Quản lý quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học hiện nay

Đi sâu nghiên cứu GDQP&AN trong các trường đại học, cao đẳng ở nước ta hiện nay, trong bài viết “Giáo dục quốc phòng - an ninh cho học sinh, sinh viên - Một nội dung quan trọng của giáo

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS, TS Trần Đình Tuấn

2 PGS, TS Phan Thanh Long

nghiên cứu của riêng tôi Các tài liệu, số liệu trích dẫn trong luận án đều trung thực và có xuất xứ rõ ràng

T C IẢ LU N N

Phan Xuân Dũng

GIÁO VIÊN GIÁO DỤC QUỐC PHÕNG VÀ AN NINH Ở

1.1 Quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh ở

1.2 Quản lý quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và

1.3 Những nhân tố tác động đến quản lý quá trình đào tạo giáo viên

giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học hiện nay 61

TẠO I O VIÊN I O DỤC QUỐC PHÕN VÀ AN

2.1 Khái quát tình hình đào tạo giáo viên giáo dục quốc

2.2 Thực trạng quá trình đào tạo và quản lý quá trình đào tạo giáo viên

giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học hiện nay 77 2.3 Đánh giá chung về thực trạng và nguyên nhân thực trạng quá

trình đào tạo, quản lý quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học hiện nay 107

TẠO GIÁO VIÊN GIÁO DỤC QUỐC PHÕNG VÀ AN

3.1 Những yêu cầu trong quản lý quá trình đào tạo giáo viên giáo

dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học hiện nay 114 3.2 Biện pháp quản lý quá trình đào tạo giáo viên giáo dục

quốc phòng và an ninh ở các trường đại học hiện nay 118

Chương 4 KHẢO NGHIỆM VÀ THỬ NGHIỆM CÁC BIỆN PHÁP

QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH ĐÀ O TẠO GIÁO VIÊN GIÁO DỤC QUÔC PHÕNG VÀ AN NINH Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI

4.1 Khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện

pháp quản lý quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học 155

DANH MỤC C C CÔN TRÌNH CỦA T C IẢ ĐÃ CÔN BỐ

05 Giáo dục quốc phòng - an ninh GDQP-AN

06 Giáo dục quốc phòng và an ninh GDQP&AN

12 Quản lý quá trình đào tạo QLQTĐT

13 Quản lý hình thức tổ chức đào tạo QLHTĐT

14 Quản lý phương pháp đào tạo QLPPĐT

DANH MỤC C C BẢN , BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

DANH MỤC C C BẢN

2 2.2 Số lượng, chất lượng ĐNGV thuộc các khoa, trung

tâm GDQP&AN ở các trường đại học 82

3 2.3 So sánh chỉ tiêu tuyển sinh được giao với số lượng tuyển

4 2.4 Kết quả đánh giá của đội ngũ CBQL và ĐNGV về

phương pháp, hình thức tổ chức đào tạo 86

5 2.5 Số lượng tín chỉ trong chương trình khung ngành sư phạm

6 2.6 Kết quả đánh giá của CBQL và ĐNGV về quản lý chương

7 2.7 Kết quả đánh giá của CBQL và ĐNGV về quản lý

8 2.8 Kết quả đánh giá của sinh viên về quản lý hoạt động

9 4.1 Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết của các biện pháp

QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học 157

10 4.2 Kết quả khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp

QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học 158

11 4.3 Kết quả tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của

các biện pháp QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các

12 4.4 Điểm số của sinh viên qua kiểm tra nhận thức trước khi

13 4.5 Điểm trung bình chung đánh giá nhận thức của sinh

viên nhóm thử nghiệm và nhóm đối chứng trước khi

16 4.8 Mức độ tương quan về phát triển năng lực của sinh viên

nhóm thử nghiệm và nhóm đối chứng sau khi thử nghiệm 169

17 4.9 Kết quả tương quan giữa sự phát triển năng lực của sinh

viên ở nhóm thử nghiệm so với nhóm đối chứng sau khi

DANH MỤC C C BIỂU ĐỒ

1 2.1 Đánh giá của sinh viên về chương trình, NDĐT 84

2 2.2 Đánh giá của ĐNGV và CBQL về việc xây dựng kế hoạch đào tạo 91

3 2.3 So sánh các mức độ đánh giá của ĐNGV và CBQL về

các nội dung quản lý chương trình, NDĐT 96

4 2.4 Đánh giá của ĐNGV và CBQL về quản lý phương

5 2.5 Đánh giá của ĐNGV và CBQL về quản lý các điều

6 2.6 Đánh giá của ĐNGV và CBQL về thực hiện chức năng

7 4.1 So sánh mức độ về tính cần thiết của các biện pháp

QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học 159

8 4.2 So sánh mức độ về tính khả thi của các biện pháp

QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học 159

9 4.3 Tương quan giữa sự cần thiết và tính khả thi của các biện

pháp QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học 161

thử nghiệm và nhóm đối chứng sau khi thử nghiệm 169

DANH MỤC C C SƠ ĐỒ

1 2.1 Cơ cấu tổ chức điều hành, QLQTĐT giáo viên

2 3.1 Quy trình xây dựng chương trình, NDĐT giáo viên

GDQP&AN theo hướng tiếp cận năng lực ở các trường đại học 140

MỞ ĐẦU

1 iới thiệu khái quát về công trình nghiên cứu

Giáo dục quốc phòng và an ninh là bộ phận của nền giáo dục quốc dân, một nội dung cơ bản trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân; là môn học chính khóa trong chương trình giáo dục, đào tạo từ THPT đến đại học và các trường chính trị, hành chính, đoàn thể GDQP&AN góp phần đào tạo con người phát triển toàn diện, có đạo đức, sức khỏe và kiến thức quốc phòng, an ninh, kỹ năng quân sự, an ninh cần thiết để tham gia vào

sự nghiệp xây dựng củng cố nền quốc phòng toàn dân, sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc

Để thực hiện nhiệm vụ GDQP&AN cho học sinh, sinh viên trong hệ thống các nhà trường, đòi hỏi phải đào tạo được đội ngũ giáo viên, giảng viên GDQP&AN có đủ về số lượng, đảm bảo chất lượng QLQTĐT giáo viên GDQP&AN là yếu tố quan trọng, quyết định đến chất lượng đào tạo giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay, góp phần vào việc đào tạo đội ngũ giáo viên, giảng viên GDQP&AN ở nước ta đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của công tác GDQP&AN cho học sinh, sinh viên trong tình hình mới Tuy nhiên, QTĐT và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế,

bất cập cần phải giải quyết Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Quản lý quá

trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học hiện nay” có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn

Luận án tập trung nghiên cứu những nội dung liên quan đến QTĐT

và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về QTĐT và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay; đề xuất các biện pháp QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học có tính khả thi, hiệu quả cao, góp phần thiết thực trong việc nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên GDQP&AN đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra

Luận án sẽ là tài liệu tham khảo phục vụ QTĐT và QLQTĐT giáo viên

GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay

2 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Trong giai đoạn hiện nay, trước yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Đảng ta xác định: “Kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước; bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội” [33, tr.433] Để thực hiện được điều này, Đảng ta xác định tăng cường, tuyên truyền giáo dục tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc, trách nhiệm và nghĩa vụ bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia và kiến thức quốc phòng, an ninh là một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu Đồng thời, coi công tác GDQP&AN cho học sinh, sinh viên ở các trường từ THPT đến đại học vừa là nội dung, nhưng đồng thời cũng là giải pháp quan trọng giúp cho mọi người “có những hiểu biết ban đầu

về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân; về truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc, lực lượng vũ trang nhân dân và nghệ thuật quân sự Việt Nam; có kiến thức cơ bản, cần thiết về phòng thủ dân sự và kỹ năng quân sự; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc” [102]

Để thực hiện có hiệu quả vấn đề này, Đảng, Nhà nước ta đã và đang triển khai thực hiện đồng bộ nhiều chủ trương, nhiệm vụ khác nhau, trong đó xác định đẩy mạnh công tác đào tạo giáo viên, giảng viên GDQP&AN ở các trường đại học là một trong những vấn đề trọng tâm, quan trọng hàng đầu Chính vì thế, trong những năm gần đây, Chính phủ đã ban hành nhiều quyết định khác nhau liên quan đến vấn đề đào tạo giáo viên, giảng viên GDQP&AN

Cụ thể, gần đây nhất, ngày 12/4/2010, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành

Quyết định số 472/QĐ-TTg Phê duyệt Đề án “Đào tạo giáo viên GDQP-AN

cho các trường THPT, trung cấp chuyên nghiệp và trung cấp nghề giai đoạn

2010 - 2016”; ngày 24/4/2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số

607/QĐ-TTg Phê duyệt Đề án “Đào tạo giáo viên, giảng viên GDQP&AN cho

các trường THPT, trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề, cao đẳng nghề và các cơ sở giáo dục đại học đến năm 2020” với mục tiêu “Đến năm 2020 bảo

đảm đào tạo đáp ứng được 90% nhu cầu giáo viên và 70% nhu cầu giảng viên

GDQP&AN giảng dạy ở các trường THPT, trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề, cao đẳng nghề và các cơ sở giáo dục đại học” [121] Các cơ sở giáo dục được giao nhiệm vụ đào tạo giáo viên GDQP&AN gồm: “Trường ĐHSP Hà Nội, Trường ĐHSP Hà Nội 2, Trường Đại học Vinh, Trường ĐHSP Thành phố

Hồ Chí Minh, Trường ĐHSP thuộc Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Chính trị, Trường Đại học Trần Quốc Tuấn, Trường Đại học Nguyễn Huệ, Trường Đại học Trần Đại Nghĩa, Trường Đại học Ngô Quyền, Trường Đại học Thông tin liên lạc, Học viện Biên phòng” [121] Đồng thời chỉ thị: “Bộ GD&ĐT khẩn trương triển khai thực hiện Đề án đào tạo giáo viên GDQP&AN để đến năm

2016 các trường THPT, trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề có đủ giáo viên chuyên trách theo yêu cầu” [119]

Thực hiện các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, các trường đại học được giao nhiệm vụ đào tạo giáo viên GDQP&AN đã triển khai đào tạo và xác định việc nâng cao hiệu quả QLQTĐT giáo viên GDQP&AN là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên GDQP&AN, cũng như chất lượng đào tạo toàn diện của từng nhà trường Đồng thời, là nền tảng để “đóng góp quan trọng trong việc nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh chính trị, tạo điều kiện cho đất nước tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế” [120] Tuy nhiên, từ thực tiễn cho thấy, QTĐT và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học thời gian qua vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập, nhất là trong quản lý vẫn “còn mang tính bao cấp, ôm đồm, sự vụ và chồng chéo, phân tán; trách nhiệm và quyền hạn quản lý chuyên môn chưa đi đôi với trách nhiệm, quyền hạn quản lý về nhân sự và tài chính… Một bộ phận nhà giáo và cán bộ quản lý chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục trong thời kỳ mới Đội ngũ nhà giáo vừa thừa, vừa thiếu cục bộ, vừa không đồng bộ về cơ cấu chuyên môn” [120] Chất lượng, hiệu quả quản lý ở tất cả các khâu, các bước của QLQTĐT như: quản lý chương trình, NDĐT; quản lý hoạt động học tập của người học; quản lý hoạt động dạy của người dạy; quản lý kết

quả đào tạo… còn chưa cao, chưa thực sự đáp ứng được với yêu cầu của thực tiễn Đây chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng “Đội ngũ giáo viên GDQP&AN còn thiếu về số lượng, yếu về chất lượng, nhiều cơ

sở giáo dục chưa có hoặc thiếu giáo viên chuyên trách theo quy định,… chất lượng môn học GDQP&AN của học sinh, sinh viên ở một số trường THPT, trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề và cao đẳng, đại học còn nhiều hạn chế” [119]

Để khắc phục những hạn chế trên, thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu, đề cập đa chiều, trên nhiều khía cạnh khác nhau liên quan đến QLQTĐT giáo viên GDQP&AN, điều này góp phần quan trọng trong việc cung cấp những luận cứ, luận chứng khoa học - thực tiễn để từng trường đại học vận dụng vào việc nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên GDQP&AN Tuy nhiên, trước thực tiễn đào tạo giáo viên GDQP&AN hiện nay đã và đang đặt ra những yêu cầu mới, nhưng cho đến nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu đảm bảo có tính hệ thống, khoa học, chuyên sâu về QLQTĐT giáo viên GDQP&AN Xuất phát từ những vấn đề trên, tác giả lựa chọn đề

tài: “Quản lý quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh ở

các trường đại học hiện nay” làm luận án tiến sĩ của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học, góp phần thiết thực vào việc nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Bổ sung, phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận về QTĐT và QLQTĐT giáo

viên GDQP&AN ở các trường đại học

- Khảo sát, đánh giá thực trạng QTĐT và QLQTĐT giáo viên

GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay

- Đề xuất các biện pháp QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay

- Khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi và thử nghiệm các biện pháp

đã đề xuất

4 Khách thể, đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu và giả thuyết khoa học

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình đào tạo giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý QTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay

4.3 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi về nội dung

Luận án tập trung nghiên cứu những nội dung liên quan đến QTĐT và

QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học ngoài quân đội hiện nay theo Quyết định số 607/QĐ-TTg ngày 24/4/2014 của Thủ tướng Chính phủ với đối tượng đào tạo là sinh viên ngành sư phạm GDQP&AN hệ đào tạo dài hạn, chính quy tập trung thời gian 4 năm

* Phạm vi về khách thể khảo sát

Luận án thực hiện khảo sát, tọa đàm, trao đổi với các đối tượng là

CBQL, giảng viên, sinh viên ngành sư phạm GDQP&AN ở 04 trường đại học ngoài quân đội là: ĐHSP Hà Nội, ĐHSP Hà Nội 2, Đại học Vinh, ĐHSP Thành phố Hồ Chí Minh

* Phạm vi về thời gian

Các số liệu sử dụng trong luận án được giới hạn chủ yếu từ năm 2012 đến nay

4.4 Giả thuyết khoa học

Trong những năm qua, QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học đã đạt được những kết quả nhất định Tuy nhiên, chất lượng, hiệu quả

QLQTĐT vẫn chưa thích hợp và còn nhiều hạn chế, bất cập nhất định Nếu đề

xuất được hệ thống biện pháp quản lý phù hợp với xu hướng đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT và tính đặc thù của lĩnh vực quốc phòng, an ninh, như: Giáo dục nâng cao nhận thứccho đội ngũ cán bộ quản lý các cấp và giảng viên ở các nhà trường về vị trí, vai trò của việc đào tạo và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN;

Xây dựng, kế hoạch đào tạo giáo viên GDQP&AN đảm bảo tính khoa học, toàn diện, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ phát triển của các trường theo từng giai đoạn; Chuẩn hoá đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên tham gia QTĐT giáo viên GDQP&AN; Tăng cường chỉ đạo, thực hiện đổi mới chương trình, NDĐT giáo viên GDQP&AN theo hướng tiếp cận năng lực; Chỉ đạo chặt chẽ việc lựa chọn và

sử dụng các hình thức, phương pháp đào tạo giáo viên GDQP&AN theo hướng tích cực, hiện đại; Hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo điều kiện thuận lợi cho QTĐT giáo

viên GDQP&AN, thì sẽ đào tạo được đội ngũ giáo viên GDQP&AN có phẩm

chất, năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận nghiên cứu

* Phương pháp tiếp cận biện chứng

Vận dụng cơ sở lý luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về GD&ĐT và GDQP&AN để nghiên cứu, xem xét quá trình vận động và phát triển môn học GDQP&AN và đào tạo giáo viên GDQP&AN

* Phương pháp tiếp cận hệ thống - cấu trúc

Môn học GDQP&AN là một trong các môn học chính khoá trong các nhà trường thuộc hệ thống giáo dục quốc dân Đào tạo giáo viên GDQP&AN

có mối quan hệ chặt chẽ với đào tạo các loại hình giáo viên khác trong chương trình đào tạo ở các trường đại học hiện nay QTĐT giáo viên GDQP&AN là một hệ thống bao gồm nhiều thành tố cùng vận động trong các mối quan hệ qua lại mật thiết với nhau

* Phương pháp tiếp cận thực tiễn

Trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, GDQP&AN trong các nhà trường nhằm khơi dậy tinh thần yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, trang bị cho thế hệ trẻ kiến thức quốc phòng, an ninh, kỹ năng quân sự, an ninh cần thiết để tham gia vào sự nghiệp xây dựng củng cố nền quốc phòng toàn dân, sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận án, tác giả vận dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu

khác nhau, cụ thể là các phương pháp nghiên cứu:

* Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết, bao gồm các phương pháp:

phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát, hệ thống hoá các vấn đề qua nghiên cứu hệ thống tài liệu lý luận, chuyên khảo, các bài báo khoa học thuộc

phạm vi nghiên cứu của đề tài

* Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn, bao gồm các phương pháp:

- Tổng kết kinh nghiệm: Nghiên cứu các văn bản, báo cáo tổng kết của các cơ quan quản lý về đào tạo giáo viên GDQP&AN, nhất là các cơ quan quản lý ở các trường đại học được giao nhiệm vụ đào tạo giáo viên GDQP&AN hiện nay

- Điều tra: Lập phiếu điều tra và tiến hành khảo sát với 03 đối tượng là CBQL, ĐNGV và sinh viên ngành sư phạm GDQP&AN ở 4 trường đại học là:

ĐHSP Hà Nội, ĐHSP Hà Nội 2, Đại học Vinh, ĐHSP Thành phố Hồ Chí Minh

- Phương pháp tọa đàm, trao đổi với 3 đối tượng là CBQL, ĐNGV và sinh viên ngành sư phạm GDQP&AN ở 4 trường đại học trên; đồng thời, xin ý kiến của các nhà khoa học trong và ngoài quân đội về các vấn đề liên quan đến các nội dung của luận án

- Phương pháp quan sát và nghiên cứu các sản phẩm hoạt động Tiến hành quan sát có chủ định các hoạt động của CBQL, giảng viên và sinh viên ngành sư phạm GDQP&AN trong QTĐT Nghiên cứu các sản phẩm của hoạt động dạy của giảng viên và hoạt động học của sinh viên

- Phương pháp khảo nghiệm, thử nghiệm: Xây dựng kế hoạch và tổ chức khảo nghiệm, thử nghiệm tại Trường ĐHSP Hà Nội 2

* Phương pháp hỗ trợ: Sử dụng phương pháp toán thống kê được dùng

trong khoa học giáo dục để xử lý các số liệu điều tra

6 Những đóng góp mới của luận án

- Xây dựng được cơ sở lý luận về QTĐT và QLQTĐT giáo viên

GDQP&AN ở các trường đại học

- Trên cơ sở kết quả khảo sát, đã đánh giá, phân tích làm sáng tỏ thực trạng, đồng thời xác định được các nguyên nhân của ưu điểm, hạn chế của QTĐT và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay

- Đề xuất các biện pháp QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học đảm bảo tính thiết thực, khả thi cao, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay đáp ứng được

với yêu cầu của thực tiễn đặt ra

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

GDQP&AN cho học sinh, sinh viên đã và đang đặt ra hiện nay

8 Kết cấu của luận án

Kết cấu của luận án gồm: Phần mở đầu; tổng quan tình hình nghiên cứu

có liên quan đến đề tài; 4 chương, kết luận và kiến nghị; danh mục công trình khoa học của tác giả; danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI:

“QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN GIÁO DỤC QUỐC PHÕNG VÀ AN NINH Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HIỆN NAY”

1 Những công trình nghiên cứu về giáo dục quốc phòng và an ninh

Giáo dục quốc phòng và an ninh có vị trí, vai trò hết sức quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc Chính vì vậy, trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, những vấn đề liên quan đến GDQP&AN luôn được các quốc gia trên thế giới đặc biệt quan tâm và có nhiều tác giả nghiên cứu trên các phương diện khác nhau, cụ thể:

Khi nghiên cứu về GDQP&AN ở các quốc gia trên thế giới, trong bài viết

“Giáo dục quốc phòng ở Mỹ” [40], tác giả Ngụy Nhạc Giang cho rằng, ở Mỹ,

“mục đích GDQP là tập trung giáo dục cho mọi công dân hướng vào: yêu đất

nước, biết phục tùng, trọng đoàn thể, chịu cống hiến” [40] Nội dung cốt lõi

của GDQP ở Mỹ là giáo dục chủ nghĩa yêu nước theo lập trường giai cấp tư sản Theo tác giả: “điểm khác biệt trong nội dung GDQP là khi bồi dưỡng tư tưởng yêu nước cho công dân, họ không tập trung chú ý vào khu vực cư trú và quốc dân, mà nặng về hệ thống tư tưởng có liên quan mật thiết với đời sống

xã hội” [40] Để thực hiện được điều này, GDQP ở Mỹ chủ yếu tập trung vào

2 đối tượng Đối tượng thứ nhất là thanh thiếu niên đang học ở bậc trung học

và tiểu học; đối đượng thứ hai là sinh viên các trường đại học và cao đẳng

“Chính quyền đặt ra một loạt tổ chức và bộ máy tương ứng, trong các trường tiểu học, trung học, đại học, mở các khóa trình "lợi ích nước Mỹ trên hết”, khiến cho học sinh có bộ mặt tâm lý đạo đức cần có, và bồi dưỡng tâm lý đạo đức cho cả lính mới và lính cũ của lực lượng vũ trang Mỹ” [40]

Qua nghiên cứu, tác giả giải thích rằng, điều này xuất phát từ chính lịch

sử ra đời, con đường phát triển mà nước Mỹ đã trải qua tương đối ngắn, hình thành một quốc gia nhiều dân tộc, những dân tộc đó đều coi nước Mỹ là quê

hương mình Vì vậy, khái niệm mà họ sử dụng không phải là "tổ quốc”, "quê

hương”, mà là "nước Mỹ”, "lối sống Mỹ” Do chịu sự giáo dục đó, nên nhiều

công dân Mỹ hết sức nhạy cảm với uy danh, với toàn nước Mỹ và rất trung thành với quốc gia, dù điều đó là đúng hay sai

Trong bài viết“Giáo dục quốc phòng một số nước” của tác giả Đức

Giang và Quốc Ân [39], khi đề cập đến GDQP ở Trung Quốc, hai tác giả đã khẳng định: “Mục đích của các khoá học GDQP là tăng cường rèn luyện sức khoẻ, tâm, sinh lý, thể chất cho học sinh, sinh viên qua đó cũng là cách bồi dưỡng tinh thần dân tộc, yêu nước cho lớp trẻ” [39] Đồng thời, trong nghiên cứu này, khi đề cập đến GDQP&AN ở Nhật bản, các tác giả cũng chỉ rõ: “Chính phủ Nhật Bản thành lập các trung tâm GDQP tại các quân khu, địa phương để GDQP cho học sinh, sinh viên, lực lượng bán quân sự Trung tâm là nơi nghiên cứu các vấn đề quân sự, quốc phòng, hợp tác quốc tế về quân sự và chính sách giáo dục.” [39] Để nâng cao chất lượng GDQP, ngoài việc tăng cường trang thiết bị, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, các trung tâm tập trung xây dựng chương trình, nội dung, kế hoạch giáo dục phù hợp; tổ chức huấn luyện thực hành theo phương châm "khó hóa”, tức là nâng cao các tiêu chuẩn về môi trường quân sự, tăng cường sát hạch, kiểm tra; tổ chức huấn luyện và tập bài tác chiến hiệp đồng sát với điều kiện khắc nghiệt của chiến tranh hiện đại

Đối với GDQP&AN ở Singapore, Nhà nước đầu tư xây dựng và giao cho Bộ Quốc phòng quản lý các trung tâm GDQP Theo kế hoạch năm, thanh niên từ 18 đến 25 tuổi được tập trung tại các trung tâm này để học GDQP với thời gian 3 tháng [39] Còn ở Hàn Quốc, việc GDQP được thể hiện rõ trong các nhà trường đại học và cao đẳng thông qua môn học tự chọn là quân sự Theo đó, đối với phần lý thuyết do các trường tự đảm nhiệm Riêng nam giới trong độ tuổi từ 18 đến 25 tuổi bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ quân sự tại các đơn vị quân đội Tại đây, sinh viên sẽ được trang bị kiến thức phần thực hành về quân sự, thời gian huấn luyện là 3 tháng [39]

Trong bài viết “Giáo dục quốc phòng trong các nhà trường ở Trung

Quốc” [89], tác giả Nguyễn Nghĩa đã khẳng định GDQP trong các nhà trường

ở Trung Quốc chủ yếu được thực hiện ở các trường đại học và cao đẳng nhằm giúp cho sinh viên "nắm vững các kỹ năng quân sự, học tập tư tưởng quân sự, lịch sử quân sự, mưu lược quân sự, v.v đồng thời đưa các nội dung này vào

kế hoạch học tập… Đây không những là một hình thức nghĩa vụ tập làm người lính, mà còn là một hình thức quan trọng để ổn định tư tưởng, thường trực sẵn sàng trong mở cửa, tăng cường lực lượng hậu bị cho quốc phòng, thực hiện hàng vạn người lính trong dân" [89, tr.34] Chương trình, nội dung GDQP được thực hiện với thời gian là 8 tuần do Bộ Giáo dục, Bộ Tổng tham mưu, Tổng cục Chính trị thống nhất Trong các trường đại học có phòng nghiên cứu giáo dục quân sự Lực lượng huấn luyện do Bộ Tổng tham mưu thống nhất bố trí

Trong bài viết “Xu hướng xây dựng quốc phòng của một số nước trên

thế giới hiện nay Tổng hợp qua tài liệu nước ngoài ” của tác giả Trung Hòa

[50], khi đề cập đến các vấn đề liên quan đến quốc phòng của nước Pháp, tác

giả nhận định: ở Pháp, với quan niệm quốc phòng được hiểu theo nghĩa rộng

nhất, không chỉ là lĩnh vực của quân đội và chính quyền nhà nước, mà nó có liên quan đến mọi công dân và mọi lĩnh vực hoạt động của đất nước Trong khi đó, hệ thống các trường học của Pháp chịu sự quản lý riêng biệt bởi 3 cơ quan khác nhau, cụ thể: Một số trường trực thuộc Chính phủ quản lý; một số trường trực thuộc Bộ Giáo dục quản lý; số khác trực thuộc Bộ quốc phòng quản lý Chính vì vậy, học sinh, sinh viên ở các trường trực thuộc cơ quan nào, bắt buộc từ độ tuổi 18 đến 25 đều phải học GDQP với thời gian 3 tháng

và do chính giảng viên GDQP ở cơ quan đó đảm nhiệm giảng dạy

Trong nghiên cứu “Một số dự báo tình hình thế giới trong nh ng năm

đ u thế k XXI”, khi đề cập đến quan niệm quốc phòng ở Malaixia, nghiên

cứu này đã chỉ rõ “Malaixia quan niệm quốc phòng là răn đe, tự lực, tự cường, thương lượng bao giờ cũng hơn chiến tranh, muốn quốc phòng tốt thì

kinh tế phải mạnh” [131, tr.13] Đồng thời, đề cập đến GDQP cho học sinh, sinh viên, nghiên cứu này cũng cho rằng, hiện nay, Nhà nước Malaixia đã đầu

tư xây dựng 41 trung tâm GDQP cho học sinh, sinh viên Những trung tâm này do tư nhân đứng ra quản lý Theo kế hoạch năm của nhà nước, thanh niên

từ 18 đến 25 tuổi được tập trung tại các trung tâm để học GDQP với thời gian

3 tháng Các học phần lí thuyết do giảng viên các trường đại học giảng dạy, các học phần thực hành do sĩ quan quân đội giảng dạy

Đối với nước ta, ngay trong thời kỳ phong kiến, các triều đại phong kiến đã biết coi trọng và xác định việc GDQP toàn dân thông qua chính sách

“ngự binh ư nông”, “khoan thư sức dân”… là kế sách giữ nước trước sự xâm

lăng của mọi kẻ thù Nhận thức sâu sắc vấn đề đó, ngay từ khi được thành lập cho đến nay, Đảng ta luôn coi trọng GDQP&AN cho mọi đối tượng công dân

và xác định đó là vấn đề mang tính chiến lược trong bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Đặc biệt, để góp phần cung cấp những luận cứ, luận chứng khoa học và thực tiễn phục vụ cho hoạt động GDQP&AN, ngay khi đất nước giành được thống nhất, có rất nhiều công trình nghiên cứu của nhiều tác giả, đề cập đa chiều, trên nhiều khía cạnh khác nhau xung quanh vấn đề này

Năm 1988, tác giả Lê Đức Anh có bài viết “Đổi mới tư duy quân sự, kiên

trì chấp hành và vận dụng sáng tạo đường lối quân sự của Đảng” [1] Trong bài

viết này, tác giả đã xác định một số vấn đề chủ yếu trong đổi mới về tư duy, thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc ở nước ta và chỉ rõ: “Trong lãnh đạo cách mạng nói chung, trong lĩnh vực quân sự nói riêng, việc nhận định, đánh giá đúng tình hình thực tế khách quan, tình hình địch và ta, dự đoán đúng khả năng phát triển của các tình huống là vấn đề rất quan trọng, có tính quyết định Trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, chiến tranh nhân dân, thực hiện toàn dân giữ nước và cả nước đánh giặc, lấy lực lượng vũ trang nhân dân làm nòng cốt, trên cơ sở xây dựng quân đội nhân dân chính quy, ngày càng hiện đại; xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân ba thứ quân, bao gồm: Bộ đội “chủ lực,

bộ đội địa phương và dân quân tự vệ…” [1, tr.15]

Trong những năm đầu thế kỷ XXI, để khẳng định vị trí, vai trò của

GDQP cho toàn dân, trong bài viết “Tăng cường hơn n a công tác giáo dục

quốc phòng toàn dân trước tình hình mới” [34], tác giả Phùng Khắc Đăng

nhấn mạnh: “GDQP có vị trí rất quan trọng trong chiến lược đào tạo con người mới của Đảng, nhằm nâng cao dân trí về quốc phòng; đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới” [34, tr.24] Đi sâu nghiên cứu GDQP&AN trong các trường đại học, cao

đẳng ở nước ta hiện nay, trong bài viết “Giáo dục quốc phòng - an ninh cho

học sinh, sinh viên - Một nội dung quan trọng của giáo dục, đào tạo trong thời kỳ mới” [45], tác giả Nguyễn Minh Hiển đã tiếp cận dưới góc độ coi học

sinh, sinh viên chính là nguồn cung cấp cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý các cấp, cán bộ khoa học, kỹ thuật, trên cơ sở đó nhấn mạnh: “GDQP-AN cho học sinh, sinh viên là một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và là một nội dung quan trọng không thể thiếu trong mục tiêu đào tạo toàn diện của các nhà trường” [45, tr.24] Cũng tiếp cận theo hướng này, tác giả Nguyễn Văn Vọng cho rằng “GDQP-AN cho học sinh, sinh viên có vị trí to lớn, có tầm quan trọng đặc biệt trong chiến lược quốc phòng - an ninh giai đoạn mới” [trích theo 147, tr.34]

Năm 2006, tập thể tác giả Lê Văn Yên, Nguyễn Tế Nhị, Nguyễn Thế

Vỵ đã sưu tầm, biên tập cuốn sách “Tăng cường công tác giáo dục quốc

phòng - an ninh trong giai đoạn hiện nay” [147] Đây là cuốn sách tập hợp

các bài viết của nhiều tác giả khác nhau nghiên cứu về công tác GDQP&AN giai đoạn hiện nay Trong cuốn sách, các tác giả đã đề cập trên 3 vấn đề: công tác GDQP&AN nói chung, công tác GDQP&AN ở các trường đại học, cao đẳng và công tác GDQP&AN ở các địa phương Các bài viết trong cuốn sách đều nhất quán khẳng định “Để xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, một trong những vấn đề quan tâm đầu tiên là phải làm tốt công tác GDQP toàn dân” [147, tr.33] Bên cạnh đó, đánh giá chung về công tác

GDQP, các bài viết cũng khái quát “Chất lượng và hiệu quả GDQP cho các đối tượng được nâng lên, tạo chuyển biến mới về nhận thức trách nhiệm của cán bộ các cấp, các ngành và toàn thể nhân dân đối với nhiệm vụ xây dựng nền quốc phòng vững mạnh, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa” [147, tr.34] Tuy nhiên, “cơ chế, chính sách chưa đồng bộ, chưa đầy đủ, nên chưa huy động được mọi tổ chức, mọi người tham gia, chưa

xã hội hóa được công tác GDQP” [147, tr.36]

Trong bài viết “Kết hợp giảng dạy lịch sử với giáo dục quốc phòng - an

ninh cho thế hệ trẻ” [72], tác giả Phan Ngọc Liên cho rằng “Ý thức quốc phòng

trong thanh thiếu niên, học sinh thấp, mờ nhạt do không hiểu đầy đủ, sâu sắc về lịch sử, truyền thống dân tộc… dẫn đến tình trạng không xác định trách nhiệm của mình đối với nhiệm vụ bảo vệ và sự phát triển của Tổ quốc” [72, tr.15] Chính vì vậy, nội dung GDQP “không chỉ là giáo dục tinh thần chiến đấu bảo

vệ Tổ quốc khi xảy ra chiến tranh mà (quan trọng hơn) là giáo dục ý thức thường trực gìn giữ, phát triển mọi tinh hoa văn hóa, tinh thần và vật chất của ông cha” [72, tr.14]

Năm 2013, khi nghiên cứu về các giải pháp nâng cao chất lượng GDQP&AN cho học sinh, sinh viên hiện nay, tác giả Nguyễn Thiện Minh có

bài viết “Đẩy mạnh công tác giáo dục quốc phòng - an ninh cho học sinh,

sinh viên trong tình hình mới” [82] Trong bài viết này, tác giả tiếp tục đi vào

phân tích vị trí, vai trò của GDQP&AN đối với học sinh, sinh viên; chỉ rõ những hạn chế, bất cập trong GDQP&AN cho học sinh, sinh viên hiện nay như “Một số cán bộ, học sinh, sinh viên nhận thức chưa đầy đủ, sâu sắc về vị trí, vai trò của môn học Đội ngũ giáo viên, giảng viên GDQP&AN còn thiếu

về số lượng, phần lớn chưa được đào tạo cơ bản Là môn học chính khóa, nhưng trên thực tế ở nhiều cơ sở giáo dục, môn học này chưa được đầu tư tương xứng Hệ thống trung tâm GDQP&AN thời gian qua được xây dựng và hoạt động khá hiệu quả, song đang quá tải trước sự gia tăng lưu lượng học sinh, sinh viên hằng năm Bên cạnh đó, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học cũng

còn bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu đặc thù của môn học” [82, tr.91] Trên cơ

sở đó, tác giả đã đề xuất 4 giải pháp khác nhau nhằm nâng cao chất lượng

GDQP&AN cho học sinh, sinh viên, cụ thể: 1) Tiếp tục tăng cường sự lãnh

đạo của Đảng đối với công tác GDQP&AN cho học sinh, sinh viên; 2) Kiện

toàn, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, giảng viên GDQP&AN, đáp ứng yêu cầu trước mắt và lâu dài; 3) Tích cực đổi mới nội dung, chương

trình, phương pháp GDQP&AN cho học sinh, sinh viên; 4) Đẩy mạnh đầu

tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học phục vụ cho môn học [82] Ngoài ra,

trong bài viết “Tăng cường giáo dục quốc phòng - an ninh cho học sinh,

sinh viên trong tình hình mới” [83], tác giả Nguyễn Thiện Minh khẳng

định: “GDQP&AN cho học sinh, sinh viên là nội dung học tập đặc thù

trong các nhà trường, nhằm nâng cao nhận thức, ý thức, trách nhiệm cho thế hệ trẻ đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Trong tình hình hiện nay, công tác này càng trở nên quan trọng, cấp thiết” [83, tr.82] Theo đó, tác giả đề xuất “Để tiếp tục nâng cao chất lượng công tác GDQP&AN cho học sinh, sinh viên, trong thời gian tới, các cơ sở giáo dục - đào tạo cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục về vị trí, vai trò của công tác GDQP&AN, trọng tâm

là Chỉ thị 12-CT/TW, ngày 03/5/2007 của Bộ Chính trị về “tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác GDQP-AN trong tình hình mới”, Luật GDQP&AN trong toàn ngành giáo dục để thống nhất nhận thức, tư tưởng, hành động” [83, tr.83]

Năm 2015, tác giả Trần Danh Lực có bài viết “Giải pháp nâng cao chất

lượng giáo dục quốc phòng và an ninh cho sinh viên ở Đại học Quốc gia Hà Nội” [79] Theo tác giả, để nâng cao chất lượng GDQP&AN cho sinh viên,

đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của môn học, Đại học Quốc gia Hà Nội cần

phải giải quyết tốt 3 vấn đề: 1) Xây dựng đội ngũ cán bộ, giảng viên có đủ số lượng, chất lượng đạt chuẩn hóa; 2) Đẩy mạnh đổi mới nội dung chương trình, phương pháp dạy - học; 3) Đẩy mạnh đầu tư cơ sở vật chất, từng bước

hiện đại hóa trang thiết bị dạy - học [79] Nghiên cứu các giải pháp GDQP&AN

ở phạm vi rộng hơn, tác giả Đàm Hữu Dũng có bài viết “Một số giải pháp về

GDQP&AN cho sinh viên hiện nay” [28] Trên cơ sở đánh giá khách quan, chính

xác thực trạng những thành tựu, hạn chế, bất cập của công tác GDPQ&AN cho học sinh, sinh viên, tác giả cũng đề xuất 4 giải pháp khác nhau nhằm nâng cao

chất lượng GDQP&AN, cụ thể: 1) Chú trọng xây dựng đội ngũ giảng viên đảm bảo cả về số lượng, chất lượng; 2) Cần nghiên cứu bổ sung nội dung, chương trình bảo đảm chất lượng và hấp dẫn người học; 3) Cần tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học; 4) Cần đẩy mạnh đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học [28]

Bên cạnh những công trình nghiên cứu trên, trong những năm gần đây,

còn có nhiều bài viết liên quan đến lĩnh vực GDQP&AN, như: “Bồi dưỡng

kiến thức quốc phòng - an ninh cho cán bộ các cấp của Đảng, Nhà nước và đoàn thể Trung ương” của tác giả Nguyễn Thế Trị [128]; “Giáo dục quốc phòng trong các trường cao đẳng và đại học - bốn vấn đề bức xúc c n tháo

gỡ từ cơ sở” của tác giả Lê Doãn Thuật [123]; “Nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng - an ninh ở Trung tâm giáo dục quốc phòng Hà Nội I” của

tác giả Nguyễn Ngọc Hiệp [49]; “Một số vấn đề về đổi mới, nâng cao chất

lượng công tác giáo dục quốc phòng - an ninh hiện nay” của tác giả Nguyễn

Thành Đô [35]; “Công tác giáo dục quốc phòng và an ninh cho sinh viên ở

các trung tâm hiện nay” của tác giả Lê Thanh Trì [129]; “Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng và an ninh cho sinh viên” của tác giả Trịnh Tấn Hoài [53]… Các bài viết trên đề

cập đa chiều, trên nhiều góc độ, ở nhiều phạm vi, đối tượng khác nhau liên quan đến công tác GDQP&AN, nhưng nhìn chung các bài viết này đều khẳng định GDQP&AN thuộc nội dung của nền giáo dục quốc gia, là nội dung cơ bản trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, có

ý nghĩa quan trọng trong chiến lược đào tạo con người mới xã hội chủ nghĩa Một số bài viết đã khái quát được thực trạng và chất lượng GDQP&AN hiện nay, trên cơ sở đó, chỉ ra được những phương hướng, giải pháp, yêu cầu để

nâng cao chất lượng GDQP&AN cho từng đối tượng, ở từng phạm vi nhất định

2 Những công trình nghiên cứu về đào tạo, quản lý quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh

Trong cuốn sách “Nh ng quan điểm phương pháp luận về xây dựng học

thuyết giáo dục quân sự ở Nga” của tác giả V.P.Êrêmin xuất bản năm 1996

[38] và cuốn sách “Các vấn đề x hội của giáo dục quân sự” của 2 tác giả

E.G.Vapilin và Muliavaviết năm 2001 [143], bước đầu đã phản ánh được yêu cầu bức thiết của việc nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên ở các nhà trường quân sự để thực hiện tốt nhiệm vụ GDQP cho thế hệ trẻ ở Nga trước sự vận động, phát triển mau lẹ của tình hình quốc tế và đất nước Nga hiện nay

Khi nghiên cứu về việc đào tạo giáo viên GDQP&AN ở Pháp, trong bài

viết “Xu hướng xây dựng quốc phòng của một số nước trên thế giới hiện nay

Tổng hợp qua tài liệu nước ngoài ” [50], tác giả Trung Hòa cho biết, do đặc

thù của hệ thống nền giáo dục Pháp chịu sự quản lý của 3 cơ quan riêng biệt,

cụ thể một số trường trực thuộc Chính phủ quản lý; một số trường trực thuộc

Bộ Giáo dục quản lý; số khác trực thuộc Bộ quốc phòng quản lý Chính vì vậy, việc đào tạo cũng như QLQTĐT giáo viên GDQP ở Pháp do từng cơ quan riêng biệt này tự đảm nhiệm và tách biệt hẳn với các cơ quan khác Theo

đó, học sinh, sinh viên ở những nhà trường này khi học GDQP do chính giảng viên GDQP ở cơ quan đó đảm nhiệm giảng dạy [50]

Trong bài viết“Giáo dục quốc phòng ở Mỹ” [40], tác giả Ngụy Nhạc Giang nhận định: Ở Mỹ, ngay sau khi Quốc hội Mỹ đã thông qua "Luật

giáo dục quốc phòng” năm 1958, GDQP được tổ chức bắt đầu ngay từ bậc

tiểu học cho đến đại học Trong các trường tiểu học, trung học có một sĩ quan thường trú chuyên trách thực hiện Ở bậc đại học, trường đại học nào cũng có tổ bộ môn GDQP và công việc của người sĩ quan này do từng nhà trường và phía quân đội cùng quản lý Để đảm bảo được điều đó, việc đào tạo giáo viên GDQP nói chung, trong đó có QLQTĐT giáo viên GDQP được thực hiện chặt chẽ với quy mô lớn hơn so với nhiều quốc gia khác trên thế giới Hiện nay, QTĐT giáo viên GDQP ở Mỹ cơ bản do Bộ Quốc phòng đảm nhiệm Người học là những sĩ quan quân đội hoặc những người

lính khi hết hạn nghĩa vụ quân sự có nguyện vọng sẽ được học tập tại một trường chuyên đào tạo giáo viên GDQP Việc quản lý xây dựng chương trình, NDĐT của đối tượng này có sự khác nhau tùy theo vị trí giảng dạy của từng học viên sau khi tốt nghiệp ra trường [40]

Nghiên cứu về việc đào tạo, QLQTĐT giáo viên GDQP ở Trung Quốc, trong bài viết “Giáo dục quốc phòng trong các nhà trường ở Trung Quốc”

[89], tác giả Nguyễn Nghĩa cho rằng: việc tuyển dụng đội ngũ giáo viên giảng dạy kiến thức GDQP ở các nhà trường tương đối chặt chẽ, chủ yếu gồm hai hình thức: 1) Tuyển chọn những người được đào tạo chính quy đang là giảng viên giảng dạy ở các học viện, trường đại học quân sự; 2) Tuyển chọn những

sĩ quan ở các đơn vị quân đội, sau một thời gian được đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm quân sự ở các trường quân sự [89]

Nghiên cứu về QLQTĐT giáo viên GDQP với tư cách là một nội dung

quan trọng của hoạt động GDQP, trong bài viết “Giáo dục quốc phòng một số

nước” [39], tác giả Đức Giang và Quốc Ân đã dành phần lớn nội dung để bàn

về QLQTĐT giáo viên GDQP ở 3 quốc gia là Malaixia, Hàn Quốc, Nhật Bản Theo đó, đối với Malaixia và Hàn Quốc, việc QLQTĐT giáo viên GDQP

được thực hiện theo hai mô hình riêng biệt Thứ nhất, từng trường đại học sẽ

lựa chọn ĐNGV của trường mình, sau đó bồi dưỡng những kiến thức chuyên

sâu về lý thuyết các hoạt động quân sự ở các nhà trường quân sự Thứ hai, Bộ

Quốc phòng sẽ lựa chọn những sĩ quan quân đội có năng lực chuyên môn, năng khiếu sư phạm để đưa đi bồi dưỡng thêm về nghiệp vụ sư phạm Trên cơ sở đó, nhà nước sẽ đầu tư xây dựng các trung tâm GDQP cho học sinh, sinh viên; tuy nhiên, tư nhân đứng ra thực hiện quản lý Các học phần lý thuyết do giảng viên các trường đại học giảng dạy, các học phần thực hành do sĩ quan quân đội giảng dạy Cũng trong nghiên cứu này, khi đề cập đến quá trình đào tạo giáo viên GDQP ở Nhật Bản, các tác giả cho rằng, ở Nhật Bản không có trường chuyên biệt đào tạo giáo viên đảm nhiệm nhiệm vụ GDQP cho học sinh, sinh viên, mà lực lượng này được các trung tâm GDQP trực tiếp tuyển chọn từ những ứng cử viên

là sĩ quan các đơn vị khác nhau thuộc Lực lượng phòng vệ Nhật Bản hoặc do trực tiếp Bộ Quốc phòng Nhật bản chỉ định

Ở nước ta, ngay từ những năm 60 của thế kỷ XX, để chuẩn bị cho thế hệ trẻ có tâm thế, kỹ năng quân sự sẵn sàng tham gia bảo vệ Tổ quốc, ngày 28/12/1961, Hội đồng Chính phủ (nay là Chính phủ) đã ban hành

Nghị định số 219/CP “Về việc huấn luyện quân sự cho quân nhân dự bị

và dân quân tự vệ” [57] Theo đó, việc đào tạo giáo viên GDQP thực

hiện theo hai hình thức, tương đương 2 loại đối tượng đầu vào: Một là, sĩ

quan ở các cơ quan quân sự địa phương được đào tạo trở thành giáo viên GDQP&AN giảng dạy ở các trường THPT và trung cấp chuyên nghiệp

Hai là, các sĩ quan quân đội biệt phái đào tạo trở thành giáo viên

GDQP&AN giảng dạy ở các trường đại học và cao đẳng Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu những vấn đề liên quan đến QTĐT giáo viên GDQP từng bước được các nhà khoa học, những người làm công tác quản lý giáo dục quan tâm nghiên cứu Tuy nhiên, trong giai đoạn này, các công trình nghiên cứu chủ yếu mang tính khái lược, đề cập chung chung, chưa có công trình nào thực sự nghiên cứu có tính khoa học, hệ thống, chuyên sâu

Sau khi đất nước tiến hành công cuộc đổi mới, để đáp ứng với yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vấn đề đào tạo giáo viên GDQP&AN nói chung, QLQTĐT giáo viên GDQP&AN nói riêng từng bước được quan tâm, coi trọng Đặc biệt, bước sang thế kỷ 21, vấn đề này ngày càng thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều lãnh đạo, các chuyên gia hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và những người làm công tác quản lý giáo dục ở nước ta, cụ thể:

Năm 2003, trong đề tài khoa học cấp Bộ “Nh ng giải pháp phát triển

giáo viên giáo dục quốc phòng” [60], tác giả Nguyễn Văn Huận khẳng định rõ

vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên là những người quyết định đến chất lượng GDQP Trên cơ sở đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên GDQP, đề tài đã xây dựng 06 nhóm giải pháp khác nhau, trong đó xác định “Giải pháp tạo nguồn giáo

viên GDQP cho các trường đại học, cao đẳng” là giải pháp quan trọng nhất nhằm phát triển đội ngũ giáo viên GDQP hiện nay Theo tác giả, để thực hiện được giải pháp này “Cần đẩy mạnh nhiệm vụ đào tạo chính quy, bồi dưỡng giáo viên GDQP đáp ứng nhiệm vụ trước mắt và lâu dài của sự nghiệp giáo dục và bảo vệ Tổ quốc Muốn vậy, Bộ Quốc phòng, Bộ GD&ĐT phải quan tâm kiện toàn về tổ chức, chăm lo bồi dưỡng kiến thức, năng lực, bổ sung đủ cán bộ quản

lý, giảng viên để họ có thể hoàn thành tốt các nhiệm vụ đặt ra” [60]

Với quan điểm làm tốt QLQTĐT giáo viên GDQP là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng GDQP cho học sinh, sinh

viên, năm 2004, tác giả Hà Văn Công đã chủ trì nghiên cứu đề tài khoa học cấp Bộ “Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy giáo dục quốc

phòng trong các trường đại học, cao đẳng” [23] Năm 2009, tác giả Lê Văn

Nghệ chủ trì nghiên cứu đề tài khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu đề xuất giải

pháp đồng bộ hóa công tác quốc phòng, an ninh ở các trường đại học, cao đẳng và trung tâm GDQP-AN” [87] Trong hai công trình này, các tác giả đều

cho rằng việc đảm bảo tốt ĐNGV giảng dạy GDQP&AN ở các trường đại học, cao đẳng được coi là yếu tố mang tính quyết định đến nâng cao chất lượng GDQP&AN cho sinh viên Theo đó, các trường đại học được giao nhiệm vụ đào tạo giáo viên GDQP&AN theo Chỉ thị 08/2002/CT-BGDĐT ngày 20/3/2002 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT cần phải đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao chất lượng, hiệu quả QLQTĐT giáo viên GDQP&AN

Năm 2005, trong đề tài khoa học cấp nhà nước “Đổi mới giáo dục

quốc phòng trong hệ thống giáo dục quốc gia” [145] do tác giả Lê Minh Vụ

chủ trì, đã coi giải pháp xây dựng đội ngũ giáo viên GDQP là giải pháp giữ vai trò đặc biệt quan trọng đến nâng cao chất lượng GDQP trong hệ thống giáo dục quốc gia Trong giải pháp này, theo tác giả cần phải kết hợp chặt chẽ giữa mô hình đào tạo đội ngũ sĩ quan quân đội biệt phái ở các trung tâm GDQP&AN hiện nay với việc phát triển mô hình đào tạo giáo viên GDQP&AN theo hình thức chính quy tập trung Đây được coi là vấn đề

mang tính chiến lược, lâu dài góp phần quyết định đến phát triển đội ngũ giáo viên GDQP&AN đáp ứng tốt với thực tiễn GDQP trong hệ thống giáo dục quốc gia hiện nay

Trong bài viết “Về xây dựng đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng

cho học sinh, sinh viên trong các nhà trường hiện nay” [107], tác giả Trần

Đăng Thanh đã đề xuất: “Để xây dựng đội ngũ giáo viên GDQP ngang tầm với sự phát triển của giáo dục đại học, cần tiếp tục mở rộng đào tạo dài hạn giáo viên GDQP tại các trường ĐHSP, các trung tâm GDQP, kết hợp với Bộ Quốc phòng tiến hành đào tạo tại các học viện, nhà trường quân đội để sớm có đội ngũ giáo viên đủ trình độ, trẻ, khỏe, cống hiến được lâu dài, góp phần từng bước chuẩn hóa đội ngũ giáo viên GDQP Tiếp tục đào tạo bổ sung nâng cao trình độ tương ứng với bậc học để tăng cường giáo viên có học vị cho các trường đại học và trung tâm GDQP Ngoài ra, trong quá trình thực hiện cần tận dụng nguồn tại chỗ, lựa chọn giáo viên các môn Giáo dục công dân, Lịch

sử, Thể chất, hoặc những sĩ quan trong quân đội, những người đã qua quân ngũ chuyển ngành để đào tạo giáo viên GDQP” [107, tr.102]

Nghiên cứu về phương pháp giảng dạy môn học GDQP&AN, năm 2005, tập thể các tác giả Lê Văn Nghệ, Đồng Xuân Quách, Đặng Đức Thắng đã viết

cuốn sách “Phương pháp giảng dạy môn giáo dục quốc phòng” [85] Cuốn

sách này được các tác giả trình bày theo 4 chương khác nhau, bao gồm: Chương 1 - Phương pháp giảng dạy GDQP-AN là một khoa học Chương 2 - Nội dung, chương trình GDQP-AN các trường THPT đến đại học Chương 3 -

Lý luận chung về phương pháp giảng dạy môn GDQP-AN Chương 4 - Hình thức tổ chức và phương pháp giảng dạy các nội dung GDQP-AN Mặc dù không đề cập trực tiếp đến các vấn đề xung quanh đến QLQTĐT giáo viên GDQP&AN, nhưng nội dung trong cuốn sách được coi là những định hướng quan trọng trong chỉ đạo đổi mới chương trình, PPĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay

Năm 2011, tác giả Vũ Thanh Tùng có bài viết, nghiên cứu chuyên sâu

về "Quản lý hoạt động dạy học môn giáo dục quốc phòng - an ninh ở các

trường đại học" [140] Trong bài viết này, tác giả đã khẳng định rõ vị trí, vai

trò của “Quản lý hoạt động dạy học môn GDQP-AN là một nội dung quan trọng đối với các trường đại học hiện nay” Trên cơ sở đó, tác giả đã chỉ ra 4 yêu cầu nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý hoạt động dạy học môn GDQP-AN trên các vấn đề như: xây dựng kế hoạch dạy học, thiết kế chương trình, nội dung dạy học, nâng cao chất lượng ĐNGV và quản lý các phương tiện, kỹ thuật dạy học…

Tiếp cận dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng, trong luận án tiến sĩ

“Đảng cộng sản Việt Nam l nh đạo công tác giáo dục quốc phòng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng từ năm 2001 đến năm 2010” [41], tác giả

Trần Hồng Hải đã khái quát rõ nét những chủ trương, quan điểm chỉ đạo của Đảng ta đối với công tác GDQP&AN trong lịch sử, nhất là giai đoạn 2001 đến năm 2010 Đặc biệt, tác giả đã đưa ra được 5 bài học kinh nghiệm khác nhau mà Đảng ta thực hiện nhiệm vụ lãnh đạo công tác GDQP cho sinh viên ở các trường đại học, cao đẳng Trong đó, nhấn mạnh tới bài học “Phải luôn chăm lo, coi trọng công tác xây dựng, phát triển ĐNGV GDQP cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng…Việc chăm lo, xây dựng phát triển ĐNGV được tiến hành trên mọi mặt: phẩm chất, năng lực, chế độ, chính sách, bảo đảm người giáo viên phát triển toàn diện, phát huy tốt nhất khả năng trong công tác Đồng thời, phải chủ động, nắm bắt kịp thời yêu cầu, xu thế của thực tiễn, từ đó khẩn trương đào tạo,

bổ sung và nâng cao trình độ đội ngũ giáo viên, giảng viên giảng dạy môn học GDQP, đội ngũ CBQL giáo dục trong các trường dạy nghề, trung học chuyên nghiệp, cao đẳng, đại học” [41]

Nghiên cứu thực tiễn đào tạo giáo viên GDQP&AN ở một trường đại

học cụ thể, tác giả Lê Văn Nghệ có bài viết “Đào tạo giáo viên giáo dục

quốc phòng - an ninh ở Trung tâm giáo dục quốc phòng Hà Nội 2” [88]

Trong bài viết này, tác giả đi sâu vào nghiên cứu những bài học kinh nghiệm

trong đào tạo giáo viên GDQP&AN theo hình thức ghép môn trình độ đại học, hệ đào tạo chính quy, tập trung 4 năm và cấp bằng cử nhân sư phạm ngành Thể dục Thể thao - GDQP và ngành Giáo dục Công dân - GDQP trong thời gian từ 2004 - 2010 Theo tác giả, để nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên GDQP&AN, Trung tâm GDQP Hà Nội 2 cần phát huy có hiệu quả

4 bài học kinh nghiệm, cụ thể: 1) Cần tập trung xây dựng ĐNGV có đủ số lượng, chất lượng cao, coi đó là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu và có tính cấp thiết hiện nay; 2) Xây dựng nội dung, chương trình theo hướng “cơ bản, hiện đại”; 3) Tích cực đổi mới phương pháp dạy học; 4) Coi trọng công tác đảm bảo cơ sở vật chất [88]

Ở phạm vi rộng hơn, tác giả Nguyễn Thành Đô trong bài viết “Giải

pháp đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh” [36] đã khẳng định:

“Việc đẩy mạnh công tác đào tạo nhằm chuẩn hóa đội ngũ giáo viên GDQP&AN là vấn đề cấp thiết hiện nay” [36] Trên cơ sở đó, tác giả chỉ rõ:

“Để tránh tình trạng sau đào tạo nhiều nơi đủ giáo viên GDQP&AN nhưng vẫn mất cân đối về cơ cấu, hoặc sinh viên ra trường không được sử dụng hay

sử dụng không đúng nghề, các nhà trường, địa phương cần tiến hành rà soát, thống kê số lượng, chất lượng đội ngũ giáo viên GDQP&AN, trên cơ sở đó xây dựng kế hoạch đào tạo khoa học, sát thực tiễn” [36, tr.35]

Tiếp cận dưới góc độ khoa học Quản lý giáo dục, trong luận án tiến sĩ

“Quản lý giáo dục quốc phòng - an ninh cho sinh viên các trường đại học Việt Nam trong bối cảnh mới” [126], tác giả Hoàng Văn Tòng dựa trên việc

xây dựng hệ thống cơ sở lý luận đã làm rõ được thực trạng quản lý GDQP&AN cho sinh viên các trường đại học, đề xuất 5 giải pháp khác nhau

có tính khả thi, phù hợp với thực tiễn quản lý GDQP&AN trong tình hình

hiện nay Trong các giải pháp đề xuất, tác giả cho rằng “Quản lý phát triển

đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên GDQP-AN” là một trong những giải pháp

quan trọng hàng đầu Để thực hiện được giải pháp này, theo tác giả cần đặc biệt quan tâm đến việc đào tạo giáo viên Theo đó, nguồn giảng viên được

thực hiện theo hai hướng: 1) Là sĩ quan tốt nghiệp các học viện, trường sĩ quan thuộc Bộ Quốc phòng có trình độ chuyên môn phù hợp, đã có thời gian trực tiếp quản lý, giảng dạy tại các nhà trường quân đội và quân hàm thấp nhất từ đại úy đến trung tá (là phù hợp nhất); 2) Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Quốc phòng cùng các Bộ, ngành liên quan mở mã ngành đào tạo giáo viên GDQP&AN cho các trường đại học, cao đẳng tại một số trường ĐHSP (đào tạo giai đoạn 1) và học viện, trường sĩ quan (đào tạo giai đoạn 2) Nguồn tuyển sinh là sinh viên tốt nghiệp các trường đại học được đào tạo thêm 2 năm

và được cấp bằng đại học chính quy thứ 2 ngành GDQP&AN Đội ngũ này chuyên trách giảng dạy GDQP&AN, đồng thời, làm công tác quốc phòng, quân sự địa phương tại các nhà trường [126]

Gần đây nhất, trong bài viết “Đào tạo giáo viên, giảng viên giáo dục

quốc phòng và an ninh ở Trường Đại học Chính trị” [112], tác giả Phùng Văn

Thiết nhận định: “đào tạo giáo viên, giảng viên GDQP&AN là nhiệm vụ mới; đối tượng, phạm vi tuyển sinh liên quan đến nhiều địa phương và cơ sở giáo dục” [112, tr.85] Đồng thời, trên cơ sở kết quả đào tạo 5 khóa hệ văn bằng 2, thời gian đào tạo 18 tháng và 24 tháng; 01 khóa đào tạo hệ 4 năm, tác giả đã đưa ra một số kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên GDQP&AN ở Trường Đại học Chính trị, trong đó nhấn mạnh: “Trên cơ sở chương trình khung của Bộ GD&ĐT, Nhà trường chủ động nghiên cứu, xây dựng nội dung, chương trình tổng thể, kế hoạch bài giảng, đề cương chi tiết từng môn học phù hợp với từng đối tượng đào tạo… Trong quá trình tổ chức đào tạo, Nhà trường thường xuyên rà soát, phát hiện những bất cập trong nội dung, chương trình đào tạo để kịp thời điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp; tập trung theo hướng tăng thời gian học thực hành, gắn lý luận với thực tiễn, gắn học tập với rèn luyện, chú trọng truyền thụ kinh nghiệm, rèn luyện các kỹ năng, phẩm chất của người giáo viên, giảng viên GDQP&AN Để tạo điều kiện thuận lợi trong việc tổ chức quản lý, đào tạo, Nhà trường chủ động xây dựng cho đối tượng này những quy định riêng Đồng thời, xây dựng lịch huấn

luyện, tổ chức hiệp đồng, điều hành huấn luyện khoa học, hợp lý, tạo điều kiện cho công tác giảng dạy của các khoa chuyên ngành; giúp học viên học tập, tiếp thu kiến thức, rèn luyện kỹ năng sư phạm cần thiết đạt hiệu quả cao hơn, đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đào tạo” [112, tr.86 ]

Bên cạnh các công trình tiêu biểu trên, còn có nhiều công trình khác đề cập đến đào tạo, QLQTĐT giáo viên GDQP&AN Những công trình này chủ yếu là đề tài khoa học các cấp, bài tham luận ở các hội thảo khoa học, bài báo được đăng tải trên các tạp chí khoa học chuyên ngành Nội dung nghiên cứu thường đề cập đến đào tạo, QLQTĐT giáo viên GDQP&AN với tư cách là một trong những giải pháp, yêu cầu, một vấn đề cụ thể nhằm nâng cao chất lượng GDQP&AN cho các đối tượng ở nước ta hiện nay, như: Đề tài khoa học cấp cơ sở Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự - Bộ Quốc phòng

“Giáo dục quốc phòng cho cán bộ, học sinh, sinh viên các trường đại học

hiện nay” [43] do Phạm Xuân Hảo làm chủ nhiệm; bài viết “Giải pháp nâng cao chất lượng công tác giáo dục quốc phòng - an ninh cho học sinh trung học phổ thông” của tác giả Hoàng Văn Tòng [125] … Nhìn chung, các công

trình này đều khẳng định sự cần thiết của việc đào tạo giáo viên GDQP&AN hiện nay Theo đó, Nhà nước cần phải có chủ trương mở rộng và tăng cường việc đào tạo giáo viên GDQP&AN giống như đào tạo các ngành giáo viên khác trong hệ thống giáo dục quốc dân

3 Khái quát kết quả các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết

3.1 Khái quát kết quả các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Qua tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài, tác giả luận án rút ra một số vấn đề cơ bản sau:

Một là, việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến GDQP&AN nói chung

luôn được các quốc gia trên thế giới quan tâm nghiên cứu, tiếp cận dưới nhiều góc độ, đề cập đa chiều trên nhiều khía cạnh đảm bảo tương đối hoàn chỉnh, khoa học, hệ thống, chuyên sâu cả trên phương diện lý luận cũng như thực tiễn

Ở nước ta, cho đến hiện nay, những công trình này đã khẳng định được vị trí, vai trò, sự cần thiết của GDQP&AN đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; khái quát và chỉ rõ được những vấn đề thực tiễn đã và đang đặt ra đối với GDQP&AN Đặc biệt, đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu, chỉ ra những phương hướng, biện pháp nhằm nâng cao chất lượng GDQP&AN cho các đối tượng, nhất là học sinh, sinh viên ở các trường từ THPT đến đại học

Hai là, trong những năm gần đây, vấn đề đào tạo và QLQTĐT giáo viên

GDQP&AN ngày càng được các quốc gia trên thế giới coi trọng Trên cơ sở đó, khi bàn đến QLQTĐT giáo viên GDQP&AN, mỗi tác giả đều có những cách nhìn nhận, đánh giá riêng Tuy nhiên, nhìn chung, các công trình này đều coi QLQTĐT giáo viên GDQP&AN là một yêu cầu, giải pháp quan trọng để phát triển đội ngũ giáo viên GDQP&AN Từ đó, có những đề xuất trong xây dựng các mô hình QLQTĐT giáo viên GDQP&AN riêng biệt, có tính đặc thù, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh, yêu cầu, nhiệm vụ của GD&ĐT; đường lối chính trị, chiến lược quốc phòng - an ninh từng quốc gia

Ba là, ở nước ta, những công trình nghiên cứu về đào tạo và QLQTĐT

giáo viên GDQP&AN đáp ứng yêu cầu thực tiễn, theo thời gian xuất hiện ngày càng nhiều Đặc biệt, có nhiều công trình đã đi sâu vào khai thác dưới góc độ của khoa học quản lý giáo dục Những công trình này đã khái quát được vị trí, vai trò, nêu bật được một số vấn đề về bản chất của đào tạo và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN hiện nay Một số công trình đã chỉ ra những yêu cầu trong đào tạo và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN với tư cách là một giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học hoặc là một biện pháp trong thực hiện quản lý phát triển ĐNGV giảng dạy môn học GDQP&AN… Tất cả những vấn đề trên được coi

là cơ sở quan trọng để tác giả kế thừa, vận dụng vào giải quyết các vấn đề về

lý luận và thực tiễn mà luận án đã và đang đặt ra

Tuy nhiên, tiếp cận dưới góc độ của khoa học quản lý giáo dục, có thể

thấy, cho đến hiện nay có rất ít công trình nghiên cứu bàn về QLQTĐT giáo

viên GDQP&AN một cách đầy đủ, hệ thống Trong đó, chưa có bất kỳ một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học với đối tượng đào tạo chính quy, tập trung thời gian 4 năm Những công trình nghiên cứu khi bàn về QLQTĐT giáo viên GDQP&AN đã được công bố thường chỉ được đề cập với tư cách là một nội dung của khía cạnh nhỏ trong các nhiệm vụ nghiên cứu nhất định ở từng đề tài; chưa có công trình nào chỉ ra được nội dung, những đặc điểm khác biệt của QLQTĐT giáo viên GDQP&AN so với QLQTĐT giáo viên ở các ngành nghề khác; chưa chỉ ra được những phương hướng, đề xuất các biện pháp, yêu cầu cụ thể có tính khả thi cao trong QLQTĐT giáo viên GDQP&AN, từ đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên GDQP&AN đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ

mà thực tiễn đã và đang đặt ra… Do đó, có thể nhận định, việc nghiên cứu QLQTĐT giáo viên GDQP&AN nói chung, với đối tượng đào tạo dài hạn, chính quy tập trung 4 năm nói riêng mới chỉ dừng lại ở bước đầu, mà chưa đi vào nghiên cứu, phân tích đảm bảo tính hệ thống, khoa học, chuyên sâu cả trên phương diện lý luận cũng như thực tiễn

3.2 Những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết

Đề tài “Quản lý quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh ở

các trường đại học hiện nay” sẽ tiếp tục đi vào nghiên cứu, giải quyết những vấn đề

trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn trong QLQTĐT giáo viên GDQP&AN

mà các công trình khoa học trước đó chưa đề cập hoặc đề cập chưa đầy đủ Cụ thể trên các khía cạnh sau:

Một là, trên cơ sở các công trình đã được nghiên cứu, luận án tiếp tục

nghiên cứu để bổ sung, làm rõ những khái niệm công cụ liên quan đến đào tạo, QTĐT, QLQTĐT giáo viên đảm bảo phù hợp với xu thế phát triển giáo dục ở trong nước cũng như trên thế giới; chỉ ra được những đặc thù riêng trong QTĐT, QLQTĐT giáo viên GDQP&AN so với các đối tượng đào tạo giáo viên khác… Từ đó, xây dựng nên khái niệm, phân tích bản chất, chỉ rõ những nhân tố tác động đến QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay

Hai là, trong các công trình nghiên cứu được công bố, chưa có công trình

nào đánh giá cụ thể được thực trạng QTĐT và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN

Do đó, công trình này sẽ tiếp tục đi vào chỉ rõ thực trạng QTĐT và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học thời gian qua Trên cơ sở phân tích thực trạng, tìm hiểu nguyên nhân, công trình sẽ nêu ra những yêu cầu cụ thể, những rào cản, vướng mắc trong QLQTĐT Đây được coi là vấn đề mới, là cơ sở quan trọng

để các chủ thể ở từng trường đại học, cũng như các cấp, ngành liên quan có sự nhìn nhận đúng đắn, khách quan thực tiễn về QTĐT và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN hiện nay

Ba là, mặc dù, trong một số công trình nghiên cứu trước đó có đề cập đến

một số vấn đề về đào tạo và QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học, nhưng những công trình này mới chỉ dừng lại ở việc đưa ra những yêu cầu mang tính chung chung hoặc là một nội dung nhỏ trong một biện pháp nhất định nhằm nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên GDQP&AN, còn việc chỉ ra những biện pháp, yêu cầu cụ thể trong QLQTĐT giáo viên GDQP&AN như thế nào thì chưa có công trình nào đề cập một cách trực tiếp, rõ ràng Tình hình đó đặt ra cho luận án phải đề xuất và phân tích, làm rõ các biện pháp QLQTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học hiện nay sát với thực tiễn, đúng đối tượng, có tính thiết thực, khả thi cao Đây được coi là vấn đề cốt lõi, không chỉ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả QLQTĐT cũng như toàn bộ QTĐT giáo viên GDQP&AN, mà nó còn trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ở từng trường đại học đáp ứng yêu cầu của đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT của đất nước; yêu cầu đào tạo đội ngũ giáo viên GDQP&AN có đầy đủ phẩm chất, năng lực hoàn thành tốt nhiệm vụ thực tiễn đặt ra

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LU N VỀ QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO

I O VIÊN I O DỤC QUỐC PHÕN VÀ AN NINH

Ở C C TRƯỜN ĐẠI HỌC 1.1 Quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học

1.1.1 Các khái niệm cơ bản về quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học

1.1.1.1 Khái niệm giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh

Theo Từ điển Tiếng Việt, “Giáo viên là người dạy học ở bậc phổ thông hoặc tương đương” [94, tr 511] Đồng thời, theo Điều 70 của Luật Giáo dục nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2005 quy định “Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên [99] Cũng theo Luật Giáo dục được sửa đổi, bổ sung ngày 29/11/2009 xác định: “Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp trình độ sơ cấp nghề, trung cấp nghề, trung cấp chuyên nghiệp gọi là giáo viên" [100] Điều đó cho thấy, giáo viên là một nghề nghiệp

cụ thể, họ là những người trực tiếp thực hiện giáo dục những phẩm chất nhân cách; truyền thụ những kinh nghiệm, kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng và năng lực sáng tạo cho một đối tượng nhất định Từ những vấn đề trên, có thể nhận định:

Giáo viên GDQP&AN là nhà giáo giảng dạy môn GDQP&AN ở các trường THPT, trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề Nhà giáo giảng dạy môn GDQP&AN ở các trường đại học và cao đẳng được gọi chung là giảng viên

Giáo viên GDQP&AN là nhà giáo, có chức trách, nhiệm vụ và quyền lợi theo quy định hiện hành của Nhà nước đối với giáo viên cùng cấp học nói chung Tuy nhiên, do đặc thù của môn học GDQP&AN, cho nên, giáo viên GDQP&AN lại có những yêu cầu về phẩm chất, năng lực, cũng như các chế độ đãi ngộ đặc thù riêng, khác biệt so với giáo viên giảng dạy những môn học khác, cụ thể:

“Giáo viên GDQP&AN được hưởng chế độ trang phục GDQP&AN hàng năm và được hưởng 1% mức lương cơ sở cho 01 tiết giảng, giờ giảng” [114] Đồng thời, “Giáo viên GDQP&AN phải có sức khoẻ đáp ứng được yêu cầu giảng dạy thực hành các động tác kỹ thuật, chiến thuật, điều lệnh” [113]

1.1.1.2 Khái niệm về quá trình đào tạo và quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh

* Khái niệm về quá trình đào tạo

Thuật ngữ đào tạo, theo Từ điển Bách khoa Việt Nam được hiểu là “Quá trình tác động đến một con người làm cho con người đó lĩnh hội và nắm vững tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách có hệ thống để chuẩn bị thích nghi với cuộc sống và kỹ năng nhận một sự phân công lao động xã hội nhất định, góp phần của mình vào sự phát triển xã hội, duy trì và phát triển nền văn minh loài người Về cơ bản, đào tạo là giảng dạy và học tập trong nhà trường, gắn với đạo đức, nhân cách…” [92, tr.735] Như vậy, thuật ngữ đào tạo thường gắn với vấn đề đào tạo nghề nghiệp, đó là hoạt động của xã hội tác động đến con người nhằm chuẩn bị cho con người có đầy đủ kiến thức, kỹ năng và những phẩm chất nhân cách cần thiết để tham gia vào các hoạt động nghề nghiệp trên cơ sở phân công lao động xã hội nhất định Đào tạo là quá trình tác động của các chủ thể đào tạo đến đối tượng được đào tạo nhằm chuẩn bị cho đối tượng đào tạo những phẩm chất, năng lực cần thiết về một ngành nghề theo mục tiêu đào tạo

đã xác định Tuy nhiên, đào tạo có những điểm khác biệt với dạy nghề đơn thuần (ở góc độ truyền nghề) ở khía cạnh nó luôn được gắn với nhà trường, được tổ chức trong nhà trường - một thiết chế giáo dục

Theo giáo trình “Giáo dục học quân sự” quan niệm “Quá trình đào tạo ở các nhà trường là một quá trình sư phạm tổng thể hướng vào hình thành

cả phẩm chất và năng lực cho học viên ” [127, tr.25] Còn “Quá trình sư phạm nhà trường quân sự là một quá trình tổng thể của các hoạt động dạy học

- giáo dục, phát triển và chuẩn bị tâm lý cho học viên, được tổ chức có mục đích, có kế hoạch dựa trên những cơ sở khoa học giáo dục, do các nhà giáo

dục lãnh đạo nhằm đào tạo, bồi dưỡng người sĩ quan phát triển theo yêu cầu của quân đội trong từng giai đoạn lịch sử ” [127 tr.21]

Khi đề cập đến thuật ngữ QTĐT, tác giả Hà Thế Ngữ cho rằng “Quá trình đào tạo còn được gọi là quá trình giáo dục hoặc quá trình sư phạm Gọi như vậy để nhấn mạnh đến đặc trưng của quá trình, bởi việc nhà sư phạm tổ chức và điều

khiển quá trình trên cơ sở khoa học giáo dục” [91, tr.32] Cũng đề cập đến

vấn đề này, tác giả Vũ Duy Hiền đưa ra quan niệm: “Quá trình đào tạo là một

hệ thống bao gồm nhiều yếu tố cùng vận động trong các mối quan hệ qua lại mật thiết với nhau, là sự hoạt động của người dạy, người học và các tổ chức

sư phạm của nhà trường trong việc thực hiện các kế hoạch, chương trình nhằm đạt được mục tiêu đào tạo đã quy định Quá trình đào tạo hiểu theo nghĩa hẹp là quá trình dạy - học, do nhà trường tổ chức, quản lý, chỉ đạo, là bộ phận cấu thành chủ yếu nhất trong toàn bộ hoạt động của một nhà trường” [48, tr.19 - 20] Còn theo tác giả E.X.Polat khẳng định “Quá trình đào tạo - đó

là sự hiện thực hoá hệ đào tạo đã được thiết kế trong hoạt động cụ thể cùng nhau giữa người dạy với người học của bất cứ cơ sở giáo dục nào Tương tự, QTĐT là việc tổ chức các giờ học cụ thể phù hợp logic của hoạt động nhận thức, là thực hiện các hình thức kiểm tra, đánh giá khác nhau, là các hành động tương hỗ giữa thầy với trò và giữa người học với nhau" [95, tr.23]

Với cách tiếp cận này cho thấy, trong một cơ sở đào tạo nhất định, QTĐT được cấu thành chủ yếu bởi quá trình dạy học và quá trình giáo dục (theo nghĩa hẹp) để thực hiện đồng thời ba nhiệm vụ cơ bản: dạy người, dạy nghề và dạy phương pháp Tương ứng với đó là ba mục tiêu: thái độ, kiến thức - kỹ năng và phương pháp Đồng thời, toàn bộ QTĐT được thực hiện dựa trên QTĐT trên lớp và QTĐT ngoài lớp, ngoài nhà trường Trong đó, QTĐT (quá trình dạy học và quá trình giáo dục) được tiến hành trên lớp (có thời gian, không gian, địa điểm nhất định) theo các MTĐT, khung kế hoạch giảng dạy và chương trình các học phần, môn học, chuyên đề, môđun

đã được các cơ quan quản lý giáo dục cấp trên quy định Còn QTĐT ngoài lớp, ngoài nhà trường nghĩa là được thực hiện ngoài giờ lên lớp và ở bên ngoài nhà trường, không nhất thiết phải theo đơn vị lớp, bao gồm các hoạt động như: tự học ngoài giờ lên lớp, sinh hoạt hướng nghiệp, sinh hoạt tập thể, sinh hoạt câu lạc bộ, hoạt động chính trị - xã hội…

Trong phạm vi luận án này, chúng tôi tiếp cận theo quan niệm QTĐT ở các nhà trường là một quá trình sư phạm tổng thể được hợp thành bởi hai quá trình bộ phận là quá trình dạy học và quá trình giáo dục (nghĩa hẹp) với mục tiêu là đào tạo người học có đủ phẩm chất và năng lực cần có theo yêu cầu về một ngành nghề đã xác định Do đó, có thể thấy, xét về bản chất, QTĐT là lôgic các giai đoạn phát triển về phẩm chất, năng lực của người học dưới sự tổ chức, điều khiển của đội ngũ cán

bộ, giảng viên theo mục tiêu, chương trình, kế hoạch xác định Quá trình phát triển các phẩm chất và năng lực của người học được diễn ra tuần tự

từ thấp đến cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện trong điều kiện sư phạm xác định nhằm thực hiện MTĐT

* Khái niệm về quá trình đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh

Quá trình đào tạo giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học được xác định là QTĐT trong nhà trường nên được vận hành theo đúng quy luật chung của QTĐT trong nhà trường Tuy nhiên, do đặc thù yêu cầu về phẩm chất, năng lực đội ngũ giáo viên giảng dạy môn học GDQP&AN; đặc thù môn học GDQP&AN… do đó, QTĐT giáo viên GDQP&AN có những đặc điểm, nội dung khác biệt Từ những vấn đề trên, có thể quan niệm về QTĐT giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học như sau:

Quá trình đào tạo giáo viên GDQP&AN ở các trường đại học là quá trình sư phạm tổng thể, được hợp thành bởi hai quá trình bộ phận là quá trình dạy học và quá trình giáo dục nghĩa hẹp với mục tiêu là đào tạo người học có đầy đủ những phẩm chất, năng lực cần thiết để đáp ứng yêu cầu giảng dạy môn học GDQP&AN ở các trường THPT, trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp