Địa hình Văn Chấn phức tạp có nhiều núi cao và suối lớn chia cắt, do vậy địa hình phân cắt thành các dải xen kẽ giữa núi cao, đồi thấp là các thung lũng lòng máng hẹp kéo dài theo hướng
Trang 1KHẢO SÁT HOẠT ĐỘNG TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DU
LỊCH TẠI HUYỆN VĂN CHẤN, TỈNH YÊN BÁI
I Đặc điểm tự nhiên- kinh tế - xã hội
1 Vị trí địa lý – điều liện tự nhiên
Huyện Văn Chấn là huyện miền núi, tổng diện tích tự nhiên 121.090,02
ha, chiếm 17% diện tích toàn tỉnh Huyện nằm ở phía Tây Nam tỉnh Yên Bái, phía Bắc giáp huyện Mù Cang Chải, phía Đông giáp huyện Văn Yên và Trấn Yên, phía Tây giáp huyện Trạm Tấu, phía Nam giáp tỉnh Sơn La Văn Chấn cách trung tâm chính trị – kinh tế – văn hoá tỉnh 72 km; cách thị xã Nghĩa Lộ 10 km; cách Hà Nội 200 km, có đường quốc lộ 32 chạy dọc theo chiều dài của huyện, là cửa ngõ đi vào thị xã Nghĩa Lộ, huyện Trạm Tấu, Mù Cang Chải, huyện Phù Yên, Bắc Yên tỉnh Sơn La và tỉnh Lai Châu Đường quốc lộ 37 chạy qua 4 xã, đây là điều kiện thuận lợi cho giao lưu phát triển kinh tế với các huyện trong tỉnh
và các tỉnh Sơn La, Phú Thọ, Lai Châu
- Núi, sông, hồ
Văn Chấn nằm trên sườn Đông Bắc của dãy Hoàng Liên Sơn có độ cao trung bình là 400m, đỉnh núi cao nhất có độ cao là 2.065m và có điểm thấp nhất
là 300m Địa hình Văn Chấn phức tạp có nhiều núi cao và suối lớn chia cắt, do vậy địa hình phân cắt thành các dải xen kẽ giữa núi cao, đồi thấp là các thung lũng lòng máng hẹp kéo dài theo hướng Đông Nam - Tây Bắc như vùng lòng máng từ Sơn Lương đến Nậm Búng, vùng đồng bằng Mường Lò, vùng lòng máng Sơn Thịnh - Đồng Khê, vùng lòng máng Cát Thịnh - Thượng Bằng La
Trên địa bàn huyện Văn Chấn có 3 hệ thống sông ngòi, suối lớn:
Trang 2+ Hệ thống suối ngòi Thia dài 104km, có diện tích lưu vực 824km2, gồm các nhánh: Ngòi Thia, Nậm Tăng, Nậm Mười, Nậm Đông
+ Hệ thống suối Ngòi Lao dài 66km, có diện tích lưu vực là 510km2 gồm các nhánh: Ngòi Phà, Ngòi Tú, Ngòi Mỵ
+ Hệ thống suối Ngòi Hút có diện tích lưu vực thuộc Văn Chấn là 397km2, hệ thống này có nhiều suối nhỏ
Các hệ thống suối trên địa bàn huyện Văn Chấn đều bắt nguồn từ núi cao
có độ dốc lớn nên có nguồn năng lượng rất lớn có thể phục vụ phát triển kinh tế, nhưng cũng dễ gây nên các sự cố môi trường
- Sản vật (lâm, thổ sản, khoáng sản )
Huyện có gần 24.000ha rừng tự nhiên với tổng trữ lượng gỗ rừng tự nhiên hiện còn gần 3 triệu m3và các loại cây tre, nứa, vầu Trong rừng có nhiều lâm, thổ, sản khác như các loại cây dược liệu, cây lấy sợi, cây lấy củ
Văn Chấn có tiềm năng khoáng sản kim loại mà nhiều nhất là sắt phân bố
ở nhiều nơi như Sùng Đô, Làng Mỵ với trữ lượng đến vài chục triệu tấn nhưng hàm lượng thấp Ngoài ra về đá kim có chì kẽm ở Tú Lệ và một số khoáng sản khác chưa có điều kiện nghiên cứu
Vật liệu xây dựng được phân bố trên địa bàn toàn huyện như đá vôi, cát, sỏi
Về nhiên liệu có than đá ở suối Quyền, Thượng Bằng La, Đồng Khê, thị trấn Nông Trường Liên Sơn, nhưng trữ lượng không lớn và nằm rải rác Than bùn có ở Phù Nham có điều kiện khai thác thuận lợi, hiện đang được khai thác để sản xuất vật liệu xây dựng và phân bón hữu cơ vi sinh
Trang 3Văn Chấn có 3 nguồn nước khoáng nóng, một nguồn tại Bản Bon (xã Sơn A), nguồn nước khoáng nóng xã Phù Nam được phun lên từ mỏ than bùn, còn ngồn nước khoáng rừng Si nằm trên địa bàn thị trấn Nông trường Nghĩa Lộ
2 Đặc điểm địa hình
Văn Chấn nằm ở sườn phía Đông Bắc của dãy Hoàng Liên Sơn Địa hình phức tạp, có nhiều rừng, núi, hang động, suối khe chằng chịt, thung lũng bằng phẳng Độ cao trung bình so với mặt nước biển 400m Tuy địa hình khá phức tạp nhưng chia thành 3 tiểu vùng kinh tế: Vùng trong (vùng cánh đồng Mường Lò) gồm 12 xã, là vùng tương đối bằng phẳng, có cánh đồng Mường Lò rộng trên 2.400 ha đứng thứ 2 trong 4 cánh đồng Tây Bắc Vùng ngoài: gồm 9 xã, thị trấn,
có lợi thế về phát triển vườn đồi, vườn rừng và trồng lúa nước Vùng cao thượng huyện: gồm 10 xã, có độ cao trung bình 600 m trở lên, có tiềm năng về đất đai, lâm sản, khoáng sản, chăn nuôi đại gia súc
Đồng bằng Mường Lò, phía Đông có dãy núi Bu và núi Dông; phía Tây
là dãy núi Sà Phình, hai dãy núi này vòng ra như một vành đai kiên cố bảo vệ 9
xã vùng đồng bằng Mường Lò Nhìn từ núi cao xuống, theo quan niệm xưa, đây
là thế “tả Thanh Long - hữu Bạch Hổ”, một thế địa hình để dựng nghiệp muôn đời
Vùng thượng huyện có một bộ phận thuộc dãy Hoàng Liên Sơn hũng vĩ kéo dài quá Đông Bắc Mù Cang Chải về gần đến Tú Lệ hình thành đèo Khau Phạ nổi tiếng Vùng ngoài có đèo Lũng Lô và dãy núi Đá Xô, đèo ách hùng vĩ
3 Khí hậu
Văn Chấn nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình
20 – 30 0C; mùa đông rét đậm nhiệt độ xuống dưới tới -2 đến -3oC Tổng nhiệt
Trang 4độ cả năm đạt 7.500 – 8.100 oC; lượng mưa được chia thành hai mùa rõ rệt, từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau là mùa mưa ít, từ tháng 4 đến tháng 10 hàng năm
là mùa mưa nhiều Lượng mưa trung bình hàng năm từ 1200 đến 1600 mm Số ngày mưa trong năm 140 ngày Độ ẩm bình quân từ 83% - 87%, thấp nhất là 50% Thời gian chiếu sáng nhiều nhất từ tháng 5 đến tháng 9, ít nhất từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau; lượng bức xạ thực tế đến được mặt đất bình quân cả năm đạt 45%, thích hợp phát triển các loại động thực vật á nhiệt đới, ôn đới và các loại cây lương thực, thực phẩm, cây công nghiệp, lâm nghiệp
4 Văn hoá
Văn Chấn là vùng đất hội tụ của nhiều dân tộc, trên địa bàn Văn Chấn có
23 dân tộc anh em cùng sinh sống Dân tộc Thái, Tày là những người cư trú trên địa bàn từ lâu đời Văn Chấn – Mường Lò còn là trung tâm đầu tiên của người Thái ở Việt Nam rồi từ đây toả đi các địa bàn khác Xếp theo ngữ hệ có thể chia thành 5 nhóm: Thái – Tày; Việt - Mường; Nam Á (Khơ Mú); HMông – Dao; Hán Văn hoá nghệ thuật phong phú, đa dạng; người Thái có tác phẩm “Sống trụ sôn xao”, tập thơ trữ tình “In khẩu khuống”, sách Cầm Hánh tạp Sấc Klương (Cầm Hánh đánh giặc cờ vàng) ca ngợi nghĩa quân Cầm Ngọc Hánh đánh giặc
Cờ vàng, “Truyền thuyết rêu đá” Ngoài ra các dân tộc khác cũng có nhiều truyền thuyết, truyện cổ tích như sự tích Nàng Han của người Khơ Mú, bà chúa
Nả, Tạo Cút, Tạo Đuổn của người Tày
Dân ca, dân vũ đặc sắc, độc đáo chiếm một phần đáng kể trong đời sống của nhân dân, tiêu biểu là: múa xoè, múa xạp, hát khắp, hát nôm của dân tộc Thái, Tày; múa chiêng, hát Pi – ca - đô của người Khơ Mú; múa khèn của dân tộc H'Mông; hát đang của dân tộc Mường; tục hát “Tháng giêng” của người Giáy
Trang 5Lễ hội, trò chơi dân gian phong phú, hấp dẫn thường tổ chức vào các dịp ngày lễ tết cổ truyền Người Thái có lễ hội “Xên đông”, “Xên mường”, “Lồng tồng”, trò chơi tó mắc lẹ, ném còn Lễ hội “Rước mẹ lúa”, “Mùa măng mọc” của người Khơ Mú Hội ‘Gầu tào”, “Nào sồng”, cưỡi ngựa bắn súng, đánh yến, ném pao dân tộc H'Mông Lễ hội “Tăm khẩu mẩu” (giã cốm), “Hội cầu mùa”, đu quay, gõ đuống dân tộc Tày Lễ “Cấp sắc”, “Tết nhảy” dân tộc Dao
Di chỉ khảo cổ học: Tìm thấy công cụ bằng đá và xương cốt động vật cách đây khoảng 10 vạn năm ở hang Thẩm Thoóng xã Thượng Bằng La, hang Thẩm Han xã Sơn A; công cụ bằng đá thuộc nền văn hoá Hoà Bình và Đông Sơn cách đây từ 8 – 10 ngàn năm; trống đồng xã Nghĩa Sơn, Thạch Lương, Phù Nham cách đây 2000 năm cho thấy Văn Chấn là một địa bàn sinh tụ của người
cổ xưa
Tín ngưỡng vạn vật hữu linh, thờ cúng tổ tiên; chịu ảnh hưởng của nhiều tôn giáo khác nhau như: đạo Phật, đạo Khổng, đạo Lão, Thiên Chúa giáo tạo cho Văn Chấn một miền đất đa tôn giáo kết hợp với những tín ngưỡng bản địa đặc sắc càng làm cho đời sống văn hoá, tín ngưỡng, tôn giáo thêm đa dạng
Những hoạt động văn hoá, văn nghệ dân gian đã tạo cho Văn Chấn một nền văn hoá giàu sắc thái, đa dạng nhưng thống nhất, là sắc mầu văn hoá dân gian độc đáo ở phía Tây của tỉnh và là trung tâm của vùng văn hoá Mường Lò – một trong 3 vùng văn hoá tỉnh Yên Bái Đây là một lợi thế không nhỏ để Văn Chấn phát triển du lịch sinh thái và du lịch văn hoá trở thành ngành kinh tế mũi
nhọn
5 Xã hội
Huyện Văn Chấn, có 31 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn (03 thị trấn và
28 xã) Xã Sơn Thịnh đồng thời là huyện lỵ Dân số 153.301 người, gồm 18 dân
Trang 6tộc anh em cùng sinh sống: Kinh, Thái, Tày, Mường, Dao, H'Mông, Nùng, Hoa, Khơ Mú, Phù Lá, Bố Y Trong đó 8 dân tộc chủ yếu Kinh 34%; Thái 23%; Tày 17%; Dao 9%; Mường 7%; H'Mông 7%; Giáy 1,48%; Khơ Mú 1%, chia thành 3 vùng cư trú; vùng ngoài đại đa số dân tộc Tày; vùng đồng bằng đa số đồng bào Thái, đồng bào Kinh và Mường; vùng cao chủ yếu dân tộc Dao, H'Mông Mật độ dân số 121 người/km2
Tổng số lao động trong độ tuổi 88.554 người; số lao động trong độ tuổi hoạt động kinh tế 70.866 người; số lao động trong độ tuổi không hoạt động kinh
tế 17.688 người, với lực lượng lao động đông đảo chính là nguồn lực, tiềm năng phát triển kinh tế của huyện
6 Kinh tế
Do địa hình khá phức tạp nên Văn Chấn được chia thành 3 tiểu vùng kinh tế: Vùng trong (vùng cánh đồng Mường Lò) gồm 12 xã, là vùng tương đối bằng phẳng, có cánh đồng Mường Lò rộng trên 2.400 ha đứng thứ 2 trong 4 cánh đồng Tây Bắc Vùng ngoài: gồm 9 xã, thị trấn, có lợi thế về phát triển vườn đồi, vườn rừng và trồng lúa nước Vùng cao thượng huyện: gồm 10 xã, có độ cao trung bình 600 m trở lên, có tiềm năng về đất đai, lâm sản, khoáng sản, chăn nuôi đại gia súc Lực lượng lao động trong độ tuổi có 88.554 người; trong đó lao động trong độ tuổi hoạt động kinh tế 70.866 người, đây chính là nguồn lực, tiềm năng phát triển kinh tế của huyện
Tốc độ tăng trưởng kinh tế của toàn huyện thời kỳ 2006-2015 là 12,1% trong đó , nông nghiệp tăng 7,8%, công nghiệp, xây dựng tăng 15%, dịch vụ tăng 14,18% Nông nghiệp của huyện phát triển theo hướng SX hàng hoá, gắn với công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn, tăng cường đầu tư thâm canh, ứng dụng các tiến độ khoa học kỹ thuật mới để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm; thực hiện chính sách nhiều thành phần, thúc đẩy kinh tế hộ,
Trang 7kinh tế hợp tác phát triển theo hướng trang trại và doanh nghiệp với quy mô hợp
lý Hình thành các vùng chuyên canh tập trung với quy mô lớn, đảm bảo nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, hình thành vùng rừng phòng hộ cho cánh đồng Mường Lò, đảm bảo môi trường sinh thái và phát triển bền vững Về thương mại, dịch vụ, du lịch: Củng cố các cơ sở thương nghiệp nhà nước tại các thị trấn, thị tứ điểm dân cư, cụm xã để đảm bảo cung cấp các mặt hàng chính sách, các vật tư thiết yếu phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân, phát huy vai trò kinh tế tập thể, mở rộng mạng lưới đại lý bán lẻ để góp phần củng cố thương nghiệp nhà nước và hợp tác xã giữ vai trò chủ đạo Đầu tư, nâng cấp hệ thống chợ hiện có, xây dựng chợ đầu mối tại khu vực vùng ngoài và các chợ xã vùng cao để tăng cường trao đổi giao lưu hàng hoá, phát triển dịch vụ Huyện Văn Chấn xúc tiến xây dựng khu du lịch sinh thái Suối Giàng, khu suối nước nóng Bản Bon (xã Sơn A), Bản Hốc (xã Sơn Thịnh), xây dựng các làng bản với những nét riêng biệt về văn hoá, ẩm thực dân tộc độc đáo… kêu gọi đầu tư khu du lịch sinh thái Suối Thia (xã An Lương), suối Hán (xã Thượng Bằng La), đẩy mạnh phát triển các dịch vụ ngân hàng, tín dụng, bưu chính viễn thông, du lịch, dịch vụ vận tải… đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng cao của phát triển sản xuất và đời sống của nhân dân, phấn đấu tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng xã hội năm 2015 đạt 322,7 tỷ đồng
II Tiềm năng, thế mạnh phát triển du lịch ở Văn Chấn
Văn Chấn có tiềm năng để phát triển du lịch với các loại hình du lịch văn hoá tộc người, sinh thái, nghỉ dưỡng Nhiều điểm di tích, danh lam thắng cảnh nổi tiếng như Đèo Lũng Lô, khu sinh thái Suối Giàng có độ cao trên 1300 m, với loại chè Shan hàng trăm năm tuổi, quanh năm mát mẻ; suối khoáng nóng bản Bon, bản Hốc; thành Viềng Công, Nậm Tốc Tát gắn liền với văn hoá dân tộc Thái; Khu di chỉ khảo cổ học: Hang Thẩm Thoóng, Thẩm Han; cánh đồng
Trang 8Mường Lò; nếp thơm Tú Lệ Văn Chấn – Mường Lò là vùng đất sinh sống của nhiều dân tộc mỗi dân tộc có phong tục tập quán, lễ hội mang đậm bản sắc riêng biệt, độc đáo vùng miền
Theo quy hoạch của tỉnh Yên Bái, Văn Chấn nằm trong tua “du lịch về cội nguồn”; Hà Nội - Phú Thọ – Yên Bái – Lào Cai và là cửa ngõ đi các tỉnh trong vùng Tây Bắc
Văn Chấn là huyện có nhiều dân tộc sinh sống, mỗi dân tộc đều có bản sắc văn hóa riêng và độc đáo, văn hóa dân tộc vẫn còn mang đậm nguyên sơ Huyện Văn Chấn nhiều du khách biết đến với nhiều di tích lịch sử cách mạng- văn hóa và danh thắng nổi tiếng khắp cả nước Đây là những thế mạnh, tiềm năng để huyện Văn Chấn phát triển du lịch lịch sử văn hóa, du lịch sinh thái và du lịch nghỉ dưỡng thu hút du khách thập phương đến thăm quan Ngoài không khí mát mẻ,
du khách còn được thăm
Nằm ở độ cao trên 1300m so với mực nước biển, khí hậu quanh năm mát mẻ và trong lành tạo điều kiện cho cây chè Shan tuyết phát triển mạnh Đây là một trong thế mạnh của xã Suối Giàng quan cây chè Shan tuyết cổ thụ hơn trăm năm tuổi Chè Shan tuyết ở đây được du khách ưa chuộng bởi là loại chè sạch tuyệt đối không sử dụng một loại thuốc hóa học nào Và được sao bằng phương pháp thủ công, khi thưởng thức chè Shan tuyết, nước chè xanh ngắt, nhấp ngụm nước chè ban đầu có vị chát ở đầu lưỡi sau đó có vị ngọt mát, đó là nét đặc trưng của chè Suối Giàng Du khách đến Suối Giàng không chỉ được thưởng thức hương vị chè Shan tuyết, mà còn được thăm quan cây chè tổ hơn trăm năm tuổi mà du khách còn được tìm hiểu về những nét văn hóa đặc trưng của Mông nơi đây vẫn còn giữ được nét văn hóa truyền thống như nghề rèn thủ công để làm ra những con dao làm nương và sử dụng hàng ngày, làm ra những trang phục của người Mông Vào mỗi dịp đầu xuân du khách đến Suối Giàng còn được hòa mình vào
Trang 9những điệu múa đi hội, múa khèn của những chàng trai cô gái Mông trong trang phục dân tộc mang nét văn hóa truyền thống
Cách trung tâm huyện lỵ Văn Chấn – Yên Bái 12 km, thôn Pang Cáng nằm ở phía Tây xã Suối Giàng Cách đây hơn 300 năm, tộc người Mông di cư từ phương Bắc đến, lập bản sinh sống trên mảnh đất xã Suối Giàng Pang Cáng với 100% dân tộc Mông - những con người nổi tiếng cần cù, chịu khó, văn hoá truyền thống độc đáo, đặc sắc cùng với cây chè Shan tuyết cổ thụ đã trở thành thương hiệu của vùng đất nơi đây Đến với Pang Cáng ngoài được tận hưởng không khí thoáng đạt, mát mẻ ở độ cao trên 1300m, quý khách sẽ được dạo quanh ngôi làng cổ của người Mông để thăm thú những nét kiến trúc đặc trưng, những nghề truyền thống, những đồi chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi, hay khu rừng thiêng được người dân tôn sùng bảo vệ Bên cạnh đó, Pang Cáng còn đặc biệt hấp dẫn du khách những món ăn mang đậm tính dân tộc như: rượu sắn, mèn mén, bánh trưng, bánh dày, thịt trâu sấy, gà đồi, lợn cắp nách…với những đêm lửa trại, những điệu múa, tiếng khèn, tiếng sáo trầm bổng, trữ tình của những chàng trai, cô gái Với những nét văn hoá đặc trưng, điều kiện thiên nhiên và sự thân thiện, mến khách của người dân nơi đây, Pang Cáng đã và đang được quan tâm, đầu tư trở thành một điểm du lịch thú vị, hấp dẫn
Chia tay xã vùng cao Suối Giàng, nơi có khu du lịch sinh thái chúng
ta đến khu du lịch Suối khoáng nóng Bản Hốc xã Sơn Thịnh là điểm nghỉ dưỡng
lý tưởng của du khách Cách Hà Nội gần 200km; Thôn Bản Hốc nằm ngay trung tâm của huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái Với gần 80% là dân tộc Thái, sống chủ yếu bằng làm nông nghiệp Nơi đây còn lưu giữ khá nguyên vẹn những nét văn hoá đặc trưng của dân tộc Thái
Đến với Bản Hốc ngoài được khám phá những nét thú vị, đặc sắc của văn hoá dân tộc Thái với những ngôi nhà sàn truyền thống, tìm hiểu những nghề thủ
Trang 10công hay thưởng thức những ly rượu men lá, rượu cần cùng với điệu xoè say đắm đã đi vào câu thơ, lời hát Du khách còn được ngâm mình trong suối khoáng nóng tự nhiên quanh năm có tác dụng rất tốt cho sức khoẻ hoặc thử sức với những dãy núi đá vôi khám phá hang Dơi, tham gia đốt lửa trại…
Nói đến bản Hốc và dân tộc Thái không thể bỏ qua những món ăn nổi tiếng mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc với Cá suối nướng (pa pỉng tộp); rêu đá nướng; thịt chua; thịt ngựa, trâu, lợn xấy; cá mọc; cá xôi; ếch nướng; hay rau xôi, sắn xôi, cơm xôi ngũ sắc, cơm lam; rượu cần, rượu men lá… chắc chắn sẽ gây
ấn tượng trong lòng du khách
Với những nét văn hoá đặc trưng, điều kiện thiên nhiên cùng sự thân thiện, mến khách của người dân nơi đây Bản Hốc hứa hẹn một điểm du lịch hấp dẫn, thú vị
Hiện nay, huyện Văn Chấn đã quy hoạch thành 4 cụm du lịch gồm: Cụm du lịch sinh thái Suối Giàng, du lịch văn hóa dân tộc Mông, nghỉ dưỡng suối khoáng nóng Bản Hốc xã Sơn Thịnh Cụm di tích lịch sử đèo Lũng Lô và hang Thẩm Thoóng, di chỉ khảo cổ thuộc xã Thượng Bằng La, di tích lịch sử cách mạng Đá
Xô xã Cát Thịnh Cụm di tích lịch sử thành Viềng Công và văn hóa tộc người Thái, Khơmú gắn với hang Thẩm Han, làng văn hóa du lịch Ao Luông và 19 điểm du lịch
Song song với việc quy hoạch thành các cụm và điểm du lịch, huyện Văn Chấn
đã xây dựng và triển khai các tuyến du lịch trên cơ sở tiềm năng, thế mạnh của từng điểm du lịch Đồng thời phải đa dạng hóa các hoạt động du lịch, xây dựng các sản phẩm du lịch hấp dẫn thu hút du khách đến tham quan và nghỉ dưỡng Gắn phát triển du lịch với bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên