Sử dụng phần mềm dreamweaver trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu thực hành vi sinh vật học

Phần lớn nội dung của cuốn thực hành được thiết kế tương thích với từng phần trong giáo trình lý thuyết về sinh học vi sinh vật của Nguyễn Thành Đạt 2005, nhằm minh họa, củng cố các kiến

- -

NGUYỄN VĂN ĐỨC

SỬ DỤNG PHẦN MỀM DREAMWEAVER TRONG VIỆC XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU

THỰC HÀNH VI SINH VẬT HỌC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Vi sinh vật học

Người hướng dẫn khoa học

PGS.TS Đinh Thị Kim Nhung

HÀ NỘI, 2016

Bằng tất cả tấm lòng kính trọng, em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến PGS.TS Đinh Thi ̣ Kim Nhung đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ em hoàn thành luận văn này

Em xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới toàn thể thầy cô trong tổ VSV, khoa Sinh – KTNN, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã nhiệt tình giảng dạy và khuyến khích em trong thời gian học tập

Em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 và Ban chủ nhiệm khoa Sinh – KTNN đã tạo điều kiện thuận lợi cho em hoàn thành đề tài nghiên cứu

Cuối cùng em xin được cảm ơn gia đình, bạn bè và người thân đã quan tâm giúp đỡ, động viên em trong suốt thời gian qua

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày……tháng……năm……

Sinh viên

Nguyễn Văn Đức

Tôi xin cam đoan những gì viết trong khóa luận này đều là sự thật Đây

là kết quả nghiên cứu của riêng tôi Tất cả các số liệu đều được thu thập từ thực nghiệm, qua xử lý thống kê, không có số liệu sao chép hay bịa đặt, không trùng với kết quả đã công bố dưới sự hướng dẫn của PGS TS Đinh Thị Kim Nhung

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Xin trân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày….tháng … năm …

Sinh viên

Nguyễn Văn Đức

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nội dung 2

3.1 Nghiên cứu lí thuyết 2

3.2 Sưu tầm tư liệu 2

3.3 Chỉnh sửa, biên soạn tư liệu 2

3.4 Sử dụng phần mềm Dreamweaver 2

4 Ý nghĩa 2

4.1 Ý nghĩa khoa học 2

4.2 Ý nghĩa thực tiễn 2

4.3 Điểm mới 2

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Lịch sử và sự phát triển của thiết kế website trên thế giới 4

1.2 Lịch sử phát triển website ở Việt Nam 5

1.3 Phần mềm Macromedia Dreamweaver 8 6

1.4 Giáo trình thực hành Vi sinh vật 8

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 10

2.1 Đối tượng nghiên cứu 10

2.2 Phạm vi nghiên cứu 10

2.3 Thời gian, địa điểm nghiên cứu 10

2.4 Nội dung nghiên cứu 10

2.4.1 Nghiên cứu lí thuyết 10

2.4.2 Sưu tầm tư liệu 10

2.4.3 Chỉnh sửa, biên soạn tư liệu 10

2.5.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết 10

2.5.2 Phương pháp sưu tầm 10

2.5.3 Phương pháp thống kê 11

2.5.4 Sử dụng phần mềm Dreamweaver xây dựng trang web 11

CHƯƠNG 3 12

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 12

3.1 Phân tích mục tiêu, nội dung chương trình Thực hành VSV 12

3.2 Sưu tầm tư liệu: Tranh, ảnh, video liên quan đến nội dung bài học 14

3.3 Chỉnh sửa, biên soạn tư liệu 18

3.3.1 Chỉnh sửa ảnh với ứng dụng paint 18

3.3.2 Chỉnh sửa video bằng Camtasia Studio 8 25

3.3.3 Tạo banner bằng Flash Intro Banner Maker 32

3.4 Hoàn thiện trang web 38

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 45

1 KẾT LUẬN 45

2 KIẾN NGHỊ 45

TÀI LIỆU THAM KHẢO 46

ANU : Đại học Quốc gia Australia

nguyên tử châu âu)

Viễn thông Việt Nam)

Hình 3.1 Một số hình ảnh về thiết bị trong PTN 14

Hình 3.2 Một số hình ảnh về khuẩn lạc VSV 15

Hình 3.3 Một số hình ảnh VSV quan sát dưới kính kiển vi 15

Hình 3.4 Một số thao tác thí nghiệm trong phân lập VSV 16

Hình 3.5 Một số hình ảnh trong video hướng dẫn thực hành 16

Hình 3.6 Thư mục ảnh sưu tầm 17

Hình 3.7 Thư mục chứa video sưu tầm 17

Hình 3.8 Đường dẫn tới ứng dụng Paint 18

Hình 3.9 Tìm kiếm ứng dụng Paint 19

Hình 3.10 Ghim ứng dụng Paint vào Taskbar 19

Hình 3.11 Khởi động ứng dụng Paint bằng lệnh trong Run 19

Hình 3.12 Giao diện của ứng dụng Paint 20

Hình 3.13 thanh công cụ của ứng dụng paint 20

Hình 3.14 Công cụ resize trong Paint 21

Hình 3.15 Công cụ Rotate trong Paint 21

Hình 3.16 Menu File trong Paint 22

Hình 3.17 Menu Home trong Paint 23

Hình 3.18 Menu View trong Paint 23

Hình 3.19 Một số hình ảnh được chỉnh sửa bằng ứng dụng paint 24

Hình 3.20 Thư mục ảnh sau chỉnh sửa 24

Hình 3.21 Giao diện phần mềm ở lần khởi chạy đầu tiên 25

Hình 3.22 Giao diện phần mềm ở những lần khởi động tiếp theo 26

Hình 3.23 Một số công cụ chỉnh sửa video của Camtasia Studio 8 26

Hình 3.24 Đưa file vào Camtasia Studio 26

Hình 3.25 Chuyển file vào dòng thời gian để chỉnh sửa 27

Hình 3.26 Cắt video 27

Hình 3.27 Nối video 27

Hình 3.28 Chèn hình, kí hiệu vào video 28

Hình 3.31 Ghi âm trong Camtasia Studio 8 29

Hình 3.32 Chèn chú thích, phụ đề trong Camtasia Studio 8 30

Hình 3.33 Xuất video trong Camtasia Studio 8 30

Hình 3.34 Chọn định dạng, chất lượng video xuất ra 31

Hình 3.35 Chọn tên, vị trí lưu video khi xuất 31

Hình 3.36 Thư mục chứa video sau chỉnh sửa 32

Hình 3.37 Giao diện phần mềm Flash Intro Banner Maker 33

Hình 3.38 Một số công cụ trong mục Size and sound 34

Hình 3.39 Các công cụ trong mục Background 34

Hình 3.40 Tùy chọn các hiệu ứng trong mục Effect 35

Hình 3.41 Thêm chữ cho Banner trong mục Text, image and SWF 36

Hình 3.42 Mục Web links trong Flash Intro Banner Maker 36

Hình 3.43 Xuất banner 37

Hình 3.44 Hình ảnh một banner flash ở trang chủ 37

Hình 3.45 Thư mục chứa Banner Flash thiết kế trang web 37

Hình 3.46 Giao diện file Thực hành VSV 38

Hình 3.47 Khởi tạo trang web 39

Hình 3.48 Giao diện trang chủ mở bằng Dreamweaver 8 39

Hình 3.49 Cách chèn hình ảnh 40

Hình 3.50 Tab code dành cho việc viết code của website 41

Hình 3.51 Cách lấy code để nhúng video trên Youtube 41

Hình 3.52 Cách chèn flash 42

Hình 3.53 Giao diện trang chủ 42

Hình 3.54 Giao diện một trang con 43

Hình 3.55 Slide bài giảng bài 1 43

Hình 3.56 Toàn bộ các slide của bài 1 44

Hình 3.57 Chèn layer 44

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ngày nay công nghệ thông tin đang làm thay đổi khá lớn đến hình thức, nội dung các hoạt động kinh tế, văn hóa và đời sống xã hội loài người Đặc biệt nhờ vào internet, các phần mềm đồ họa, tạo video, website… các nhà sinh học, giáo viên có thể tạo cho mình những thước phim, hình ảnh, website để chia sẻ

và phục vụ cho việc dạy và học một cách hiệu quả hơn Do yêu cầu về đổi mới PPDH đặc biệt là đổi mới PPDH theo hướng ứng dụng công nghệ thông tin [4] Hiện nay, có nhiều công cụ, phần mềm được sử dụng để thiết kế web như NetBeans, PHPdesigner, Dreamweaver, CoffeeCup free HTML Editor…Trong

đó, Dreamweaver vẫn là phần mềm được dùng rộng rãi cho người mới bắt đầu lập trình hay các lập trình viên chuyên nghiệp Nó hỗ trợ kéo thả để thiết kế một trang web hay viết code, mã màu, bổ sung thẻ tag, thanh công cụ mã… Nó

hỗ trợ các ngôn ngữ như ASP.NET, PHP, ASP, JSP…Giao diện của Dreamweaver bố trí rất trực quan dễ dàng cho người sử dụng Trước đây, Dreamweaver là của hãng Macromedia, sau này được mua lại bởi Adobe [20]

Với đặc thù của học phần VSV học ngoài 30 tiết lý thuyết còn có 15 tiết thực hành và được dạy với thời lượng 30 tiết cho 10 buổi thực hành Với khối lượng công việc của 15 tiết trong đó hầu hết các thí nghiệm đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo xử lý như cố định các mẫu, nhuộm tiêu bản mẫu tới việc sử dụng các môi trường nuôi cấy để nuôi VSV Đối với học phần VSV, thực hành VSV đóng vai trò quan trong trong việc hình thành,rèn luyện kỹ năng cơ bản cho các học phần khác như Sinh lý thực vật, Di truyền, Hóa sinh, Công nghệ sinh học…đồng thời giúp sinh viên làm quen với học phần phương pháp luận nghiên cứu khoa học chuyên ngành [3] Đây là việc không phải giáo viên và sinh viên nào cũng có thể làm tốt Bởi vậy, cần sử dụng những ưu việt của internet cũng như những phần mềm tin học để có thể tận dụng rèn luyện kỹ năng thực hành,

sưu tầm cũng như thiết kế ra công cụ hỗ trợ cho giáo viên và sinh viên trong việc dạy và học Dreamwaver là phần mềm xây dựng trang web chuyên nghiệp,

vì vậy việc “Sử dụng phần mềm Dreamweaver trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu thực hành Vi sinh vật học” sẽ cung cấp nguồn tư liệu cho GV, SV và HS

giúp nâng cao hiệu quả dạy và học sinh học nói chung, VSV học nói riêng, đặc biệt có ý nghĩa trong dạy và học phần thực hành VSV

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng giáo trình điện tử thực hành Vi sinh vật

3 Nội dung

3.1 Nghiên cứu lí thuyết: chương trình môn VSV dùng cho hệ đào tạo hệ đào

tạo Sư phạm và cử nhân Sinh học theo hệ thống tín chỉ

3.2 Sưu tầm tư liệu: Tranh, ảnh, video liên quan đến nội dung bài học

3.3 Chỉnh sửa, biên soạn tư liệu: bao gồm hình ảnh, video sưu tầm được 3.4 Sử dụng phần mềm Dreamweaver: sắp xếp nội dung, hình ảnh và video

Sưu tầm 531 hình ảnh, 9 đoạn video hướng dẫn thực hành VSV

Chỉnh sửa tạo ra 84 hình ảnh, 2 video, 2 đoạn Flash phù hợp cho xây dựng website

Sử dụng phần mềm Dreamweaver xây dựng, thiết kế thành công thư viện

“hình ảnh thực hành Vi sinh vật” dưới dạng website

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Lịch sử và sự phát triển của thiết kế website trên thế giới

Thiết kế website bao gồm rất nhiều các kỹ năng khác nhau từ quá trình thiết kế cho đến vấn đề bảo trì website Sự khác nhau trong thiết kế web gồm: thiết kế đồ họa, thiết kế giao diện, sáng chế bao gồm mã hóa các tiêu chuẩn, phần mềm độc quyền, trải nghiệm người sử dụng và tối ưu hóa công cụ tìm kiếm

Thuật ngữ thiết kế website thường được sử dụng để mô tả các quá trình thiết kế liên quan đến những thiết kế ban đầu của website gồm cả đánh dấu văn bản [8]

Lịch sử (1988-2001)

Thiết kế web có liên quan mật thiết với thiết kế đồ họa Mặc dù mới xuất hiện gần đây nhưng internet đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của con người Thật khó có thể tưởng tượng được rằng internet mà không

có thiết kế đồ họa, không có những hình thức khác nhau của nền, nhạc và kiểu

chữ [7]

Sự bắt đầu của web và thiết kế website

Năm 1989, trong khi làm việc tại CERN Tim Berners-Lee đã đề xuất để tạo ra một dự án siêu văn bản toàn cầu, sau này được gọi là World Wide Web Trong suốt 1991 đến 1993, World Wide Web đã ra đời Các trang văn bản chỉ

có thể được xem bằng cách sử dụng một trình duyệt dòng với chế độ đơn giản Năm 1993, Marc Andreessen và Eric Bina, tạo ra trình duyệt Mosaic W3C đã được tạo ra trong tháng 10 năm 1994, để "dẫn World Wide Web đến tiềm năng của mình bằng cách phát triển các giao thức phổ biến nhằm thúc đẩy quá trình tiến hóa của nó và đảm bảo khả năng tương tác của nó"

Trong những năm 1996 đến 1999, cuộc chiến trình duyệt giữa Microsoft

và Netscape đã dẫn đến những sáng tạo tích cực và giúp cho việc thiết kế website phát triển với tốc độ nhanh chóng [7]

Sự phát triển của thiết kế website

Năm 1996, Microsoft phát hành trình duyệt đầu tiên của mình, đã được hoàn tất với các tính năng và các thẻ riêng của nó Nó cũng là trình duyệt đầu tiên hỗ trợ các phong cách trang, đánh dấu HTML cho bảng, ban đầu được dành

để hiển thị dữ liệu dạng bảng Tuy nhiên các nhà thiết kế web nhanh chóng nhận ra tiềm năng của việc sử dụng bảng HTML để tạo, phức tạp, bố trí nhiều cột không thể thực Các trang web HTML được giới hạn trong các tùy chọn thiết kế của họ, thậm chí nhiều hơn như vậy với các phiên bản trước của HTML

Để tạo ra các thiết kế phức tạp, nhiều nhà thiết kế website có sử dụng cấu trúc bảng phức tạp hoặc thậm chí sử dụng trống spacer GIF CSS đã được giới thiệu vào tháng 12 năm 1996 bởi W3C để hỗ trợ trình bày và bố trí Năm 1996 Flash (ban đầu được gọi là FutureSplash) đã được phát triển Vào thời điểm đó,

nó là một công cụ bố trí rất đơn giản, cơ bản với một dòng thời gian, nhưng nó cho phép các nhà thiết kế website vượt qua điểm của HTML vào thời điểm đó

Nó đã tiến triển thể rất mạnh mẽ, cho phép phát triển các trang web với tốc độ nhanh chóng [7]

1.2 Lịch sử phát triển website ở Việt Nam

Rob Hurle, giáo sư tại Đại học Quốc gia Australia (ANU), được xem là người đầu tiên đặt nền móng cho sự phát triển Internet tại Việt Nam với việc trình bày ý tưởng của mình với các sinh viên Việt Nam đã từng du học tại Úc và mang một chiếc modem sang Việt Nam năm 1991 để thử nghiệm Ông cùng với ông Trần Bá Thái, Viện Công nghệ thông tin tại Hà Nội (IOIT) tiến hành thí nghiệm kết nối các máy tính ở Úc và Việt Nam thông qua đường dây điện thoại, ông cũng viết một phần mềm mới cho hệ thống UNIX để có thể sử dụng modem liên lạc sang Việt Nam Thí nghiệm thành công vào năm 1992, IOIT

Hà Nội có hộp thư điện tử riêng với "đuôi" ở tận Úc (.au) để trao đổi e-mail với ông Rob và có lẽ đó là lần đầu tiên người ở Việt Nam gửi e-mail ra nước ngoài Tháng 9 năm 1993, ông Rob và một đồng nghiệp Việt kiều ở Đại học Tasmania tới Hà Nội dự hội thảo để bàn về kế hoạch phát triển internet tại Việt Nam Năm

1994, với tiền tài trợ của chính phủ Úc, ông Rob và các đồng nghiệp tại ANU mua tặng khoa Lịch sử trường Đại học Tổng hợp Hà Nội 1 chiếc máy tính đầu tiên tại Việt Nam cùng modem và thực hiện việc kết nối Internet qua cổng au Ông Rob cũng là một trong những người đầu tiên nghĩ tới và được ủy quyền việc đăng ký tên miền vn cho Việt Nam thay cho tên miền au (Australia) Đến năm 1995, nhu cầu sử dụng Internet tại Việt Nam tăng quá lớn và tiền tài trợ từ Chính phủ Úc không còn đủ chi dụng, nên bắt đầu thu tiền của người Việt Nam

sử dụng Internet và thương mại hóa Internet, ông Rob và các đồng nghiệp ở IOIT bắt đầu hợp tác với tổng công ty Bưu chính viễn thông Việt Nam (VNPT)

để phát triển dịch vụ

Như vậy, sau 2 năm thử nghiệm cung cấp dịch vụ điện thư, vào năm

1994, Viện Công nghệ thông tin IOIT (qua công ty NetNam được họ thành lập) trở thành nhà cung cấp dịch vụ internet đầu tiên tại Việt Nam, với dịch vụ thư điện tử dưới tên miền quốc gia vn Các dịch vụ dựa trên thư điện tử như diễn đàn, liên lạc nội bộ, thư viện điện tử được cung cấp cho hàng ngàn khách hàng chỉ sau 1 năm giới thiệu Các dịch vụ khác như thiết kế Web, FTP, TelNet được NetNam cung cấp đầy đủ khi Internet được chính thức cho phép hoạt động tại Việt Nam từ 1997

Tháng 11 năm 1997, VNPT, NetNam và 3 công ty khác trở thành những nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP) đầu tiên tại Việt Nam tạo tiền đề cho sự phát triển của lĩnh vực thiết kế web ở Việt Nam [21], [22], [23]

1.3 Phần mềm Macromedia Dreamweaver 8

Macromedia Dreamweaver 8 là công cụ dẫn đầu trong các công cụ phát triển web, hiện tại phiên bản này đã được adobe mua lại và nâng cấp lên bản

mới nhất là Adobe Dreamweaver CS6 với nhiều chức năng cao hơn Tuy nhiên nếu bạn sử dụng máy có cầu hình yếu thì Macromedia Dreamweaver 8 vẫn là lựa chọn tốt nhất

Dreamweaver 8 cho phép người dùng thiết kế hiệu quả, phát triển và bảo trì các website dựa trên các chuẩn từ đầu đến cuối, việc tạo và bảo trì website đến các ứng dụng cao cấp được hỗ trợ thực hành tối đa và các công nghệ mới nhất Dreamweaver hỗ trợ và chỉ dẫn người dùng phát triển kĩ năng của họ và

mở rộng công nghệ web, dễ dàng tiện lợi và nhanh chóng bắt kịp công nghệ và phương pháp học mới

Macromedia Dreamweaver 8 là trình biên soạn HTML chuyên nghiệp dùng để thiết kế, viết mã và phát triển website cùng các trang web và các ứng dụng web Cho dù bạn có thích thú với công việc viết mã HTML thủ công hoặc bạn thích làm việc trong môi trường biên soạn trực quan, Dreamweaver cung cấp cho bạn những công cụ hữu ích để nâng cao kinh nghiệm thiết kế web của bạn

Các tính năng biên soạn trực quan trong Dreamweaver cho phép bạn tạo nhanh các trang web mà không cần các dòng mã Bạn có thể xem tất cả các thành phần trong website của bạn và kéo chúng trực tiếp từ một panel dễ sử dụng vào 1 văn bản Bạn có thể nâng cao sản phẩm của bạn bằng cách tạo và sửa các ảnh trong Macromedia Fireworks hoặc trong ứng dụng ảnh khác, rồi sau đó chèn trực tiếp vào Dreamweaver Dreamweaver cũng cung cấp những công cụ giúp đơn giản hóa việc chèn Flash vào trang web

Bên cạnh những tính năng kéo và thả giúp xây dựng trang web của bạn, Dreamweaver 8 còn cung cấp một môi trường viết mã đầy đủ chức năng bao gồm các công cụ viết mã (như tô màu mã, bổ sung thẻ tag, thanh công cụ mã

và thu bớt mã) và nguyên liệu tham chiếu ngôn ngữ trong Cascading Style Sheets (CSS), JavaScript, ColdFusion Markup Language (CFML) và các ngôn ngữ khác Công nghệ Macromedia Roundtrip HTML nhập các văn bản HTML

viết mã thủ công mà không định dạng lại mã; khi đó bạn có thể định dạng lại

mã với phong cách định dạng của riêng bạn

Dreamweaver cũng cho phép bạn xây dựng các ứng dụng web động dựa theo dữ liệu sử dụng công nghệ máy chủ như CFML, ASP.NET, ASP, JSP, và PHP Nếu sở thích của bạn là làm việc với dữ liệu XML, Dreamweaver cung cấp những công cụ cho phép bạn dễ dàng tạo các trang XSLT, chèn file XML

và hiển thị dữ liệu XML trên trang web của bạn

Dreamweaver có thể tùy biến hoàn toàn Bạn có thể tạo cho riêng mình những đối tượng và yêu cầu, chỉnh sửa shortcut bàn phím và thậm chí viết mã JavaScript để mở rộng những khả năng của Dreamweaver với những hành vi mới, những chuyên gia giám định property mới và những báo cáo site mới

Với Dreamweaver 8, Macromedia tiếp tục thâu tóm sự phát triển Web Hơn nữa đã chọn lọc sự tinh tế và cải thiện phương cách làm việc, dẫn đầu các công cụ tạo lập trang web về việc thiết kế lại các công cụ CSS, nắm bắt tốt nền FTP, và các công cụ để chuyển đổi file XML để thiết kế đẹp hơn, các tài liệu trình duyệt sẽ thân thiện hơn

Dreamweaver cho phép bạn chọn nhiều trình duyệt trên máy tính để xem trước Nó cũng có một bộ quản lý site rất tuyệt, như khả năng tìm kiếm và thay thế văn bản hoặc mã với các tham số chỉ định, áp dụng cho toàn bộ site Bảng behaviours cũng cho phép tạo các đoạn mã JavaScript cơ bản mà không cần có chút kiến thức về coding nào cả [1], [6], [8], [9]

1.4 Giáo trình thực hành Vi sinh vật

Cuốn giáo trình Thực hành vi sinh do Mai Thị Hằng (cb), Đinh Thị Kim

Nhung, Vương Trọng Hào (2011) biên soạn, Nxb Đại học Sư Phạm Hà Nội, là sách giáo trình dùng cho các trường Đại học Sư phạm, sách chuyên khảo cho các trường Cao đẳng Sư phạm, các trường dạy nghề và các trường phổ thông Nội dung cuốn sách có liên quan nhiều đến các kiến thức về vi sinh vật đãc viết

ở các cuốn sách và giáo trình vi sinh vật khác, cho nên trong mỗi bài thực hành

nhóm tác giả chỉ viết ngắn gọn về các kiến thức cơ bản để phục vụ cho mục đích của bài thực hành và bổ sung, củng cố các kiến thức liên quan đã đề cập trong phần lý thuyết Mỗi thí nghiệm được viết độc lập và ngắn gọn Một số các thí nghiệm có thể cần đến 1-2 tuần mới có kết quả, nên các kết quả được phân tích ở bài sau đó Các thí nghiệm được thiết kế đơn giản phù hợp với điều kiện về các hóa chất vật liệu và thiết bị thông thường của các trường Đại học, cao đẳng, dạy nghề và phổ thông ở Việt Nam [3]

Mục tiêu của giáo trình:

Rèn luyện kỹ năng sử dụng các thiết bị nghiên cứu và tiến hành các thí nghiệm vi sinh vật cơ bản

Nâng cao tư duy khoa học về bộ môn Vi sinh học và Công nghệ Vi sinh thông qua quá trình thực hiện các thí nghiệm, các câu hỏi suy luận, phân tích

và xử lý kết quả thí nghiệm Thông qua các bài thực hành, sinh viên biết gắn liền kết quả học tập với những vấn đề thực tiễn trong cuộc sống để làm tốt nhiệm vụ giáo dục của họ ở các trường phổ thông

Phần lớn nội dung của cuốn thực hành được thiết kế tương thích với từng phần trong giáo trình lý thuyết về sinh học vi sinh vật của Nguyễn Thành Đạt 2005, nhằm minh họa, củng cố các kiến thức cơ bản của bộ môn này [3]

Trình tự các bài thí nghiệm được thiết kế như sau: Mục tiêu của bài (hoặc của thí nghiệm), cơ sở khoa học của bài thực hành, các vật liệu hóa chất cần cho từng nhóm thực hành, phương pháp tiến hành thí nghiệm, gợi ý và lưu

ý, hướng dẫn báo cáo thí nghiệm, câu hỏi ôn tập Cuối bài là hướng dẫn cách pha các hóa chất và các môi trường cho mỗi bài

Chương trình thực hành vi sinh vật được chia làm 6 chương gồm 10 bài Chương 1, 2, 4 do TS Mai Thị Hằng soạn thảo, chương 3 và chương 5 do PGS-

TS Đinh Thị Kim Nhung soạn thảo và chương 6 do PGS-TS Vương Trọng Hào soạn thảo [3]

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Nội dung thực hiện trong các buổi thực hành bao gồm: mục tiêu bài học, yêu cầu đối với sinh viên khi thực hành, các thao tác thực hành, kết quả cần đạt

2.2 Phạm vi nghiên cứu

Nội dung, hình ảnh thao tác thực hành, hình ảnh mẫu vật của các bài thực hành bộ môn VSV học

2.3 Thời gian, địa điểm nghiên cứu

Thời gian nghiên cứu: 1/7/2015 – 30/3/2016

Địa điểm nghiên cứu: Phòng thí nghiệm vi sinh trường Đại học Sư phạm

Hà Nội 2

2.4 Nội dung nghiên cứu

2.4.1 Nghiên cứu lí thuyết

Chương trình môn VSV dùng cho hệ đào tạo hệ đào tạo Sư phạm và cử nhân Sinh học theo hệ thống tín chỉ

2.4.2 Sưu tầm tư liệu

Tranh, ảnh, video liên quan đến nội dung bài học

2.4.3 Chỉnh sửa, biên soạn tư liệu

Bao gồm hình ảnh, video sưu tầm được

2.4.4 Hoàn thiện trang web

2.5 Phương pháp nghiên cứu

2.5.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Chương trình môn VSV dùng cho hệ đào tạo hệ đào tạo Sư phạm và cử nhân Sinh học theo hệ thống tín chỉ

2.5.2 Phương pháp sưu tầm

Để thực hiện việc sưu tầm tư liệu phù hợp với nội dung Thực hành VSV,

tôi đã tiến hành nghiên cứu thực trạng ứng dụng CNTT vào quá trình dạy ho ̣c

Thực hành VSV và nhận thấy hầu như chưa được thực hiện Trên cơ sở các đề

tài nghiên cứu cơ bản, sâu về từng lĩnh vực VSV ứng dụng trong công nghệ sinh học, lựa chọn những ảnh mẫu chất lượng đẹp, rõ ràng, chính xác phù hợp với từng nội dung cụ thể của bài thực hành

2.5.3 Phương pháp thống kê

Thống kê số lượng hình ảnh, video sưu tầm, số lượng được sử dụng

2.5.4 Sử dụng phần mềm Dreamweaver xây dựng trang web

Từ những tư liệu có được tôi sử dụng phần mềm Dreamweaver 8 sắp xếp

nội dung, hình ảnh và video các bài thực hành để xây dựng lên website thực

hành vi sinh vật

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Phân tích mục tiêu, nội dung chương trình Thực hành VSV

Học phần VSV học cung cấp cho sinh viên một hệ thống kiến thức về hình thái, cấu tạo tế bào và hoạt động sinh lý rất đa dạng của VSV cũng như một số ứng dụng trong chăn nuôi, trồng trọt, công nghiệp thực phẩm, sản xuất nguyên liệu, công nghiệp dược phẩm Học phần này giúp sinh viên nắm được các kiến thức vi sinh đại cương, dạy được các phần, các chương có liên quan trong SGK Sinh học của THPT đồng thời có thể ứng dụng sản xuất một số sản phẩm từ công nghệ lên men VSV, ứng dụng vào dạy phần bảo vệ môi trường cho học sinh THPT và đại học [3]

Đây là giáo trình thực hành VSV dùng cho các trường Đại học Sư phạm, sách chuyên khảo cho các trường Cao đẳng Sư phạm, các trường dạy nghề và các trường phổ thông Nội dung cuốn sách có liên quan nhiều đến các kiến thức

về VSV được viết ở các cuốn sách và giáo trình VSV khác, cho nên trong mỗi bài thực hành tôi chỉ viết ngắn gọn về các kiến thức cơ bản để phục vụ cho mục đích của bài thực hành và bổ sung, củng cố các kiến thức liên quan đã đề cập trong phần lý thuyết Mỗi thí nghiệm được viết độc lập và ngắn gọn Một số các thí nghiệm có thể cần đến 1-2 tuần mới có kết quả, nên các kết quả cần được phân tích ở bài sau đó Các thí nghiệm được thiết kế đơn giản phù hợp với điều kiện về các hóa chất vật liệu và thiết bị thông thường của các trường Đại học, cao đẳng, dạy nghề và phổ thông ở Việt Nam [3]

Mục tiêu của giáo trình nhằm: Rèn luyện kỹ năng sử dụng các thiết bị nghiên cứu và tiến hành các thí nghiệm VSV cơ bản

Nâng cao tư duy khoa học về bộ môn Vi sinh học và Công nghệ Vi sinh thông qua quá trình thực hiện các thí nghiệm, các câu hỏi suy luận, phân tích

và xử lý kết quả thí nghiệm Thông qua thực hành theo từng nhóm, rèn luyện

khả năng giao tiếp, trao đổi tư duy khoa học giữa các cá nhân với tập thể nghiên cứu Một điều quan trọng là thông qua các bài thực hành, sinh viên biết gắn liền kết quả học tập với những vấn đề thực tiễn trong cuộc sống để làm tốt nhiệm

vụ giáo dục của họ ở các trường phổ thông Phần lớn nội dung của cuốn thực hành được thiết kế tương thích với từng phần trong giáo trình lý thuyết về sinh học VSV của nhằm minh họa, củng cố các kiến thức cơ bản của bộ môn này

Trình tự các bài thí nghiệm được thiết kế như sau: Mục tiêu của bài, cơ

sở khoa học, các vật liệu hóa chất cần, phương pháp tiến hành thí nghiệm, gợi

ý và lưu ý, hướng dẫn báo cáo thí nghiệm, câu hỏi ôn tập Ở một số bài có thể

có các phần về các thí nghiệm tham khảo Phần này là những nội dung không bắt buộc thực hiện trong khuôn khổ chung của chương trình, mà là phần các trường có thể lựa chọn áp dụng để nâng cao chất lượng giảng dạy, tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của từng trường hoặc để tham khảo cho nghiên cứu khoa học Cuối bài là hướng dẫn cách pha các hóa chất và các môi trường cho mỗi bài [3]

Với đặc thù của Học phần VSV học được sử dụng thời lượng 3 tín chỉ

45 tiết gồm 30 tiết lý thuyết, 15 tiết thực hành và được dạy với thời lượng 30 tiết cho 10 buổi thực hành [3] Với khối lượng công việc của 15 tiết trong đó hầu hết các thí nghiệm đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo xử lý như cố định các mẫu, nhuộm tiêu bản mẫu tới việc sử dụng các môi trường nuôi cấy để nuôi VSV Đây là việc không phải giáo viên và sinh viên nào cũng có thể làm tốt được Bởi vậy, cần sử dụng những ưu việt của internet cũng như những phần mềm tin học Dreamweaver để có thể tận dụng rèn luyện kỹ năng thực hành, sưu tầm cũng như thiết kế ra công cụ hỗ trợ cho giáo viên và sinh viên trong việc dạy

và học Nội dung thực hành 15 tiết cụ thể:

Bài 1: Pha chế môi trường, phân lập và nuôi cấy VSV (2 buổi)

Bài 2: Hình dạng tế bào VSV - Nhuộm đơn

Bài 3: Cấu tạo tế bào VSV - Nhuộm kép

Bài 4: Lên men rượu, lên men lactic

Bài 5: Lên men axetat, lên men giấm

Bài 6: Enzyme

Bài 7: Phân giải cellulose, pectin

Bài 8: Sự chuyển hoá các hợp chất chứa nitơ

Bài 9: Các chất có hoạt tính sinh học

Trong mỗi bài tôi xác định rõ: mục tiêu, một số khái niệm cơ bản, hướng

dẫn thao tác kỹ thuật, nội dung thí nghiệm và cuối cùng là trả lời câu hỏi và bài tập kiểm tra đánh giá Trên cơ sở xác định mục tiêu của bài thực hành, cần

có phần hướng dẫn chi tiết thao tác tiến hành cụ thể cho các thí nghiệm trong từng bài thực hành, cách chuẩn bị pha hóa chất, mẫu vật, cách nhuộm, kỹ thuật lên kính quan sát mẫu nhuộm, so sánh đối chiếu mẫu chuẩn từ đó xác định, đánh giá mẫu thí nghiệm Nhờ đó hình thành và rèn luyện kỹ năng thực hiện thí nghiệm [2]

Như vậy đã xác định chương trình đào tạo bộ môn VSV theo hệ thống tín chỉ gồm 3 tín chỉ - 45 tiết, trong đó có 30 tiết lý thuyết, 15 tiết thực hành với 9 bài thực hành thực hiện trong 10 buổi

3.2 Sưu tầm tư liệu: tranh, ảnh, video liên quan đến nội dung bài học

Sau khi đã xác định chương trình thực hành VSV, việc cần tiếp theo là sưu tầm tư liệu cho thực hành trên cơ sở các thí nghiệm xác định cho từng bài

cụ thể Với các dụng cụ, hóa chất thí nghiệm cần thiết cho từng thí nghiệm của từng bài cần chụp ảnh lưu lại, đồng thời tìm kiếm những hình ảnh đẹp, sắc nét

về dụng cụ đó trên mạng internet bổ sung vào cơ sở dữ liệu Kết quả được dẫn

ra trên hình 3.1

Hình 3.1 Một số hình ảnh về thiết bị trong PTN

Với những hình ảnh về thí nghiệm trên đối tượng VSV tôi tiến hành chụp lại các mẫu khuẩn lạc trên các môi trường thạch nghiêng, môi trường thạch đĩa, các thí nghiệm lên kính quan sát hình thái VSV, nhuộm mẫu tế bào, hoạt tính sinh lý, sinh hóa của VSV…các hình ảnh này được đưa vào cơ sở dữ liệu Kết quả được dẫn ra trên hình 3.2, hình 3.3, hình 3.4

Hình 3.2 Một số hình ảnh về khuẩn lạc VSV

Hình 3.3 Một số hình ảnh VSV quan sát dưới kính kiển vi

Hình 3.4 Một số thao tác thí nghiệm trong phân lập VSV

Đồng thời với việc xác định nội dung của mỗi bài thực hành, với những bài nội dung quá dài, cần nhiều thao tác thực hành thì tôi sẽ tiến hành quay video ghi lại các thao tác để giúp cho sinh viên hình dung được chính xác công việc cần làm ở phòng thí nghiệm, qua đó hỗ trợ sinh viên rèn luyện được kĩ năng trước khi lên lớp Kết quả được dẫn ra trên hình 3.5

Hình 3.5 Một số hình ảnh trong video hướng dẫn thực hành

Một số lưu ý khi sưu tầm tư liệu:

Với tư liệu là hình ảnh dụng cụ, máy móc thì nên sử dụng máy ảnh có độ phân giải cao, chụp nhiều ảnh, ở nhiều góc độ và chụp trong điều kiện ánh sáng

tốt để cho hình ảnh được đẹp, tạo nguồn tư liệu dồi dào, phong phú, có thể dễ dàng chọn được bức ảnh đẹp mà không cần phải chụp lại nhiều lần

Với tư liệu là hình ảnh mẫu vật, hình ảnh thực hiện thí nghiệm, do đặc thù khi làm thí nghiệm mất nhiều thời gian, tốn kém hóa chất và không phải khi nào thí nghiệm cũng thành công nên khi thực hiện thí nghiệm cần sử dụng máy ảnh, điện thoại chụp ảnh tốt, chụp ở nhiều góc độ, nhiều thời điểm để tạo

ra nhiều bức ảnh đẹp, tạo nguồn tư liệu phong phú cho chọn lọc Kết quả được dẫn ra trên hình 3.6

Hình 3.6 Thư mục ảnh sưu tầm

Với tư liệu là video thực hành, khi tiến hành ghi video thì nên có 2 người quay lại ở các góc độ khác nhau sao cho thấy hết được các bước thực hiện, các chi tiết cần lưu ý khi làm thì nghiệm Người quay video hạn chế di chuyển để thu được hình ảnh đẹp nhất Kết quả được dẫn ra trên hình 3.7

Hình 3.7 Thư mục chứa video sưu tầm Căn cứ vào mục tiêu, nội dung của các bài thực hành tôi tiến hành sưu tầm 531 hình ảnh, 9 đoạn video hướng dẫn thực hành VSV

3.3 Chỉnh sửa, biên soạn tư liệu

3.3.1 Chỉnh sửa ảnh với ứng dụng paint

Từ 531 hình ảnh sưu tầm được tôi đưa ra tiêu chí chọn ảnh:

Với mục đích thiết kế trang chủ: chọn những hình ảnh đẹp, sinh động đặc

trưng cho mục tiêu thí nghiệm về VSV qua đó tạo hứng thú cho giảng viên, sinh viên, học sinh khi tìm hiểu tài liệu

Với mục đích thiết kế trang con: chọn những hình ảnh, video đẹp, sắc nét

đáp ứng được mục tiêu thí nghiệm nhằm giúp cho giáo viên, sinh viên, học sinh

dễ dàng hình dung, liên hệ tới vấn đề, dễ thao tác trong bài học [1], [6]

Ứng dụng paint được tích hợp sẵn trong hệ điều hành windows, với cách

sử dụng đơn giản, kèm theo một số công cụ hỗ trợ thiết yếu cho việc chỉnh sửa ảnh thì ứng dụng này hoàn toàn có thể đáp ứng nhu cầu chỉnh sửa đơn giản một

số ảnh

Mở ứng dụng paint trong windows

Cách 1: Mở cửa sổ Windows Explorer lên, paste đường dẫn %windir%\system32\mspaint.exe vào thanh địa chỉ và nhấn Enter Khi đó cửa sổ ứng dụng Paint sẽ hiển thị cho người sử dụng [14], [17], [18] Cách làm được dẫn ra trên hình 3.8

Hình 3.8 Đường dẫn tới ứng dụng Paint

Cách 2: Click vào nút Start hoặc nhấn phím Windows Tìm đến chức năng tìm kiếm, nhập từ khóa Paint vào mục tìm kiếm Khi đó hiển thị kết quả phía dưới, người dùng chỉ cần click chuột để mở Paint lên để sử dụng [14], [17], [18] Cách làm được dẫn ra trên hình 3.9

Hình 3.9 Tìm kiếm ứng dụng Paint

Ngoài ra, để thuận tiện hơn khi mở ứng dụng Paint những lần sau, người

dùng có thể nhấn chuột phải chọn Pin to Start để đưa Paint vào Start menu hoặc Pin to Taskbar để đưa biểu tượng Paint vào thanh Taskbar Cách làm

được dẫn ra trên hình 3.10

Hình 3.10 Ghim ứng dụng Paint vào Taskbar

Cách 3: Nhấn phím Windows + R để mở hộp thoại Run Nhập vào

dòng lệnh mspaint và nhấn Enter [14], [17], [18] Cách làm được dẫn ra trên

hình 3.11

Hình 3.11 Khởi động ứng dụng Paint bằng lệnh trong Run