Chức năng của viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên

Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân...54 Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VÀ BẢO ĐẢM CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

Công trình được hoàn thành tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐỖ THỊ PHƯỢNG

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp

tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Vào hồi giờ , ngày tháng năm 2016

Có thể tìm hiểu luận văn tại

Trung tâm tư liệu Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội Trung tâm tư liệu – Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội

MỤC LỤC CỦA LUẬN VĂN

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN 8

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN 8

1.1.1 Khái niệm chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên 8

1.1.2 Đặc điểm chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên 14

1.2 CƠ SỞ CỦA VIỆC QUY ĐỊNH VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN 17

1.2.1 Cơ sở lý luận 17

1.2.2 Cơ sở thực tiễn 22

1.3 Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN 24

1.3.1 Ý nghĩa chính trị 24

1.3.2 Ý nghĩa pháp lý 25

1.3.3 Ý nghĩa xã hội 26

Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 2003 VÀ NĂM 2015 VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH 28

2.1 QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 2003 VÀ NĂM 2015 VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN 28

2.1.1 Chức năng thực hành quyền công tố 29 2.1.2 Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp 45 2.2 THỰC TIỄN THỰC HIỆN CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM

SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ

MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN 49 2.2.1 Những kết quả đạt được 49 2.2.2 Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân 54 Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP

LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VÀ BẢO ĐẢM CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA

VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN 65 3.1 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TỐ

TỤNG HÌNH SỰ VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN 65 3.1.1 Sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật tố tụng hình sự 65 3.1.2 Ban hành các văn bản hướng dẫn 70 3.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHÁC BẢO ĐẢM CHỨC NĂNG CỦA

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ

ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

73

3.2.1 Nâng cao chất lượng cán bộ của Ngành Kiểm sát 73 3.2.2 Tăng cường về cơ sở vật chất cho Ngành Kiểm sát 77 3.2.3 Tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố

tụng 79 3.2.4 Tăng cường công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành trong thực

hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên 81 3.2.5 Xây dựng hệ thống tư pháp thân thiện với người chưa thành niên

84

KẾT LUẬN 87

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cải cách tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tưpháp trong đó có Viện kiểm sát (VKS) là một đòi hỏi có tính cấp bách của Đảng,Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày

02/01/2002 của Bộ Chính trị “Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp

trong thời gian tới” đã đặt ra yêu cầu đối với VKSND các cấp là: “Viện kiểm sát nhân dân các cấp thực hiện tốt chức năng công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp Hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp phải được thực hiện ngay từ khi khởi tố vụ án và trong suốt quá trình tố tụng nhằm bảo đảm không bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội, xử lý kịp thời những trường hợp sai phạm của những người tiến hành tố tụng khi thi hành nhiệm vụ ” Sau đó, tại Nghị quyết

số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về “Chiến lược cải cách tư pháp

đến năm 2020” xác định: “ tăng cường nhiệm vụ của công tố trong hoạt động điều tra ” và gần đây nhất, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta

xác định: “Đẩy mạnh việc thực hiện Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020,

xây dựng hệ thống tư pháp trong sạch, vững mạnh, bảo vệ công lý, tôn trọng và bảo vệ quyền con người Viện kiểm sát được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức toà án, bảo đảm tốt hơn các điều kiện để Viện kiểm sát nhân dân thực hiện hiệu quả chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp; tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra ” Yêu cầu trên đã được thể chế hóa trong Hiến pháp năm 2013

(sửa đổi) và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014

Thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra vụ án hình sự có bị can làNCTN là thể hiện cụ thể một trong những chức năng của VKS, bảo đảm việcgiải quyết vụ án có bị can là NCTN được chính xác, nhanh chóng, đảm bảoquyền con người của NCTN, đồng thời còn là biểu hiện của việc thực hiệnquyền lực nhà nước nhằm góp phần ổn định xã hội, phát triển kinh tế và bảo vệpháp chế xã hội chủ nghĩa Để đáp ứng yêu cầu này ngành kiểm sát phải khôngngừng nâng cao chất lượng thực hiện chức năng của mình trong quá trình giảiquyết vụ án

Thực tiễn những năm qua cho thấy, trong công tác của mình, VKS đã thựchiện tốt chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong

vụ án hình sự nói chung, cũng như vụ án có bị can là NCTN nói riêng Tuynhiên, bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động của VKS vẫn còn có những hạn chếtrong việc thực hiện chức năng của mình, như: Vẫn còn tình trạng bắt, tạm giam,

tạm giữ NCTN chưa đáp ứng được điều kiện, yêu cầu của Bộ luật Tố tụng hìnhsự; việc tạm giam NCTN còn được áp dụng tương đối phổ biến trong khi đó biệnpháp giám sát tại gia đình và cộng đồng thì lại ít được áp dụng trên thực tế, mặc

dù đây là biện pháp tốt đối với quá trình giáo dục, cải tạo đối với NCTN; cácquyền cơ bản của NCTN trong quá trình giải quyết vụ án hình sự đặc biệt làquyền bào chữa của họ vẫn chưa được đảm bảo, điều này dẫn đến tình trạng oansai, vi phạm quyền con người của NCTN đang còn xảy ra; về đội ngũ cán bộ tưpháp như Điều tra viên, Kiểm sát viên; Thẩm phán chưa được đào tạo chuyênsâu về tâm lý học, về khả năng giao tiếp, làm việc với NCTN Những bất cậptrên vẫn còn xảy ra, và có xu hướng gia tăng, chính vì vậy cần thiết phải cónhững nghiên cứu, sửa đổi các quy định của BLTTHS và các văn bản có liênquan để hoàn thiện hơn thủ tục tố tụng đối với người thành niên nói chung vàkiểm sát việc tuân theo pháp luật trong điều tra vụ án có NCTN nói riêng

Từ các lý do trên đây, chúng tôi đã chọn đề tài " Chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên" làm luận văn thạc sỹ của mình.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong khoa học pháp lý hình sự, chức năng của VKSND trong điều tra vụ

án hình sự và thủ tục tố tụng đối với NCTN nói chung đã được một số tác giảtrong nước nghiên cứu ở các cấp độ và mức độ khác nhau

Một số công trình nghiên cứu chuyên sâu về chức năng của VKSND trongđiều tra vụ án hình sự và thủ tục tố tụng đối với NCTN như: luận văn thạc sỹ của

Nguyễn Ngọc Thương với đề tài: Thủ tục TTHS đối với những vụ án do NCTN

thực hiện - Lý luận và thực tiễn năm 2006, Luận án tiến sỹ luật học của tác giả Đỗ

Thị Phượng với đề tài Thủ tục tố tụng đối với NCTN – một số vấn đề lý luận và

thực tiễn năm 2008, Luận văn thạc sỹ của Võ Huỳnh Ngọc Thủy với đề tài “Thủ tục giải quyết các vụ án đối với người chưa thành niên (trên cơ sở số liệu của địa bàn tỉnh Bình Dương)” năm 2013, luận văn thạc sỹ của Bùi Ngọc Tú với đề tài

“nhiệm vụ, quyền hạn của VKS khi kiểm sát điều tra” năm 2013, luận văn thạc sỹ

của Vũ Thị Anh Đào với đề tài “Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt

động tố tụng đối với bị can, bị cáo là NCTN” năm 2014, luận văn thạc sỹ của

Trần Quỳnh Hoa với đề tài “Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Kiểm sátviên trong hoạt động tố tụng đối với người chưa thành niên” năm 2014, luận ántiến sĩ của Nguyễn Quang Thành với đề tài “Hoạt động thực hành quyền công tố

và Kiểm sát điều tra của Viện Kiểm sát nhân dân trong điều tra các vụ ánh hình sựtrên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2015

Về đề tài khoa học, Đại học Quốc gia Hà Nội của tập thể tác giả: Nguyên

tắc nhân đạo trong các quy định của pháp luật hình sự và pháp luật TTHS đối

với NCTN ở Việt Nam, năm 2005 Ngoài ra, còn có những nghiên cứu đề cập

đến những vấn đề lý luận chung hoặc nghiên cứu những đề tài khác nhưng có

một số nội dung liên quan đến thủ tục tố tụng đối với NCTN như cuốn: Tăng

cường năng lực hệ thống tư pháp NCTN tại Việt Nam, thông tin khoa học pháp

lý của Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp năm 2000; hay cuốn:

Thủ tục điều tra và xét xử liên quan đến trẻ em và NCTN: Đánh giá về các thủ tục nhạy cảm đối với trẻ em của Tòa án nhân dân (TAND); Trường Cao đẳng

Kiểm sát Hà Nội với công trình: Đào tạo kiểm sát viên làm việc với NCTN

(Sách dự án Danida)

Bên cạnh đó, một số tác giả đã công bố các tác phẩm liên quan đến chứcnăng của VKSND và thủ tục tố tụng đối với NCTN như:

- Tác giả Nguyễn Đức Mai với bài viết: Áp dụng các quy định của

BLTTHS về thủ tục tố tụng đối với NCTN phạm tội đăng trên Tạp chí Kiểm sát

số 6 tháng 3 năm 2007;

- Tác giả Mai Bộ với bài viết: Hoàn thiện các quy định của BLTTHS về

việc áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với NCTN phạm tội đăng trên Tạp chí

Kiểm sát số 6 tháng 3 năm 2007;

- Tác giả Phan Trung Hoài với bài viết: Vấn đề bảo đảm quyền bào chữa

của NCTN phạm tội đăng trên Tạp chí Kiểm sát số 6 tháng 3 năm 2007

- Tác giả Phạm Hồng Quân với bài viết: Về chức năng, nhiệm vụ của

Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự đăng trên Tạp chí khoa

học, ĐH Quốc gia Hà Nội, Luật học số 28 năm 2012

- Tác giả Trần Thị Minh Thư với bài viết: “Kỹ năng của Kiểm sát viên khi

thụ lý, giải quyết các vụ án do người chưa thành niên phạm tội” đăng trên Tạp

chí Kiểm sát, Hà Nội số 07, năm 2014

Như vậy, nghiên cứu về chức năng của VKSND trong giai đoạn điều tracũng như thủ tục tố tụng đối với NCTN nói chung đã có rất nhiều người nghiêncứu dưới các góc độ khác nhau Riêng về vấn đề chức năng của Viện kiểm sátnhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là NCTN nói riêng còn chưađược quan tâm nghiên cứu sâu sắc

Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài "Chức năng của Viện Kiểm sát nhândân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên" là một yêucầu cấp thiết hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu về vấn đề "Chức năng của Viện Kiểm sát nhân dântrong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên" nhằm làm rõbản chất của hoạt động kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn

điều tra vụ án hình sự có bị can là NCTN và những đặc trưng cơ bản của hoạtđộng này trong vụ án có NCTN tham gia Luận văn cũng nghiên cứu thực trạngcủa hoạt động kiểm sát điều tra vụ án hình sự có bị can là NCTN Trên cơ sở đóchỉ ra những hạn chế của hoạt động này và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quảcông tác kiểm sát điều tra của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án cóngười chưa thành niên.

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích nói trên, luận văn có nhiệm vụ:

- Làm sáng tỏ lý luận bị can là người chưa thành niên; chức năng củaViện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn điều tra; chức năng của Viện kiểm sátnhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên

- Khảo sát thực tiễn thực hiện chức năng kiểm sát điều tra các vụ án hình

sự có bị can là người chưa thành niên từ đó thấy được những ưu điểm, tích cực

và mặt hạn chế để từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị nâng cao hiệu quả củaviệc thực hiện chức năng này

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận cơ bản chứcnăng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sátnhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên

Về thời gian: Luận văn giới hạn việc khảo sát thực tiễn trong 05 năm (từnăm 2010 đến năm 2015)

4 Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở nhận thức luận của chủ nghĩa Mác Lênin với phương pháp luận là phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.Đồng thời để phục vụ các nhiệm vụ khoa đặt ra từ đề tài luận văn, luận văn có

-sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phân tích, tổng hợp, so sánh vàkhảo sát thực tế

5 Ý nghĩa và điểm mới và đóng góp của luận văn

Các kết quả của luận văn có ý nghĩa nhất định về mặt khoa học góp phầnxây dựng một cách nhìn toàn diện về hoạt động kiểm sát điều tra của VKS đốivới các vụ án hình sự có bị can là người chưa thành niên Qua đó thấy đượcvai trò to lớn của VKS trong công tác đấu tranh phòng ngừa tội phạm dongười chưa thành niên thực hiện Luận văn có nêu ra một số giải pháp nângcao hiệu quả cho công tác kiểm sát việc tuân theo pháp luật của VKS tronggiải quyết vụ án hình sự có bị can là người chưa thành niên Hơn nữa, các kếtquả nghiên cứu của luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụnghiên cứu, học tập cũng như làm tài liệu cho các cán bộ Kiểm sát trong hoạtđộng nghiệp vụ của mình

6 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nộidung luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về chức năng của Viện kiểm sát nhân

dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên

Chương 2: Quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam năm 2003

và năm 2015 về chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ ánhình sự mà bị can là người chưa thành niên và thực tiễn thi hành

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự và

bảo đảm chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà

bị can là người chưa thành niên

Chương 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ

NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CHỨC NĂNG CỦA VKSND TRONG

ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

1.1.1 Khái niệm chức năng của VKSND trong điều tra vụ án hình sự

mà bị can là người chưa thành niên

Bị can là NCTN là người từ đủ 14 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi bị khởi tố vềhình sự

Chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân trong giai đoạn điều tra vụ ánhình sự là hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân để thực hiện việc buộc tội củaNhà nước đối với người phạm tội và kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi,quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp ngay từ khi

Cơ quan điều tra hoặc một số cơ quan khác có thẩm quyền điều tra ra quyếtđịnh khởi tố vụ án hình sự và kết thúc khi Cơ quan điều tra ra bản kết luận điềutra đề nghị truy tố người phạm tội hoặc tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết vụ án

Chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bịcan là NCTN là hoạt động thực hiện việc buộc tội của nhà nước đối với ngườiphạm tội và kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan, người tiến hành tốtụng và một số cơ quan có thẩm quyền điều tra khác trong quá trình điều trahình sự mà bị can là người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi

1.1.2 Đặc điểm chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra

vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên

1.1.2.1 Đặc điểm chức năng thực hành quyền công tố của VKSND trong điều tra VAHS mà bị can là người chưa thành niên

Thứ nhất, Chủ thể tiến hành hoạt động thực hành quyền công tố trong giai

đoạn điều tra vụ án hình sự mà bị can là NCTN là Viện Kiểm sát

Thứ hai, Đối tượng của thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra

vụ án hình sự chính là việc truy cứu TNHS đối với người phạm tội là ngườichưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi trong giai đoạn này

Thứ ba, nội dung chức năng thực hành quyền công tố của VKSND trong

giai đoạn điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên tuân theonhững quy định chung về chức năng thực hành quyền công tố của VKSND tạiĐiều 165 BLTTHS năm 2015 và Điều 14 Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhândân năm 2014

Thứ tư, phạm vi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ án

hình sự có bị can là NCTN bắt đầu từ khi CQĐT hoặc một số cơ quan khác cóthẩm quyền điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và kết thúc khi CQĐT

ra bản kết luận điều tra đề nghị truy tố người phạm tội hoặc tạm đình chỉ, đìnhchỉ giải quyết vụ án

1.1.2.2 Đặc điểm chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND trong điều tra VAHS mà bị can là người chưa thành niên

Thứ nhất, chủ thể tiến hành kiểm sát hoạt động điều tra VAHS mà bị can

là NCTN là Viện Kiểm sát nhân dân Đây là chức năng hiến định của VKSND

và được thực hiện trên cơ sở Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan đãxác định chức năng kiểm sát hoạt động điều tra VAHS cho VKSND

Thứ hai, đối tượng của kiểm sát điều tra các VAHS mà bị can là NCTN là

các hành vi, quyết định của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tốtụng, người tham gia tố tụng và các chủ thể khác có liên quan trong quá trìnhđiều tra VAHS có bị can từ đủ 14 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi

Thứ ba, nội dung của kiểm sát điều tra các VAHS mà bị can là NCTN của

VKSND là giám sát trực tiếp và điều chỉnh mọi hoạt động tố tụng của cơ quantiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và các chủ thể khác có liên quantrong quá trình điều tra các VAHS

Thứ tư, phạm vi của hoạt động kiểm sát điều tra các VAHS mà bị can là

NCTN được xác định bắt đầu từ khi CQĐT hoặc một số cơ quan khác có thẩmquyền điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và kết thúc khi CQĐT ra bảnkết luận điều tra đề nghị truy tố người phạm tội hoặc tạm đình chỉ, đình chỉ giảiquyết vụ án

1.2 CƠ SỞ CỦA VIỆC QUY ĐỊNH VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN

KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN

LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

1.2.1 Cơ sở lý luận

Thứ nhất, xuất phát từ đặc điểm tâm – sinh lý người chưa thành niên

Người chưa thành niên là người chưa phát triển đầy đủ về thể chất và tinhthần nên khả năng nhận thức, khả năng điều khiển hành vi và kiểm soát hành vicủa họ còn hạn chế, dễ bị kích động và bị tác động bởi môi trường xã hội vànhững điều kiện khách quan

Thứ hai, xuất phát từ việc đảm bảo giải quyết vụ án một cách chính xác, khách quan

Xét về mặt nhân thân người phạm tội, không thể coi NCTN phải chịutrách nhiệm hình sự giống như người đã thành niên được Chính vì thế, hìnhphạt áp dụng đối với NCTN phạm tội phải nhẹ hơn so với người đã thành niênphạm tội và không phải tất cả những NCTN phạm tội đều phải xử lý bằng hìnhsự; Thủ tục tố tụng đối với các vụ án hình sự do NCTN thực hiện cũng phải đặcbiệt hơn so với thủ tục tố tụng đối với những vụ án thông thường Phải vậndụng một cách có căn cứ các nguyên tắc quy định tại Điều 91 BLHS năm 2015nhằm đảm bảo việc giải quyết các VAHS do NCTN thực hiện một cách chínhxác, khách quan

Thứ ba, xuất phát từ việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên

Bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên là nguyên tắc của luậtpháp quốc tế cũng là tư tưởng xuyên suốt trong quá trình xây dựng và thực thipháp luật ở nước ta Trong đó, sự tham gia của Viện kiểm sát vào quá trình tốtụng hình sự đối với những vụ án do NCTN phạm tội phải được tôn trọng vàbảo đảm Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên tham gia Công ướccủa Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em Hiện nay, trong pháp luật hình sự, tố tụnghình sự, hàng loạt các chế định pháp luật mang tính cá biệt nhằm bảo đảmquyền của người chưa thành niên phạm tội Đó là các quy định của pháp luật vềquyền và nghĩa vụ của người chưa thành niên; nghĩa vụ của các cơ quan, ngườitiến hành tố tụng… đối với người chưa thành niên phạm tội

1.2.2 Cơ sở thực tiễn

Thứ nhất, xuất phát từ thực trạng người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam

Thực trạng số lượng người chưa thành niên phạm tội ngày càng gia tăng

và trẻ hóa đang diễn ra ở nước ta hiện nay chính là cơ sở chứng minh cho sựcần thiết của các quy định về hình sự và TTHS đối với đối tượng tội phạm này.Đồng thời việc quy định thủ tục đặc biệt đối với người chưa thành niên nói

chung và chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong việc kiểm sát điều tra vụ

án mà bị can là người chưa thành niên phạm tội nói riêng là một trong nhữngbiện pháp để hạn chế tình trạng gia tăng tội phạm do người chưa thành niênthực hiện Bởi lẽ bên cạnh tác dụng giáo dục người chưa thành niên, các biệnpháp cưỡng chế về mặt tố tụng còn có tác dụng nhất định đến việc ngăn chặn tộiphạm

Thứ hai, xuất phát từ thực tiễn kiểm sát điều tra vụ án có bị can là người chưa thành niên

Công tác kiểm sát điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thànhniên những năm qua đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận như: mọi hành viphạm tội đều phải được khởi tố, điều tra và xử lý kịp thời, không để lọt tộiphạm và người phạm tội, không để người nào bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam, bịhạn chế các quyền công dân, bị xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tự do, danh dự

và nhân phẩm một cách trái pháp luật; tất cả bị can là người chưa thành niênđều được trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật, tình trạng bị can bỏ trốnhoặc phạm tội mới đã giảm Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong công tácđiều tra như các cơ quan tiến hành tố tụng lạm quyền, chưa thực sự tôn trọngquyền lợi của bị can là người chưa thành niên, vẫn còn xảy ra một số trườnghợp bị oan, sai

1.3 Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN

KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN

LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

1.3.1 Ý nghĩa chính trị

Quá trình thực hiện chức năng trên của VKSND không chỉ góp phần đảmbảo nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền con người đặc biệtquyền của NCTN phạm tội trong TTHS mà còn góp phần đảm bảo cho quá trìnhTTHS được thực hiện một cách đúng luật, đúng trình tự theo quy định

1.3.3 Ý nghĩa xã hội

Thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong vụ ánhình sự mà bị can là NCTN có một ý nghĩa xã hội hết sức sâu sắc và được thểhiện trên các phương diện khác nhau

Thứ nhất, việc thực hiện chức năng này của VKSND thể hiện tính nhân

đạo XHCN hành tố tụng sửa chữa và tuân thủ đúng quy định của luật.

Thứ hai, việc thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sátđiều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên của VKSND thể hiệntính dân chủ

Chương 2

QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM

2003 VÀ NĂM 2015 VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH

2.1 QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

NĂM 2003 VÀ NĂM 2015 VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂNDÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜICHƯA THÀNH NIÊN

2.1.1 Chức năng thực hành quyền công tố

Về chức năng thực hành quyền công tố của VKSND trong điều tra vụ ánhình sự mà bị can là NCTN trên cơ sở tuân theo quy định chung giống như các

vụ án hình sự thông thường còn tuân theo các quy định riêng biệt như sau:

2.1.1.1 Chức năng thực hành quyền công tố trong việc Khởi tố vụ án, khởi tố bị can

Khi thực hành quyền công tố trong việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can làNCTN, VKS cần yêu cầu cơ quan điều tra xác định ngay “tuổi, trình độ pháttriển về thể chất và tinh thần, mức độ nhận thức về hành vi phạm tội của ngườichưa thành niên; điều kiện sinh sống và giáo dục; có hay không có người lớnxúi giục; nguyên nhân và điều kiện phạm tội? ” Yêu cầu điều tra này của ViệnKiểm sát không chỉ đảm bảo cho việc không để lọt tội phạm mà còn giúp cơquan tiến hành tố tụng hiểu rõ hơn về nguyên nhân và điều kiện của tội phạm,tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội Việc xác định rõ có haykhông có những người khác cùng tham gia phạm tội sẽ phản ánh mức độ ý chíphạm tội, mức độ lỗi và vai trò của từng người làm cơ sở áp dụng biện pháp xử

lý với hành vi phạm tội

* Yêu cầu CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt

động điều tra khởi tố hoặc thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can

Tại Điều 161 BLTTHS năm 2015 quy định: Khi thực hành quyền công tốtrong việc khởi tố vụ án hình sự, VKS có quyền: yêu cầu CQĐT, cơ quan được