Mặt khác, DNNN cũng phải đ-ơng đầu với nhiều vấn đề do bản thân nền kinh tế thị tr-ờng mang lại nh-: vấn đề bình đẳng cạnh tranh giữa các loại hình doanh nghiệp, về trình độ, năng lực ki
Trang 1Phỏp luật về doanh nghiệp nhà nước hoạt động
cụng ớch - thực trạng và cỏc giải phỏp
Nguyễn Quang Vỹ
Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Luật kinh tế; Mó số: 5 05 15 Người hướng dẫn: TS Nguyễn Minh Mẫn
Năm bảo vệ: 2002
Abstract: Trỡnh bày những vấn đề chung về doanh nghiệp nhà nước hoạt động cụng
ớch, nờu thực trạng điều chỉnh phỏp luật đối với doanh nghiệp nhà nước hoạt động cụng ớch và đưa ra một số phương hướng và giải phỏp nhằm đổi mới phỏp luật về
doanh nghiệp nhà nước hoạt động cụng ớch
Keywords: Doanh nghiệp nhà nước; Hoạt động cụng ớch; Luật doanh nghiệp nhà
nước; Luật kinh tế
Content
lời mở đầu
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1986 đã đánh dấu một b-ớc tiến quan trọng của sự phát triển mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội của đất n-ớc ta Với Đại hội này, Đảng ta đã chủ tr-ơng chuyển nền kinh tế từ tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị tr-ờng có sự quản lý của Nhà n-ớc theo định h-ớng XHCN Theo cơ chế kinh tế mới, các chủ thể kinh doanh, trong đó có DNNN đã chuyển mình sang một môi tr-ờng kinh doanh mới với nhiều thuận lợi và thách thức Một mặt, loại hình doanh nghiệp này vừa đ-ợc Đảng và Nhà n-ớc ta thừa nhận là hệ thống doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế then chốt, giữ vai trò chủ đạo của nền kinh tế Mặt khác, DNNN cũng phải đ-ơng đầu với nhiều vấn đề do bản thân nền kinh tế thị tr-ờng mang lại nh-: vấn đề bình đẳng cạnh tranh giữa các loại hình doanh nghiệp, về trình độ, năng lực kinh doanh, cũng nh- các vấn đề công nghệ, trang thiết bị và đặc biệt là trình độ quản lý doanh nghiệp… Nhiều mâu thuẫn trong nền kinh tế xuất hiện, trong đó giải quyết có hiệu quả những vấn đề đặt ra giữa mục tiêu kinh tế và xã hội đã trở thành một đòi hỏi cấp bách.Tr-ớc tình hình đó, Nhà n-ớc phải làm gì để thực hiện tốt cả hai nhiệm vụ nói trên? Đây cũng là đề tài mà nhiều nhà quản lý, nhà kinh tế, đặc biệt đ-ợc các nhà khoa học pháp lý quan tâm nghiên cứu
Trang 2Hiểu rõ DNNN hoạt động công ích là gì và phạm vi hoạt động của nó đến đâu, vai trò của Nhà n-ớc trong mối quan hệ với các hoạt động công ích nh- thế nào đang là một chủ đề hấp dẫn cần đ-ợc nghiên cứu đầy đủ và đ-a ra các giải pháp hiệu quả
1 Tính cấp thiết của đề tài
Ngày 20 tháng 4 năm 1995, Quốc hội n-ớc Cộng hoà XHCN Việt Nam thông qua Luật doanh nghiệp Nhà n-ớc Đạo luật này có hiệu lực từ ngày 30 tháng 4 năm 1995 Một trong những điểm mới của đạo luật này là lần đầu tiên pháp luật n-ớc ta có sự phân biệt rõ hơn giữa hai loại hình DNNN, đó là DNNN hoạt động kinh doanh và DNNN hoạt động công ích, trong
đó, thuật ngữ DNNN hoạt động công ích đ-ợc ghi nhận trong Luật đã thể hiện đ-ợc sự quan tâm nhiều hơn, cũng nh- sự nhìn nhận sâu sắc hơn về ý nghĩa, vai trò của loại hình doanh nghiệp này Hơn thế nữa, ngày 2 tháng 10 năm 1996, Chính phủ đã ban hành Nghị định 56/CP quy định chi tiết tổ chức và hoạt động của các DNNN hoạt động công ích Trên cơ sở Luật DNNN và Nghị định 56, nhiều Bộ, ngành đã ban hành các văn bản pháp quy điều chỉnh các quan hệ liên quan đến DNNN hoạt động công ích Thực tiễn hơn 6 năm thực hiện đã chứng minh rằng: Luật doanh nghiệp nhà n-ớc và các văn bản pháp luật nói trên đóng một vai trò quan trọng trong hệ thống các văn bản pháp luật Việt Nam từ tr-ớc đến nay điều chỉnh loại hình DNNN Với việc áp dụng các văn bản pháp luật này, DNNN nói chung, DNNN hoạt
động công ích nói riêng đã chi phối đ-ợc những ngành, lĩnh vực then chốt và sản phẩm thiết yếu của nền kinh tế, góp phần chủ yếu để kinh tế nhà n-ớc thực hiện đ-ợc vai trò chủ đạo, ổn
định và phát triển kinh tế xã hội, từng b-ớc đi vào hoạt động ổn định, đóng vai trò là lực l-ợng quan trọng trong thực hiện chính sách xã hội, khắc phục hậu quả thiên tai và bảo đảm nhiều sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu cho xã hội, quốc phòng, an ninh, ngày càng thích ứng với cơ chế thị tr-ờng1…
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực đã đạt đ-ợc, quá trình thực hiện Luật DNNN cũng nh- các văn bản d-ới luật nói trên đã nảy sinh những những vấn đề cần phải quan tâm: DNNN nói chung còn nhiều hạn chế, yếu kém, có mặt rất nghiêm trọng nh-: quy mô còn nhỏ, cơ cấu còn nhiều bất hợp lý, ch-a tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt; trình độ công nghệ còn nhiều lạc hậu, quản lý còn yếu kém, ch-a thực sự tự chủ2… Mặt khác, các cơ quan quản lý nhà n-ớc trong quá trình điều hành đã gặp nhiều v-ớng mắc, một số DNNN còn lúng túng trong việc xác định loại hình doanh nghiệp của mình, đặc biệt là việc xác định loại hình DNNN hoạt động công ích Nhiều doanh nghiệp về mô hình tổ chức hoạt động sản xuất
là DNNN hoạt động kinh doanh, nh-ng thực tế lại hoạt động vì lợi ích chung của xã hội; có
1
Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Trung -ơng 3, khóa IX
2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Trung -ong 3, Khoá IX
Trang 3những doanh nghiệp đ-ợc thành lập để thực hiện chức năng công ích cũng nh- một số đơn vị hành chính sự nghiệp của Nhà n-ớc lại có nguồn thu từ các hoạt động của mình Chính vì vậy, thời gian qua, Nhà n-ớc ta đã có chủ tr-ơng sắp xếp, đổi mới tổ chức hoạt động DNNN, trong
đó có việc hoàn thiện hệ thống các quy phạm pháp luật điều chỉnh tổ chức và hoạt động của DNNN hoạt động công ích, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của loại hình doanh nghiệp này
Từ đó, một loạt các vấn đề đặt ra cần đ-ợc nghiên cứu để làm sáng tỏ nh- sự cần thiết phải có DNNN hoạt động công ích; phân biệt giữa DNNN hoạt động công ích và DNNN hoạt
động kinh doanh; làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN hoạt động công ích;
về tổ chức, hoạt động của DNNN hoạt động công ích nh- thế nào cho hiệu quả…
Xuất phát từ tình hình đó, chúng tôi chọn "Pháp luật về Doanh nghiệp nhà n-ớc hoạt
động công ích - Thực trạng và các giải pháp đổi mới" làm Luận văn Cao học luật vì tính bức xúc cả về ph-ơng diện lý luận và thực tiễn của vấn đề
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Tr-ớc khi Luật DNNN ra đời, ở n-ớc ta ch-a có sự nhận thức rõ ràng về loại hình DNNN hoạt động công ích nên ch-a có sự quan tâm nghiên cứu thực sự nhằm xây dựng luận
cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách và cơ chế quản lý riêng đối với loại hình doanh nghiệp này Mặt khác, cơ chế kinh tế thị tr-ờng còn là vấn đề mới đang đặt ra nhiều thách thức
đối với cơ chế quản lý ở Việt Nam Các vấn đề kinh tế - xã hội trong những năm đầu của nền kinh tế thị tr-ờng đang đặt ra một cách bức xúc đã h-ớng sự chú ý của các nhà hoạch định chính sách kinh tế, pháp luật cũng nh- các nhà nghiên cứu tr-ớc hết vào các loại hình doanh nghiệp ngoài quốc doanh của nền kinh tế thị tr-ờng hoặc loại hình DNNN hoạt động kinh doanh Nhu cầu về sự phát triển đồng bộ giữa hai loại hình DNNN hoạt động công ích và DNNN hoạt động kinh doanh trong những năm đầu đổi mới còn ch-a bộc lộ rõ, ch-a thực sự gây chú ý đối với các nhà nghiên cứu Vì vậy, cho đến nay, nhiều đề tài nghiên cứu về DNNN mới chỉ tập trung vào DNNN nói chung hoặc DNNN hoạt động kinh doanh nói riêng Kiến thức và kinh nghiệm n-ớc ngoài về DNNN hoạt động công ích đ-ợc giới thiệu ở n-ớc ta chủ yếu là kết hợp lồng ghép vào nội dung doanh nghiệp hoặc DNNN nói chung mà ch-a có nhiều công trình nghiên cứu, đề cập một cách có hệ thống và tập trung vào các quy định của pháp luật điều chỉnh các mối quan hệ liên quan đến DNNN hoạt động công ích cũng nh- cơ chế quản lý đối với loaị hình doanh nghiệp này
Cơ chế quản lý kinh tế kế hoạch hoá tập trung tr-ớc đây ch-a đòi hỏi có sự phân tách giữa hai mô hình DNNN hoạt động công ích và DNNN hoạt động kinh doanh, trong khi cơ
Trang 4chế kinh tế thị tr-ờng theo định h-ớng XHCN thực sự đòi hỏi cần phải có sự phân định và chính sách quản lý riêng giữa loại hình DNNN hoạt động kinh doanh và DNNN hoạt động công ích nhằm đảm bảo không những quyền tự chủ của doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất kinh doanh mà còn phải đảm bảo lợi ích chung của xã hội Đặc biệt, trong vài năm gần
đây, với những mặt trái của nền kinh tế thị tr-ờng đang có xu h-ớng gia tăng, sự phân hoá giàu nghèo, các lợi ích chung của xã hội không đ-ợc quan tâm đúng mức đòi hỏi cần phải có
sự điều chỉnh, định h-ớng của Nhà n-ớc Pháp luật là một trong những công cụ rất quan trọng
để nhà n-ớc thực hiện chức năng này Việc hoàn thiện pháp luật điều chỉnh từng loại hình doanh nghiệp là điều kiện để tạo lập nên một hành lang pháp lý cho doanh nghiệp hoạt động,
đặc biệt là những chính sách đảm bảo lợi ích chung của xã hội đ-ợc Nhà n-ớc cụ thể hoá trong các văn bản pháp luật điều chỉnh các mối quan hệ xã hội liên quan đến DNNN hoạt
động công ích
3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài
Trong bản luận văn này, tác giả có ý định:
- Phân tích những vấn đề có tính lý luận và thực tiễn đang đặt ra từ nội dung của pháp luật về DNNN hoạt động công ích, cũng nh- từ thực tiễn thực hiện các quy định pháp luật này
- Trên cơ sở những vấn đề có tính lý luận và thực tiễn triển khai thực hiện pháp luật về DNNN hoạt động công ích, luận văn sẽ lần l-ợt giải quyết các vấn đề đặt ra bằng việc đề xuất các kiến nghị cũng nh- các giải pháp tiếp tục hoàn thiện và thực hiện pháp luật về DNNN hoạt
động công ích
Từ việc nghiên cứu đó, luận văn có những đóng góp chủ yếu nh- sau:
- Tổng hợp, phân tích và làm rõ những vấn đề lý luận chung nh-: những quan niệm về DNNN, hoạt động công ích và DNNN hoạt động công ích, vai trò và sự cần thiết phải có DNNN hoạt động công ích, vai trò của nhà n-ớc đối với hoạt động công ích nói chung, DNNN hoạt động công ích nói riêng
- Giúp phân biệt đ-ợc giữa hai loại hình DNNN hoạt động kinh doanh và DNNN hoạt
động công ích, từ đó xây dựng cơ chế quản lý thích hợp đối với từng loại hình doanh nghiệp
- Tìm ra những điểm phù hợp và ch-a phù hợp trong pháp luật về DNNN hoạt động công ích, từ đó đ-a ra ph-ơng h-ớng và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh loại hình doanh nghiệp này
4 Ph-ơng pháp nghiên cứu của đề tài
Trang 5Cơ sở ph-ơng pháp luận và ph-ơng pháp nghiên cứu của đề tài là lý luận của chủ nghĩa Mác-Lê Nin và t- t-ởng Hồ Chí Minh về nhà n-ớc và pháp luật, chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, phép biện chứng duy vật và những văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam đề cập đến việc hoàn thiện và đổi mới hệ thống pháp luật về DNNN hoạt động công ích
Đề tài cũng sử dụng những ph-ơng pháp nghiên cứu khoa học chủ yếu nh-: ph-ơng pháp phân tích, tổng hợp, thống kê xã hội học và chứng minh; ph-ơng pháp lịch sử, logíc pháp
lý, ph-ơng pháp hệ thống, so sánh, quy nạp và diễn dịch
5 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
"Pháp luật về doanh nghiệp nhà n-ớc hoạt động công ích - thực trạng và các giải pháp
đổi mới" là một đề tài nghiên cứu t-ơng đối mới và phức tạp, bởi vì, nghiên cứu pháp luật về DNNN hoạt động công ích là: phải nghiên cứu những vấn đề cơ bản của pháp luật về DNNN nói chung, đồng thời, phải xem xét những đặc điểm pháp lý của DNNN hoạt động công ích, phân biệt nó với loại hình DNNN hoạt động kinh doanh cũng nh- các loại hình doanh nghiệp khác Xuất phát từ mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề pháp luật về DNNN hoạt động công ích trên cơ sở:
- Hệ thống các quy phạm pháp luật điều chỉnh loại hình DNNN nói chung, pháp luật
điều chỉnh DNNN hoạt động công ích nói riêng và các quy phạm pháp luật khác có liên quan
- Những vấn đề đặt ra trong thực tiễn triển khai thực hiện pháp luật về DNNN hoạt
động công ích kể từ khi Luật DNNN đ-ợc ban hành và có hiệu lực, làm căn cứ khoa học và thực tiễn cho việc nghiên cứu
Từ việc nghiên cứu này, đề tài tìm ra những điểm ch-a phù hợp của pháp luật với thực tiễn, những điểm pháp luật còn bỏ ngỏ nhằm đề xuất, kiến nghị những ph-ơng h-ớng và giải pháp cơ bản cho việc hoàn thiện pháp luật về DNNN hoạt động công ích
6 Bố cục của luận văn
Xuất phát từ mục đích, nhiệm vụ, đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu nh- đã nêu trên, luận văn đ-ợc trình bầy với những nội dung cơ bản nh- sau:
Lời mở đầu
Ch-ơng 1: Những vấn đề chung về doanh nghiệp nhà n-ớc hoạt động công ích Ch-ơng 2: Thực trạng điều chỉnh pháp luật đối với doanh nghiệp nhà n-ớc hoạt
động công ích
Trang 6Ch-ơng 3: Ph-ơng h-ớng và giải pháp đổi mới pháp luật về doanh nghiệp nhà n-ớc hoạt động công ích
Kết luận
Ch-ơng 1:
Những vấn đề chung về doanh nghiệp nhà n-ớc
hoạt động công ích
Tại ch-ơng này, để tìm hiểu những vấn đề khoa học của DNNN hoạt động công ích, Luận văn trình bày những vấn đề cơ bản nhất nh-: khái niệm, đặc điểm và phân loại DNNN; hàng hoá và dịch vụ công cộng, quan niệm về hoạt động công ích Theo đó, trên cơ sở nội dung của pháp luật thực định, luận văn xác định: “DNNN l¯ tổ chức kinh tế do Nh¯ nước đầu t- vốn, thành lập và tổ chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích, nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội do Nhà n-ớc giao
DNNN có t- cách pháp nhân, có các quyền và nghĩa vụ dân sự, tự chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động kinh doanh trong phạm vi số vốn do DN quản lý
DNNN có tên gọi, có con dấu riêng có trụ sở chính trên lãnh thổ Việt Nam”
Tuy nhiên, trong thời gian qua, thực hiện chủ tr-ơng sắp xếp, đổi mới DNNN do Đảng
và Nhà n-ớc ta khởi x-ớng, nhiều DNNN đã thực hiện cổ phần hoá, trong đó có sự tham gia
đầu t- của các cá nhân, tổ chức thuộc khu vực t- nhân; một phần tài sản của DNNN do các cá nhân, tổ chức này góp vốn với t- cách cổ đông của công ty Do vậy cần hiểu một cách đầy đủ hơn về khái niệm DNNN, hay nói một cách chính xác hơn là: DNNN do Nhà n-ớc đầu t- toàn
bộ hay một phần vốn theo những điều kiện mà pháp luật qui định
Cùng với việc xác định khái niệm về DNNN nói chung, để hình thành những căn cứ khoa học cho việc xá định khái niệm DNNN hoạt động công ích, Luận văn đi vào nghiên cứu, tìm hiểu những quan niệm về hàng hoá và dịch vụ công cộng, cũng nh- quan niệm về hoạt
động công ích Sau khi phân tích những khía cạnh khác nhau về các thuật ngữ này, Luận văn
đ-a ra quan niệm: Hàng hoá và dịch vụ công cộng là những hàng hoá, dịch vụ đ-ợc cung
cấp cho việc sử dụng chung của mọi ng-ời và mọi ng-ời dân đều có quyền bình đẳng với nhau khi tiếp cận đến loại hàng hóa, dịch vụ này
Còn Hoạt động công ích là việc sản xuất, cung ứng hàng hoá, dịch vụ phục vụ cho
lợi ích và nhu cầu thiết yếu của cộng đồng xã hội hoặc trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, bí mật quốc gia do nhà n-ớc hoặc những chủ thể đ-ợc nhà n-ớc uỷ nhiệm
đứng ra tổ chức thực hiện, nhằm đảm bảo duy trì sự ổn định, an toàn và phát triển bình th-ờng của xã hội mà không lấy lợi nhuận làm mục tiêu hàng đầu
Trang 7Trên cơ sở những quan niệm chung về DNNN, hàng hoá, dịch vụ công cộng và hoạt
động công ích, nghiên cứu những quy định của pháp luật hiện hành, Luận văn đ-a ra khái
niệm về DNNN hoạt động công ích Theo đó, DNNN hoạt động công ích có thể đ-ợc hiểu là
một tổ chức kinh tế do Nhà n-ớc đầu t- vốn, thành lập và tổ chức quản lý, thực hiện việc sản xuất cung ứng hàng hoá, dịch vụ phục vụ cho lợi ích và nhu cầu thiết yếu của cộng
đồng xã hội hoặc trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, bí mật quốc gia nhằm
đảm bảo duy trì sự ổn định, an toàn và phát triển bình th-ờng của xã hội mà không lấy lợi nhuận làm mục tiêu hàng đầu
Sau khi đ-a ra khái niệm về DNNN hoạt động công ích, Luận văn đề cập một số mô hình cung cấp hành hoá, dịch vụ công ích điển hình trên thế giới; đặc biệt nh- mô hình "Nhà n-ớc cung cấp tài chính và Nhà n-ớc cung cấp dịch vụ" là mô hình phổ biến trong nền kinh tế
Kế hoạch hoá tập trung, bao cấp; mô hình "Khu vực t- nhân cung cấp hàng hoá và khu vực t- nhân cung cấp dịch vụ" phổ biến trong nền kinh tế thị tr-ờng tự do hay mô hình "Nhà n-ớc và t- nhân cùng cung cấp hàng hoá, dịch vụ" d-ới nhiều hình thức và ph-ơng thức khác nhau…
Trong đó, mô hình "Nhà n-ớc và t- nhân cùng cung cấp" đã và đang ngày càng trở nên phổ biến và phù hợp hơn cả đối với điều kiện phát triển hiện nay ở Việt Nam Ph-ơng châm của hoạt động này là: "Nhà n-ớc chỉ làm những gì t- nhân không có điều kiện làm hoặc không
đ-ợc làm" Nhà n-ớc chuyển giao cho t- nhân đảm nhận những hoạt động cung cấp hàng hoá
và dịch vụ công ích mà Nhà n-ớc xét thấy không cần thiết phải đảm nhận và nếu khu vực t- nhân có thể thay nhà n-ớc để thực hiện tốt nhiệm vụ cung cấp này Hay nói theo lời của một chuyên gia t- vấn kinh tế n-ớc ngoài: Điều quan trọng đối với các chính phủ là không nên làm những gì mà các cá nhân đã làm và làm cho chúng tốt lên hay tồi đi mà làm những gì không ai làm đ-ợc3
Ch-ơng 2:
Thực trạng điều chỉnh pháp luật đối với doanh nghiệp nhà n-ớc hoạt động công
ích
Tại ch-ơng này, luận văn khái quát và phân tích những quy định của pháp luật hiện hành xác định những vấn đề cơ bản nhất nh- những vấn đề liên quan đến thành lập DNNN hoạt
động công ích: điều kiện, thủ tục thành lập, thủ tục chuyển DNNN hoạt động kinh doanh sang DNNN hoạt động công ích, tổ chức lại DNNN hoạt động công ích giải thể, phá sản, tổ chức
3
Raymond Mallon, chuyên gia t- vấn kinh tế, Dự án VIE 97/016 "Cải hiện môi tr-ờng pháp lý kinh doanh", Hà Nội 2000
Trang 8hoạt động cũng nh- quyền và nghĩa vụ cơ bản của DNNN hoạt động công ích, quản lý nhà n-ớc đối với DNNN hoạt động công ích
Trên cơ sở ph-ơng pháp tiếp cận về hàng hoá công cộng và hoạt đọng công ích, nghiên cứu các quy phạm của pháp luật hiện hành về DNNN hoạt động công ích cũng nh- từ thực tiễn triển khai thực hiện pháp luật về DNNN hoạt động công ích, Luận văn rút ra một số nhận xét
và đánh giá, đặc biệt trong đó nêu ra những điểm hạn chế chủ yếu của pháp luật về DNNN hoạt động công ích làm căn cứ khoa học cho việc đ-a ra những ph-ơng h-ớng và giải pháp đổi mới pháp luật về DNNN hoạt động công ích Những tồn tại của pháp luật về DNNN hoạt động công ích đ-ợc thể hiện trong Luận văn cụ thể nh-:
1 Tiêu chí xác định DNNN hoạt động công ích trong pháp luật còn nhiều bất hợp lý, nh- việc xác định mối quan hệ giữa nhiệm vụ và địa bàn hoạt động của DNNN hoạt động công ích; về tỷ lệ % doanh thu từ hoạt động công ích trên tổng số doanh thu của DN Đó là những quy định trên thực tế đã làm cho các nhà quản lý, thậm chí ngay cả bản thân các DNNN cũng khó xác định đ-ợc liệu DN mình có phải là DNNN hoạt động công ích hay không
2 Sự phân định giữa hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh của DNNN cũng ch-a
có cơ chế cụ thể, rõ ràng làm cơ sở pháp lý cho việc thực hiện hoạt động kinh doanh của DNNN hoạt động công ích
3 Việc xác định mục tiêu chính của DNNN hoạt động công ích ch-a đ-ợc chặt chẽ, ch-a khuyến khích đ-ợc tính cạnh tranh và hạch toán kinh tế của hoạt động công ích, còn nặng về tính bao cấp của Nhà n-ớc đối với DN, có thể dẫn đến triệt tiêu tính chủ động, sáng tạo của DN trong quá trình hoạt động
4 Pháp luật về DNNN hoạt động công ích ch-a thực sự là công cụ pháp lý khuyến khích
và thu hút các thành phần kinh tế khác cùng tham gia vào hoạt động công ích nên gánh nặng của hoạt động này đang đè nặng lên đôi vai của Nhà n-ớc, ảnh h-ởng tiêu cực tới việc thực hiện vai trò xã hội và chức năng quản lý kinh tế của Nhà n-ớc
5 Pháp luật về phá sản DN còn thể hiện sự bất bình đẳng giữa các loại hình DN Cụ thể
là việc quy định một thủ tục phá sản riêng đối với DNNN hoạt động công ích (Điều 4,5,6 Nghị
định 189)
6 Quy định của pháp luật về một só loai hình dịch vụ đ-ợc xếp vào loại hình dịch vụ công cộng ch-a thực sự đầy đủ trong điều kiện hiện nay, gây khó khăn cho việc xác định DNNN hoạt động công ích
Trang 97 Hệ thống quyền và nghĩa vụ của DNNN hoạt động công ích còn nhiều điểm ch- phù hợp với thực tế, ch-a theo kịp với điều kiện của nền kinh tế thị tr-ờng, còn nặng tính thụ động trong hoạt động của DN, dẫn đến tâm lý ỷ lại, trông chờ vào Nhà n-ớc của các DNNN hoạt
động công ích (ví dụ nh- việc hạn chế quyền tự lựa chọn thị tr-ờng, quyền mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh của DN…)
Ch-ơng 3:
Ph-ơng h-ớng và giải pháp đổi mới pháp luật về doanh nghiệp nhà n-ớc hoạt động công
ích
Trên cơ sở cách tiếp cận những vấn đề mang tính lý luận chung ở Ch-ơng 1 và từ việc nghiên cứu, rút ra một số nhận xét, đánh giá đ-ợc trình bày ở Ch-ơng 2, Luận văn đ-a ra một
số ph-ơng h-ớng và giải pháp đổi mới pháp luật về doanh nghiệp nhà n-ớc hoạt động công ích Cụ thể là:
1 Những ph-ơng h-ớng đổi mới pháp luật về DNNN hoạt động công ích, trong đó Luận văn nêu ra một số định h-ớng cơ bản, cũng nh- những vấn đề có tính nguyên tắc trong việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về DNNN hoạt động công ích nh-:
- Giảm thiểu số l-ợng DNNN hoạt động công ích theo h-ớng đẩy mạnh xã hội hoá hoạt
động công ích;
- Nhà n-ớc cần có sự đầu t- thích đáng để hình thành những DNNN hoạt động công ích
đủ mạnh, có sức cạnh tranh, nâng cao chất l-ợng dịch vụ;
- Nhà n-ớc có chính sách xác định loại hàng hoá, dịch vụ công cộng phù hợp với điều kiện hiện nay;
- Xác định trách nhiệm của Nhà n-ớc với t- cách là chủ thể cung cấp hàng hoá, dịch vụ công ích;
- Đổi mới pháp luật theo h-ớng đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong hoạt động công ích;
- Kết hợp cung cấp hàng hoá, dịch vụ công ích trên cơ sở quan hệ cung cầu và sự điều tiết của Nhà n-ớc, đảm bảo lợi ích xã hội và lợi ích kinh tế trong việc cung cấp hàng hoá, dịch
vụ công ích
2 Một số giải pháp cụ thể về đổi mới pháp luật về DNNN hoạt động công ích Cụ thể là:
- Cần tiến tới xây dựng một quy chế pháp lý riêng cho các DN tham gia sản xuất sản phẩm, cung ứng dịch vụ công ích và đảm bảo cho mọi loại hình DN, bất cứ đó là DNNN hay
Trang 10DN ngoài quốc doanh đều đ-ợc h-ởng qui chế này khi tham gia vào sản xuất, cung ứng sản phẩm dịch vụ công ích;
- Cần có quy định về tiêu chí lĩnh vực hoạt động công ích để làm cơ sở cho việc sắp xếp lại và định ra danh mục DNNN hoạt động công ích;
- Về nội dung: Cần sửa đổi, bổ sung và ban hành các quy định của pháp luật liên quan
đến tổ chức và hoạt động của DNNN hoạt động công ích theo tinh thần: xác định rõ danh mục các loại hàng hoá, dịch vụ công ích cần đ-ợc tiến hành xã hội hoá, danh mục các lĩnh vực do nhà n-ớc đảm nhận toàn bộ; tách bạch vai trò của nhà n-ớc với t- cách là ng-ời chịu trách nhiệm cung cấp sản phẩm dịch vụ công ích với vai trò cụ thể của các DN tham gia trực tiếp tổ chức sản xuất, cung ứng dịch vụ công ích
Kết luận
Việc ghi nhận loại hình DNNN hoạt động công ích trong pháp luật đã đánh dấu một b-ớc tiến quan trọng trong lịch sử lập pháp của Nhà n-ớc Việt Nam Điều đó khẳng định rằng:
Đảng và Nhà n-ớc ta đã có những chủ tr-ơng, chính sách đúng đắn, kịp thời, phù hợp với đòi hỏi khách quan của cơ chế kinh tế mới - kinh tế thị tr-ờng có sự quản lý của Nhà n-ớc theo
định h-ớng XHCN Mặt khác, sự ghi nhận ấy cũng đã thể hiện cách nhìn nhận mới về tính đặc thù, ý nghĩa, tầm quan trọng của loại hình DN này
Tuy nhiên, cho đến nay, loại hình DN hoạt động công ích vẫn ch-a đ-ợc nhiều ng-ời quan tâm, hiệu quả hoạt động còn thấp, ch-a thực sự là một hệ thống DN độc lập, đủ sức đảm
đ-ơng nhiệm vụ cung cấp hàng hoá, dịch vụ công ích nhằm đảm bảo những lợi ích chung của xã hội trong điều kiện nền kinh tế hiện nay ở n-ớc ta Để thực hiện tốt chủ tr-ơng phát triển kinh tế đi đôi với sự tiến bộ, công bằng xã hội, hạn chế và khắc phục những mặt trái của nền kinh tế thị tr-ờng, đ-a nền kinh tế - xã hội n-ớc ta phát triển theo đúng h-ớng XHCN mà
Đảng và Nhà n-ớc đã khẳng định, ngoài những chính sách quản lý kinh tế vĩ mô, trong thời gian tới, hệ thống DNNN hoạt động công ích nói riêng, DN công ích nói chung cần đ-ợc quan tâm, đầu t- phát triển thành một hệ thống DN mạnh, xứng đáng với vai trò, nhiệm vụ mà bản thân nền kinh tế - xã hội n-ớc ta đang đòi hỏi Và nh- vậy, không còn cách nào khác, Pháp luật - một công cụ không thể thiếu đ-ợc của Nhà n-ớc trong quá trình xây dựng, phát triển hệ thống DN hoạt động công ích cũng cần phải đựợc đổi mới, hoàn thiện không ngừng, trở thành một nhân tố tích cực tạo điều kiện thuận lợi, thúc đẩy sự lớn mạnh của hệ thống DN hoạt động công ích