ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- PHẠM THỊ THU HUYỀN HOẠT ĐỘNG NHÂN ĐẠO QUỐC TẾ CỦA ỦY BAN CHỮ THẬP ĐỎ QUỐC TẾ VÀ TÁC ĐỘNG CHÍNH TRỊ CỦA NÓ TỪ 199
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
PHẠM THỊ THU HUYỀN
HOẠT ĐỘNG NHÂN ĐẠO QUỐC TẾ CỦA ỦY BAN CHỮ THẬP ĐỎ QUỐC TẾ VÀ TÁC ĐỘNG CHÍNH TRỊ CỦA NÓ TỪ 1991 ĐẾN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC
Hà Nội - 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
PHẠM THỊ THU HUYỀN
HOẠT ĐỘNG NHÂN ĐẠO QUỐC TẾ CỦA ỦY BAN CHỮ THẬP ĐỎ QUỐC TẾ VÀ TÁC ĐỘNG CHÍNH TRỊ CỦA NÓ TỪ 1991 ĐẾN NAY
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tác giả, có sự hỗ trợ
từ giáo viên hướng dẫn là PGS.TS Hoàng Phước Hiệp Các nội dung nghiên cứu và kết quả nghiên cứu của đề tài là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất
cứ công trình nào trước đây Những số liệu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét và đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi trong phần tài liệu tham khảo Ngoài ra, đề tài còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá, cũng như số liệu của các tác giả, cơ quan tổ chức khác và cũng được thể hiện trong phần tài liệu tham khảo
Nếu phát hiện có bất kỳ gian lận, tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng, cũng như kết quả khóa luận của mình
Tác giả luận án
Phạm Thị Thu Huyền
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Hoàng Phước Hiệp, người thầy kính mến, vì đã hết lòng chỉ bảo, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận án này
Tác giả xin gửi lời tri ân sâu sắc tới các thầy, các cô, giảng viên của Khoa Chính trị học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia
Hà Nội đã tích cực giúp đỡ để tác giả được học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án
Xin chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp trong Khoa Quốc tế học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện
về thời gian để tôi hoàn thành tốt luận án của mình
Tác giả luận án
Phạm Thị Thu Huyền
Trang 5MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
BẢNG CHỮ VIẾT TẮT vi
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4
4 Phương pháp nghiên cứu 4
5 Đóng góp của đề tài 6
6 Kết cấu của đề tài 6
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 8
1.1 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 8
1.1.1 Các khái niệm 8
1.1.2 Về lịch sử hoạt động nhân đạo của ICRC 8
1.1.3 Về hỗ trợ nạn nhân trong các cuộc khủng hoảng nhân đạo quốc tế 10
1.1.4 Về hoạt động nhân đạo quốc tế ở Việt Nam 10
1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 12
1.2.1 Các khái niệm 12
1.2.2 Về lịch sử hoạt động nhân đạo của ICRC 14
1.2.3 Về hỗ trợ nhân đạo trong xung đột vũ trang quốc tế 17
1.2.4 Về hỗ trợ nạn nhân sau cuộc xung đột vũ trang quốc tế hay thảm họa
thiên nhiên 20
1.3 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu 24
1.3.1 Những nội dung đã được nghiên cứu 24
1.3.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu 25
Tiểu kết chương 1 26
Trang 6Chương 2 HOẠT ĐỘNG NHÂN ĐẠO QUỐC TẾ CỦA ỦY BAN
CHỮ THẬP ĐỎ QUỐC TẾ VÀ TÁC ĐỘNG CHÍNH TRỊ CỦA NÓ:
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 27
2.1 Cơ sở lý luận của hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC 27
2.1.1 Khái niệm nhân đạo và hoạt động nhân đạo quốc tế 27
2.1.2 Các đặc điểm của hoạt động nhân đạo quốc tế 31
2.1.3 Các nguyên tắc của hoạt động nhân đạo quốc tế 36
2.2 Cơ sở thực tiễn của hoạt động nhân đạo quốc tế 44
2.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển của ICRC từ 1963 đến 1991 44
2.2.2 Bối cảnh quốc tế sau Chiến tranh lạnh và hoạt động nhân đạo của ICRC
từ 1991 đến 2016 48
2.2.3 Hình thức, điều kiện áp dụng hoạt động nhân đạo của ICRC
sau năm 1991 55
2.2.4 Cách thức thực hiện hoạt động nhân đạo của ICRC sau năm 1991 57
2.3 Tác động chính trị của hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC 60
2.3.1 Khái niệm tác động chính trị của hoạt động nhân đạo quốc tế 60
2.3.2 Đặc điểm tác động chính trị của hoạt động nhân đạo quốc tế 62
Tiểu kết chương 2 66
Chương 3 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG NHÂN ĐẠO CỦA ỦY BAN
CHỮ THẬP ĐỎ QUỐC TẾ TỪ 1991 ĐẾN NAY 69
3.1 Hỗ trợ nhân đạo trong xung đột vũ trang quốc tế 69
3.1.1 Kế hoạch hỗ trợ nhân đạo trong các cuộc xung đột vũ trang quốc tế 69
3.1.2 Hoạt động chăm sóc sức khỏe cho nạn nhân 73
3.1.3 Kết nối gia đình ly tán 78
3.1.4 Bảo hộ tù binh 81
3.2 Hỗ trợ nạn nhân sau cuộc xung đột vũ trang quốc tế 85
3.2.1 Hỗ trợ phục hồi kinh tế 85
3.2.2 Phục hồi chức năng cho các nạn nhân chiến tranh 89
3.2.3 Giảm thiểu sự tồn tại của bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh 92
Trang 73.3 Hỗ trợ nhân đạo trong các trường hợp khác 97
3.3.1 Nghèo đói 97
3.3.2 Dịch bệnh 99
3.3.3 Thiên tai 102
3.4 Thành công và hạn chế trong hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC
sau năm 1991 105
3.4.1 Thành công 105
3.4.2 Hạn chế 107
Tiểu kết chương 3 109
Chương 4 TÁC ĐỘNG CHÍNH TRỊ CỦA HOẠT ĐỘNG NHÂN ĐẠO
QUỐC TẾ CỦA ỦY BAN CHỮ THẬP ĐỎ QUỐC TẾ TỪ 1991 ĐẾN NAY VÀ KHUYẾN NGHỊ CHO VIỆT NAM 111
4.1 Tác động chính trị 111
4.1.1 Tạo ra một mạng lưới quốc tế nhằm hỗ trợ trong hoạt động nhân đạo 111
4.1.2 Tác động đến Liên Hợp quốc nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động
nhân đạo quốc tế 115
4.1.3 Hình thành, củng cố, theo đuổi chính sách nhân đạo nhằm ngăn ngừa
và giảm thiểu tình trạng dễ bị tổn thương trong một thế giới toàn cầu 118
4.1.4 Góp phần nâng cao trách nhiệm quốc gia trong hoạt động nhân đạo
quốc tế 122
4.2 Quan hệ giữa Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế và Việt Nam về hoạt động
nhân đạo 128
4.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển quan hệ giữa Ủy ban Chữ thập đỏ
quốc tế và Việt Nam 128
4.2.2 Khuyến nghị cho Việt Nam 134
Tiểu kết chương 4 143
KẾT LUẬN 146
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN
ĐẾN LUẬN ÁN 150
TÀI LIỆU THAM KHẢO 151 PHỤ LỤC
Trang 8BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
STT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt
Humanitarian Aid Office
Văn phòng trợ giúp nhân đạo của Ủy ban Châu Âu
and Political Rights
Công ước quốc tế
về quyền dân sự và chính trị
Economic, Social and Cultural
Support
Hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội
Organization
Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương
Trang 912 FAO Food and Agriculture
Organization of the United
Nations
Tổ chức Nông Lương của Liên Hợp Quốc
Colombia
Lực lượng vũ trang cách mạng Colombia
Commissioner for Refugee
Cao ủy Liên Hợp quốc
về Người tị nạn
Mission For Rwanda
Phái đoàn Liên Hợp quốc hỗ trợ cho Rwanda
International Development
Cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kỳ
Thế giới
Programme
Chương trình lương thực thế giới
Trang 10MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh các vấn đề nhân đạo quốc tế ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quan hệ quốc tế, hợp tác quốc tế nhằm kết hợp và phát huy tốt nguồn lực bên ngoài với nguồn lực trong nước để phát triển là điều cần thiết Bản chất của hoạt động nhân đạo mang tính nhân loại và nguyên tắc toàn cầu là một nguyên tắc cơ bản được đề cao, nhằm gắn bó Hội chữ thập đỏ của mỗi quốc gia với phong trào quốc tế Hiện nay, Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC) có mạng lưới trải rộng trên 80 quốc gia, phân chia hoạt động ở các khu vực Châu Phi, Châu Mỹ, Châu Á-Thái Bình Dương, Châu Âu và Trung Á, Trung Đông với các tình nguyện viên của tổ chức luôn liên kết chặt chẽ với nhau nhằm giải quyết các vấn đề nhân đạo quốc tế ICRC có 194 thành viên và mong muốn mở rộng mạng lưới tại Đông Nam Á Đối với Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã phối hợp với nhiều tổ chức nhân đạo trên thế giới thực hiện hoạt động nhân đạo ở Việt Nam Trong đó, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã có mối quan hệ hợp tác với ICRC
từ năm 1946, nhưng hiệu quả hợp tác chưa cao Tháng 3 năm 2015, ICRC đã mở văn phòng đại diện tại Hà Nội Nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động nhân đạo, tiếp tục đưa các mối quan hệ hợp tác đi vào chiều sâu, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động nhân đạo, đẩy mạnh vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế thông qua các hợp tác quốc tế, đề tài về hoạt động nhân đạo của ICRC và tác động chính trị của nó từ 1991 đến nay được lựa chọn nghiên cứu
Hoạt động nhân đạo đã được Đảng và Nhà nước quan tâm bằng các chủ trương chiến lược đúng đắn, kịp thời, chính sách cụ thể Ngay ở giai đoạn đầu của công cuộc đổi mới, Chỉ thị số 14-CT/TW, ngày 7 tháng 9 năm 1987 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VI) đã khẳng định nhiệm vụ chủ yếu của công tác nhân đạo nhằm góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân, góp phần thực hiện chính sách xã hội [23] Những quan điểm, nhận thức về hoạt động nhân đạo tiếp tục được thể hiện trong Chỉ thị 254/CT-TTg, ngày 16 tháng 5 năm 1994, của Thủ tướng Chính phủ về việc các cấp chính
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1 Ban thời sự VTV (2016), Những con số đau xót về cuộc khủng hoảng nhân
đạo tại Syria, 2016,
http://vtv.vn/tin-tuc/nhung-con-so-dau-xot-ve-cuoc-khung-hoang-nhan-dao-syria-20160110182756134.htm, ngày 10/1/2016
2 Báo Điện tử Chính phủ (2015), Chỉ thị của Ban Bí thư về lãnh đạo Đại hội
Chữ thập đỏ Việt Nam,
http://baochinhphu.vn/Tin-noi-bat/Chi-thi-cua-Ban-Bi-thu-ve-lanh-dao-Dai-hoi-Hoi-Chu-thap-do-Viet-Nam/251162.vgp,
ngày 1/4/2016
3 Báo thời sự VTV (2016), Liên Hợp Quốc kêu gọi chấm dứt thảm họa nhân
đạo tại Syria, 2016,
http://vtv.vn/tin-tuc/lien-hop-quoc-keu-goi-cham-dut-tham-hoa-nhan-dao-tai-syria-20160122135659228.htm, ngày 22/01/2016
4 Harper Collins (2002), Từ điển về chính quyền và chính trị Hoa Kỳ, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội
5 Nguyễn Đăng Dung, Vũ Công Giao, Lã Khánh Tùng (2009), Lý luận và
pháp luật về quyền con người, NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội
6 Trí Dũng (2015), Nga đem gươm chém ruồi khi dùng tên lửa hành trình diệt
IS, khi-dung-ten-lua-hanh-trinh-diet-is-3292547.html, ngày 9/10/2015
http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/tu-lieu/nga-dem-guom-chem-ruoi-7 Lê Hà (2005), “Một số nhận thức về hoạt động nhân đạo”, Tạp chí Nhân
đạo, tháng 7/2005, tr.4-5
8 Nguyễn Hoàng (2015), Bóng ma chiến tranh thế giới trong cuộc chiến Syria,
trong-cuoc-chien-syria-3324662.html, ngày 12/12/2015
http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/phan-tich/bong-ma-chien-tranh-the-gioi-9 Hội Chữ thập đỏ Việt Nam (2015), Thúc đẩy quan hệ hợp tác với ICRC,
http://www.redcross.org.vn/redcross2/vn/home/InfoDetail.jsp?area=1&cat=1963&ID=17710, ngày 4/5/2016
10 International Committee of the Red Cross (2013), Luật trong xung đột vũ
trang áp dụng trong quá trình ra quyết định cấp chiến thuật và chiến dịch,
Cục Dân vận, Tổng cục Chính trị, Hà Nội
Trang 1211 International Committee of the Red Cross (2001), “Tìm hiểu về ICRC”, Tạp
chí của ICRC Bangkok, Thái Lan ấn bản, tr.2-7
12 International Committee of the Red Cross (2002), Luật nhân đạo quốc tế:
trả lời những câu hỏi của bạn, Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế xuất bản,
Geneva, Thụy Sỹ
13 International Committee of the Red Cross (2007), Cuộc họp chuyên gia:
những thách thức về nhân đạo, quân sự, kỹ thuật và pháp lý của bom, đạn chùm, Thụy Sỹ, Geneva, tháng 5/2007
14 Frits Kalshoven (2014), Những hạn chế về việc tiến hành chiến tranh, Ủy
ban Chữ thập đỏ quốc tế xuất bản
15 Trần Quốc Khải (2015), “Một số kinh nghiệm vận dụng các hình thức chiến
thuật đánh trận then chốt, chiến dịch phòng ngự”, Tạp chí nghệ thuật quân sự
Việt Nam (2), tr.15-21
16 C Mác, Ph.Ăng-ghen (1981), Toàn tập, tập II, Nxb Sự thật, Hà Nội
17 Thụy Miên (2015), Những điểm nóng xung đột trên thế giới,
http://thanhnien.vn/the-gioi/nhung-diem-nong-xung-dot-tren-the-gioi-565873.html, ngày 22/12/2015
18 Hồ Chí Minh (1996), toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
19 Phạm Quang Minh (2010), “Chính trị, khoa học chính trị và đào tạo chính trị
ở Việt Nam: Cơ hội và thách thức”, Tạp chí Khoa học ĐHQG Hà Nội (26),
tr.24-30
20 Nhóm biên soạn đại diện hội chữ thập đỏ thành phố Hà Nội, Quảng Nam và
TP Hồ Chí Minh (2013), Lồng ghép hòa nhập người khuyết tật trong quản
lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, Nxb Đà Nẵng
21 Duy Sơn (2015), Nguồn đạn dược vô tận của IS,
http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/phan-tich/nguon-dan-duoc-vo-tan-cua-is-3321679.html,
ngày 3/12/2015
22 Tổ chức theo dõi nhân quyền (2009), Vũ khí chùm: tai họa của người dân,
http://www.hrw.org/en/news/2009/03/02/cluster-weapon-scourge-civilians, ngày 12/11/2015
Trang 1323 Thư viện pháp luật (2010), Chỉ thị 14-CT/TW năm 1987 về củng cố tổ chức
phát huy tác dụng Hội chữ thập đỏ,
http://thuvienphapluat.vn/van-ban/Van-dung-Hoi-Chu-thap-do-178844.aspx, ngày 1/3/2016
hoa-Xa-hoi/Chi-thi-14-CT-TW-nam-1987-cung-co-to-chuc-phat-huy-tac-24 Thư viện pháp luật (2010), Chỉ thị 43-CT/TW ngày 08/6/2010 của Ban Bí thư
Trung ương Đảng, khóa X, về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, http://thuvienphapluat.vn/van-
dang-cong-tac-cua-hoi-chu-thap-do-178197.aspx, ngày 1/3/2016
ban/Bo-hanh-chinh/Chi-thi-so-43-CT-TW-tang-cuong-su-lanh-dao-cua-25 Tra từ (2011), nhân đạo,
http://tratu.soha.vn/dict/vn_vn/Nh%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A1o, ngày 5/11/2015
26 Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam (2011), Quyết định số
14/QĐ-TƯHCTĐ ban hành chiến lược phát triển Hội chữ thập đỏ đến năm 2020
“Đổi mới tư duy-tạo dựng vị thế-bảo vệ sự sống”,
http://redcross.org.vn/redcross2/vn/home/InfoList.jsp?area=1&cat=1975, ngày 30/6/2014
27 Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam (2014), Công văn số
84/TƯHCTĐ-ĐNPT ngày 10/02/2014 về đóng góp ủng hộ các chương trình nhân đạo của
Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế
http://redcross.org.vn/redcross2/vn/home/InfoDetail.jsp?area=1&cat=1973&ID=17868, ngày 31/6/2014
28 Trung tâm nghiên cứu quyền con người (2012), Bảo vệ và thúc đẩy quyền
con người trong khu vực ASEAN, Nxb Lao động Xã hội, Hà Nội
29 Trung tâm nghiên cứu quyền con người (2005), Các văn kiện cơ bản về Luật
Nhân đạo quốc tế, Nxb Lý luận Chính trị, Hà Nội
30 Trung tâm nghiên cứu quyền con người (2010), Tuyên ngôn Nhân quyền
quốc tế năm 1948, Nxb Lao động- Xã hội, Hà Nội
31 Trung tâm nghiên cứu quyền con người( 2005), Luật Nhân đạo quốc tế:
những nội dung cơ bản, Nxb Lý luận Chính trị, Hà Nội
Trang 1432 Trung tâm nhân đạo quốc tế Geneva về rà phá bom mìn (2009), Tài liệu
hướng dẫn về bom, đạn chùm, nxb Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế
33 Trung ương Hội chữ thập đỏ Việt Nam (2009), Lịch sử hội chữ thập đỏ Việt
Nam, Nxb Thanh Niên, Hà Nội
34 Hồng Vân (2015), Tập đoàn vũ khí Mỹ- ngư ông đắc lợi từ tao loạn Trung
legal and engineering issued in article 36 weapons reviews”, International
Committee of the Red Cross Review (8), pp.4-10
37 Alan Baker (2002), International humanitarian law, ICRC and Israel’s
status in the teritories, International Committee of the Red Cross Press,
Switzerland
38 Miriam Bradley (2016), Protecting Civilians in war: The ICRC, UNHCR,
their Limitations in Internal Armed Conflict, Oxford University press
39 Rony Brauman (2002), Medecins Sans Frontieres and the ICRC: matters of
principle, International Committee of the Red Cross Press, Switzerland
40 Michael Crowley (2012), Introduction international Humanitarian law and
IHL moot in Asia-Pacific region, Thai Lan Press
41 Dictionary.com (2015), What is impact?
http://dictionary.reference.com/browse/impact, ngày 14/9/2015
42 Beth Eggleston and Carrie McDougall (2010), Expert Roundtable on the
Protection of Humanitarian Personnel, Melbourne Press, Switzerland
43 Eritrea-Ethiopia Claims Commission (2004), “Ethiopia’s Claim 2 between
The Federal Democratic Republic of Ethiopia and the State of Eritrer”, The
Hague Review (6), pp.20-24
