽ bị diệt vong do chính sự phát triển ngày càng cao của lực lượng sản xuất ởngay trong lòng xã hội đó và sự diệt vong là không thể tránh khỏi Mặt khác,chính giai cấp tư sản đã tạo ra những cơ sở vật chất để tự thủ tiêu mình Đó là pháthiện thiên tài của Mác Xã hội cũ chưa mất đi khi tiền đề vật chất của nó chưa mất

đi, xã hội mới chưa ra đời khi tiền đề vật chất của nó chưa xuất hiện Mác viết:

“Không một hình thái xã hội nào diệt vong trước khi tất cả những lực lượng sản xuất mà hình thái xã hội đó tạo địa bàn đầy đủ cho phát triển, vẫn chưa phát

10 C.Mác và Ph Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, H.1993, tr 16.

triển, và những quan hệ sản xuất mới, cao hơn, cũng không bao giờ xuất hiện trước khi những điều kiện tồn tại vật chất của những quan hệ đó chưa chín muồi trong lòng bản thân xã hội cũ” 11

Đáp ứng mong muốn xây dựng một xã hội mà ở đó không có người bóclột người, con người được giải phóng và được phát triển toàn diện đã trở thànhhiện thực khi cách mạng xã hội chủ nghĩa nổ ra và giành thắng lợi Chủ nghĩa xãhội mở đầu là Cách mạng Tháng mười Nga (năm 1917) đã đánh dấu một bướcngoặt lịch sử nó đã trở thành chủ nghĩa xã hội hiện thực- phong trào cách mạnghiện thực, nó đã phát động được giai cấp công nhân và quần chúng cách mạngdưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản- đội tiền phong của giai cấp công nhân- lãnh

tụ của phong trào công nhân đứng lên làm cách mạng đã giành được thắng lợi vàtrở thành một hệ thống xã hội chủ nghĩa đối trọng với chủ nghĩa tư bản, đó là sự

ra đời của hình thái kinh tế- xã hội mới xã hội chủ nghĩa Đây là bằng chứng đầysức thuyết phục cả về lý luận và thực tiễn- khẳng định tính chân lý, tính hiệnthực sức sống mãnh liệt và chủ nghĩa nhân đạo cao cả của chủ nghĩa Mác- Lênin

Thực tiễn lịch sử phát triển của xã hội loài người đã đang và sẽ trải quanăm hình thái kinh tế- xã hội từ thấp đến cao, từ cộng sản nguyên thuỷ đến cộngsản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội, đó là một quá trình lịch sử

tự nhiên lâu dài, điều đó không phải do ý muốn chủ quan của bất cứ một ai, haymột lực lượng chính trị, một lực lượng siêu nhiên nào, mà nó là quy luật kháchquan của sự vận động, phát triển của xã hội loài người Cho tới nay hình tháikinh tế- xã hội phát triển cao nhất là hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa,

mở đầu bằng cuộc cách mạng tháng mười Nga, nó đã mở ra một thời đại mới,thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản tiến lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộngsản, xét đến cùng nó là một quá trình lịch sử tự nhiên, thể hiện tính quy luật chungcủa sự phát triển của xã hội loài người từ thấp đến cao

2 Tính quy luật đặc thù của việc bỏ qua một vài hình thái kinh tế- xã hội trong sự phát triển của lịch sử.

11 C.Mác và Ph Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, H.1993, tr 15- tr 16.

Như vậy, nếu xem xét ở phạm vi lịch sử toàn nhân loại thì lịch sử xãhội loài người đã phát triển qua bốn hình thái kinh tế- xã hội một cách tuần

tự từ thấp đến cao Song, do đặc điểm về lịch sử, về không gian và thờigian, không phải quốc gia nào cũng phải trải qua tuần tự các hình thái kinhtế- xã hội đó từ thấp đến cao theo lược đồ chung Thực tế lịch sử xã hội loàingười đã chứng minh một số quốc gia trong quá trình phát triển đã bỏ quamột vài hình thái kinh tế- xã hội để phát triển đến hình thái kinh tế- xã hộicao hơn như: Nga, Ba Lan, Đức từ hình thái kinh tế- xã hội cộng sảnnguyên thuỷ tiến lên hình thái kinh tế- xã hội phong kiến bỏ qua hình tháikinh tế- xã hội chiếm hữu nô lệ Việt Nam trong tiến trình phát triển lịch sử

đã bỏ qua hình thái kinh tế- xã hội chiếm hữu nô lệ tiến lên hình thái kinhtế- xã hội phong kiến v.v

Mác và Ănghen cũng đã dự báo những vấn đề về quá độ của chủ nghĩa

xã hội Mác viết: “Đối với chúng ta, chủ nghĩa cộng sản không phải là một

trạng thái cần phải sáng tạo ra, không phải là một lý tưởng mà hiện thực phải khuôn theo Chúng ta gọi chủ nghĩa cộng sản là một phong trào hiện thực, xoá bỏ trạng thái hiện nay Những điều kiện của phong trào ấy là do những tiền đề hiện đang tồn tại đẻ ra” 12 Mác đã chỉ ra rằng, khả năng vận động của

cuộc cách mạng vô sản phải bằng chính sự vận động của hiện thực kháchquan, mà mỗi dân tộc phải năng động sáng tạo, không được trông chờ, khôngmáy móc Chỉ có được kết quả khi chính chúng ta phải tự mình đấu tranh xoá

bỏ chủ nghĩa tư bản ngay tại dân tộc mình, tại quốc gia mình, đó là điều kiệntrước tiên, quyết định đến sự vận động phát triển của mỗi dân tộc sẽ góp phầnlàm xã hội loài người vận động phát triển

Kế thừa, bổ sung và phát triển lý luận Mác trong điều kiện lịch sử mới, khichủ nghĩa tư bản đã chuyển sang chủ nghĩa đế quốc Bằng thiên tài của mìnhLênin đã khẳng định rằng chủ nghĩa xã hội không thể thắng lợi đồng thời ở tất cảcác nước mà chỉ có thể giành thắng lợi ở một số nước, thậm chí có thể giành thắng lợi

12 C Mác và Ph Ănghen, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.1995, tập 3, tr 51.

ở một nước thuộc mắt khâu yếu nhất trong dây chuyền của chủ nghĩa đế quốc.

Dự báo thiên tài này của Lênin không mâu thuẫn với nhận định của Mác vàĂngghen trước đây về khả năng giành thắng lợi của giai cấp vô sản Trên thực

tế, nó đã trở thành hiện thực, Lênin đã lãnh đạo giai cấp vô sản Nga làm cáchmạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười giành thắng lợi, mở đầu một thời đại mới-thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản tiến lên chủ nghĩa cộng sản trên phạm vitoàn thế giới, mà giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội Sau này, chủ tịch Hồ ChíMinh tiếp tục bảo vệ và phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin và chorằng cách mạng xã hội chủ nghĩa có thể nổ ra ở một vài, thậm chí ở một nướcthuộc địa mà ở đó tập trung những mâu thuẫn chủ yếu của thời đại, điều đócũng được chứng minh bằng thực tiễn cách mạng Tháng Tám ở Việt Nam

Như vậy, cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin và thực tiễn lịch sửphát triển của xã hội loài người đã chứng minh, sự phát triển của các hìnhthái kinh tế- xã hội chẳng những diễn ra bằng con đường tuần tự theo quyluật chung phổ biến mà còn bao hàm cả sự bỏ qua trong những điều kiện lịch

sử nhất định, thể hiện tính đặc thù, tính đa dạng phong phú của sự phát triểncủa xã hội loài người

Trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, chính nước ta cũng là mộtquốc gia nằm trong tiến trình lịch sử tự nhiên của xã hội loài người Vừamang tính quy luật chung, mà ở Việt Nam còn mang tính quy luật đặc thù,

đó là chúng ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước nông nghiệp lạc hậu,kinh tế kém phát triển, chưa trải qua thời kỳ phát triển tư bản chủ nghĩa.Song (theo lôgích nội tại của sự phát triển của xã hội Việt Nam) đó là conđường hiện thực, phù hợp với quy luật phát triển chung của tiến trình lịch

sử nhân loại Bởi vậy, sự lựa chọn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏqua chế độ tư bản chủ nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam là đúng đắn vàhợp quy luật khách quan

II VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG TA VỀ CON ĐƯỜNG ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI BỎ QUA CHẾ ĐỘ TƯ BẢN CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA HIỆN NAY.

1 Nhận thức về con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ

tư bản chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Trong Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của

Đảng đã xác định: “Con đường đi lên của nước ta là sự phát triển quá độ lên

chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa” 13 Như vậy, Đảng ta khẳng

định đi lên chủ nghĩa xã hội, nước ta nhất định phải trải qua một thời kỳ quá độ.Điều đó hoàn toàn đúng với nguyên lý của chủ nghĩa Mác- Lênin và phù hợpvới thực tiễn nước ta Theo nguyên lý chung, quá độ đi lên chủ nghĩa xã hộithường có hai dạng cơ bản, đó là, từ chủ nghĩa tư bản đi lên chủ nghĩa xã hội vàquá độ đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Như vậy, nước

ta quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội thuộc hình thức thứ hai Qua nghiên cứuchúng ta thấy rằng nước ta tuy có những nét chung của hình thức quá độ bỏ quachế độ tư bản chủ nghĩa, nhưng nước ta lại có những đặc điểm riêng do điềukiện đặc thù của lịch sử cách mạng nước ta Đó là, nước ta đi lên chủ nghĩa xãhội từ một nền kinh tế sản xuất nhỏ là phổ biến, trình độ lực lượng sản xuấtthấp, từ quan hệ sản xuất tiền tư bản Điều đó chỉ ra cho chúng ta phải xâydựng một phương thức sản xuất mới, có nền công nghiệp hiện đại, nền nôngnghiệp phát triển đồng nghĩa là cả một quá trình rất lâu dài và cực kỳ khókhăn Cùng với kinh tế, thể chế chính trị còn rất nhiều bất cập bởi vì chúng ta

đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước thuộc địa nửa phong kiến, chưa trải quanền dân chủ tư sản, lại chịu ảnh hưởng nặng nề của chế độ phong kiến, giai cấpcông nhân còn ít về số lượng, chất lượng còn nhiều hạn chế Xã hội nước ta trảiqua chiến tranh hết sức tàn khốc, để lại nhiều hậu quả nặng nề, các quan hệ xãhội còn nhiều bất cập, phức tạp Trong khi đó, nước ta lại chịu ảnh hưởng nặng

nề của hệ tư tưởng phong kiến, tư tưởng tiểu nông, văn minh nông nghiệp,

13 ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội 2001, tr 84.

những tàn dư lạc hậu, của chế độ cũ để lại còn khá phổ biến, đời sống hưởngthụ văn hoá của nhân dân còn nhiều hạn chế Cùng với những khó khăn vềchính trị, kinh tế, xã hội, đó là sự chống phá của kẻ thù bên trong và bên ngoài,tình hình quốc tế diễn biến phức tạp khó lường Sự sụp đổ của các nước xã hộichủ nghĩa ở Liên xô và Đông âu, đã mất đi sự giúp đỡ to lớn, khiến cho chúng

ta đi lên chủ nghĩa xã hội càng trở lên hết sức khó khăn

Trong những điều kiện ấy, trong xã hội, mà thậm chí cả trong đội ngũđảng viên còn có nhiều biểu hiện mơ hồ, thiếu tin tưởng vào con đường quá độ

đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Có những tư tưởng chorằng ta nên quay lại phát triển theo các bước tuần tự, có nghĩa là phát triển theocon đường tư bản chủ nghĩa sau đó mới đi lên chủ nghĩa xã hội thì chắc chắnhơn Thực ra đó là quan điểm hết sức phản động, họ cố tình không hiểu tiến trìnhlịch sử, không hiểu điều kiện khách quan và xu thế phát triển của thời đại; họkhông hiểu và nhận thức được tính khoa học, tính tất yếu của lịch sử Cũng cóquan điểm cho rằng chúng ta quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa trong điềukiện không còn sự giúp đỡ của Liên xô và của cả hệ thống xã hội chủ nghĩa thìkhó có thể thành công Thực ra, quan điểm này họ nhìn nhận một cách máymóc, cứng nhắc, không thấy sự phát triển của thời đại, sự tác động mạnh mẽcủa khoa học công nghệ hiện đại đã làm cho xu thế toàn cầu hoá, quốc tế hoá,làm cho hợp tác quốc tế tăng lên Tư tưởng đó biểu hiện của sự hoài nghi, thiếutin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và nguyện vọng cháy bỏng của nhân dân ta.Trong khi đó, có quan điểm nhất trí với con đường quá độ bỏ qua chế độ tư bảnchủ nghĩa, song, lại hiểu việc bỏ qua là phải bỏ qua cả giai đoạn, bỏ qua tất cảnhững gì của chủ nghĩa tư bản đem lại, họ không thấy rằng những thành quảcủa chủ nghĩa tư bản đem lại về vốn, khoa học, công nghệ, trình độ quản lý, cơ

sở vật chất kỹ thuật không chỉ phục vụ cho chính xã hội tư bản mà với ý nghĩanào đó nó đã đem lại cho sự phát triển của nền văn minh nhân loại; do vậy,quan điểm này rơi vào chủ nghĩa siêu hình, phủ định sạch trơn, không có kếthừa trong sự phát triển

Tóm lại, tất cả các quan điểm trái ngược trên đây đều thể hiện điểmchung đó là: thiếu tính khoa học, khách quan, toàn diện, lịch sử, cụ thể, sựnhận thức mới chỉ dừng lại ở trình độ nhận thức bên ngoài, chưa hiểu sâusắc bản chất bên trong của vấn đề; họ cố tình không nhận thức được nhữngvấn đề khách quan đó.

Với cách nhìn nhận một cách khoa học, Đảng ta đã xác định: bỏ qua chế

độ tư bản chủ nghĩa để đi lên chủ nghĩa xã hội là con đường duy nhất đúng, phùhợp với tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại, phù hợp với xu thế thời đạingày nay Mặc dù đó là con đường khó khăn phức tạp, lâu dài, phải trải qua nhiều bướctrung gian quá độ, việc bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là quyết định đúng đắn, sáng tạocủa Đảng ta Bởi vì, nước ta bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, thực chất là một kiểu pháttriển rút ngắn, nhưng vẫn tôn trọng quá trình phát triển lịch sử tự nhiên, không được chủquan, nóng vội, đốt cháy giai đoạn Đó là sự quá độ gián tiếp đi lên chủ nghĩa xã hội Đó

là việc rút ngắn “những cơn đau đẻ kéo dài” nghĩa là rút ngắn giai đoạn và bước đi củatiến trình lịch sử lên chủ nghĩa xã hội Cho nên, chúng ta phải biết sử dụng, thậm chí tạođiều kiện cho một số nhân tố tư bản đã có hoặc chưa có ở nước ta phát triển trong quỹđạo của chủ nghĩa xã hội, đó là sự bỏ qua có kế thừa, chọn lọc, đồng thời cũng là tôntrọng quy luật vận động khách quan của xã hội nước ta Chúng ta bỏ qua việc xác lập vịtrí thống trị của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, bỏ qua chế độ chính trị tư bản chủnghĩa mặt khác chúng ta lại tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt đượcdưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt là về khoa học công nghệ để phát triển nhanh lựclượng sản xuất, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng cơ sở vậtchất kỹ thuật, đặt nền móng cho chủ nghĩa xã hội Để bỏ qua cần phải thiết lập chuyênchính vô sản, xây dựng nhà nước pháp quyền, nhưng bản chất phải là nhà nước của dân,

do dân và vì dân Đồng thời phải mở rộng quan hệ giao lưu, hợp tác quốc tế, nhất là traođổi về khoa học, kỹ thuật và công nghệ hiện đại, chống khép kín, bế quan toảcảng song phải giữ được bản sắc của dân tộc, hoà nhập nhưng không hoà tan Đặc biệt

là về chính trị, phải giữ vững quyền lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, chống đanguyên về chính trị, đa đảng đối lập