TÀI LIỆU THAM KHẢO TÌM HIỂU sự BIẾN đổi, THÍCH NGHI CỦA CHỦ NGHĨA tư BẢN NGÀY NAY VÀ sự lựa CHỌN CON ĐƯỜNG PHÁT TRIỂN CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM

Chủ nghĩa tư bản (CNTB) với tư cách là một phương thức sản xuất xã hội, từ khi ra đời đến nay đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Giai đoạn phát triển của nó từ chiến tranh thế giới thứ hai đến nay diễn ra rất phức tạp, với nhiều biểu hiện mới, mà nổi bật nhất là sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, sự thay đổi to lớn về quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng.

TÌM HIỂU SU BIẾN ĐỔI, THÍCH NGHI CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN NGÀY NAY VÀ SỰ LỰA CHỌN CON ĐƯỜNG PHÁT TRIỂN CỦA

CÁCH MẠNG VIỆT NAM

Chủ nghĩa tư bản (CNTB) với tư cách là một phương thức sản xuất xã hội, từ khi ra đời đến nay đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển Giai đoạn phát triển của nó từ chiến tranh thế giới thứ hai đến nay diễn ra rất phức tạp, với nhiều biểu hiện mới, mà nổi bật nhất là sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, sự thay đổi to lớn về quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng

Trong mấy thập kỷ gần đây cùng với sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học- công nghệ, nền kinh tế của các nước tư bản chủ nghĩa tăng trưởng khá nhanh, tương đối ổn định, cơ cấu ngành thay đổi, phân công lao động phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, điều kiện lao động được cải thiện Từ những biểu hiện mới này rất nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn đang được đặt ra đối với các nghiên cứu về CNTB

Nhận diện CNTB hiện đại, đánh giá đúng những mặt phát triển và tồn tại, xu thế của nó là một vấn đề khá phức tạp Nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã bàn về vấn đề này nhưng còn có những ý kiến khác nhau Cùng một hiện tượng xã hội nhưng phân tích, đánh giá ra sao, rút ra kết luận gì, xét cho cùng là tùy thuộc ở lập trường giai cấp, phương pháp xem xét của các tác giả

Trước sự biến đổi, thích nghi của CNTB hiện đại, có nhiều quan điểm đánh giá và rút ra kết luận khác nhau Bên cạnh những quan điểm đúng đắn dựa trên lập trường và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, bảo vệ sự phát triển những nguyên lý cơ bản trong những điều kiện mới của thời đại, còn không ít những quan điểm hoặc là sách vở, giáo điều không thấy có gì mới trong CNTB hiện đại hoặc là cơ hội, xét lại, ca tụng một chiều CNTB và rút ra những kết luận sai lầm

Một số học giả cho rằng: Bản chất của CNTB đã thay đổi, CNTB hiện nay không còn là CNTB, chủ nghĩa đế quốc nữa Nó đã là một xã hội mà ở đó lực lượng sản xuất phát triển rất cao, quan hệ giữa người với người là quan hệ hợp tác bình đẳng; nhà nước không còn là nhà nước của giai cấp tư sản mà là

“nhà nước phúc lợi chung”, “lo toan cho tất cả mọi người như nhau” Họ cho rằng “lý luận giá trị thặng dư của Mác ngay từ đầu đã là một huyền thoại áp đặt cho lịch sử đương thời” Tư bản không bóc lột công nhân, quan hệ giữa tư bản và lao động là quan hệ hai bên cùng có lợi, công nhân được “phân phối theo lao động, còn lợi nhuận, lợi tức của nhà tư bản là do tiền vốn, máy móc,

do lao động quản lý, dám “chịu rủi ro” trong kinh doanh mà có

Vấn đề được đặt ra, những biến đổi, thích nghi của CNTB hiện đại có làm thay đổi bản chất của CNTB không? CNTB có những biến đổi có tính bản chất không?

1 Những biến đổi thích nghi của CNTB ngày nay

1.1 Về lực lượng sản xuất

Nhờ nhanh chóng ứng dụng những thành tựu của khoa học và công nghệ hiện đại, CNTB ngày nay đã tạo ra những bước phát triển mới về lực lượng sản xuất

Với sự xuất hiện của máy tính điện tử trong cao trào cách mạng khoa học-công nghệ sau chiến tranh đã đưa nền sản xuất cơ khí của CNTB bước vào giai đoạn tự động hóa Máy móc từ ba bộ phận-phát lực, truyền lực và công cụ đã xuất hiện bộ phận thứ tư: điều khiển tự động hóa sản xuất phát triển chẳng những làm tăng năng suất lao động, mà còn làm giảm lao động thể lực Biểu hiện nổi bật nhất của tự động hóa sản xuất ngày nay là việc sử dụng rộng rãi người máy ở các nước tư bản phát triển Theo thống kê năm 1990 Nhật Bản đã sử dụng khoảng 270 ngàn người máy, Mỹ khoảng 40 ngàn và Đức khoảng 30 ngàn Nhiều nhà máy không người đã xuất hiện Hơn nữa, sự phát triển máy điện toán, máy thiết kế điện toán đã thay thế một phần lao động trí óc của con người Đặc biệt khi “người máy trí tuệ” ra đời, ở một mức

độ nhất định, nó đã vượt qua sự hạn chế của não người, hệ thống máy móc đã thực sự có sự biến đổi cách mạng, đã nâng rất cao hiệu suất lao động tư duy của con người làm cho nhận thức của con người đối với giới tự nhiên ngày càng rộng và sâu hơn, viễn cảnh phát triển của lực lượng sản xuất càng to lớn hơn

Phương thức lao động ở các nước tư bản cũng đã có sự thay đổi mang tính cách mạng Lao động trí óc ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển lực lượng sản xuất xã hội Ngày nay, tại các nước tư bản phát triển,

số công nhân “cổ trắng”, “cổ vàng” làm việc trí óc đã nhiều hơn số công nhân

“cổ xanh” làm việc chân tay Ở Mỹ, năm 1957 bắt đầu bước ngoặt lịch sử trong đó công nhân trực tiếp sản xuất không còn giữ vị trí hàng đầu trong lực lượng lao động nữa Hiện nay, số công nhân trực tiếp sản xuất ở Mỹ đã giảm xuống còn 13% lực lượng lao động

Bước phát triển mới của cách mạng khoa học, công nghệ bộ phận năng động nhất của lực lượng sản xuất hiện đại, ở mức độ nhất định đã đưa sản xuất và đời sống con người vượt qua những hạn chế của nguồn tài nguyên thiên nhiên Việc sử dụng năng lượng nguyên tử, năng lượng mặt trời đã làm giảm sự phụ thuộc của con người vào nguồn năng lượng khoáng sản, sự ra đời của các vật liệu tổng hợp không những giúp con người giảm phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên không tái sinh được, mà còn cung cấp cho con người nguồn vật liệu mới với tính năng ưu việt hơn và tái sinh được Nhờ phát minh

và sử dụng những vật liệu mới này mà con người đã có thể thu nhỏ máy tính điện tử xuống hàng vạn lần về thể tích, đồng thời tăng hiệu năng của nó lên hàng chục vạn lần so với vài ba thập kỷ trước

Cơ cấu ngành của lực lượng sản xuất và cơ cấu sản phẩm cũng được đa dạng hóa và hiện đại hóa với tốc độ chóng mặt, nhờ đi đầu trong cuộc cách mạng kỹ thuật mới và rút ngắn hơn lúc nào hết thời gian từ nghiên cứu đến sản xuất Hiện nay Mỹ đã, đang dẫn đầu thế giới về 31 lĩnh vực kỹ thuật mới, Nhật Bản-9 lĩnh vực Nếu trước đây, một thành quả khoa học-công nghệ quan

trọng từ lúc phát minh cho đến khi đưa vào sản xuất phải mất cả thế kỷ, thì ngày nay các nước tư bản chủ nghĩa phát triển chỉ cần có mấy năm, thậm chí

có mấy tháng Đây thực sự là bước nhảy vọt của lực lượng sản xuất cả về số lượng và chất – nhất là về chất Bước nhảy này được sách báo thế giới đánh giá là lớn hơn hẳn so với bước nhảy diễn ra trong những năm 40-50, sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, bởi lẽ nó đã làm thay đổi hẳn tính chất của công cụ lao động, tạo cho nó cái khả năng trong chừng mực nhất định không chỉ thay thế lao động chân tay và lao động trí óc, mà còn chứa đựng khả năng quá độ lên công nghệ phi cơ khí Với bước nhảy ấy, CNTB hiện đại đã bước vào nền

“kinh tế tri thức” với kỹ thuật và công nghệ mới về nguyên tắc, cho phép tiết kiệm các nguồn lực, nâng cao chất lượng, hiệu quả sản xuất và phát triển mạnh khả năng sáng tạo của con người Đó cũng chính là cơ sở kinh tế cần thiết cho bước chuyển lên xã hội mới, cao hơn trong tương lai- mà nhờ đó, nó

có khả năng “tuôn ra của cải rào rạt” như Mác từng dự đoán

Do sự phát triển như vũ bão của khoa học- công nghệ, mối liên hệ giữa các phân xưởng, giữa các công đoạn trong nội bộ xí nghiệp ngày càng mật thiết, tinh vi hơn, hàng vạn công nhân, công trình, các nhà khoa học phải hiệp đồng thống nhất, cùng nhau nỗ lực mới làm cho họat động sản xuất tiến hành trôi chảy được, phạm vi phân công hợp tác đã vượt xa quá trình gia công trực tiếp đối tượng lao động, và trở thành quá trình toàn bộ bao gồm nghiên cứu khoa học, phát minh sáng chế, thiết kế, lập chương trình, tự động điều khiển,

xử lý thông tin, chế tạo, bảo dưỡng thiết bị Đồng thời, tình hình đòi hỏi ngày càng nhiều những xí nghiệp khác nhau cung cấp máy móc thiết bị, linh kiện, nguyên liệu, còn sản phẩm sản xuất ra lại phải chuyển nhanh ngay đến những thị trường có lợi ngày càng xa hơn Điều đó cho thấy tích tụ và tập trung tư bản ngày càng lớn thì sản xuất tư bản chủ nghĩa ngày càng xã hội hóa

CNTB hiện đại đã thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa kinh tế Xu hướng xây dựng một nền kinh tế mở, vận động theo cơ chế thị trường đang ngày càng phát triển khắp toàn cầu Phân công lao động quốc tế và chuyên môn

hóa sản xuất trên thế giới cũng mở rộng nhanh Trong quá trình tái sản xuất

xã hội, các nước ngày càng liên hệ chặt chẽ với nhau, lệ thuộc vào nhau, sự giao lưu tư bản, trao đổi mậu dịch ngày càng phong phú Sự phát triển của hệ thống thông tin hiện đại, đặc biệt là kỹ thuật thông tin vi điện tử và sự phát triển của giao thông vận tải đã tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác quốc tế, càng làm tăng quá trình toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới và đời sống các dân tộc Việc đầu tư vốn ra ngoài, sự chuyển giao công nghệ, qúa trình chuyển dịch, cơ cấu kinh tế và dịch chuyển lao động mang tính quốc tế cao, ngày càng vượt nhanh khỏi biên giới quốc gia

Như vậy, CNTB ngày nay đã thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất và xã hội hóa lao động lên những bước mới Đó chính là quá trình chuẩn

bị những điều kiện, tiền đề cần thiết cho sự ra đời của một chế độ xã hội mới cao hơn, thay thế CNTB trong tương lai Sở dĩ CNTB ngày nay thực hiện được những bước phát triển mới về lực lượng sản xuất là do có các nguyên nhân sau:

Một là, do mục tiêu chạy theo lợi nhuận buộc giai cấp tư sản phải tìm cách ứng dụng nhanh nhất những thành tựu của khoa học và công nghệ hiện đại, tận dụng tối đa nhân tố con người

Hai là, do CNTB sẵn có một cơ sở vật chất-kỹ thuật phát triển cao, tích lũy từ hàng mấy trăm năm Đây là điều kiện vật chất giúp cho CNTB có thể ứng dụng nhanh các thành tựu khoa học, công nghệ mới để thực hiện sự phát triển và thích nghi

Ba là, vào những năm 70 của thế kỷ trước nền kinh tế của CNTB đã đứng trước giới hạn cuối cùng của sự phát triển theo chiều rộng Muốn tồn tại

và phát triển, nó không có con đường nào khác là phải chuyển sang phát triển theo chiều sâu, lấy thành tựu của khoa học mới làm chỗ dựa

Cùng với sự điều chỉnh, thích nghi về lực lưọng sản xuất, làm cho lực lượng sản xuất phát triển nhanh và trở nên đồ sộ hơn các giai đoạn trước,

CNTB hiện đại còn tiến hành thực hiện những điều chỉnh, thích nghi đáng kể

về quan hệ sản xuất

1.2 Những điều chỉnh thích nghi về quan hệ sản xuất

Để duy trì sự tồn tại và tiếp tục phát triển, CNTB ngày nay đã thực hiện

sự điều chỉnh, thích nghi về quan hệ sản xuất, trên tất cả các mặt

* Về quan hệ sở hữu, sự thay đổi thích nghi thể hiện rõ nét ở quá trình

đa dạng hóa các hinh thức sở hữu tư bản; hình thành sở hữu tập thể, sở hữu hỗn hợp Đặc biệt là việc cổ phần hóa tư bản bằng cách bán các cổ phiếu có giá trị nhỏ cho người lao động ở nhiều nước tư bản phát triển như là một hình thức mới của chế độ tham dự mà giai cấp tư sản ngày nay sử dụng để vừa huy động được vốn nhàn rỗi, vừa xoa dịu đấu tranh của quần chúng và làm cho quan hệ sở hữu tư bản thích ứng với sự xã hội hóa sản xuất Ở Thụy Điển 21% dân cư có cổ phần, ở Pháp 6 triệu người có cổ phần; ở Mỹ khoảng 30-40 triệu người, trong đó có khoảng 10-12 triệu người lao động làm thuê (tức 10%

số người làm thuê) có cổ phần

* Về quan hệ quản lý, ở các nước tư bản hình thành tầng lớp những nhà quản lý, đại diện cho chủ tư bản để điều khiển sự hoạt động của công ty Giai cấp tư sản nêu ra quan điểm “đồng quản lý” họ cho rằng với chế độ cổ phần, không còn quan hệ chủ-thợ Họ chủ trương mở rộng quyền quản lý, cho phép người lao động cùng tham gia vào quá trình quản lý, thực hiện “đồng quản lý”

tổ chức ra các xí nghiệp “công nhân tự quản”, các xí nghiệp hợp tác xã của công nhân” hay còn gọi là “xí nghiệp công nhân-ông chủ”

* Về quan hệ phân phối, trên cơ sở thu được một khối lượng lợi nhuận khổng lồ, giai cấp tư sản có sự điều chỉnh về quan hệ phân phối theo hướng quan tâm hơn đến các vấn đề xã hội: y tế, giáo dục, kết cấu hạ tầng giai cấp

tư sản còn trích một phần lợi nhuận để tăng lương, thưởng, trợ cấp thăm hỏi công nhân và gia đình họ lúc ốm đau, sinh nhật Nhờ đó, thu nhập của người lao động, đặc biệt là ở các nước tư bản phát triển được nâng lên; ngoài chi phí cho ăn, mặc, ở còn có tiền để dành, một bộ phận mua được cổ phần

Xuất phát từ yêu cầu khách quan của quy luật về sự thích ứng của quan

hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, từ khát vọng chạy theo lợi nhuận và nhằm từng bước xoa dịu mâu thuẫn giữa tư bản

và lao động mà CNTB ngày nay đã thực hiện những điều chỉnh, thích nghi về quan hệ sản xuất, trên tất cả các mặt như vậy chứ tuyệt nhiên không phải là CNTB ngày nay đã thay đổi bản chất hay có những biến đổi có tính bản chất

Nếu cho rằng bản chất của CNTB ngày nay đã thay đổi thì trước hết phải chứng minh được rằng mục đích của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa không còn là giá trị thặng dư, không còn là sự thống trị của tư bản độc quyền nhằm thu được lợi nhuận độc quyền cao Thực tế cho thấy, CNTB ngày nay

dù có biến đổi, thích nghi như thế nào đI nữa thì cơ sở của nó vẫn là chế độ chiếm hữu tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất, quan hệ giữa tư bản chủ nghĩa

và lao động vẫn là quan hệ giữa bóc lột và bị bóc lột Tiền không thể tự nó đẻ

ra tiền Máy móc của nhà tư bản dù có tự động hóa, rô bốt hóa cũng không thể hoạt động nếu không có sự tác động của lao động: Máy móc, phương tiện kỹ thuật hiện đại đến đâu cũng chỉ là yếu tố, là điều kiện không thể thiếu để tiến hành sản xuất nâng cao năng xuất lao động chứ tư bản bản thân nó không thể tạo ra giá trị và giá trị thặng dư Họat động lưu không, dịch vụ như thương nghiệp, ngân hàng không tạo ra giá trị và giá trị thặng dư mà chỉ phân phối lại giá trị Học thuyết giá trị lao động và học thuyết giá trị thặng dư phát hiện vĩ đại của Mác vẫn giữ nguyên giá trị hiện thực không sao bác bỏ được

Hiện nay, ở các nước tư bản phát triển, mức sống của người lao động

đã được cải thiện hơn nhiều so với thời kỳ của Mác, một bộ phận công nhân

có cổ phiếu, cổ phần ở các công ty, xí nghiệp tư bản và nhờ đó, góp phần làm tăng thu nhập cho họ là có thực Thế nhưng, nếu chỉ nhìn nhận một chiều về

sự điều chỉnh của các nhà tư bản về lợi ích làm cho mức sống của người công nhân được nâng lên, đời sống của họ được cải thiện thì sẽ không thấy được rằng giai cấp công nhân vẫn bị bóc lột, vẫn bị bần cùng hóa

Để đánh giá mức sống của giai cấp công nhân, chúng ta cần có một cách nhìn toàn diện, tức là xem xét mức sống của họ trên cả bình diện vật chất

và văn hóa, tinh thần; xem xét đánh giá toàn thể giai cấp công nhân cả những người có việc làm và những người thất nghiệp, cả ở các nước phát triển và các nước chậm phát triển Với cách xem xét như vậy, chúng ta thấy bên cạnh một

số ít công nhân có cuộc sống tương đối khá giả thì số đông còn lại vẫn còn sống dưới mức nghèo khổ Ngay ở Mỹ vẫn còn hàng chục triệu người sống dưới mức nghèo khổ

ở các nước tư bản phát triển, tuy mức sống của một bộ phận công nhân được nâng lên, đời sống của họ được cải thiện, nhưng sự nâng lên ấy không theo kịp được tốc độ phát triển của lực lượng sản xuất, của nền kinh tế Tuy đời sống của họ có được cải thiện nhưng vẫn chưa đánh giá đúng những gì mà người công nhân cống hiến cho nhà tư bản

Thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu ở các công ty, xí nghiệp tư bản làm cho thu thập của người lao động có cổ phiếu phần nào được tăng thêm nhưng điều đó vẫn không cải thiện được vị trí của họ trong mối quan hệ chủ

và thợ Nguồn sống chủ yếu của người công nhân vẫn dựa vào việc bán sức lao động làm thuê cho nhà tư bản, các khoản thu nhập thêm của họ (như tiền thưởng, tiền thu nhập từ cổ phần, các khoản phúc lợi từ ngân sách nhà nước

tư sản sử dụng cho xã hội) chỉ là phụ Việc mua cổ phần đó không những không làm thay đổi được thân phận của người lao động làm thuê mà còn giúp cho giai cấp tư sản có điều kiện mở rộng quy mô bóc lột lao động làm thuê Người công nhân bị bóc lột với tỷ suất ngày càng cao hơn mà không biết, sự phụ thuộc của họ vào giai cấp tư sản càng chặt hơn Tỷ lệ cổ phần mà công nhân mua được ở từng xí nghiệp và trên toàn xã hội, chiếm một phần nhỏ bé

so với cổ phần của tư bản Người công nhân có cổ phần, hưởng một phần lợi nhuận của công ty, điều đó đâu có thể biến họ từ người làm thuê trở thành ông chủ, có chăng nữa cũng chỉ là ông chủ hình thức Vì đã là chủ sở hữu thì phải

có quyền sử dụng, quyền linh họat, với một tỷ lệ cổ phiếu thấp, người công

nhân không thể có tiếng nói quyết định đối với việc quản lý, phân chia lợi nhuận của công ty Đó chẳng qua chỉ là một hình thức huy động vốn và cột chặt người công nhân vào xí nghiệp tư bản

Còn cái gọi là “công nhân tham gia quản lý xí nghiệp, tư bản tôn trọng nhân cách con người” về thực chất chỉ là nhà tư bản nhận thức được vai trò của yếu tố tâm lý đối với năng suất lao động, tìm cách khai thác tiềm năng, trí sáng tạo, tính tích cực của công nhân và người quản lý để tăng thêm lợi nhuận

mà thôi

Trong xã hội có giai cấp, nhà nước bao giờ cũng chỉ là nhà nước của giai ấp cầm quyền Không có và không thể có một nhà nước siêu giai cấp,

“nhà nước phúc lợi chung” Nhà nước của giai cấp tư sản chủ yếu là bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản, trong tình hình mới đó, nó có thể và cần thiết phải quan tâm đến điều kiện lao động và sinh hoạt của người dân, nhưng chi phối

sự hoạt động của nó không ai khác ngoài tầng lớp tư bản tài chính và trùm tài chính

Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, trình độ giác ngộ của giai cấp công nhân ngày càng được nâng cao Để xoa dịu phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân, bảo đảm cho sự tồn tại của mình, CNTB buộc phải dành một phần lợi nhuận độc quyền cao để thực hiện một số chính sách

xã hội có tính chất nhân đạo chứ bản chất của CNTB không phải là nhân đạo Mặt khác, CNTB nhờ thu được nhiều nguồn lợi nhuận độc quyền cao, có điều kiện để thực hiện các chính sách xã hội có tính chất nhân đạo Những điều chỉnh ấy dễ làm cho ta lầm tưởng rằng CNTB ngày nay đã có sự thay đổi về bản chất và đang trong quá trình tự lột xác đi lên chủ nghĩa xã hội

Nếu sự biến đổi, thích nghi của CNTB không phải là từng bước trao quyền sở hữu, quyền quản lý từ tay giai cấp tư sản sang tay giai cấp công nhân, xóa bỏ chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất thì không thể coi đó là những sự biến đổi bản chất hay sự biến đổi mang tính bản chất

Tóm lại, trong mấy thập kỷ qua, nhờ nắm được ưu thế của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, CNTB đã có sự điều chỉnh thích nghi, phần nào làm cho bộ mặt của nó có vẻ sạch sẽ hơn Cùng với sự điều chỉnh về lực lượng sản xuất, CNTB đã tiến hành điều chỉnh thích nghi trên các mặt của quan hệ sản xuất, làm cho một số mâu thuẫn vốn có của nó có phần “dịu đi”

và “tạm lắng” xuống Song thực tế đó không biến xã hội tư bản thành một chế

độ hoàn toàn mới về chất, tốt đẹp hơn, mà nó vẫn là một chế độ áp bức, bóc lột, bất công CNTB hiện nay vẫn dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất và bóc lột và bất công CNTB hiện nay vẫn dựa trên chế độ chiếm tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuát và bóc lột lao động và làm thuê Về kinh tế vẫn là sự thống trị của các tổ chức tư bản tư bản độc quyền, về chính trị vẫn là hiếu chiến, xâm lược và phản động toàn diện

Sự điều chỉnh, thích nghi của CNTB không làm cho nó tự lột xác đi lên chủ nghĩa xã hội

2 Về con đường phát triển tư bản chủ nghĩa và sự lựa chọn con đường phát triển của nước ta

2.1 Về con đường phát triển tư bản chủ nghĩa (TBCN)

Tất cả các dân tộc cuối cùng sẽ đi tới xã hội cộng sản văn minh, dù có điều chỉnh thích nghi và còn khả năng phát triển cũng chỉ là một chế độ xã hội lịch sử tạm thời

Lựa chọn con đường phát triển là quyền của mỗi quốc gia, dân tộc căn

cứ vào đặc điểm, xu thế của thời đại, vào điều kiện trong nước và quốc tế, song trước hết là do giai cấp nào nắm quyền lãnh đạo đất nước quyết định

Ngày nay, trên hành tinh chúng ta vẫn có không ít nước đi theo con đường TBCN, trong đó có cả nước đang phát triển và có cả một số nước trước đây vốn là xã hội chủ nghĩa, sau khi Đảng Cộng sản ở các nước đó bị mất quyền lãnh đạo, thì chính quyền rơi vào tay các phần tử cơ hội, phản bội