“Sử dụng thí nghiệm học sinh trong tổ chức dạy học chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10 theo hướng tiếp cận năng lực học sinh”

Cho đến nay việc tổ chức dạy học chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10 theo hướng bồi dưỡng năng lực thực hành của học sinh thông qua thí nghiệm học sinh chưa được t

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU Trang 1

1 Lí do chọn đề tài Trang 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu Trang 2

3 Mục tiêu của đề tài Trang 3

4 Giả thuyết khoa học Trang 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài Trang 3

6 Đối tượng nghiên cứu Trang 4

7 Phạm vi nghiên cứu Trang 4

8 Phương pháp nghiên cứu đề tài Trang 5 8.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết Trang 5 8.2 Phương pháp thực tiễn Trang 5 8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm Trang 5 8.4 Phương pháp thống kê toán học Trang 5

9 Cấu trúc của luận văn Trang 6 NỘI DUNG Trang 7

TÀI LIỆU THAM KHẢO DỰ KIẾN Trang 10

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Mục tiêu giáo dục của nước ta là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, tạo nền tảng và động lực cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Văn kiện Đại hội XI của Đảng xác định: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới

cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp …” …

“Chủ động nghiên cứu tìm ra các hình thức, cơ chế kết hợp hữu cơ giữa đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn, lấy hiệu quả ứng dụng thực tiễn làm đích để định hướng và gắn kết đào tạo với nghiên cứu, làm cho công tác đào tạo và nghiên cứu thích ứng với cơ chế thị trường, trực tiếp góp phần làm tăng sức cạnh tranh của sản phẩm giáo dục, đào tạo của Việt Nam”

Vật lý là một môn khoa học thực nghiệm, hầu hết các kiến thức vật lý đều được rút ra từ quan sát, thí nghiệm, ngay cả những định luật hay thuyết vật lý cũng là kết quả của suy luận lôgic với sự khái quát hoá cao độ cũng chỉ trở thành kiến thức vật

lý khi được thực nghiệm kiểm chứng Bởi vậy, trong dạy học vật lý ở trường phổ thông thí nghiệm luôn giữ một vai trò hết sức quan trọng Mặt khác, sự cần thiết

của thí nghiệm trong dạy học vật lý ở trường phổ thông còn được qui định bởi qui

luật nhận thức chung của con người, mà V.I Lênin đã chỉ ra: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn - đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, của sự nhận thức hiện thực khách quan” Thực tế trong việc giảng dạy cho thấy, chương “Cân bằng và chuyển động

của vật rắn” Vật lý 10 là chương có nội dung gắn liền với thực tế đời sống hàng ngày của học sinh nên việc tạo hứng thú cho HS, giúp các em chiếm lĩnh tri thức thông qua việc sử dụng các thí nghiệm học sinh là rất cần thiết để HS nâng cao tri thức, yêu thích bộ môn nhằm góp phần giáo dục toàn diện cho HS

Cho đến nay việc tổ chức dạy học chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10 theo hướng bồi dưỡng năng lực thực hành của học sinh

thông qua thí nghiệm học sinh chưa được tác giả nào nghiên cứu

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Sử dụng thí nghiệm học sinh trong tổ chức dạy học chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10 theo hướng tiếp cận năng lực học sinh”

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về sử dụng thí nghiệm trong dạy học Vật lý ở trường phổ thông như:

Luận án tiến sĩ của PGS.TS Lê Văn Giáo “ Nghiên cứu quan niệm của học sinh

về một số khái niệm vật lý trong phần Quang học, Điện học và việc giảng dạy các khái niệm đó ở trường Trung học phổ thông” Luận án đã xây dựng hệ thống cơ sở

lý luận về thí nghiệm thực hành và sử dụng thí nghiệm tự tạo để khắc phục quan niệm sai lầm của học sinh trong dạy học Vật lý Đề tài này có thể làm cơ sở để nghiên cứu cơ sở lý luận về thí nghiệm thực hành môn Vật lý

Luận án tiến sĩ của Huỳnh Trọng Dương “ Nghiên cứu xây dựng và sử dụng thí nghiệm theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học vật lý ở trường Trung học phổ thông”, trong luận án của mình tác giả nghiên cứu vai trò của thí nghiệm vật lý với việc phát huy tính tích cự hóa hoạt động nhận thức của học sinh trên lớp học

Luận văn thạc sĩ của Đặng Thị Ngọc Trâm “Hình thành kĩ năng thí nghiệm cho sinh viên khoa vật lí thông qua việc dạy – học thí nghiệm Điện thuộc phần thực hành vật lí đại cương” cũng nói tầm quan trọng của việc dạy học thí nghiệm vật lý.

Tóm lại, điểm qua các kết quả nghiên cứu trên cho thấy từ trước đến nay tuy đã

có khá nhiều công trình nghiên cứu về việc khai thác và sử dụng thí nghiệm trong dạy học Vật lý Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu ấy chưa đề cập sâu đến việc khai thác và sử dụng thí nghiệm học sinh trong dạy học Vật lý cấp Trung học phổ thông Những công trình nghiên cứu trên là cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài:

“Sử dụng thí nghiệm học sinh trong tổ chức dạy học chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10 theo hướng tiếp cận năng lực học sinh”

3 Mục tiêu của đề tài

Nghiên cứu đề xuất biện pháp sử dụng các thí nghiệm học sinh trong tổ chức dạy học chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10 theo hướng tiếp cận năng lực học sinh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được biện pháp sử dụng thí nghiệm học sinh trong tổ chức dạy học vật lý có thể góp phần bồi dưỡng năng thực hành cho học sinh qua đó cao hiệu quả dạy học vật lí ở trường phổ thông

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc sử dụng thí nghiệm học sinh trong tổ chức dạy học vật lý theo hướng tiếp cận năng lực học sinh

- Nghiên cứu thực trạng của việc sử dụng thí nghiệm học sinh trong tổ chức dạy học chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10

- Nghiên cứu nội dung, đặc điểm chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10

- Khai thác, lựa chọn các thí nghiệm học sinh tổ chức dạy học chương chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10

- Nghiên cứu đề xuất biện pháp sử dụng thí nghiệm học sinh trong tổ chức dạy học vật lý theo hướng tiếp cận năng lực học sinh

- Soạn thảo tiến trình dạy học cho một số bài học cụ thể chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10 theo hướng bồi dưỡng năng lực thực hành của học sinh

- Tiến hành TNSP ở các trường THPT để đánh giá kết quả và rút ra kết luận

6 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động dạy học Vật lý theo hướng bồi dưỡng năng lực thực hành của học sinh

7 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu xây dựng tiến trình tổ chức dạy học chương

“Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10 theo hướng bồi dưỡng

năng lực thực hành của học sinh và tiến hành TNSP ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh An Giang

8 Phương pháp nghiên cứu đề tài

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu các văn kiện của Đảng, Nhà nước cùng với các chỉ thị của Bộ Giáo dục và đào tạo về vấn đề đổi mới phương pháp dạy học hiện nay ở các cấp, các bậc học

- Nghiên cứu cơ sở tâm lí học và cơ sở lí luận của mô hình học hợp tác với sự hỗ trợ của phương tiện dạy học hiện đại trong dạy học vật lí

- Nghiên cứu đặc điểm về chuẩn kiến thức và kỹ năng của chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10.

8.2 Phương pháp thực tiễn

Điều tra thông qua đàm thoại và phiếu lấy ý kiến của giáo viên, học sinh để biết thực trạng vấn đề của việc tổ chức dạy học theo hướng bồi dưỡng năng lực thực hành của học sinh

8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT để đánh giá hiệu quả của việc tổ chức dạy học theo hướng bồi dưỡng năng lực thực hành của học sinh

8.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê để kiểm định tính khả thi của khoa học

9 Cấu trúc của luận văn

Phần mở đầu

Phần nội dung

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng thí nghiệm học sinh

trong tổ chức dạy học theo hướng tiếp cận năng lực học sinh

Chương 2: Tổ chức dạy học chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn”

– Vật lý 10 theo hướng tiếp cận năng lực học sinh

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Phần kết luận

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức dạy học bồi dưỡng năng lực thực hành của học sinh qua việc sử dụng thí nghiệm học sinh 1.1 Cơ sở

lí luận

1.1.1 Cơ sở tâm lí học

1.1.2 Cơ sở lí luận của việc dạy học theo hướng bồi dưỡng năng lực thực hành của học sinh

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1.Thực trạng của việc dạy học vật lí hiện nay ở trường THPT

1.2.2 Nguyên nhân của thực trạng

1.3 Khái niệm thí nghiệm học sinh

1.4 Thí nghiệm học sinh trong dạy học

1.4.1 Khái niệm

1.4.2 Phân loại thí nghiệm học sinh

1.4.3 Thí nghiệm trực diện

1.4.3.1 Khái niệm

1.4.3.2 Vai trò

1.4.3.3 Một số hạn chế và cách khắc phục

1.4.4 Thí nghiệm thực hành

1.4.4.1 Đại cương về thí nghiệm thực hành

1.4.4.2 Các bước tiến hành

1.4.5 Thí nghiệm vật lý ở nhà

1.5 Tác dụng của thí nghiệm học sinh đối với việc phát triển năng lực của học sinh

1.6 Hiện trạng của việc tổ chức các thí nghiệm học sinh hiện nay

1.7 Một số thuận lợi và khó khăn khi tổ chức thí nghiệm học sinh

1.8 Bồi dưỡng năng lực thực hành của học sinh qua việc sử dụng thí

nghiệm học sinh

Kết luận chương 1

Chương 2 Dạy học chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật

lý 10 với việc sử dụng thí nghiệm học sinh

2.1 Đặc điểm chương “Cân bằng và chuyển động của vật rắn” – Vật lý 10 THPT

2.1.1 Đặc điểm chung

2.1.2 Mục tiêu của chương

2.1.3 Nội dung cơ bản của chương

2.2 Những yêu cầu của một thí nghiệm học sinh môn Vật lí

2.3 Một số thí nghiệm học sinh môn Vật lí

2.4 Vận dụng thí nghiệm học sinh vào tiến trình dạy học nhằm bồi dưỡng năng lực thực hành của học sinh

2.4.1 Mô tả các nhóm thí nghiệm học sinh vật lí trong tiến trình dạy học 2.4.2 Thiết kế một số thí nghiệm học sinh trong tiến trình dạy học

Kết luận chương 2

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

3.1 Mục đích, nội dung thực nghiệm sư phạm

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm

3.1.3 Nội dung thực nghiệm sư phạm

3.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

3.2.1 Chọn mẫu thực nghiệm sư phạm

3.2.2 Quan sát giờ học

3.2.3 Các bài kiểm tra

3.3 Tổ chức thực nghiệm sư phạm

3.3.1 Điều tra thăm dò và chọn mẫu

3.3.2 Chuẩn bị thực nghiệm

3.3.3 Tiến hành thực nghiệm sư phạm

3.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm

3.3.1 Kết quả thực nghiệm

3.3.2 Các số trung bình

Kết luận chương 3

KẾT LUẬN CHUNG

TÀI LIỆU THAM KHẢO DỰ KIẾN

1 Luật giáo dục năm 1992 đã được sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25 tháng 12 năm 2001 của Quốc hội khóa X, kỳ họp thứ 10

2 Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hưng (2001), Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong dạy học vật lí ở trường phổ thông, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

3 Phạm Hữu Tòng (2004), Dạy học vật lí ở trường phổ thông theo định hướng phát triển hoạt động học tích cực, tự chủ, sáng tạo và tư duy khoa học, NXB Đại

học Sư phạm, Hà Nội

4 Trần Đồng Lâm-Đinh Mạnh Cường(2005), Thí nghiệm học sinh vận động, dự

án đào tạo GV THPT

5 Khóa luận tốt nghiệp “phát triển năng lực của học sinh thông qua thí nghiệm học sinh trong dạy học Vật Lí ở trung học phổ thông”, sinh viên thực hiện Trần Thị Ngọc Diễm,Giảng viên ThS Lê Thúc Tuấn hướng dẫn

6 Lê Nguyên Long, Nguyễn Đức Thâm Phương pháp dạy học vậy lý NXB Giáo

dục, Hà nôi 1966.

7 Nguyễn Đức Thâm (chủ biên), Nguyễn Ngọc Hưng, Phạm Xuân Quế Phương

pháp dạy học vậy lý ở trường phổ thông NXB Đại học sư phạm 2002.

8 Phan Gia Anh Vũ Thí nghiệm vật lý với sự hỗ trợ của máy tính Thông báo khoa

học và giáo dục, Đại học sư phạm Huế 11/1998 tr.207-214.

9 Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI