Lớp 10 : Tác phẩm Đại cáo bình Ngô - Nguyễn Trãi Như vậy, giữa môn Lịch sử và Ngữ văn có thể tích hợp để xây dựng thành chủ đề liên môn " Bình Ngô đại cáo và cuộc đấu tranh chống giặc M
Trang 1Chủ đề
“BÌNH NGÔ ĐẠI CÁO ” VÀ CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG
GIẶC MINHI/ GIỚI THIỆU CHUNG.
1 Nội dung trong chương trình các môn học được tích hợp trong chủ đề.
1.1 Cơ sở xây dựng chủ đề.
- “Bình Ngô đại cáo” là một trong những nội dung được đề cập đến trong chươngtrình Lịch sử lớp 10 và Ngữ văn 10 THPT, vì vậy thuận lợi cho việc xây dựng chủ đề tíchhợp, liên môn
+ Môn Lịch sử
Lớp 10: Bài 19 “Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm ở các thế kỉ X XV”.+ Môn Ngữ văn
Lớp 10 : Tác phẩm Đại cáo bình Ngô - Nguyễn Trãi
Như vậy, giữa môn Lịch sử và Ngữ văn có thể tích hợp để xây dựng thành chủ đề
liên môn " Bình Ngô đại cáo và cuộc đấu tranh chống giặc Minh"
Việc cấu trúc lại nội dung về giá trị của " Bình Ngô đại cáo" từ các bài học trong môn Lịch
sử và Ngữ văn thành chủ đề " Bình Ngô đại cáo và cuộc đấu tranh chống giặc Minh" bao
gồm cả kiến thức Ngữ văn và Lịch sử là cần thiết tránh được tình trạng cả hai môn đều
cùng dạy những nội dung về "Bình Ngô đại cáo".
- Phương án/ Kế hoạch dạy học, chủ đề " Bình Ngô đại cáo và cuộc đấu tranh chống giặc Minh"
+ Thời lượng dạy học chủ đề: 3 tiết được lấy từ quỹ thời gian của môn Lịch sử vàNgữ văn
+ Thời điểm thực hiện chủ đề: Vào học kì II lớp 10
1.2 Nội dung chủ đề.
- Hoàn cảnh ra đời
Trang 2- Luận đề nhân nghĩa và niềm tự hào, khẳng định chủ quyền quốc gia.
- Bản cáo trạng tội ác của giặc Minh
- Qúa trình đấu tranh giành độc lập dân tộc
- Lời tuyên bố và khẳng định sự nghiệp chính nghĩa của dân tộc Việt Nam
- Ý nghĩa của Bình Ngô đại cáo và cuộc kháng chiến chống quân Minh
- Trách nhiệm của HS trong việc xây dựng, giữ gìn và bảo vệ Tổ quốc hiện nay
1.3 Ý nghĩa xây dựng chủ đề.
- Tránh tình trạng trùng lặp nội dung kiến thức của các môn học
- Giảm thời gian học tập
- Tạo điều kiện đổi mới PPDH góp phần hướng tới hình thành các năng lực phẩmchất cho HS
- Xây dựng một chuỗi các hoạt động học tập liên tục có gắn kết với nhau, HS đượcnghiên cứu, tự học ở nhiều thời gian khác nhau ngoài lớp học
2 Mục tiêu của chủ đề.
2.1 Về kiến thức.
- HS nắm được nội dung, giá trị của Bình Ngô đại cáo
- Nắm được quá trình đấu tranh giành độc lập của dân tộc và lòng yêu nước của dântộc Việt Nam
- Hiểu trách nhiệm của HS trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay
2.2 Về kĩ năng.
- Rèn luyện kĩ năng thuyết trình một nội dung học tập
- Kĩ năng so sánh, phân tích, đánh giá, xâu chuỗi các nội dung về giá trị của “Bình
Ngô đại cáo”
2.3 Thái độ.
- Giáo dục HS biết trân trọng truyền thống dân tộc, lòng yêu nước, bảo vệ tổ quốc.
- HS có ý thức học tập rèn luyện để góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ quêhương, đất nước
Trang 32.4 Các năng lực chính hướng tới.
- Năng lực chung: năng lực giao tiếp, hợp tác, năng lực tự học
- Năng lực chuyên biệt:
+ Khả năng quan sát và chỉ ra giá trị lịch sử, giá trị văn học của “Bình Ngô đại cáo”.+ Khả năng làm việc theo nhóm: sử dụng tranh ảnh, Clip nêu được những giá trị của
“Bình Ngô đại cáo” và truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam
+ Phân tích được mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động giữa các vấn đề lịch sử với nộidung, giá trị ý nghĩa của tác phẩm và truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam
Thông hiểu
(Mô tả mức độ cần đạt)
Vận dụng thấp
(Mô tả mức độ cần đạt)
Vận dụng cao
(Mô tả mức độ cần đạt)
Trang 4và nguyênnhân thắng lợi.
về sự nghiệpchính nghĩa củadân tộc
5 Ý nghĩa
phẩm và
Rút ra ý nghĩalịch sử củacuôc kháng
Trang 5cuộc kháng
chiến chống
quân Minh
chiến và tácphẩm BìnhNgô đại cáo
Tổ quốc hiệnnay
Liên hệ tráchnhiệm của bảnthân trong việcxây dựng vàbảo vệ tổ quốchiện nay
2 Câu hỏi và bài tập: ( căn cứ vào nội dung kiến thức SGK 2 môn Ngữ văn và lịch
sử)
- Câu hỏi 1: Cối lõi của tư tưởng nhân nghĩa là gì?
- Câu hỏi 2: Biểu hiện của niềm tự hào dân tộc, khẳng định chủ quyền quốc gia?Câu văn nào thể hiện những điều đó?
- Câu hỏi 3: Phân tích những tội ác của giặc Minh đối với dân tộc ta
- Câu hỏi 4: Phân tích diễn biến của cuộc kháng chiến chống giặc Minh?
- Câu hỏi 5: Trình bày nguyên nhân thắng lợi của cuộc khởi nghĩa
- Câu hỏi 6: Trình bày những trách nhiệm của bản thân trong việc xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc hiện nay?
III/ KẾ HOẠCH DẠY HỌC.
Trang 6(tên và yêu cầu của sản phẩm ; tiêu chí đánh giá )
- Cối lõi của tư tưởng nhân nghĩa là gì?
- Biểu hiện của niềm tự hàodân tộc, khẳng định chủquyền quốc gia? Câu vănnào thể hiện những điều đó?
- Phân tích những tội ác củagiặc Minh đối với dân tộcta
- Phân tích diễn biến củacuộc kháng chiến chốnggiặc Minh?
- Trình bày nguyên nhândẫn đến cuộc khởi nghĩa?,
GV nêu tính cần thiết của chủ đề và chuyển giao nhiệm vụ cho
HS bằng hệ thống câu hỏi
Cung cấp tư liệu , hình ảnh
để hỗ trợ học sinh
Học sinh nêu được những hiểubiết ban đầu về Bình Ngô đại cáo
GV yêu cầu
Chuẩn bị kế hoạch thực hiện chủ đề , phiếu đánh giá sản phẩm, những công cụ
Kế hoạch thực hiện chủ đề của nhóm : phân công nhiệm vụ, thống nhất địa điểm , hình thức
Trang 7Báo cáo kết quả làm việc của nhóm ; đánh giá sản phẩm của nhóm khác; thảo luận- tổng kết chủ đề
Lắng nghe các nhóm trình bày
; nêu câu hỏi ; đánh giá sản phẩm của các nhóm; nhận xét– tổng kế hoạt động nhóm
Bảng thuyết trình báo cáo , Clip và kết quả tìm hiểu , bảng đánh giá hoạt động của cá nhân trong nhóm
; kết quả đánh giá sản phẩm của nhóm
2 Chuẩn bị của GV và HS.
a Chuẩn bị của giáo viên
- Máy tính , máy chiếu , bút laze
- Tranh ảnh , văn bản “Bình Ngô đại cáo”, video clip " Cuộc kháng chiến chốngquân Minh"
- Phấn, bảng, bút, giấy, giáo án
- Bảng kế hoạch phân công và giao nhiệm vụ cho học sinh
- Các phiếu đánh giá
b Chuẩn bị của học sinh.
- Giấy A0, bảng phụ , bút lông …
- Sưu tầm tranh ảnh tư liệu liên quan đến bài học
- Chuẩn bị tài liệu báo cáo theo nhóm
3 Hoạt động học tập
-> Chủ đề thực hiện trong thời gian 3 tiết
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
TUẦN 1
HOẠT ĐỘNG 1 : KHỞI ĐỘNG VÀ GIAO NHIỆM VỤ
Trang 8- Mục tiêu
-> Xây dựng các tiểu chủ đề cần tìm hiểu:
- Hoàn cảnh ra đời
- Luận đề nhân nghĩa và niềm tự hào, khẳng định chủ quyền quốc gia
- Bản cáo trạng tội ác của giặc Minh
- Qúa trình đấu tranh giành độc lập dân tộc
- Lời tuyên bố và khẳng định sự nghiệp chính nghĩa của dân tộc Việt Nam
- Ý nghĩa của Bình Ngô đại cáo và cuộc kháng chiến chống quân Minh
- Trách nhiệm của HS trong việc xây dựng, giữ gìn và bảo vệ Tổ quốc hiện nay
- Thành lập 3 nhóm theo sở thích của học sinh
- Phổ biến nhiệm vụ:
Nhóm 1: Nội dung 1, 2, 3
Nhóm 2: Nội dung 4
Nhóm 3: Nội dung 5, 6, 7
- Rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm
Thời gian : tiết 1
- Cách thức tổ chức hoạt động
+ Giáo viên giới thiệu chủ đề cho học sinh: Về hoàn cảnh ra đời của văn bản
“Bình Ngô đại cáo”, khái quát về quá trình đấu tranh chống giặc Minh của dân tộc; giátrị và ý nghĩa của văn bản Là một thanh niên học sinh hiện nay chúng ta có tráchnhiệm tìm hiểu về các giá trị của văn bản, trách nhiệm của bản thân trong việc xâydựng và bảo vệ tổ quốc
+ Giáo viên cho học sinh xem văn bản gốc và Clip về cuộc kháng chiên chốnggiặc Minh”
+ Giáo viên chốt ý và dẫn dắt vào dự án:
Bước 1 : Giáo viên và học sinh cùng thảo luận để xác định các chủ đề của dự án
- Chủ đề 1: Hoàn cảnh ra đời
Trang 9- Chủ đề 2: Luận đề nhân nghĩa và niềm tự hào, khẳng định chủ quyền quốc gia.
- Chủ đề 3: Bản cáo trạng tội ác của giặc Minh
- Chủ đề 4: Qúa trình đấu tranh giành độc lập dân tộc
- Chủ đề 5: Lời tuyên bố và khẳng định sự nghiệp chính nghĩa của dân tộc ViệtNam
- Chủ đề 6: Ý nghĩa của Bình Ngô đại cáo và cuộc kháng chiến chống quânMinh
- Chủ đề 7: Trách nhiệm của HS trong việc xây dựng, giữ gìn và bảo vệ Tổquốc hiện nay
Bước 2: Thành lập nhóm
- Thành lập được 3 nhóm học sinh , mỗi nhóm từ 8 đến 10 em
- GV chọn 3 HS khá làm 3 nhóm trưởng (HS tự chia nhóm theo sở thích )
- GV công bố danh sách các nhóm
Bước 3: GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm, hướng dẫn lập kế hoạch nhóm
I - Hoàn cảnh ra đời
- Luận đề nhân nghĩa và niềm tự hào, khẳng địnhchủ quyền quốc gia
- Bản cáo trạng tội ác của giặc Minh
II - Qúa trình đấu tranh giành độc lập dân tộc
III - Lời tuyên bố và khẳng định sự nghiệp chính nghĩa của
dân tộc Việt Nam
- Ý nghĩa của Bình Ngô đại cáo và cuộc kháng chiếnchống quân Minh
- Trách nhiệm của HS trong việc xây dựng, giữ gìn vàbảo vệ Tổ quốc hiện nay
Bước 4 : Phát phiếu học tập định hướng và gợi ý cho học sinh một số nguồn tài
Trang 10liệu có thể tham khảo để hoàn thành nhiệm vụ
- Học sinh nghiên cứu phiếu học tập hỏi lại giáo viên những nội dung chưa hiểu
- Các nhóm tham gia ký hợp đồng học tập với giáo viên , bước đầu xây dựng kế hoạch
và phân công nhiệm vụ
HOẠT ĐỘNG 2: XÂY DỰNG KẾ HOẠCH LÀM VIỆC
- Rèn luyện được kĩ năng làm việc nhóm
- Góp phần hình thành kĩ năng thu thập thông tin, phỏng vấn, điều tra thực tế,…
- Kỹ năng trình bày vấn đề và viết báo cáo
2 Thời gian: Tuần 26 , tiết 1
3 Cách thức tổ chức hoạt động:
Bước 1: GV định hướng cho học sinh và các nhóm trong quá trình xây dựng kế
hoạch làm việc
Bước 2: Giải đáp thắc mắc cho HS Giúp đỡ HS khi HS yêu cầu.
Bước 3: Các nhóm HS dựa trên phiếu định hướng hoạt động phân công nhiệm vụ,
xây dựng kế hoạch sinh hoạt nhóm để hoàn thành nhiệm vụ
- Viết nhật kí và biên bản làm việc nhóm
- Sắp xếp các nội dung đã tìm hiểu nghiên cứu được
4 Sản phẩm.
- Đề cương chi tiết cho từng chủ đề ở các nhóm
Trang 11- Bản phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên và thời gian cho việc hoànthành nhiệm vụ.
TỪ TUẦN 1 ĐẾN TUẦN 2 (Học sinh và các nhóm học sinh làm việc ở nhà)
HOẠT ĐỘNG 3: THỰC HIỆN DỰ ÁN
1 Mục tiêu:
-> Học sinh làm việc cá nhân và nhóm theo kế hoạch đề ra:
+ Thu thập thông tin: Học sinh có thể tìm kiếm thông tin, bản đồ, tranh ảnh qua sách,báo, Internet…
+ Xử lý thông tin, tổng hợp kết quả nghiên cứu của các thành viên trong nhóm Trongquá trình xử lí thông tin, các nhóm phải hướng đến việc làm rõ các vấn đề đặt ra trong đềcương nghiên cứu
+ Viết báo cáo kết quả nghiên cứu của nhóm và chuẩn bị trình bày trước lớp
2 Thời gian: học sinh tự sắp xếp thời gian và thực hiện nhiệm vụ.
Trang 125 Các nhóm hoàn thành sản phẩm: chuyển đến tất cả các bạn trong lớp để đọc
trước và chuẩn bị các câu hỏi (có thể chuyển qua email, copy hoặc in sẵn) Học sinh nhận được bài trình bày của các nhóm, nghiên cứu và chuẩn bị các câu hỏi
- Biết tự đánh giá sản phẩm của nhóm và đánh giá sản phẩm của các nhóm khác
- Hình thành được kĩ năng: lắng nghe, thảo luận, nêu vấn đề và phản biện
- Góp phần rèn luyện các kĩ năng bộ môn
- Bồi dưỡng trách nhiệm của học sinh trong việc xây dựng và bảo vệ tổ quốc
2 Thời gian: Tuần 2, tiết thứ 1,2
3 Thành phần tham dự
- Ban Giám hiệu và tổ trưởng chuyên môn
- Giáo viên Lịch sử, Ngữ văn và GVCN lớp tham gia dự án
- Học sinh lớp 10
4 Nhiệm vụ của học sinh.
- Báo cáo các nội dung chủ đề theo sự phân công
- Thảo luận và chuẩn bị các câu hỏi cho các nhóm khác
- Tự đánh giá sản phẩm của nhóm mình và tham gia đánh giá sản phẩm của cácnhóm khác
- HS đóng vai trò dẫn chương trình khi báo cáo sản phẩm
5 Nhiệm vụ của giáo viên.
- Dẫn dắt vấn đề, tổ chức thảo luận
- Quan sát, đánh giá
Trang 13- Hỗ trợ, cố vấn.
- Thu hồi các sản phẩm và các phiếu giao việc trong nhóm
- Nhận xét và đánh giá các sản phẩm của học sinh
+ Bản cáo trạng tội ác của giặc Minh.
- Hình thức báo cáo: Thuyết trình + Clip+ thảo luận
- Sản phẩm: Bản báo cáo + Clip
(1) Đại diện nhóm trình bày bài thuyết trình
(2) HS các nhóm khác lắng nghe bài thuyết trình và hoàn thành phiếu ghi nhậnthông tin
(3) Sau khi nhóm 1 thuyết trình xong, GV yêu cầu các học ở các nhóm khác đưa racác câu hỏi về vấn đề
(4) HS nhóm 1 ghi chép lại các câu hỏi và đưa ra các phương án trả lời
(5) GV nhận xét về bài thuyết trình của nhóm 1
Trang 14-> Sau khi tiêu diệt xong giặc Minh(Ngô)- 1428, Nguyễn Trãi đã thừa lệnh Lê Lợiviết Bình Ngô đại cáo để công bố trước toàn dân cuộc kháng chiến chống quân Minh đãthắng lợi vẻ vang, từ đây đất nước ta bước sang một kỉ nguyên mới-kỉ nguyên độc lập, tự
do
* Luận đề nhân nghĩa và niềm tự hào, khẳng định chủ quyền quốc gia.
Nhóm 2: Quá trình đấu tranh của dân tộc.
- Hình thức báo cáo: Thuyết trình + thảo luận; Sản phẩm: Bài thuyết trình, sơ đồ vàClip
(1) HS các nhóm khác lắng nghe bài thuyết trình và hoàn thành phiếu ghi nhậnthông tin
(2) Sau khi nhóm 2 thuyết trình xong, GV yêu cầu các học ở các nhóm khác đưa racác câu hỏi
(3) HS nhóm 2 ghi nhận câu hỏi và đưa ra các phương án trả lời
(4) GV nhận xét về bài thuyết trình của nhóm 2
a Tâm trạng của Lê Lợi.
b.Diễn biến của cuộc kháng chiến ( Tich hợp sử 10)
*Các trận đánh oanh liệt của quân ta:
-Trận đánh mở đầu: Bồ Đằng,Trà Lân(Nghệ An)
->Khí thế Sấm vang chớp gịât, trúc chẻ tro bay.
+Các trận đánh ở giai đoạn giữa: Ninh Kiều,Tốt Động (Hà Tây)->Máu chảy thành sông, thay chất đầy nội
+Đên giai giai đoạn cuối, chiến thắng dồn giập: ngày: 18-20-25-28-> sau đó là những trận đánh Lạng Giang, Lạng Sơn, Xương Giang, Bình Than
-> thây chất đầy đường, máu trôi đỏ nước.
*Hình ảnh kẻ thù:
+Tác giả tỏ thái độ coi thường, khinh miệt kẻ thù: “Thằng nhãi con Tuyên Đức, động binh không ngừng; Đồ nhút nhát Thạnh, Thăng, đem bêu đầu chữa cháy”.
Trang 15+Những từ ngữ, hình ảnh diễn tả sự thảm hạii của giặc: nghe hơi mà mất vía, nín thở cầu
thoát thân, lê gối dâng tạ tội, trói tay để tự xin hàng, như hổ đói vẫy đuôi xin cứu mạng
* Hành động đầy cao cả, nhân nghĩa của chúng ta đối với kẻ thù:
+Mở đường hiếu sinh.
+Cấp phát phương tiện, lương thực để cho quân giặc về nước:
“Mã Kì, Phương Chính nghỉ sức”
-> Truyền thống nhân đạo của dân tộc ta.
*Nghệ thuật:
-Câu văn dài/ ngắn linh hoạt-> tạo nên giọng điệu dồn dập, sảng khoái, hào hùng,
-Sử dụng các động từ, tính từ gây ấn tượng mạnh: sấm vang chớp giật, trúc che tro bay,
tan tác chim muông, trút sạch lá khô, phá toang đê vỡ, nghe hơi mà mất vía, nín thở cầu thoát thân, ->thể hiện khí thế chiến thắng của ta và sự thất bại của quân thù.
* Nguyên nhân thắng lợi ( Tich hợp sử 10)
- Khách quan.
+ Cuộc chiến của quân Minh là cuộc chiến tranh phi nghĩa.
+ Quân địch không thông thuộc địa hình, thời tiết.
- Chủ quan:
+ Cuộc chiến đấu của ta là chính nghĩa.
+ Nhân dân ta đoàn kết tiêu diệt địch.
+ Bộ chỉ huy nghĩa quân tài giỏi.
+ Chién lược, sách lược đúng đắn.
Nhóm 3: + Lời tuyên bố và khẳng định sự nghiệp chính nghĩa của dân tộc Việt Nam.
+ Ý nghĩa của Bình Ngô đại cáo và cuộc kháng chiến chống quân Minh.
+ Trách nhiệm của HS trong việc xây dựng, giữ gìn và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
Hình thức báo cáo: Thuyết trình+ thảo luận; sản phẩm: Bài thuyết trình
1) HS xem tranh ảnh, tư liệu và hoàn thành phiếu ghi nhận thông tin
(2) GV yêu cầu các học ở các nhóm khác đưa ra các câu hỏi về: Ý nghĩa, giá trị củatác phâm
(3) HS nhóm 3 ghi nhận câu hỏi và đưa ra các phương án trả lời
(4) GV nhận xét về bài thuyết trình của nhóm 3
- Nội dung
- Hình thức
Trang 16- Cách trình bày và trả lời câu hỏi của các bạn
(5)GV đánh giá kết quả báo báo của các nhóm và chốt ý:
THÔNG TIN HỖ TRỢ
- Bản dịch văn bản Bình ngô đại cáo
Trang 17Khoảnh nhân Hồ chính chi phiền hà,Trí sử nhân tâm chi oán bạn.
Cuồng Minh tứ khích, nhân dĩ độc ngã dân;Nguỵ đảng hoài gian, cánh dĩ mại ngã quốc.Hân thương sinh ư ngược diệm,
Trọng khoa hậu liễm, sơn trạch mỹ hữu kiết di
Khai kim trường, tắc mạo lam chướng nhi phủ sơn đào sa,
Thái minh châu, tắc xúc giao long nhi hoàn yêu thộn hải
Nhiễu dân thiết huyền lộc chi hãm tịnh,Điễn vật chức thúy cầm chi võng la
Côn trùng thảo mộc giai bất đắc dĩ toại kỳ sinh,
Quan quả điên liên câu bất hoạch dĩ an kỳ sở.Tuấn sinh linh chi huyết dĩ nhuận kiệt hiệt chi vẫn nha;
