Tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con từ sơ sinh đến 21 ngày tuổi tại trại bùi huy hạnh và một số phác đồ điều trị

Trong đó, hội chứng tiêu chảy với đặc điểm dịch tễ hết sức phức tạp đang gây nên những thiệt hại to lớn, làm giảm năng suất, chất lượng đàn vật nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng

XÃ TÁI SƠN, HUYỆN TỨ KỲ, TỈNH HẢI DƯƠNG

Khóa luận tốt nghiệp đại học

Hệ đào tạo : Chớnh quy Chuyờn ngành: Chăn nuụi Thỳ y Lớp : K 44 - CNTY Khoa : Chăn nuụi Thỳ y Khúa học : 2012 - 2016

Thỏi Nguyờn - 2016

ĐẠI HỌC THÁI NGUYấN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NễNG LÂM - -

CAO THỊ NHÀI

Tờn đề tài:

TèNH HèNH MẮC HỘI CHỨNG TIấU CHẢY Ở LỢN CON

TỪ SƠ SINH ĐẾN 21 NGÀY TUỔI TẠI TRẠI LỢN BÙI HUY HẠNH, XÃ TÁI SƠN, HUYỆN TỨ KỲ, TỈNH HẢI DƯƠNG

Khóa luận tốt nghiệp đại học

Hệ đào tạo: Chớnh quy Chuyờn ngành: Chăn nuụi Thỳ y

Giảng viờn hướng dẫn: GS TS Từ Quang Hiển

Thỏi Nguyờn - 2016

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, trước hết em xin gửi lời cảm ơn tới toàn thể các thầy cô giáo trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã truyền đạt cho em những kiến thức quý báu và bổ ích trong suốt những năm học vừa qua

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới GS TS Từ Quang Hiển đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn em trong suốt quá trình thực tập để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Em xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa Chăn nuôi Thú y

đã giúp đỡ em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Em xin chân thành cảm ơn chú Bùi Huy Hạnh - chủ trang trại, cùng toàn thể các cô, chú, anh chị là kỹ sư, công nhân trong trang trại đã tạo điều kiện giúp đỡ cho em trong suốt quá trình thực tập

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến toàn thể gia đình, bạn bè đã giúp

đỡ và động viên em trong suốt quá trình học tập cũng như trong thời gian thực tập tốt nghiệp

Trong quá trình thực tập vì chưa có nhiều kinh nghiệm thực tế, chỉ dựa vào kiến thức đã học cùng với thời gian hạn hẹp nên khóa luận không tránh khỏi sai sót Kính mong nhận được sự góp ý nhận xét của quý thầy cô để giúp cho kiến thức của em ngày càng hoàn thiện và có nhiều kinh nghiệm bổ ích cho công việc sau này

Em xin chân thành cảm ơn

Thái Nguyên, ngày 15 tháng 6 năm 2016

Sinh viên

Cao Thị Nhài

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 3.1 Sơ đồ theo dõi thí nghiệm 32

Bảng 4.1 Kết quả công tác phục vụ sản xuất 36

Bảng 4.2 Tỷ lệ lợn con mắc bệnh theo đàn và theo cá thể 37

Bảng 4.3 Tỷ lệ lợn con từ sơ sinh đến 21 ngày tuổi mắc hội chứng tiêu chảy theo các tháng 39

Bảng 4.4 Tỷ lệ lợn con mắc hội chứng tiêu chảy theo lứa tuổi 41

Bảng 4.5 Tỷ lệ lợn mắc tiêu chảy theo tính biệt 44

Bảng 4.6 Tỷ lệ lợn con chết do hội chứng tiêu chảy 45

Bảng 4.7 Triê ̣u chứng lợn con mắc tiêu chảy 47

Bảng 4.8 Kết quả điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn bằng hai loại thuốc Nova - amcoli và MD Nor - 100 49

DANH MỤC CÁC HÌNH

Trang Hình 4.1 Biểu đồ tỷ lệ lợn con từ sơ sinh đến 21 ngày tuổi mắc hội chứng

tiêu chảy theo các tháng 39 Hình 4.2 Biểu đồ tỷ lệ lợn con mắc hội chứng tiêu chảy theo lứa tuổi 41 Hình 4.3 Biểu đồ tỷ lệ lợn con chết do hội chứng tiêu chảy (%) 46

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC HÌNH iii

MỤC LỤC iv

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 2

Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Điều kiện cơ sở nơi thực tập 3

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, cơ sở vật chất của cơ sở thực tập 3

2.1.2 Đối tượng và các kết quả sản xuất của cơ sở 4

2.1.2.1 Đối tượng sản xuất 4

2.1.2.2 Kết quả sản xuất của cơ sở trong những năm gần đây 5

2.2 Tổng quan tài liệu 6

2.2.1 Cơ sở khoa học 6

2.2.1.1 Đặc điểm sinh lý của lợn con 6

2.2.1.2 Hiểu biết về hội chứng tiêu chảy 8

2.2.1.3 Nguyên nhân gây ra hội chứng tiêu chảy 9

2.2.1.4 Cơ chế sinh bệnh 17

2.2.1.5 Triệu chứng 19

2.2.1.6 Bệnh tích 19

2.2.1.7 Một số đặc điểm dịch tễ của hội chứng tiêu chảy 20

2.2.1.8 Biện pháp phòng và trị tiêu chảy cho lợn 20

2.2.1.9 Một số loại thuốc để điều trị bệnh tiêu chảy lợn con tại trang trại Bùi

Huy Hạnh 24

2.2.2 Vài nét về tình hình nghiên cứu hội chứng tiêu chảy ở lợn con theo mẹ trong và ngoài nước 27

2.2.2.1 Nghiên cứu về hội chứng tiêu chảy trong nước 27

2.2.2.2 Nghiên cứu về hội chứng tiêu chảy trên thế giới 29

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 30

3.1 Đối tượng 30

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 30

3.3 Nội dung tiến hành 30

3.3.1 Thực hiện những nội dung của tiến bộ khoa học và quy trình kỹ thuật tại trang trại Bùi Huy Hạnh 30

3.3.2 Nội dung theo dõi 31

3.4 Các chỉ tiêu và phương pháp tiến hành 31

3.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi 31

3.4.2 Phương pháp theo dõi 32

3.4.3 Phương pháp xác đi ̣nh các chỉ tiêu 33

3.4.4 Phương pháp xử lý số liê ̣u 33

Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 34

4.1 Kết quả phục vụ sản xuất 34

4.2 Kết quả thực hiện đề tài 37

4.2.1 Kết quả điều tra lợn mắc bệnh theo đàn và theo cá thể 37

4.2.2 Kết quả theo dõi tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con từ sơ sinh đến 21 ngày tuổi qua các tháng 38

4.2.3 Tình hình hội chứng tiêu chảy trên lợn con theo mẹ theo lứa tuổi 40

4.2.4 Kết quả điều tra tình hình mắc tiêu chảy ở lợn theo tính biệt 44

4.2.5 Tỷ lệ lợn con chết do hội chứng tiêu chảy 45

4.2.6 Kết quả theo dõi triệu chứng lâm sàng ở lợn mắc tiêu chảy 46

4.2.7 Đánh giá kết quả điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn 48

Phần 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 50

5.1 Kết luận 50

5.2 Đề nghị 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

I Tài liệu trong nước 52

II Tài liệu nước ngoài 55

MỘT SỐ ẢNH MINH HỌA CHO ĐỀ TÀI 56

Phần 1 MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Ở Việt Nam, trồng tro ̣t và chăn nuôi là hai thành phần quan tro ̣ng trong cơ cấu sản xuất nông nghiê ̣p, trong đó chăn nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng luôn đóng góp mô ̣t phần lớn vào thu nhâ ̣p của người dân Chăn nuôi không những cung cấp mô ̣t lượng lớn sản phẩm cho nhu cầu tiêu thu ̣ trong nước mà còn cung cấp cho xuất khẩu Vì thế, chăn nuôi ngày càng có vị trí hết sức quan trọng trong cơ cấu của ngành nông nghiệp Sản phẩm của ngành chăn nuôi là nguồn thực phẩm không thể thiếu được đối với nhu cầu đời sống con người Chủ trương hiện nay của Nhà nước là phát triển ngành chăn nuôi thành ngành sản xuất hàng hóa thực sự nhằm tạo ra sản phẩm chăn nuôi có chất lượng cao phục

vụ cho nhu cầu tiêu thụ trong nước và một phần cho xuất khẩu

Nói đến ngành chăn nuôi phải kể đến chăn nuôi lợn bởi tầm quan trọng

và ý nghĩa thiết thực của nó đối với đời sống kinh tế xã hội của nhân dân Chăn nuôi lợn đã góp phần giải quyết công ăn việc làm, xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập và là cơ hội làm giàu cho nông dân

Theo thống kê của tổ chức nông lương thế giới (FAO), Việt Nam là nước nuôi nhiều lợn, đứng hàng thứ 7 thế giới, hàng thứ 2 Châu Á và ở vị trí hàng đầu khu vực Đông Nam Châu Á Hiện nay, nước ta đang có 26 triệu đầu lợn, bình quân tốc độ tăng hàng năm là 3,9%, đảm bảo cung cấp 80% sản phẩm thịt cho thị trường nội địa và một phần xuất khẩu

Để có được kết quả trên ngoài viê ̣c tăng nhanh số đầu lợn , ngành chăn nuôi lợn nước ta đã và đang từng bước đưa các tiến bô ̣ khoa ho ̣c kỹ thuâ ̣t vào thực tế sả n xuất, từ khâu cải ta ̣o con giống , nâng cao chất lượng thức ăn đến viê ̣c hoàn thiê ̣n quy trình chăm sóc và nuôi dưỡng Tuy vâ ̣y, bên ca ̣nh những tiến bô ̣ đa ̣t được , chăn nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng còn gă ̣p

không ít khó khăn, đă ̣c biê ̣t là vấn đề di ̣ch bê ̣nh Dịch bệnh thường xuyên xảy

ra đã gây nhiều thiệt hại, làm hạn chế sự phát triển, giảm hiệu quả kinh tế của ngành chăn nuôi Trong đó, hội chứng tiêu chảy với đặc điểm dịch tễ hết sức phức tạp đang gây nên những thiệt hại to lớn, làm giảm năng suất, chất lượng đàn vật nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng Ở Việt Nam, tỷ lệ lợn mắc hội chứng tiêu chảy rất cao, có địa phương 70% - 80%, tỷ lệ chết 18% - 20% Lợn không chết thì cũng còi cọc và chậm phát triển

Hội chứng tiêu chảy xảy ra ở các giống lợn và mọi lứa tuổi và gây hiệu quả nghiêm trọng và tổn thất rất lớn Hội chứng tiêu chảy do nhiều nguyên nhân gây ra như vi khuẩn , virus, thức ăn kém phẩm chất , chăn nuôi không đúng quy trình, thời tiết thay đổ i đô ̣t ngô ̣t hay do mô ̣t số bê ̣nh truyền nhiễm ,

bê ̣nh nô ̣i khoa và bê ̣nh ký sinh trùng Ở nước ta do nhiều yếu tố tác động như thời tiết , tâ ̣p quán chăn nuôi , điều kiê ̣n dinh dưỡng , môi trường sống , trình độ khoa học kỹ thuật nê n hô ̣i chứng tiêu chảy rất cao Trong hội chứng

tiêu chảy ở lợn con, E coli và Salmonella là hai nguyên nhân gây bệnh quan

trọng và rất phổ biến

Để giảm thiểu những thiệt hại do hội chứng tiêu chảy gây ra đối với cơ

sở nuôi lợn tập trung, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tình hình mắc hội

chứng tiêu chảy ở lợn con từ sơ sinh đến 21 ngày tuổi tại trại Bùi Huy Hạnh và một số phác đồ điều trị”

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài

- Đánh giá được tình hình mắc hô ̣i chứng tiêu chảy trên đàn lợn con th eo

mẹ tại trại lợn Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

- Xác định hiệu lực của phác đồ điều trị

- Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở đánh giá tình hình hội chứng tiêu chảy ở đàn lợn con theo mẹ tại trại lợn Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Điều kiện cơ sở nơi thực tập

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, cơ sở vật chất của cơ sở thực tập

Trang trại chăn nuôi Bùi Huy Hạnh nằm độc lập giữa một vùng bát ngát màu xanh cánh đồng lúa trên địa bàn xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương Đây là một trong những trang trại có quy mô lớn nhất của tỉnh Hải Dương Trang trại có tổng diện tích 3ha, trong đó diện tích 1ha là khu chăn nuôi tập trung cùng các công trình phụ cận và 2ha trồng cây xanh và ao hồ Được thành lập và đi vào sản xuất từ năm 2007 với số vốn đầu tư lên tới

20 tỷ đồng, trang trại chuyên nuôi lợn sinh sản do Công ty Cổ phần thức ăn chăn nuôi Việt Nam (một chi nhánh của Tập đoàn CP Thái Lan) cung cấp 2 giống lợn Landrace - Yorkshire và Pietrain - Duroc Khu sản xuất gồm 6 dãy chuồng đẻ và 2 dãy chuồng bầu, 4 chuồng cách ly nuôi 1.200 lợn nái ngoại,

30 lợn đực, 120 lợn hậu bị cùng 2500 lợn con đã tách mẹ Lợn sau khi sinh 19 đến 23 ngày thì được cai sữa Mỗi năm trang trại cho xuất ra thị trường khoảng 20.000 - 25.000 con lợn giống

Trang trại áp dụng quy trình nuôi lợn theo kỹ thuật cao từ khâu chọn giống đến kỹ thuật chăn nuôi Khu sản xuất được phân ra nhiều phân khu chuồng trại liên hoàn nhau để nuôi lợn theo từng giai đoạn riêng và áp dụng chế độ nuôi dưỡng phù hợp cho từng loại lợn Thức ăn cho mỗi loại lợn cũng

có chế độ dinh dưỡng khác nhau Lợn được nuôi trong chuồng kín có hệ thống quạt thông gió, hệ thống giàn mát tự động và sưởi ấm đủ yêu cầu về nhiệt độ Quá trình cho lợn ăn, uống nước được điều khiển theo hệ thống hoàn toàn tự động bằng dây chuyền được nhập từ nước ngoài

Đội ngũ cán bộ kỹ thuật và nhân viên của trại gồm 1 kỹ sư chính, 2 tổ trưởng và 30 công nhân phụ trách, trang trại đã góp phần giải quyết việc làm cho người lao động trong vùng còn nhiều khó khăn này

Với việc chăn nuôi lợn theo hướng công nghiệp, các biện pháp phòng chống dịch bệnh cho đàn vật nuôi của trại được thực hiện chủ động và tích cực Trang trại đã chủ động liên hệ với cơ sở thú y địa phương tổ chức tiêm phòng đầy đủ cho đàn lợn Mỗi con lợn đều có một hồ sơ riêng cho việc phối tinh, đẻ, xuất chuồng, nhập chuồng… chính xác tới từng ngày Để phòng tránh dịch bệnh, khu chuồng nuôi được quản lý nghiêm ngặt Mọi nhân viên trong trại cho đến khách, muốn vào chuồng lợn đều phải đi qua hệ thống sát trùng, tắm rửa sạch sẽ, thay quần áo, đeo khẩu trang và đi ủng chuyên dụng Trong các chuồng lợn, ngày vài lần, công nhân làm vệ sinh cũng như phun thuốc sát trùng xuống nền chuồng Xung quanh trang trại được trồng cây xanh, đào những hồ sinh học để tạo môi trường tự nhiên thông thoáng cho lợn sinh trưởng và phát triển tốt nhất Hàng ngày, toàn bộ lượng phân mà đàn lợn thải ra đều được đóng bao, chuyển ra khu tập trung cách xa khu sản xuất và bán lại cho nhân dân trồng rau màu xung quanh vùng Trang trại đã kết hợp với Công ty Cổ phần đầu tư Tài nguyên và Môi trường (ETEC) đầu tư xây dựng hầm xử lý yếm khí (UASB) với 3 hầm Biogas có tổng dung tích là 150m3 Do đó, nguồn nước thải rửa chuồng được thu gom và xử lý tại đây nên không gây ô nhiễm sau khi xả ra ngoài môi trường

2.1.2 Đối tượng và các kết quả sản xuất của cơ sở

2.1.2.1 Đối tượng sản xuất

Trang trại Bùi Huy Hạnh chuyên nuôi lợn sinh sản, cung cấp 2 giống lợn

là Landrace - Yorkshire và Pietrain - Duroc Lợn sau khi sinh 19 - 23 ngày thì được xuất chuồng

2.1.2.2 Kết quả sản xuất của cơ sở trong những năm gần đây

Trang trại chăn nuôi Bùi Huy Hạnh là một trong những trang trại có quy

mô lớn nhất của tỉnh Hải Dương Với số vốn đầu tư lớn, áp dụng khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất, trại luôn đạt kết quả sản xuất cao Dưới đây là một

số chỉ tiêu mà trại đã đạt được trong 3 năm gần đây:

Năm Chỉ tiêu

2014 2015 5 tháng đầu

năm 2016

Tổng số heo con sinh ra (con) 22.918 23.615 11.055

Tổng số heo con sinh sống (con) 21.258 22.086 10.244

Số heo con chết, loại sau sinh (con) 1.038 975 466

Số lợn con cai sữa/nái/năm (con) 20.847 21.699 9.980

(Nguồn: Số liệu thống kê của trại trong 3 năm)

Qua bảng trên ta có thể thấy, kết quả sản xuất của trại tăng lên theo từng năm: số heo nái hậu bị từ năm 2014 là 120 nái, tới năm 2015 tăng lên 140 nái, tăng 116% Tỷ lệ phối đậu thai từ 90,85% (năm 2014) tăng lên 92,15% (năm 2016) Số heo con sinh ra, sống tới lúc cai sữa tăng lên, từ năm 2014 là 20.847 con tới năm 2015 là 21.699 con

Để đạt được những kết quả như trên, ngoài việc áp dụng khoa học kỹ thuật, đầu tư trang thiết bị cơ sở vật chất, đội ngũ nhân viên có tay nghề cao…, trang trại đã tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về vệ sinh thú y, với phương châm “phòng dịch hơn dập dịch” Trang trại chăn nuôi Bùi Huy Hạnh

là một gương sáng điển hình về mô hình chăn nuôi gia công theo hướng công nghiệp hóa hiện nay

2.2 Tổng quan tài liệu

2.2.1 Cơ sở khoa học

2.2.1.1 Đặc điểm sinh lý của lợn con

Sinh lý của lợn con theo mẹ là khả năng thích ứng của cơ thể từ môi trường trong bụng mẹ có nhiệt độ từ 38 - 400C ra môi trường bên ngoài có nhiệt độ thấp hơn, làm ảnh hưởng đến sự thành thục và hoàn thiện về chức năng của các cơ quan bên trong cơ thể lợn sơ sinh

+ Đặc điểm tiêu hóa của lợn con

Sau khi sinh ra, chức năng của các cơ quan trong cơ thể lợn con nhất là

cơ quan tiêu hoá chưa thành thục Hàm lượng HCl và các men tiêu hoá chưa hoàn thiện Thời gian đầu, dịch tiêu hoá ở lợn con thiếu cả về chất và lượng Lợn con trước một tháng tuổi hoàn toàn không có HCl tự do vì lúc này lượng HCl tiết ra rất ít và nhanh, chúng liên kết với niêm dịch

+ Cơ năng điều tiết thân nhiệt

Cơ năng điều tiết thân nhiệt của lợn con còn kém do:

- Hệ thần kinh của lợn con chưa phát triển hoàn chỉnh Trung khu điều tiết thân nhiệt ở vỏ não mà não của gia súc là cơ quan phát triển muộn nhất ở

cả hai giai đoạn trong và ngoài thai

- Diện tích bề mặt của cơ thể lợn con so với khối lượng cơ thể cao hơn lợn trưởng thành nên lợn con dễ bị nhiễm lạnh (Đào Trọng Đạt và cs,1996) [9]

- Tốc độ sinh trưởng của gia súc non rất cao, nếu sữa mẹ không đảm bảo chất lượng, khẩu phần thức ăn thiếu đạm sẽ làm cho sự sinh trưởng chậm lại

và tăng trọng theo tuổi giảm xuống, làm cho khả năng chống đỡ bệnh tật của lợn con kém (Phạm Sỹ Lăng và cs, 2003) [16]

+ Hệ miễn dịch của lợn con

Ở cơ thể lợn con, hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện, chúng chưa có khả năng tạo kháng thể chủ động mà chỉ có được kháng thể từ mẹ truyền sang

qua nhau thai hay sữa đầu Bộ máy tiêu hóa và các dịch tiêu hóa ở gia súc non hoạt động rất yếu Lượng enzyme tiêu hóa và HCl tiết ra chưa đủ nên dễ gây

rối loạn tiêu hóa, vì vậy mầm bệnh (Salmonella, E coli, Cl perfringens…) dễ

dàng xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hóa

Theo Trần Thị Dân (2008) [3]: Lợn con mới đẻ trong máu không có globulin nhưng sau khi bú sữa đầu lại tăng lên nhanh chóng do truyền từ mẹ sang qua sữa đầu Lượng globulin sẽ giảm sau 3 - 4 tuần, rồi đến tuần thứ 5 -

6 lại tăng lên và đạt giá trị bình thường 65mg/100ml máu Các yếu tố miễn dịch như bổ thể, lyzozyme, bạch cầu… được tổng hợp còn ít, khả năng miễn dịch đặc hiệu của lợn con kém Vì vậy, cho lợn con bú sữa đầu rất cần thiết để tăng khả năng bảo vệ cơ thể chống lại mầm bệnh

+ Hệ vi sinh vật đường ruột

Theo Nguyễn Như Thanh và cs (2004) [24], hệ vi sinh vật đường ruột gồm hai nhóm:

- Nhóm vi khuẩn đường ruột - vi khuẩn bắt buộc gồm: E coli, Salmonella,

Shigella, Klesiella, Proteus… Trong nhóm vi khuẩn này, người ta quan tâm

nhiều nhất đến trực khuẩn E coli Đây là vi khuẩn phổ biến nhất hành tinh, chúng có mặt ở mọi nơi và khi gặp điều kiện thuận lợi, các chủng E coli trở lên cường độc gây bệnh Cấu trúc kháng nguyên của E coli rất đa dạng Theo

Bertschinger H U (1999) [33], cho đến nay đã phát hiện có ít nhất 170 kháng nguyên O, 70 kháng nguyên K, 56 kháng nguyên H Ngoài 3 loại kháng nguyên thông thường trên, còn có thêm kháng nguyên bám dính F, yếu tố gây bệnh

không phải là độc tố của E Coli (Đặng Xuân Bình, 2010) [2] Nhóm vi khuẩn

vãng lai: chúng là bạn đồng hành của thức ăn, nước uống vào hệ tiêu hoá gồm:

Staphylococcus spp, Streptococcus spp, Bacillus subtilis… Ngoài ra, trong

đường tiêu hóa của lợn con có các trực khuẩn yếm khí gây thối rữa: C

perfringens, Bacillus sporogenes, Bacillus fasobacterium, Bacillus puticfus…

2.2.1.2 Hiểu biết về hội chứng tiêu chảy

Tiêu chảy là thuật ngữ để chỉ hiện tượng đại tiện phân lỏng, được mô tả

phân lỏng, nhiều nước hoặc có máu và mủ

Tiêu chảy là biểu hiện lâm sàng của quá trình bệnh lý ở đường tiêu hóa,

là hiện tượng con vật đi ỉa nhanh, nhiều lần trong ngày, phân có nhiều nước

do rối loạn chức năng tiêu hóa, ruột tăng cường co bóp và tiết dịch (Phạm Ngọc Thạch, 1996) [25]

Tuỳ theo đặc điểm, tính chất, diễn biến bệnh, hoặc loài gia súc, hoặc nguyên nhân chính gây bệnh mà hội chứng tiêu chảy được gọi bằng tên khác nhau như bệnh xảy ra đối với gia súc non theo mẹ, gọi là bệnh lợn con ỉa phân trắng, hay bê nghé ỉa phân trắng,… còn ở gia súc sau cai sữa là chứng khó tiêu, chứng rối loạn tiêu hoá, hoặc hội chứng rối loạn tiêu hoá Nếu xét về

nguyên nhân chính gây bệnh thì có các tên gọi như bệnh Colibacillosis do vi khuẩn E coli gây ra, bệnh Phó thương hàn lợn do vi khuẩn Salmonella

cholerae suis gây ra, bệnh viêm dạ dày ruột truyền nhiễm (TGE) do Coronavirus gây ra …

Thực chất tiêu chảy là một phản ứng tự vệ của cơ thể nhưng khi cơ thể tiêu chảy nhiều lần trong ngày (5 đến 6 lần trở lên ) và nước trong phân từ 75% trở lên gọi là hiện tượng tiêu chảy Tiêu chảy do nhiều nguyên nhân gây

ra đồng thời nên gọi là hội chứng tiêu chảy Cho dù do bất cứ nguyên nhân nào dẫn đến tiêu chảy thì hậu quả nghiêm trọng là mất nước, mất chất điện giải và kiệt sức, những gia súc khỏi thường bị còi cọc, thiếu máu, chậm lớn Đặc biệt khi gia súc bị tiêu chảy nặng kèm hiện tượng viêm nhiễm, tổn thương thực thể đường tiêu hóa dẫn đến gia súc có thể chết với tỷ lệ cao, gây thiệt hại lớn về kinh tế

2.2.1.3 Nguyên nhân gây ra hội chứng tiêu chảy

 Do vi khuẩn

Khi nghiên cứu về nguyên nhân gây hội chứng tiêu chảy nhiều tác giả đã kết luận rằng trong bất cứ trường hợp nào của bệnh cũng có vai trò tác động của vi khuẩn

Trong đường ruột của gia súc nói chung và của lợn nói riêng , có rất nhiều loài vi sinh vật sinh sống Vi sinh vật trong đường ruột tồn tại dưới dạng hệ sinh thái Hệ sinh thái vi sinh vật đường ruột ở trạng thái cân bằng động theo hướng có lợi cho cơ thể vật chủ Hoạt động sinh lý của gia súc chỉ diễn ra bình thường khi mà hệ sinh thái đường ruột luôn ở trạng thái cân bằng

Sự cân bằng này biểu hiện ở sự ổn định của môi trường đường tiêu hóa của con vật và quan hệ cân bằng giữa các nhóm vi sinh vật với nhau trong hệ vi sinh vật đường ruột Dưới tác động của các yếu tố gây bệnh, trạng thái cân bằng này bị phá vỡ dẫn đến loạn khuẩn và hậu quả là lợn bị tiêu chảy Nhiều tác giả nghiên cứu về hội chứng tiêu chảy đã chứng minh rằng khi gặp những điều kiện thuận lợi, những vi khuẩn thường gặp ở đường tiêu hóa sẽ tăng độc tính, phát triển với số lượng lớn trở thành có hại và gây bệnh

- Các vi khuẩn gây hội chứng tiêu chảy chủ yếu là:

+ Escherichia coli (thường được viết tắt là E coli) hay còn được gọi

là vi khuẩn đại tràng là một trong những loài vi khuẩn chính ký sinh trong đường ruột của động vật máu nóng (bao gồm chim và động vật có vú) Vi khuẩn này cần thiết trong quá trình tiêu hóa thức ăn và là thành phần

của khuẩn lạc ruột Sự có mặt của E coli trong nước ngầm là một chỉ thị thường gặp cho ô nhiễm phân E coli thuộc họ vi khuẩn Enterobacteriaceae và thường

được sử dụng làm sinh vật mô hình cho các nghiên cứu về vi khuẩn

Hình thái: E coli là một trực khuẩn Gram âm, hình gậy ngắn, kích thước

2 - 3 x 0,6µ Trong cơ thể có hình cầu trực khuẩn, đứng riêng lẻ đôi khi xếp

thành chuỗi ngắn, có lông xung quanh thân nên có thể di động được, không hình thành nha bào, có thể có giáp mô

Độc tố: vi khuẩn E coli tạo ra 2 loại độc tố là nội độc tố và ngoại độc tố

Ngoại độc tố: là một chất không chịu được nhiệt, dễ bị phá hủy ở 560

C trong vòng 10 - 30 phút Dưới tác dụng của formon và nhiệt ngoại độc tố chuyển thành giải độc tố Ngoại độc tố có tính thần kinh và gây hoại tử

Nội độc tố: là yếu tố gây độc nằm trong tế bào vi khuẩn và gắn với tế bào vi khuẩn rất chặt Nội độc tố có tính kháng nguyên hoàn toàn, chịu nhiệt

và có khả năng sinh choáng mạch máu

+ Salmonella

Salmonella thuộc họ enterobacteriaceae Các loại gây bệnh có thể kể đến

như: salmonella typhimurium, salmonella cholera và salmonella ententidis Đây là những trực khuẩn Gram âm, hiếu khí tùy ý, hầu hết các Salmonella đều có lông xung quanh thân (trừ Salmonella gallinarum và Salmonella

pullorum) vì vậy có khả năng di động, không sinh nha bào kích thước khoảng

0,4 - 0,6 x 2 - 3 μm

Salmonella lên men glucose có sinh hơi (trừ Salmonella typhi lên men

glucose không sinh hơi) không lên men lactose, indol âm tính, đỏ methyl dương tính, VP âm tính, citrat thay đổi, urease âm tính H2S dương tính( trừ

Salmonella paratyphi A: H2S âm tính)…

Dễ mọc trên các môi trường nuôi cấy thông thường

Nhiệt độ phát triển từ 5 - 45oC, thích hợp ở 37oC, pH thích hợp = 7,6 nhưng nó có thể phát triển được ở pH từ 6 - 9 Với pH > 9 hoặc < 4,5 vi khuẩn có thể bị tiêu diệt, khả năng chịu nhiệt của vi khuẩn kém: ở 50o

Theo Phạm Sỹ Lăng (2009) [17] cho biết, bệnh tiêu chảy ở lợn do vi khuẩn chủ yếu sau:

* Nguyên nhân do vi khuẩn E coli

E coli thuộc họ trực khuẩn Enterobacteriaceae, giống Escherichia E

coli là một trực khuẩn hình gậy ngắn, bắt màu Gram âm, sống trong điều kiện

hiếu khí, yếm khí tuỳ tiện, phần lớn di động Chúng phát triển dễ dàng trên các môi trường nuôi cấy thông thường

Các yếu tố gây bệnh của E coli: Yếu tố bám dính, khả năng dung huyết,

độc tố đường ruột (enterotoxin)

+ Yếu tố bám dính: Kháng nguyên (yếu tố) bám dính K88 (F4) là một

trong những yếu tố gây bệnh đầu tiên, quan trọng của các chủng E coli độc

+ Khả năng dung huyết: Dung huyết là một yếu tố độc lực quan trọng của các chủng E coli gây tiêu chảy ở lợn

+ Độc tố đường ruột: Enterotoxin của E coli quyết định mức độ tiêu

chảy của lợn theo Trương Quang và Cs (2007) [20]

* Nguyên nhân do Salmonella

Salmonella thuộc họ trực khuẩn đường ruột Enterobacteriaceae, là một

loại vi khuẩn có hình gậy ngắn, hai đầu tròn, không hình thành nha bào, giáp

mô Đa số Salmonella có khả năng di động, bắt màu Gram âm, vừa hiếu khí

xuất hiện của virus đã làm tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa, suy giảm sức

đề kháng của cơ thể và gây ỉa chảy ở thể cấp tính

a Bệnh viêm ruột dạ dày truyền nhiễm (TGE)

Virus TGE (Transmissible gastro enteritis) được chú ý nhiều trong hội

chứng tiêu chảy ở lợn Virus xuất hiện năm 1935 tại Mỹ và được mô tả lần đầu tiên vào năm 1946 Tại Châu Á, bệnh xuất hiện ở Triều Tiên, 1981; Thái Lan, 1987… Theo Đào Trọng Đạt và cs (1995) [9], virus TGE gây bệnh viêm

dạ dày ruột truyền nhiễm ở lợn, là một bệnh có tính chất truyền nhiễm cao, biểu hiện đặc trưng là nôn mửa và tiêu chảy nghiêm trọng Bệnh thường xảy

ra ở các cơ sở chăn nuôi tập trung khi thời tiết rét, lạnh Ở lợn, virus nhân lên mạnh nhất trong niêm mạc của không tràng và tá tràng rồi đến hồi tràng

b Bệnh tiêu chảy truyền nhiễm ở lợn (PED)

- Bệnh PED do một loại Coronavirus có tên CV777 gây ra Bệnh xảy ra

với lợn mọi lứa tuổi Đặc tính kháng nguyên của loại virus này hoàn toàn khác kháng nguyên của virus gây bệnh TGE Thể bệnh PED giống như thể bệnh TGE, nhưng nhẹ hơn vì bệnh PED chỉ gây chết khoảng 60% lợn con dưới 21 ngày tuổi, 15% lợn vỗ béo (Đào Trọng Đạt và cs, 1995) [9]

- Lợn mắc PED thường có triệu chứng nôn mửa, con vật có biểu hiện đau bụng Virus phá huỷ lông nhung của ruột (đặc biệt là không tràng và hồi tràng) Lợn bỏ ăn, uống nhiều nước, thích nằm chúi đầu vào nhau

- Mổ khám thấy ruột non mỏng, ruột bị căng phồng chứa nhiều nước màu vàng

c Bệnh do Rotavirus

- Bệnh tiêu chảy do Rotavirus thường xảy ra ở lợn đang bú từ 1 tới 6

tuần tuổi và cao nhất ở lợn khoảng 3 tuần tuổi

- Nguyên nhân có thể do lúc 3 tuần tuổi lượng kháng thể ở sữa mẹ giảm, cùng với lợn vừa tập ăn đã tạo điều kiện cho bệnh xảy ra

- Biểu hiện đặc trưng của bệnh là lợn đi ỉa phân màu trắng hoặc vàng, lúc bị bệnh phân lợn lỏng như nước, sau đó vài giờ hoặc 1 ngày phân sẽ đặc hơn và có dạng như kem rồi keo quánh trước khi trở lại bình thường

- Lợn tiêu chảy gầy sút rõ rệt, lông xù Sau khi khỏi bệnh lợn còi cọc, chậm lớn, biếng ăn, còn ở lợn lớn không có biểu hiện lâm sàng (Đào Trọng Đạt và cs, 1995) [8]

- Bệnh tích: Thành ruột non mỏng, dạ dày chứa cục sữa hơi vàng lổn nhổn, không tiêu, mùi chua

 Do ký sinh trùng

Ký sinh trùng ký sinh trong đường tiêu hóa là một trong những nguyên nhân gây hội chứng tiêu chảy Khi ký sinh trong đường tiêu hóa ngoài việc chúng cướp đoạt chất dinh dưỡng của vật chủ, tiết độc tố đầu độc cơ thể vật chủ, chúng còn gây tác động cơ giới làm tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa

và là cơ hội khởi đầu cho một quá trình nhiễm trùng Có rất nhiều loại ký sinh

trùng đường ruột tác động gây ra hội chứng tiêu chảy như: Sán lá ruột lợn

(Fasciolopsis busky), giun đũa lợn (Ascaris suum)…

Khi nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở lợn con tại Thái Nguyên, Nguyễn Thị Kim Lan và cs (2006) [14] đã có kết luận cầu trùng và một số loại giun tròn (giun đũa, giun tóc, giun lươn) là một trong những nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn con

Giun sán ở đường tiêu hóa có vai trò rõ rệt trong hội chứng tiêu chảy ở lợn từ sau cai sữa Ở lợn bình thường và lợn bị tiêu chảy đều nhiễm các loại giun đũa, giun lươn, giun tóc và sán lá ruột, nhưng ở lợn tiêu chảy nhiễm tỷ lệ cao hơn và nặng hơn (Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 2009) [15]

 Một số nguyên nhân khác

- Do thời tiết khí hậu

Ngoại cảnh là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sức đề kháng của cơ thể gia súc Khi điều kiện thời tiết khí hậu thay đổi đột ngột, quá nóng, quá lạnh, mưa gió, ẩm độ, vệ sinh chuồng trại, đều là các yếu tố stress có hại tác động đến tình trạng sức khỏe của lợn

Ở lợn con, do cấu tạo và chức năng sinh lý của các hệ cơ quan chưa ổn định, hệ thống tiêu hóa, miễn dịch, khả năng phòng vệ và hệ thống thần kinh đều chưa hoàn thiện Vì vậy lợn con là đối tượng chịu tác động của điều kiện ngoại cảnh mạnh nhất, bởi các phản ứng thích nghi và bảo vệ của cơ thể còn rất yếu

Theo Đoàn Thị Kim Dung (2004) [4], các yếu tố nóng, lạnh, mưa, nắng, hanh, ẩm thay đổi thất thường và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến cơ thể lợn, nhất là cơ thể lợn con chưa phát triển hoàn chỉnh, các phản ứng thích nghi của cơ thể còn rất yếu

Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy điều kiện môi trường sống lạnh, ẩm đã làm thay đổi các chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa máu của lợn, biến đổi về chức năng và hình thái của hệ tuần hoàn, hệ nội tiết, liên quan đến phản ứng điều hòa nội mô Trong những trường hợp như thế sức đề kháng của cơ thể giảm đi là điều kiện để cho các vi khuẩn đường ruột tăng số lượng độc tính và gây bệnh

- Do thức ăn và kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng

Vấn đề chăm sóc nuôi dưỡng có vai trò hết sức quan trọng trong chăn nuôi Việc thực hiện đúng quy trình kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng trong chăn nuôi sẽ đem lại sức khỏe và tăng trưởng cho lợn Khi thức ăn chăn nuôi không đảm bảo, chuồng trại không hợp lý, kỹ thuật chăm sóc không phù hợp, là nguyên nhân làm cho sức đề kháng của lợn giảm, tăng nguy cơ mắc bệnh Thức ăn bị nhiễm độc tố nấm mốc cũng là nguyên nhân gây ra tiêu chảy

Trong các loại độc tố nấm mốc thì Aflatoxin là loại độc tố được quan tâm nhất

hiện nay

Thức ăn thiếu đạm, tỷ lệ protid và axit amin không cân đối dẫn đến quá trình hấp thu chất dinh dưỡng không tốt Cơ thể lợn thiếu dinh dưỡng, hàm lượng albumin huyết thanh giảm và kéo theo hàm lượng γ - globulin huyết

thanh cũng giảm Hệ quả là khả năng miễn dịch của cơ thể giảm đi rõ rệt, tạo điều kiện cho các vi khuẩn phát triển và gây bệnh

Nếu khẩu phần thức ăn của lợn thiếu khoáng và vitamin cũng là nguyên nhân làm cho lợn con dễ mắc bệnh Chất khoáng góp phần tạo tế bào, điều hòa thức ăn đạm và chất béo Lợn con thiếu khoáng dễ dẫn đến bị còi xương,

cơ thể suy nhược, sức đề kháng giảm tạo điều kiện cho vi khuẩn đường ruột tăng độc lực và gây bệnh

Vitamin là yếu tố không thể thiếu được với mọi cơ thể động vật, nó đảm bảo cho quá trình chuyển hóa trong cơ thể diễn ra bình thường Thiếu một vitamin sẽ làm cho lợn còi cọc, sinh trưởng kém, dễ mắc bệnh đường tiêu hóa Thức ăn thiếu các chất khoáng, vitamin cần thiết cho cơ thể gia súc, đồng thời phương thức cho ăn không phù hợp sẽ làm giảm sức đề kháng của gia súc và tạo cơ hội cho các vi khuẩn gây hội chứng tiêu chảy Thức ăn kém chất lượng, ôi thiu, khó tiêu, cho lợn ăn quá nhiều đều là nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn

- Do stress

Sự thay đổi các yếu tố khí hậu thời tiết, mật độ chuồng nuôi, vận chuyển

đi xa đều là các tác nhân stress quan trọng trong chăn nuôi dẫn đến hậu quả giảm sút sức khỏe vật nuôi và bệnh tật trong đó có tiêu chảy Hệ thống tiêu hóa của lợn mẫn cảm đặc biệt với stress Hiện tượng stress thường gây nên biểu hiện chán ăn, nôn mửa, tăng nhu động ruột, có khi tiêu chảy, đau bụng

- Ảnh hưởng của điều kiện chuồng trại

Phần lớn thời gian sống của lợn là ở trong chuồng do vậy chuồng trại có ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của chúng Chuồng trại xây dựng đúng kiểu, đảm bảo các chỉ tiêu kỹ thuật, cao ráo, thoáng, độ thông khí tốt, kết hợp với chăm sóc quản lý và vệ sinh chuồng trại tốt sẽ ảnh hưởng rất tốt đến khả năng sinh trưởng và sức kháng bệnh tật của gia súc và ngược lại

Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới của nước ta, về mùa hè khí hậu nóng, ẩm, về mùa đông khí hậu lạnh, khô nên yêu cầu chuồng nuôi gia súc luôn phải khô ráo, thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông Do vậy, trong xây dựng chuồng trại ngoài việc đảm bảo các yếu tố kỹ thuật cần chú

ý đến địa điểm xây dựng chuồng, hướng chuồng, vật liệu xây dựng để dễ dàng khống chế các chỉ tiêu tiểu khí hậu chuồng nuôi phù hợp với từng giai đoạn phát triển của lợn

Theo Đào Trọng Đạt và cs (1986) [7] chuồng khô, thoáng, đủ ánh sáng thì tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng thấp hơn so với chuồng ẩm, tối

- Ảnh hưởng của độ ẩm chuồng nuôi đến hội chứng tiêu chảy ở lợn

Độ ẩm trong chuồng nuôi 75% là do sản sinh ra từ cơ thể động vật, 20 - 25% từ mặt đất (ổ lót, tường ẩm) bốc ra và 10 - 15% từ không khí bên ngoài

chuồng nuôi đưa vào

Trong chuồng nuôi nếu độ ẩm quá cao ảnh hưởng rất xấu đến cơ thể gia súc cho dù nhiệt độ không khí cao hay thấp Độ ẩm trong chuồng nuôi từ 55 - 85% ảnh hưởng đến cơ thể gia súc chưa rõ rệt nhưng nếu độ ẩm chuồng nuôi > 90% sẽ gây ảnh hưởng rất lớn đến cơ thể gia súc Nhiều thí nghiệm cho thấy lợn nuôi trong chuồng có độ ẩm cao trong thời gian dài không muốn ăn, giảm sức tiêu hóa thức ăn, giảm sức đề kháng với bệnh tật trong đó có hội chứng tiêu chảy

Bất kỳ mùa nào độ ẩm chuồng nuôi cao cũng có hại Về mùa nóng, nếu

độ ẩm chuồng nuôi cao thì hơi nước trong cơ thể khó thoát ra ngoài làm cho con vật nóng thêm Về mùa lạnh, nếu độ ẩm chuồng nuôi cao thì nhiệt độ cơ thể lợn lạnh thêm do không khí ẩm dẫn nhiệt nhanh hơn không khí khô, cơ thể lợn sẽ mất nhiệt nhiều hơn Đặc biệt, với lợn sơ sinh khi chức năng điều tiết thân nhiệt chưa hoàn chỉnh, lợn con sống trong chuồng có nhiệt độ thấp, ẩm độ cao sẽ làm cho thân nhiệt lợn con hạ xuống nhanh, sau khi đẻ 30 phút thân nhiệt lợn con có thể giảm thấp đến 5 - 60C sau đó mới dần ổn định Nếu nhiệt độ chuồng nuôi thích hợp thì thân nhiệt lợn con phục hồi nhanh và

ngược lại, nếu nhiệt độ chuồng nuôi quá lạnh hoặc quá nóng sẽ kéo dài thời gian phục hồi thân nhiệt sẽ làm cho con vật suy yếu rõ rệt Con vật bị stress nhiệt - nguyên nhân gây ỉa chảy Độ ẩm thích hợp trong chuồng nuôi là từ

80 - 85%

Đào Trọng Đạt và cs (1996) [9] cho rằng các yếu tố lạnh, ẩm ảnh hưởng rất lớn đến lợn sơ sinh, lợn con vài ngày tuổi Trong các yếu tố về tiểu khí hậu thì quan trọng nhất là nhiệt độ và độ ẩm Độ ẩm thích hợp cho lợn từ 75 đến 85% Vì thế việc làm khô và giữ ấm chuồng là vô cùng quan trọng

Theo Phan Địch Lân và cs (1997) [18] chuồng trại ẩm, lạnh tác động vào

cơ thể lợn gây rối loạn thần kinh từ đó gây rối loạn tiêu hóa

2.2.1.4 Cơ chế sinh bệnh

Bệnh tiêu chảy xảy ra hai cơ chế chính là xuất tiết và thẩm thấu:

- Tiêu chảy xuất tiết

Do độc tố của vi khuẩn E coli, Salmonella hay của virut tác động vào

niêm mạc ruột làm quá trình bài tiết dịch (muối, nước) vào lòng ruột không bình thường sẽ chảy ra tiêu chảy xuất tiết

Khi bị tiêu chảy nhiều sẽ gây mất nước cho cơ thể, gây rối loạn chức năng sinh lí tiêu hoá Khi bị rối loạn tiêu hoá dẫn tới rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột, một số vi khuẩn có hại phát triển nhanh, do đó độc tố của vi khuẩn tiết ra nhiều, độc tố của vi khuẩn vào máu làm rối loạn cơ năng giải độc của gan và quá trình lọc ở thận ( Hồ Văn Nam, 1982) [19]

Lợn bị tiêu chảy nhiều sẽ làm cơ thể bị mất nước do đó làm giảm lượng tuần hoàn của cơ thể dẫn đến truỵ tim mạch, gây nên tử vong

- Tiêu chảy thẩm thấu: Do niêm mạc ruột non được lót bởi lớp liên bào muối và nước qua lại rất nhanh để duy trì sự cân bằng thẩm thấu giữa lòng ruột và dịch ngoại bào Vì vậy, khi trong lòng ruột có chất hấp thụ kém và độ thẩm thấu cao thì sẽ gây ra tiêu chảy

Khi nói đến nguyên nhân gây bê ̣nh do E coli, cơ chế gây bê ̣nh được diễn

ra như sau:

Khi có điều kiê ̣n thuâ ̣n lợi từ môi trường và vâ ̣t chủ , vi khuẩn E coli

tăng sinh trong ruô ̣t và gây tiêu chảy bằ ng các yếu tố gây bê ̣nh đă ̣c hiê ̣u Cấu

trúc kháng nguyên của E coli rất phức ta ̣p gồm các loa ̣i : Kháng nguyên O

(kháng nguyên thân), kháng nguyên H (kháng nguyên lông), kháng nguyên K (kháng nguyên bề mặt , vỏ bọc ) và F (kháng nguyê n bám dính ) ( Đỗ Ngọc

Thuý và cs, 2002) [29] E coli xâm nhâ ̣p vào cơ thể đô ̣ng vâ ̣t từ rất sớm , sau

vài giờ được sinh ra Sau khi phát triển và tăng nhanh ở tế bào thành ruô ̣t , vi

khuẩn xâm nhâ ̣p vào hê ̣ lâm ba , hê ̣ tuần hoàn gây nhiễm trùng Các chủng E

coli thuộc nhóm ETEC và VTEC thường gây tiêu chảy ở lợn sơ sinh và lợn

con sau cai sữa Dựa vào các yếu tố gây bê ̣nh , người ta đã phân vi khuẩn E

coli thành các loại sau : Enterotoxigenic E coli (ETEC), Enteropathgenic E coli

(EPEC), Sdherence Enteropathogenic E coli (AEEC) và Verotoxingenic E coli (VTEC) Hầu hết vi khuẩn E coli gây bệnh sản sinh mô ̣t hay nhiều kháng nguyên bám dính (Fimbriae), 4 loại kháng nguyên bám dính quan trọng củ a ETEC gây bê ̣nh ở lợn sơ sinh là F 4 (K88), F5 (K99), F6 (987P) và F41 Nhờ

các kháng nguyên bám dính này mà vi khuẩn E coli bám vào các cơ quan

cảm nhận (receptor) chuyên biê ̣t trên màng tế bào của các tế bào biểu mô ruô ̣t Sau đó, vi khuẩn xâm nhâ ̣p vào lớp tế bào biểu mô ruô ̣t non và cư trú ở đó , ở đây chúng phát triển và sản sinh đô ̣c tố đường ruô ̣t Enterotoxin Hai loa ̣i đô ̣c tố đường ruô ̣t đó là đô ̣c tố chi ̣u nhiê ̣t (ST) và độc tố không chịu nhiệ t (LT) Độc tố đường ruột phá huỷ tổ chức thành ruột và làm thay đổi cân bằng trao đổi nước và chất điê ̣n giải , nước được rút vào cơ thể gây tiêu chảy Tiêu chảy làm lợn con mất nước, mất chất điê ̣n giải dẫn đến truy ̣ tim mạch và chết Tóm lại quá trình tiêu chảy ở lợn con đã đưa lợn con vào 3 trạng thái rối loạn:

- Rối loạn chức năng tiêu hoá và hấp thu

- Rối loạn cân bằng của khu hê ̣ vi sinh vâ ̣t đường ruô ̣t

- Rối loạn cân bằng nước và điê ̣n giải do lợn con tiêu chảy quá nhiều Lợn con trong tình tra ̣ng nhiễm đô ̣c , truỵ tim mạch mà chết Những con chữa khỏi bê ̣nh thường tăng tro ̣ng giảm, châ ̣m lớn, còi cọc

2.2.1.5 Triệu chứng

Lợn con mắc bê ̣nh đa số thân nhiê ̣t k hông tăng, nếu tăng thì chỉ sau 2 - 3 ngày rồi hạ xuống trở về lúc bình thường , có con thân nhiệt hạ xuống do ỉa chảy mất nước nhiều Lợn gầy tóp nhanh , lông xù , đuôi rũ , da nhăn nheo , nhợt nha ̣t, hai chân sau dúm la ̣i và run rẩy, đuôi và khoeo dính đầy phân

Tiêu chảy có thể ở mức nhe ̣ lợn không có biểu hiê ̣n mất nước hoă ̣c tiêu chảy nặng với triệu chứng phân toàn nước Phân lợn có màu sắc khác nhau phân vàng kem hay hơi xanh , trắng hoặc xám Phân có thể chảy tự do từ hâ ̣u môn xuống sàn Trong trường hợp nă ̣ng, triê ̣u chứng lâm sàng là mất nước, rối loa ̣n trao đổi chất, tiêu chảy có thể gây sốt hoặc không sốt và lợn con suy nhược rất nhanh rồi chết Khối lượng cơ thể giảm 30 - 40% do mất nước Cơ bu ̣ng hóp la ̣i, lợn gầy, suy kiê ̣t và đi siêu ve ̣o, mắt trũng sâu, da tái xám và nhợt nha ̣t Sự mất nước và giảm khối lượng cơ thể làm cho lợn bi ̣ suy su ̣p nhanh , những con lợn con này thường bi ̣ chết Trong trường hợp ma ̣n tính hay bê ̣nh ít nghiêm tro ̣ng, da quanh hâ ̣u môn và vùng háng có thể đỏ lên do tiếp xúc với phân kiềm tính, lợn ít

bị mất nước và điều trị tích cực thì có thể khỏi bệnh

2.2.1.6 Bệnh tích

Những bê ̣nh tích điển hình quan sát thấy như: Xác lợn gầy, vùng đuôi bê bết phân Niêm ma ̣c mắt , miê ̣ng nhợt nha ̣t Trong da ̣ dày chứa đầy hơi hoă ̣c thức ăn chưa tiêu , mùi khó ngửi Thành dạ dày phù và xuất huyết , niêm ma ̣c ruô ̣t non xuất huyết Trong ruô ̣t non chứa đầy khí căng phồng, có khi lẫn máu Gan, lách, thận không biến đổi nhiều

Theo Lê Văn Dương (2010) [6] kết luận: Tỷ lệ phân lập E coli từ phủ

tạng của lợn con mắc bệnh tiêu chảy là 90,67% và mẫu phân là 93,33%

Theo Nguyễn Chí Dũng (2013) [5] kết luận: Lợn con bị tiêu chảy có bệnh tích điển hình như ruột bị viêm, xuất huyết (95,45% ở ruột non; 100% ở ruột già) Dạ dày chứa đầy sữa không tiêu, niêm mạc phủ đầy dịch nhờn, xung huyết (68,18%) Hạch lâm ba màng treo ruột bị sưng, tụ huyết (63,63%)

2.2.1.7 Một số đặc điểm dịch tễ của hội chứng tiêu chảy

Hội chứng tiêu chảy ở gia súc do nhiều nguyên nhân gây ra Chính vì vậy, sự xuất hiện của bệnh phụ thuộc vào sự xuất hiện các nguyên nhân và sự tương tác giữa nguyên nhân và cơ thể gia súc Các yếu tố như tuổi gia súc, mùa vụ, thức ăn, chuồng trại, điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng… đều có ảnh hưởng đến hội chứng tiêu chảy ở gia súc

Ở lợn, hội chứng tiêu chảy có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi Bệnh thường xuất hiện ở 3 giai đoạn phát triển của lợn:

- Giai đoạn sơ sinh: 1 - 4 ngày tuổi

- Giai đoạn lợn con theo mẹ: 5 - 21 ngày tuổi

- Giai đoạn lợn sau cai sữa: > 21 ngày tuổi

Tỷ lệ mắc tiêu chảy và chết giảm dần theo lứa tuổi, cao nhất ở lợn con giai đoạn từ 21- 40 ngày và giảm ở giai đoạn từ 41 - 60 ngày

Theo Nguyễn Chí Dũng (2013) [5] kết luận: Tháng có nhiệt độ thấp và ẩm độ cao (12, 1, 2) tỷ mắc tiêu chảy cao (26,98% đến 38,18%)

2.2.1.8 Biện pháp phòng và trị tiêu chảy cho lợn

 Phòng bệnh

Như ta đã biết “Phòng bê ̣nh hơn chữa b ệnh”, nên khâu phòng bê ̣nh được

đă ̣t lên hàng đầu, nếu phòng bê ̣nh tốt thì có thể ha ̣n chế hoă ̣c ngăn chă ̣n được

bê ̣nh xảy ra Các biện pháp phòng bệnh tổng hợp được đưa lên hàng đầu , xoay quanh các yếu tố môi trường, mầm bê ̣nh, vâ ̣t chủ

Tiêu chảy là hô ̣i chứng gây ra bởi nhiều nguyên nhân kết hợp với nhau , làm mất cân bằng hệ vi sinh vật đường tiêu hoá Do vậy viê ̣c phòng bê ̣nh cũng như trị bệnh phải kết hợp nhiều biện pháp khác nhau

- Phòng bệnh bằng vệ sinh và chăm sóc nuôi dưỡng tốt

Theo Lê Văn Ta ̣o và cs (2007) [23], vi khuẩn E coli gây bê ̣nh ở lợn là vi

khuẩn tồn ta ̣i trong môi trường , đường tiêu hoá của vâ ̣t chủ Khi môi trường quá ô nhiễm do vệ sinh chuồng trại kém , nướ c uống thức ăn bi ̣ nhiễm vi khuẩn, điều kiê ̣n ngoa ̣i cảnh thay đổi, lợn giảm sức đề kháng dễ bi ̣ cảm nhiễm

E coli, bệnh sẽ nổ ra vì vâ ̣y mà khâu vê ̣ sinh , chăm sóc có mô ̣t ý nghĩa to lớn trong phòng bê ̣nh

Trong chăn nuôi việc đảm bảo đúng quy trình kỹ thuật là điều rất cần thiết, chăm sóc nuôi dưỡng tốt sẽ ta ̣o ra những gia súc khoẻ ma ̣nh , có khả năng chống đỡ bê ̣nh tâ ̣t tốt và ngược la ̣i Ô chuồng lợn nái phải được vê ̣ sinh tiêu đô ̣c trước khi vào đẻ Nhiê ̣t đô ̣ trong chuồng phải đảm bảo 32 - 340C đối với lợn sơ sinh và 28 - 300

C với lợn cai sữa Chuồng phải luôn khô ráo, không thấm ướt, không thay đổi thức ăn đô ̣t ngô ̣t

Viê ̣c giữ gìn chuồng tra ̣i sa ̣ch sẽ , kín ấm á p vào mùa đông và đầu xuân Nên dù ng các thiết bi ̣ sưởi điê ̣n hoă ̣c đèn hồng ngoa ̣i trong những

ngày thời tiết lạnh ẩm để đề phòng bệnh lợn con phân trắng , mang lại hiê ̣u quả cao trong chăn nuôi

- Phòng bệnh bằng bổ sung sắt

Ở lợn con, viê ̣c thiếu sắt dẫn đến thiếu máu, làm giảm sức đề kháng cũng

là nguyên nhân gây nên hội chứng tiêu chảy khá cao Lợn con một ngày tuổi

sẽ được cắt nanh bấm tai và tiêm sắt

- Phòng bệnh bằng vac xin

Phòng bệnh bằng vac xin là phương pháp hữu hiệu nhất để ngăn ngừa

bê ̣nh đă ̣c biê ̣t là các bê ̣nh có nguyên nhân là vi sinh vâ ̣t Vac xin phòng bê ̣nh

tiêu chảy cho lợn đã được nghiên cứu khá lâu và đã được sử du ̣ng để phòng ngừa tiêu chảy nhằm ta ̣o miễn dịch chủ động cho đàn lợn chống lại bệnh , các loại vac xin này đã và đang cho kết quả phòng bệnh một cách khả quan , đa ̣t được mu ̣c tiêu làm giảm tỷ lê ̣ bê ̣nh Mô ̣t số tác giả đã tâ ̣p trung nghiên cứu chế ta ̣o và sử du ̣ng vac xin phòng bê ̣nh nhằm kích thích cơ thể chủ đô ̣ng sản sinh kháng thể chống la ̣i mầm bê ̣nh

Bên ca ̣nh các loa ̣i vac xin E coli, các nhà khoa học cũng đã nghiên cứu chế vac xin Salmonella Hiê ̣n nay trên thế giới đã có nhiều loa ̣i v ac xin phòng

bê ̣nh do vi khuẩn Salmonella gây ra ở lợn Mỹ sản xuất vac xin đa giá thành phần gồm E coli, Pasteurella mutocida, Salmonella choleraesuis Ở Đức chế vac xin Salmonella typimurium chủng ĐT 104 Hungari chế vac xin vi khuẩn

Salmonella có bổ trợ glucoza

Ngoài việc sử dụng vac xin , mô ̣t số tác giả đã đi sâu nghiên cứu các chế phẩm để phòng và tri ̣ hô ̣i chứng tiêu chảy Đây là biê ̣n pháp vừa giúp tăng khả năng đề kháng, vừa khống chế sự phát triển quá mức của một số loài vi khuẩn có

hại cho cơ thể gia súc Trần Thi ̣ Ha ̣nh và cs (2002) [11] đã chế ta ̣o sinh phẩm E

coli - sư ̃a và Cl perfringens- toxoid dùng phòng tiêu chảy cho lợn con

Như vâ ̣y, ta thấy viê ̣c phòng bê ̣nh tiêu chảy cho lợn con đã có rất nhiều nghiên cứu từ rất sớm và có những kết quả khả quan , nhưng hô ̣i chứng tiêu chảy ở lợn con là do rất nhiều nguyên nhân gây ra Do vâ ̣y, biê ̣n pháp phòng

bê ̣nh tốt nhất là biê ̣n pháp vê ̣ sinh chăm sóc, phòng trừ tổng hợp

 Trị bệnh

Hiê ̣n nay ở nước ta cũng như trên thế giới vấn đề đã và đang thu hút sự quan tâm của các nhà khoa ho ̣c là hiê ̣u quả điều tri ̣ bê ̣nh Nhiều nghiên cứu mới đây nhất cho rằng viê ̣c điều tri ̣ sớm , kết hợp nhiều biê ̣n pháp tổng hợp nhằm khống chế và khắc phu ̣c rối loa ̣n tiêu hoá hấp thu , chống loạn khuẩn đường ruô ̣t , đồng thời phải kết hợp điều tri ̣ nguyên nhân với điều tri ̣ triê ̣u chứng có như thế mới khống chế được bê ̣nh

Phạm Ngọc Thạch (2005) [26] cho biết để điều tri ̣ hô ̣i chứng tiêu chảy ở gia súc nên tâ ̣p trung vào 3 khâu là:

- Loại trừ sai sót trong nuôi dưỡng như loại bỏ thức ăn kém phẩm chất , chăm sóc nuôi dưỡng tốt

- Khắc phục rối loa ̣n tiêu hoá và chống nhiễm khuẩn

- Điều tri ̣ hiê ̣n tượng mất nước và chất điê ̣n giải

Viê ̣c sử du ̣ng kháng sinh trong điều tri ̣ được nhiều tác giả nghiên cứu và đưa ra nhiều phác đồ điều tri ̣ khác nhau , nhưng các tác giả đều thống nhất rằng việc sử du ̣ng kháng sinh có hiê ̣u quả cần xem xét khả năng mẫn cảm và tính kháng thuốc của vi khuẩn, tác dụng kháng sinh sau điều trị

Để điều tri ̣ tốt hô ̣i chứng tiêu chảy ta phải đảm bảo toàn diê ̣n các khâu sau:

- Chống viêm ở niêm ma ̣c đường tiêu hoá

- Chống vi khuẩn gây bệnh kế phát bằng thuốc hoá ho ̣c tri ̣ liê ̣u

- Chống loạn khuẩn, khôi phục la ̣i hê ̣ vi sinh vâ ̣t có lợi trong đường tiêu hoá

- Bổ sung nướ c, chất điê ̣n giải

- Bổ sung Fe, các vitamin, khoáng

- Thực hiê ̣n nuôi dưỡng , chăm sóc tốt cả lợn nái và lợn con theo hướng chống vi khuẩn chống bô ̣i nhiễm , mô ̣t số tác giả nước ngoài đã sử du ̣ng các loại thuốc hoá ho ̣c tri ̣ liê ̣u: furazolidon, tetracylin, streptomycin, ampicillin và các Sulfamid Các tác giả đều nhận thấy rằng hiệu quả chữa bệnh của các loại thuốc trên rất khác nhau ở từng đi ̣a phương , còn trong một địa phương thì hiê ̣u quả giảm dần theo thời gian

Theo Trịnh Tuấn Anh (2010) [1] kết luận: Các chủng Salmonella spp

mẫn cảm với Ofloxacin và Norfloxacin (100%), tiếp đến là Ciprofloxacin (90%) và Neomycin (80%)

Theo tác giả Pha ̣m Khắc Hiếu và cs (1996) [13] bằng phương pháp làm kháng sinh đồ đã xác định được một số loại kháng sinh sau đây thường sử dụng riêng rẽ hoặc phối hợp để điều trị:

+ Tetramycin vớ i liều 50mg/kg P

+ Neomycin vớ i liều 50mg/kg P

+ Biomycin vớ i liều 50mg/kg P

Khi điều tri ̣ phải tuân theo nguyên tắc: dùng kháng sinh đặc hiệu kết hợp với thuốc bổ trợ tăng sức đề kháng , mau hồi phu ̣c bổ sung và chất điê ̣n giải như: vitamin C, B - complex, Glucose

Theo Lê Văn Dương (2010) [6] kết luận: Các chủng vi khuẩn E coli

phân lập được mẫn cảm với một số loại kháng sinh: cefiofur, amikacin và kháng mạnh với tetracyclin, ampicillin…

2.2.1.9 Một số loại thuốc để điều trị bệnh tiêu chảy lợn con tại trang trại Bùi Huy Hạnh

Xác định hiệu lực của thuốc điều trị cho những lợn con mắc bệnh phân trắng sử dụng 2 loại thuốc: MD Nor - 100, Nova - amcoli