Tiết 18: Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ

* Tìm hiểu khái niệm.- Nghị luận về thơ tác phẩm và đoạn thơ là quá trình sử dụng tất cả những thao tác làm văn để làm rõ nội dung t t ởng, phong cách nghệ thuật của thơ đã tác động tới

nghÞ luËn vÒ mét bµi th¬, ®o¹n th¬

( sgk ng÷ v¨n 12 - ch ¬ng tr×nh chuÈn)

Tr êng thpt atk - t©n trµo

Gi¸o ¸n

* Tìm hiểu khái niệm.

- Nghị luận về thơ (tác phẩm và

đoạn thơ) là quá trình sử dụng tất cả những thao tác làm văn để làm rõ nội dung t t ởng, phong cách nghệ thuật của thơ đã tác động tới cảm xúc thẩm mỹ, t duy nghệ thuật và những liên t ởng sâu sắc của ng ời viết.

I Nghị luận về một bài thơ.

1 Đề bài : Phân tích bài thơ "Cảnh khuya" của

Hồ Chí Minh

"Tiếng suối trong nh tiếng hát xa,

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.

Cảnh khuya nh vẽ, ng ời ch a ngủ,

Ch a ngủ vì lo nỗi n ớc nhà."

1947

a) Tìm hiểu đề.

- Bài yêu cầu phân tích

những giá trị về t t ởng và

nghệ thuật của bài thơ

- L u ý hoàn cảnh ra đời

của bài thơ

b) Lập dàn

ý.

GV: E hãy căn cứ vào những câu hỏi gợi ý trong SGK lập dàn ý cho đề bài trên ( Các

em có thể trao đổi với nhau theo bàn của

mình) (7')

* Mở bài.

Giới thiệu khái quát hoàn cảnh ra đời của bài

thơ Bài thơ đ ợc Bác Hồ sáng tác tại Việt Bắc vào năm 1947

* Thân bài.

- Vẻ đẹp của đêm trăng khuya nơi núi rừng Việt Bắc đ ợc miêu tả hết sức thơ mộng (Chú ý phân tích những hình ảnh mang tính nghệ thuật: trăng hoa, cây cổ thụ ; tiếng suối) Nhà thơ sử dụng thủ pháp so sánh: tiếng suối nh tiếng hát thật mới mẻ tiếng suối gần gũi với con ng ời,

đầy sức sống

- Chú ý điệp từ " lồng" tạo lên một hình ảnh

vừa lung linh vừa huyền ảo nh những bông hoa tuyệt đẹp…

- Tâm trạng của nhân vật trữ tình: Hoà tâm hồn mình với ánh trăng, vơí tiếng suối song

không đắm chìm trong cái đẹp mà một lòng thao thức không ngủ vì lo cho vận mệnh của

dân tộc Khác các ẩn sĩ thời x a

- Bài thơ vừa có tính chất cổ điển vừa hiện

đại

(Giải thích)

- Nhận định về những giá trị t t ởng và nghệ thuật của bài thơ: Bài thơ là một bức tranh thiên nhiên thật đẹp song đẹp hơn cả chính là chân dung của Bác, vị lãnh tụ vô vàn kính yêu của chúng ta

* Kết luận: Sự hài hoà giữa tâm hồn nghệ sĩ

và ý chí chiến sĩ trong bài thơ

Căn cứ vào cách khai thác đề bài trên hãy nêu các b ớc nghị luận

về một tác phẩm thơ?

2 Các b ớc làm bài nghị luận một

bài thơ.

+ Đọc chậm nhiều lần bài thơ để có cảm nhận chung về tác phẩm: bài thơ nói về vấn đề gì, tình cảm của tác giả nh thế nào?

+ Tìm hiểu sâu về bài thơ về cả hai ph ơng

diện nội dung và nghệ thuật Chú ý phân tích

những từ ngữ, hình ảnh, chi tiết nghệ thuật tiêu biểu

+ Lập dàn ý cho bài phân tích của mình theo các luận điểm đã tìm đ ợc

+ Viết bài theo dàn ý đã lập bằng phong cách

nghị luận văn học với cảm hứng của mình

II Nghị luận về một đoạn thơ

- Các b ớc nghị luận cũng giống nh nghị luận

về một bài thơ

- Căn cứ vào văn bản của đoạn thơ cần nghị luận Hiểu rõ vị trí và ý nghĩa của đoạn

thơ

Đề bài: Phân tích đoạn thơ sau trong bài

"Việt Bắc" của Tố Hữu:

"Những đ ờng Việt Bắc của ta

Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng".

1- Tìm hiểu đề

- Đoạn thơ miêu tả khí thế ra trận của nhân dân

ta trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

Đây là một đoạn thơ hay, đạt đ ợc những giá trị nghệ thuật đặc sắc

: HS đọc kỹ đoạn thơ, căn cứ vào

gợi ý SGK nêu yêu cầu của đề bài và lập dàn ý cho đề

bài trên?

Nhớ về những niềm vui chiến thắng trên khắp mọi miền của đất

n ớc (4 dòng cuối)

Về nghệ thuật:

sử dụng nhuần nhuyễn thể thơ lục bát; giọng thơ sôi nổi, hào hùng; hình ảnh,

từ ngữ giàu sức gợi cảm; sử dụng linh hoạt các biện pháp tu từ.

Thân bài

- Khí thế của cuộc k/chiến chống thực dân Pháp ở VB

Cảnh t ợng đó đ ợc

đặc tả sinh động qua hình ảnh các con đ ờng VB trong những đêm kháng chiến, nổi bật là sức mạnh và niềm

lạc quan của những

lực l ợng k/chiến.

Mở bài:

Giới thiệu

đoạn thơ,

vị trí,

dẫn

nguyên

văn đoạn

thơ.

Dàn ý

Kết luận:Đoạn thơ thể hiện cảm hứng ngợi

ca Việt Bắc, ngợi ca cuộc kháng chiến chống Pháp oanh liệt của nhân dân ta

2- Lập dàn ý

III Ghi nhớ

(SGK)

Từ việc khai thác các đề bài trên,

em hãy cho biết

đối t ợng, nội dung của bài nghị luận về một bài thơ,

đoạn thơ (phần

ghi nhớ)

IV Luyện tập

trong bài "Tràng giang" của Huy Cận:

"Lớp lớp mây cao đùn núi bạc, Chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều sa

Lòng quê dợn dợn vời con n ớc Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà"

Thảo luận nhóm

Chia lớp làm 4 nhóm Các nhóm thảo

luận làm bài tập trên trong 5 phút

Đáp án:

HS có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau, song cần đảm bảo các ý sau:

- Cảnh chiều xuống trên sông: đẹp nh ng buồn.

- Tâm trạng của nhà thơ: Nỗi buồn nhớ nhà, nhớ quê h ơng.

- Nghệ thuật:

+ Hình ảnh đối lập, gợi cảm: núi mây hùng vĩ/cánh chim bé nhỏ

+ âm điệu phù hợp: dập dềnh, mênh mang

nh sóng n ớc trên Tràng giang.

+ Tứ thơ mới mẻ có sự kết hợp giữa bút pháp

cổ điển của thơ Đ ờng với bút pháp lãng mạn của thơ mới.

4- Củng cố: Nắm chắc kỹ năng

và các b ớc nghị luận về một bài thơ,

đoạn thơ.

5- Dặn dò : Về nhà hoàn thành các bài viết đã lập dàn ý ở trên, học thụôc phần ghi nhớ Soạn bài tiếp theo "Tây Tiến" của Quang Dũng

C¶m ¬n c¸c thÇy c« gi¸o