1. Tên tình huống . MẶT TRỜI VÀ SỰ SỐNG TRÊN TRÁI ĐẤT 2. Mục tiêu giải quyết tình huống. Nêu được ảnh hưởng của Mặt trời tới sự sống trên Trái đất về: a) Tác động có lợi: + Cung cấp nhiệt lượng và ánh sáng. + Tạo ra ngày đêm luân phiên cũng như tạo ra sự phong phú về mùa trên Trái đất. + Ảnh hưởng đến sự lưu thông không khí trên Trái đất. + Tạo ra gió và điểu khiển chu trình nước trên Trái đất. + Ảnh hưởng tới sức khỏe, đời sống của con người. b) Ảnh hưởng có hại: + Gây ra hiệu ứng nhà kính. + Tia cực tím gây ung thư, đục thủy tinh thể và những vấn đề về sức khỏe khác. + Gió Mặt trời thổi bay khí quyển Trái đất. + Bão từ gây rối loạn trong liên lạc vô tuyến, ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe của con người. c) Tìm hiểu một số biện pháp nhằm giảm tránh các tác hại của Mặt trời đến sự sống trên Trái đất. + Biện pháp giảm thải các khí gây ra hiệu ứng nhà kính. + Các giải pháp tránh tác hại của tia cực tím và bão từ đến sức khỏe của người dân. 3. Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống. “ Ông mặt trời óng ánh Tỏa bóng hai mẹ con…” Ngay từ những ngày còn thơ bé mới chập chững đến trường được cô giáo dạy cho bài thơ trên em đã có nhiều thắc mắc bắt mẹ phải giải thích về Mặt trời như: “ Mẹ ơi Tại sao Mặt trời cứ đi theo con hả mẹ ? Mà con đứng lại Mặt trời cũng đứng theo con?” Hay “ Mẹ ơi Sao Mặt trời lại màu đỏ ?” “ Mẹ ơi Sao buổi tối con không thấy Mặt trời đâu cả hay là Mặt trời cũng phải về nhà đi ngủ không được đi chơi giống con hả mẹ? Mà nhà Mặt trời ở đâu thế mẹ ?”............ Trước những câu hỏi trẻ con của em mẹ đều giải thích theo những cách để em có thể hiểu và chấp nhận không hỏi vặn vẹo lại nữa như: “Mặt trời yêu con sợ con đi bị ngã nên đốt đèn đi theo để soi đường cho con” rồi “Mặt trời rất là ngoan, tối không phải để mẹ tự về nhà để ăn cơm rồi đánh răng, rửa sạch tay chân lên giường đi ngủ đấy. Cho nên ai cũng yêu quý Mặt trời ”. Và cứ như thế Mặt trời và em trở thành những người bạn thân thiết tự bao giờ, mặc dù chỉ có em nói chuyện với Mặt trời và câu trả lời được nhà ngoại giao thiên tài là mẹ truyền đạt lại chứ Mặt trời có trả lời lại đâu. Tình yêu của em dành cho Mặt trời đã hình thành như thế đó, cho đến tận bây giờ được học nhiều môn học hơn như Vật lí, Địa lí, Sinh học …. đọc nhiều sách về Thiên văn học hơn em biết những câu trả lời của mẹ có nhiều điều không đúng khiến em càng khát khao tìm hiểu về Mặt trời tìm lại câu trả lời chính xác cho những gì mình đã thắc mắc hồi bé. Đó chính là lí do để em nghiên cứu và tìm hiểu về ngôi sao gần chúng ta nhất luôn chiếu sáng : MẶT TRỜI với đề tài “ MẶT TRỜI VÀ SỰ SỐNG TRÊN TRÁI ĐẤT” Trong đề tài này, em dành một phần nhỏ để tìm hiểu về cấu trúc và ảnh hưởng của Mặt trời lên Trái đất, đặc biệt là chu kì hoạt động của nó có liên quan mật thiết tới sự sinh tồn và phát triển trên Trái đất – ngôi nhà chung của nhân loại. Qua đề tài này em mong rằng mình có thể đem đến một cái nhìn tổng quát và sinh động hơn về mối quan hệ Mặt trời – sự sống trên Trái đất. 4. Giải pháp giải quyết tình huống. Để giải quyết tình huống này chúng em đã vận dụng kiến thức liên môn của các môn học: Địa lí: Giúp em giải thích về ảnh hưởng của Mặt trời đến Trái đất với hiện tượng ngày đêm và các mùa trong năm. Sự tạo thành gió và chu trình nước trên Trái đất. Vật lí : Cung cấp cho em thêm kiến thức về cấu trúc cũng như năng lượng của Mặt trời. Giúp em biết được sự hấp thụ và phản xạ các bức xạ của Mặt trời. Giải thích được hiện tượng hiệu ứng nhà kính, bão từ, tia cực tím…. Sinh học : Giúp em giải thích về quá trình quang hợp của cây xanh nhờ vào ánh sáng Mặt trời. Văn học: Giúp em sử dụng từ ngữ, phương thức biểu đạt phù hợp cho bài thuyết trình này. Tin học: Giúp chúng em tra cứu thông tin trên mạng Internet, soạn thảo và trình bày văn bản. 5. Bài thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống. Nhìn từ Trái đất, Mặt trời có vẻ rất nhỏ bé đúng như câu đố “ Bằng cái đĩa, xỉa xuống ao. Ba mai chín cuốc mà đào chẳng lên”, nhưng thực tế Mặt trời là một quả cầu khổng lồ với đường kính lớn hơn Trái đất 100 lần và cách xa chúng ta 150 triệu km. Mặt trời ảnh hưởng rất lớn đến Trái đất, đặc biệt là chu kì hoạt động của nó liên quan mật thiết tới sự sinh tồn và phát triển trên Trái đất – ngôi nhà chung của nhân loại. Nếu không có Mặt trời, sự sống trên Trái đất không thể tồn tại. Thực vậy, Trái đất của chúng ta là một cỗ máy khổng lồ, một hệ thống vô cùng phức tạp, nó cần năng lượng để hoạt động và năng lượng đó được lấy từ quả cầu lửa lúc nào cũng phát ra ánh sáng và nhiệt lượng khủng khiếp chính là Mặt trời nguồn năng lượng hạt nhân khổng lồ lò phản ứng nhiệt hạch tạo ra một nguyên tử Heli từ bốn nguyên tử Hidro giúp sinh ra nhiệt và ánh sáng. Mỗi năm Trái đất tiếp nhận một năng lượng khoảng 1,7.1017W tương đương với năng lượng sinh ra bởi 1,7 tỉ nhà máy điện. Năng lượng Mặt trời khi đến Trái đất nó cung cấp cho rất nhiều phản ứng, chu trình và hệ thống. Nó điểu khiển sự đối lưu của khí quyển và đại dương, giúp cây cối phát triển, giúp nhiệt độ Trái đất ổn định, và rồi sự sống có thể tồn tại trên hành tinh của chúng ta. Con người đã biết lợi dụng nguồn năng lượng khổng lồ đó phục vụ cho nhu cầu của mình như phơi, hong khô đồ vật để bảo quản được lâu hơn (lúa, ngô, cá…..), phơi nước biển tạo thành muối phục vụ sinh hoạt hay cao hơn nữa là sử dụng các thiết bị hiện đại thu năng lượng từ ánh sáng Mặt trời để đun nước nóng và cung cấp điện năng thay thế nguồn điện từ các nhà máy vận hành bằng nguyên liệu hóa thạch. Bức xạ Mặt trời khi chiếu đến Trái đất không phân bố nhiệt đồng đều trên bề mặt các lục địa và đại dương. Sự phân bố nhiệt chênh lệch này tạo ra áp suất cao và áp suất thấp. Khi Mặt trời làm nóng không khí ở một khu vực, áp suất tại đó sẽ giảm đi. Không khí ở vùng lân cận có áp suất cao hơn sẽ lập tức tràn vào, đây chính là cơ chế tạo nên gió. Như vậy không có Mặt trời sẽ không có gió trên Trái đất. Mỗi giờ đồng hồ, Mặt trời phóng thích ra một năng lượng khổng lồ vào Trái đất, trong đó 0,2% chuyển thành năng lượng gió, tương đương với 50 100 lần tổng năng lượng sinh khối chuyển từ tất cả cây cối trên Trái đất. Gió là một nguồn năng lượng quan trọng và có tiềm năng rất lớn đây là dạng năng lượng sạch, phong phú và là nguồn cung cấp gần như là vô tận. So với hầu hết các dạng năng lượng truyền thống những thuận lợi mà gió đem lại cho môi trường là rất rõ ràng. Năng lượng gió góp phần thay thế các nhà máy điện vận hành bằng nguyên liệu hóa thạch, từ đó giúp cải thiện không khí tại địa phương (Tỉ lệ thải khí CO2 của các hệ thống điện gió chỉ bằng 1% so với nhà máy điện than và 2% so với các nhà máy điện gas), giảm bớt các hiện tượng ô nhiễm môi trường như mưa axit, giảm khí thải hiệu ứng nhà kính, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.( Gió làm mát, thông thoáng nhà cửa, làm sạch môi trường, không khí, tàu thuyền lợi dụng sức gió ra khơi đánh cá, gió làm phát tán hạt và phấn hoa….)
Trang 1BÀI DỰ THI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN
ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN
1 Tên tình huống
MẶT TRỜI VÀ SỰ SỐNG TRÊN TRÁI ĐẤT
2 Mục tiêu giải quyết tình huống.
Nêu được ảnh hưởng của Mặt trời tới sự sống trên Trái đất về:
a) Tác động có lợi:
+ Cung cấp nhiệt lượng và ánh sáng
+ Tạo ra ngày đêm luân phiên cũng như tạo ra sự phong phú về mùa trên Trái đất
+ Ảnh hưởng đến sự lưu thông không khí trên Trái đất
+ Tạo ra gió và điểu khiển chu trình nước trên Trái đất
+ Ảnh hưởng tới sức khỏe, đời sống của con người
b) Ảnh hưởng có hại:
+ Gây ra hiệu ứng nhà kính
+ Tia cực tím gây ung thư, đục thủy tinh thể và những vấn đề về sức khỏe khác
+ Gió Mặt trời thổi bay khí quyển Trái đất
+ Bão từ gây rối loạn trong liên lạc vô tuyến, ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe của con người
c) Tìm hiểu một số biện pháp nhằm giảm tránh các tác hại của Mặt trời đến sự sống trên Trái đất
+ Biện pháp giảm thải các khí gây ra hiệu ứng nhà kính
+ Các giải pháp tránh tác hại của tia cực tím và bão từ đến sức khỏe của người dân
3 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống.
“ Ông mặt trời óng ánh
Tỏa bóng hai mẹ con…”
Ngay từ những ngày còn thơ bé mới chập chững đến trường được cô giáo dạy cho bài thơ trên em đã có nhiều thắc mắc bắt mẹ phải giải thích về Mặt trời như: “ Mẹ ơi! Tại sao Mặt trời cứ đi theo con hả mẹ ? Mà con đứng lại Mặt trời cũng đứng theo con?” Hay “ Mẹ ơi ! Sao Mặt trời lại màu đỏ ?” “ Mẹ ơi ! Sao buổi tối con không thấy Mặt trời đâu cả hay là Mặt trời cũng phải về nhà đi ngủ
Phạm Thị Hồng Thảo – Nguyễn Thu Hằng – Lớp 10 A7 Trường THPT Hậu Lộc 4
Trang 2
không được đi chơi giống con hả mẹ? Mà nhà Mặt trời ở đâu thế mẹ ?” Trước những câu hỏi trẻ con của em mẹ đều giải thích theo những cách để em có thể hiểu và chấp nhận không hỏi vặn vẹo lại nữa như: “Mặt trời yêu con sợ con
đi bị ngã nên đốt đèn đi theo để soi đường cho con” rồi “Mặt trời rất là ngoan, tối không phải để mẹ tự về nhà để ăn cơm rồi đánh răng, rửa sạch tay chân lên giường đi ngủ đấy Cho nên ai cũng yêu quý Mặt trời! ” Và cứ như thế Mặt trời
và em trở thành những người bạn thân thiết tự bao giờ, mặc dù chỉ có em nói chuyện với Mặt trời và câu trả lời được nhà ngoại giao thiên tài là mẹ truyền đạt lại chứ Mặt trời có trả lời lại đâu
Tình yêu của em dành cho Mặt trời đã hình thành như thế đó, cho đến tận bây giờ được học nhiều môn học hơn như Vật lí, Địa lí, Sinh học … đọc nhiều sách về Thiên văn học hơn em biết những câu trả lời của mẹ có nhiều điều không đúng khiến em càng khát khao tìm hiểu về Mặt trời tìm lại câu trả lời chính xác cho những gì mình đã thắc mắc hồi bé Đó chính là lí do để em nghiên cứu và tìm hiểu về ngôi sao gần chúng ta nhất luôn chiếu sáng : MẶT TRỜI với đề tài
“ MẶT TRỜI VÀ SỰ SỐNG TRÊN TRÁI ĐẤT”
Trong đề tài này, em dành một phần nhỏ để tìm hiểu về cấu trúc và ảnh hưởng của Mặt trời lên Trái đất, đặc biệt là chu kì hoạt động của nó có liên quan mật thiết tới sự sinh tồn và phát triển trên Trái đất – ngôi nhà chung của nhân loại Qua đề tài này em mong rằng mình có thể đem đến một cái nhìn tổng quát
và sinh động hơn về mối quan hệ Mặt trời – sự sống trên Trái đất
4 Giải pháp giải quyết tình huống.
Để giải quyết tình huống này chúng em đã vận dụng kiến thức liên môn của các môn học:
- Địa lí: Giúp em giải thích về ảnh hưởng của Mặt trời đến Trái đất với hiện tượng ngày đêm và các mùa trong năm Sự tạo thành gió và chu trình nước trên Trái đất
- Vật lí : Cung cấp cho em thêm kiến thức về cấu trúc cũng như năng lượng của Mặt trời Giúp em biết được sự hấp thụ và phản xạ các bức xạ của Mặt trời Giải thích được hiện tượng hiệu ứng nhà kính, bão từ, tia cực tím…
- Sinh học : Giúp em giải thích về quá trình quang hợp của cây xanh nhờ vào ánh sáng Mặt trời
- Văn học: Giúp em sử dụng từ ngữ, phương thức biểu đạt phù hợp cho bài thuyết trình này
Phạm Thị Hồng Thảo – Nguyễn Thu Hằng – Lớp 10 A7 Trường THPT Hậu Lộc 4
Trang 3
- Tin học: Giúp chúng em tra cứu thông tin trên mạng Internet, soạn thảo và trình bày văn bản
5 Bài thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống
Nhìn từ Trái đất, Mặt trời có vẻ rất nhỏ bé đúng như câu đố “ Bằng cái đĩa, xỉa xuống ao Ba mai chín cuốc mà đào chẳng lên”, nhưng thực tế Mặt trời
là một quả cầu khổng lồ với đường kính lớn hơn Trái đất 100 lần và cách xa chúng ta 150 triệu km Mặt trời ảnh hưởng rất lớn đến Trái đất, đặc biệt là chu kì hoạt động của nó liên quan mật thiết tới sự sinh tồn và phát triển trên Trái đất – ngôi nhà chung của nhân loại
Nếu không có Mặt trời, sự sống trên Trái đất không thể tồn tại.
Thực vậy, Trái đất của chúng ta là một cỗ máy khổng lồ, một hệ thống vô cùng phức tạp, nó cần năng lượng để hoạt động và năng lượng đó được lấy từ quả cầu lửa lúc nào cũng phát ra ánh sáng và nhiệt lượng khủng khiếp chính là Mặt trời - nguồn năng lượng hạt nhân khổng lồ -lò phản ứng nhiệt hạch tạo ra một nguyên tử Heli từ bốn nguyên tử Hidro giúp sinh ra nhiệt và ánh sáng
Sự phân bố năng lượng Mặt Trời trên Trái đất
Mỗi năm Trái đất tiếp nhận một năng lượng khoảng 1,7.1017W tương đương với năng lượng sinh ra bởi 1,7 tỉ nhà máy điện Năng lượng Mặt trời khi đến Trái đất nó cung cấp cho rất nhiều phản ứng, chu trình và hệ thống Nó điểu
Phạm Thị Hồng Thảo – Nguyễn Thu Hằng – Lớp 10 A7 Trường THPT Hậu Lộc 4
Trang 4
khiển sự đối lưu của khí quyển và đại dương, giúp cây cối phát triển, giúp nhiệt
độ Trái đất ổn định, và rồi sự sống có thể tồn tại trên hành tinh của chúng ta Con người đã biết lợi dụng nguồn năng lượng khổng lồ đó phục vụ cho nhu cầu của mình như phơi, hong khô đồ vật để bảo quản được lâu hơn (lúa, ngô, cá… ), phơi nước biển tạo thành muối phục vụ sinh hoạt hay cao hơn nữa là sử dụng các thiết bị hiện đại thu năng lượng từ ánh sáng Mặt trời để đun nước nóng và cung cấp điện năng thay thế nguồn điện từ các nhà máy vận hành bằng nguyên liệu
hóa thạch
Bức xạ Mặt trời khi chiếu đến Trái đất không phân bố nhiệt đồng đều trên
bề mặt các lục địa và đại dương Sự phân bố nhiệt chênh lệch này tạo ra áp suất cao và áp suất thấp Khi Mặt trời làm nóng không khí ở một khu vực, áp suất tại
đó sẽ giảm đi Không khí ở vùng lân cận có áp suất cao hơn sẽ lập tức tràn vào, đây chính là cơ chế tạo nên gió Như vậy không có Mặt trời sẽ không có gió trên Trái đất Mỗi giờ đồng hồ, Mặt trời phóng thích ra một năng lượng khổng
lồ vào Trái đất, trong đó 0,2% chuyển thành năng lượng gió, tương đương với 50 -100 lần tổng năng lượng sinh khối chuyển từ tất cả cây cối trên Trái đất Gió là một nguồn năng lượng quan trọng và có tiềm năng rất lớn - đây là dạng năng lượng sạch, phong phú và là nguồn cung cấp gần như là vô tận So với hầu hết các dạng năng lượng truyền thống những thuận lợi mà gió đem lại cho môi
Phạm Thị Hồng Thảo – Nguyễn Thu Hằng – Lớp 10 A7 Trường THPT Hậu Lộc 4
Năng lượng MT giúp trái cây chín Năng lượng MT giúp phơi khô lúa, ngô, cá….
Pin Mặt trời và bình nước nóng sử dụng
năng lượng Mặt trời
Năng lượng MT làm bốc hơi nước
( khô quần áo, làm muối từ nước
biển)
Trang 5trường là rất rõ ràng Năng lượng gió góp phần thay thế các nhà máy điện vận hành bằng nguyên liệu hóa thạch, từ đó giúp cải thiện không khí tại địa phương (Tỉ lệ thải khí CO2 của các hệ thống điện gió chỉ bằng 1% so với nhà máy điện than và 2% so với các nhà máy điện gas), giảm bớt các hiện tượng ô nhiễm môi trường như mưa axit, giảm khí thải hiệu ứng nhà kính, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.( Gió làm mát, thông thoáng nhà cửa, làm sạch môi trường, không khí, tàu thuyền lợi dụng sức gió ra khơi đánh cá, gió làm phát
tán hạt và phấn hoa….)
Một trong những ảnh hưởng lớn nhất của Mặt trời lên Trái đất là thứ mà bạn đang trải qua hàng ngày: hiện tượng ngày và đêm Chúng ta vẫn thường nói
“ Mặt trời mọc đằng Đông, lặn đằng Tây” trong khi khoa học thì nói rằng Mặt trời là trung tâm của vũ trụ, tức là nó không chuyển động, vậy tại sao chúng ta vẫn thấy Mặt trời chuyển động có hướng từ Đông sang Tây? Đó là do Trái đất chuyển động tự quay quanh trục của nó từ Tây sang Đông, người quan sát lại ở trên Trái đất nên cứ tưởng mình đang đứng yên còn Mặt trời thì chuyển động theo chiều ngược lại và đó gọi là chuyển động biểu kiến của Mặt trời trong một ngày đêm
Ai cũng biết rằng, ngày thì sáng còn đêm thì tối Vì sao lại thế? Trái đất của chúng ta là một vật thể hình cầu, đặc và không thể tự phát Sở dĩ có ánh sáng trên Mặt đất là nhờ có Mặt trời tỏa sáng gửi những tia nắng của mình tới Trái đất Trái đất hình cầu nên Mặt trời chỉ chiếu sáng được một nửa phần, trên nửa
đó là ban ngày, nửa còn lại sẽ là ban đêm Nếu Trái đất đứng yên thì nửa luôn được chiếu sáng, ban ngày sẽ kéo dài mãi mãi, nửa kia là ban đêm vĩnh viễn Rất may mắn là Trái đất tự quay quanh trục của mình nên toàn bộ bề mặt Trái đất được chiếu sáng đều đặn, ngày đêm kế tiếp nhau không ngừng, chính điều này
Phạm Thị Hồng Thảo – Nguyễn Thu Hằng – Lớp 10 A7 Trường THPT Hậu Lộc 4
Tàu thuyền ra khơi Gió phát tán hạt –
phấn hoa gió ngoài khơi Hệ thống điện Hệ thống liên kết điện Mặt trời – điện gió
Trang 6đã đảm bảo sự sống tồn tại trên Trái đất Bất kì nơi nào trên Trái đất đều nhận ánh sáng và nhiệt lượng từ Mặt trời vào ban ngày và sau đó sẽ mất nhiệt vào ban
đêm
Bốn mùa trên Trái đất cũng là một bằng chứng rõ ràng nhất về mối quan
hệ giữa Trái đất và Mặt trời Trái đất nóng vào mùa hè và lạnh vào mùa đông chủ yếu do lượng nhiệt trái đất thu nhận được nhiều hay ít từ Mặt trời
Trái đất quay quanh mặt trời ở góc nghiêng 23,5 độ Góc này gây ra việc một số vùng trái đất xa hơn mặt trời và một số vùng gần hơn Một nửa bán cầu đối diện với Mặt trời sẽ nhận được nhiều ánh sáng hơn - ở những nơi này sẽ là mùa hè, và sẽ là mùa đông ở bán cầu bên kia Ảnh hưởng này không lớn lắm ở gần Xích đạo – nơi đây nhận được lượng ánh sáng Mặt trời mỗi ngày gần tương đương nhau trong suốt cả năm Trong khi, ở hai cực, không nhận được một chút ánh sáng Mặt trời nào trong suốt mùa đông, đây là một trong những lý do khiến thời tiết ở nơi đây lại băng giá như vậy
Hiệu ứng Coriolis, một sản phẩm sinh ra do Trái đất tự quay giúp tạo nên nhiều loại gió, như gió Tín phong thổi đến xích đạo, hay loại gió Tây ôn đới thổi
từ đường chí tuyến đến vòng cực Những hình thái gió mùa này giúp cho không khí và hơi ẩm di chuyển giữa các vùng, và tạo nên sự đa dạng về mùa
Phạm Thị Hồng Thảo – Nguyễn Thu Hằng – Lớp 10 A7 Trường THPT Hậu Lộc 4
Ngày và đêm trên Trái đất
Trang 7Những hình ảnh dưới đây là đặc trưng cho các mùa tại khu vực ôn đới và hàn đới:
Trong khi nhiều người chỉ nghĩ đơn giản, sự khác biệt giữa ngày và đêm (hay mùa hè và mùa đông) là một điều tất nhiên, thì thực tế sự thay đổi về ánh
sáng và nhiệt độ tạo nên ảnh hưởng vô cùng lớn tới hoạt động của các hệ thống trên Trái đất Một trong số đó là sự lưu thông không khí trên Trái đất - không
có Mặt trời, chúng ta cũng không có không khí để thở.
Phần lớn trong bầu khí quyển Trái đất là khí N2 Oxy chỉ chiếm 21% trong không khí chúng ta hít thở Trên Trái đất sẽ không có khí oxy, nếu không có cây xanh Cây xanh (và một số loài vi khuẩn), bằng quá trình quang hợp, sử dụng năng lượng ánh sáng Mặt trời chuyển hóa carbon dioxid và nước thành glucose
và khí oxy qua phản ứng:
6CO2 + 12H2O + ánh sáng -> C6H12O6 + 6O2+ 6H2O
Phạm Thị Hồng Thảo – Nguyễn Thu Hằng – Lớp 10 A7 Trường THPT Hậu Lộc 4
Mùa đông, thực vật ngủ đông
Mùa xuân, thực vật
bắt đầu phát triển trở
lại.
Mùa hè, thực vật phát triển mạnh mẽ Mùa thu, cây cối bắt đầu ngả sang màu vàng và
rụng lá
Trang 8Nói cách khác, trong khi chúng ta hít khí O2 và thải ra khí CO2 , thì cây xanh lại ngược lại Như vậy, nếu không có Mặt trời cung cấp ánh sáng cho quá trình quang hợp, chúng ta sẽ không thể có không khí để thở Nếu không có cây cối cung cấp lương thực cho con người và các loài động vật khác, chúng ta cũng
sẽ không có gì để ăn Hiển nhiên, cây cối rất quan trọng cho sự tồn tại của loài người Không chỉ vì nó cung cấp khí oxy và thức ăn, chúng còn giúp điều chỉnh lượng khí CO2 còn gọi là khí nhà kính trong khí quyển Chúng còn giúp phòng tránh sự xói mòn, bạc màu của đất do gió và nước Thêm nữa, chúng còn đưa hơi nước vào không khí trong quá trình quang hợp Lượng hơi nước này, tiếp tục tham gia vào chu trình nước, được điều khiển bởi Mặt trời
Mặt trời tác động rất lớn đến nguồn nước của chúng ta Nó làm nóng các đại dương ở gần xích đạo, ngược lại, nước ở hai cực thì lạnh đi Chính vì lẽ đó
mà tồn tại các dòng biển nóng và lạnh, chúng di chuyển một lượng lớn nước ấm
và nước lạnh đi khắp nơi, ảnh hưởng đến thời tiết và khí hậu khắp thế giới Mặt trời cũng điều khiển chu trình nước, nó làm bay hơi khoảng 495.106 m3 hơi nước vào khí quyển mỗi năm Hãy nhớ lại xem, bạn bơi xong lên bờ và nằm phơi nắng, chỉ một lúc sau cơ thể bạn sẽ lại khô như trước khi bơi Khi ấy, quá trình bay hơi đã xảy ra Ngược lại, nếu bạn từng thấy hơi nước đọng trên thành cốc trà
đá, thì bạn đã thấy hiện tượng ngưng tụ rồi đấy Đây chính là hai quá trình chính, trong chu trình nước Nếu không có Mặt trời khởi phát quá trình bay hơi, chu trình nước sẽ không tồn tại Trên Trái đất sẽ không có mây, mưa hay thời tiết, sẽ không có nguồn nước ngọt để sử dụng Nước trên Trái đất sẽ chỉ ở yên trên mặt đất, chính xác hơn, nước sẽ bị đóng băng, do không có Mặt trời để sưởi ấm, và Trái đất sẽ băng giá mãi mãi
Phạm Thị Hồng Thảo – Nguyễn Thu Hằng – Lớp 10 A7 Trường THPT Hậu Lộc 4
Vòng tuần hoàn nước trên Trái đất
Trang 9Bức xạ do Mặt trời phát ra chiếu đến chúng ta đó là sự sống của toàn nhân loại Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích mà nó mang lại thì chúng ta cũng luôn chịu những ảnh hưởng nặng nề do nó gây ra Lượng bức xạ lớn mà Trái đất thu được trong những tháng hè khiến thời tiết trở nên oi nóng, nền nhiệt độ trung bình ngày khá cao, độ ẩm không khí hạ thấp là một trong nguyên nhân gây ra cơn đột quỵ ở người mắc bệnh huyết áp, tim mạch Nắng và nóng của mùa hè có thể đem đến nhiều điều bất lợi như say nắng, say nóng, rôm sảy, bỏng nhẹ và có thể cả chứng ung thư Kèm theo với nắng là sự phát triển của nấm mốc, vi khuẩn, viurs và các loại côn trùng gây bệnh cho người
Quang phổ của ánh sáng Mặt trời gồm rất nhiều loại tia, nhưng có liên quan trực tiếp đến con người là 3 tia: tia tử ngoại bước sóng 280-400 nm có khả năng xuyên qua lớp sừng của da tới hạ bì gây cháy da và say nắng Tia hồng ngoại (800- 5000nm) tác dụng sinh nhiệt – đi sâu qua các lớp da làm tăng nhiệt
độ các dịch thể tại vùng đó và dẫn truyền vào sâu hơn nhờ tuần hoàn máu Năng lượng cao nhất khi ánh sáng đi theo đường ngắn nhất và trực tiếp ( khi giữa trưa
và Mặt trời ở đỉnh đầu) Nhiệt độ cao làm giãn mạch não gây ra tăng áp lực sọ và làm nhức đầu, có thể kèm theo nôn nửa hay hôn mê, co giật do ức chế vỏ não – làm tăng các hoạt động thần kinh tự động dưới vỏ Tia cực tím còn có tác hại trực tiếp lên gien, kéo theo các đột biến có đặc tính di truyền Chúng có thể gây tổn thương các gien ức chế ung thư và kiểm soát sự tăng sinh của tế bào kết hợp với tác động tạo ra các gốc tự do làm gia tăng sự lão hóa, tạo điều kiện cho ung thư xuất hiện Mặt Trời rất sáng, vì thế nhìn trực tiếp vào Mặt Trời rất có hại cho mắt nhất là vào lúc trưa nắng sẽ làm cho các sắc tố quang hình trong con ngươi mất màu tạm thời, có thể tạo ra hiện tượng đom đóm mắt và mù tạm thời Chính vì thế trong dân gian mới có câu: “ Một mẹ sinh được vạn con Rạng ngày chết hết chỉ còn một cha Mặt mẹ xinh đẹp như hoa Mặt cha nhăn nhó chẳng ma nào nhìn ”
Phạm Thị Hồng Thảo – Nguyễn Thu Hằng – Lớp 10 A7 Trường THPT Hậu Lộc 4
Trang 10
Nhiệt độ cao vào mùa hè là một trong nguyên nhân dẫn tới cháy rừng và những đợt hạn hán kéo dài gây thiệt hại về tính mạng và kinh tế của con người Bên cạnh đó nhiệt độ hạ thấp do lượng nhiệt thu được ít từ Mặt trời vào mùa đông khiến độ ẩm cao, tiết trời lạnh, khí hậu lúc khô hanh lúc lại ẩm ướt kèm theo các cơn mưa phùn rả rích là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn gây bệnh sinh sôi và phát triển Trong vô số các bệnh phát tác mạnh vào mùa đông thì các bệnh
hô hấp, khớp và bệnh ngoài da là hay gặp nhất do sức đề kháng của cơ thể con người bị suy giảm Một số nước trên thế giới phải gánh chịu hậu quả của những cơn bão tuyết lớn và kéo dài khiến cuộc sống gặp nhiều khó khăn
Gió Mặt trời, bản chất là một luồng dịch chuyển mang điện tích, nó có khả năng thổi bay bầu khí quyển Trái đất nếu không có từ trường Trái đất làm hàng rào bảo vệ Gió mặt trời tác động lên các đường sức từ của Trái đất gây ra bão từ làm ảnh hưởng đến các hoạt động của Trái đất : rối loạn sóng vô tuyến hay mất điện trên diện rộng, gây nguy hiểm cho người bị tim mạch vì từ trường
có ảnh hưởng mạnh đến sự tuần hoàn của các cơ quan trong cơ thể con người Không những thế, trên Trái đất còn có một số loài vật xác định hướng đi bằng từ trường của Trái đất ( cá hồi, các loài chim di trú….) vì vậy nếu xảy ra hiện tượng bảo từ sẽ ảnh hưởng mạnh đến đời sống của các loài động vật này
Khí quyển Trái đất chúng ta rất kén chọn, nó đào thải nghiêm ngặt những bức xạ điện tử do Mặt trời phát ra, nó chỉ trong suốt với ánh sáng nhìn thấy được, các bức xạ hồng ngoại và tử ngoại liền kề cũng như những sóng vô tuyến trong dải rất hẹp Tất cả những bức xạ còn lại đều bị đào thải ( phản xạ hoặc hấp thụ) làm cho khí quyển ở những lớp trên cùng bị nóng lên và bị ion Các bức xạ Mặt trời có bước sóng ngắn đến được bề mặt của Trái đất đều bị đất liền và đại dương hấp thụ sau đó nóng lên và lại bức xạ ở khu vực hồng ngoại sóng dài Loại bức xạ này thì trong
suốt đối với N2 và O2
nhưng không trong suốt
đối với khí CO2 và H2O
nên chúng bị giữ lại ( CO2
và H2O hấp thụ bức xạ
này), dẫn đến nhiệt lượng
do các bức xạ này mang
lại không được phân tán ra ngoài vũ trụ làm cho nhiệt độ trung bình của Trái đất
Phạm Thị Hồng Thảo – Nguyễn Thu Hằng – Lớp 10 A7 Trường THPT Hậu Lộc 4