TÀI LIỆU THAM KHẢO LỊCH sử LÝ THUYẾT nền KINH tế hỗn hợp VÀ sự vận DỤNG CỦA ĐẢNG TA về PHÁT TRIỂN KINH tế TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Lý thuyết về nền kinh tế hỗn hợp là tư tưởng trung tâm của kinh tế học trường phái chính hiện đại. Mầm mống về nền kinh tế hỗn hợp có từ những năm cuối thế kỷ XIX. Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, nó được các nhà kinh tế học Mỹ là Hassen tiếp tục nghiên cứu và được Samuelson phát triển trong “Kinh tế học”. Đặc điểm nổi bật trong “Kinh tế học” là đã vận dụng một cách tổng hợp các tư tưởng và phương pháp của những trường phái kinh tế trong lịch sử để phân tích những vấn đề của nền kinh tế hàng hóa phát triển, xây dựng các lý thuyết kinh tế làm cơ sở cho các hoạt động của doanh nghiệp và chính sách kinh tế của nhà nước tư sản.

LỊCH SỬ VỀ LÝ THUYẾT NỀN KINH TẾ HỖN HỢP

VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG TA VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Lý thuyết về nền kinh tế hỗn hợp là tư tưởng trung tâm của kinh tế họctrường phái chính hiện đại Mầm mống về nền kinh tế hỗn hợp có từ nhữngnăm cuối thế kỷ XIX Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, nó được các nhàkinh tế học Mỹ là Hassen tiếp tục nghiên cứu và được Samuelson phát triểntrong “Kinh tế học” Đặc điểm nổi bật trong “Kinh tế học” là đã vận dụng mộtcách tổng hợp các tư tưởng và phương pháp của những trường phái kinh tếtrong lịch sử để phân tích những vấn đề của nền kinh tế hàng hóa phát triển,xây dựng các lý thuyết kinh tế làm cơ sở cho các hoạt động của doanh nghiệp

và chính sách kinh tế của nhà nước tư sản

Nếu các nhà kinh tế học cổ điển say sưa với “bàn tay vô hình”, “thăngbằng tổng quát”, hạn chế tối đa sự can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế;trường phái Keynes say sưa với “bàn tay hữu hình”, đề cao vai trò vai trò điềutiết vĩ mô của nhà nước, phê phán những khuyết tật của cơ chế thị trường;trường phái tự do mới, một mặt khuyến khích phát triển cơ chế thị trường,nhưng mặt khác lại quan tâm đến giải quyết những vấn đề xã hội, khắc phụchậu quả tiêu cực của cơ chế thị trường thông qua vai trò của nhà nước với cácmục tiêu, phương pháp và công cụ can thiệp khác nhau; thì Samuelson quantâm đến cả hai yếu tố này với chủ trương phát triển kinh tế với cả hai bàn tay

là cơ chế thị trường và nhà nước điều tiết, thiếu một trong những bàn tay ấy

“thì cũng như định vỗ tay bằng một bàn tay” Theo đó, cùng với việc quantâm đến vai trò của nhà nước, thì Samuelson cũng đã đi vào lý giải một cáchkhá chi tiết và đầy đủ vấn đề cơ chế thị trường – một phạm trù mà trước đócòn là một bí ẩn đối với nhiều nhà kinh tế học tư sản và tiểu tư sản

1 Lịch sử lý thuyết về nền kinh tế hỗn hợp

Do sản xuất của nền kinh tế bị hạn chế bởi các nguồn lực và kiến thứccông nghệ, mỗi xã hội – dù giàu hay nghèo đều phải lựa chọn Điều đó cónghĩa là, mỗi xã hội đều phải xác định cần sản xuất loại hàng hóa nào, sảnxuất ra sao và sản xuất cho ai? Đó là ba vấn đề cơ bản của tổ chức kinh tế.Một trong những nhiệm vụ cơ bản của kinh tế học là nghiên cứu và giải thíchnhững cách thức khác nhau mà xã hội trả lời các câu hỏi: cái gì, thế nào vàcho ai Các xã hội khác nhau, được tổ chức theo những hệ thống kinh tế khácnhau và kinh tế học nghiên cứu những cơ chế khác nhau mà xã hội có thể vậndụng để phân bổ các nguồn lực khan hiếm của mình

Cơ chế thị trường là một hình thức tổ chức kinh tế, trong đó cá nhânngười tiêu dùng và những nhà kinh doanh tác động lẫn nhau qua thị trường đểxác định ba vấn đề trung tâm của tổ chức kinh tế là cái gì? như thế nào? vàcho ai? Cơ chế thị trường “không phải là sự hỗn độn mà là một trật tự kinhtế” Với cách hiểu này cho thấy, mặc dù chưa thật đầy đủ, nhưng ít nhiều, ởđây Samuelson đã bước đầu hiểu được cốt lõi của vấn đề cơ chế thị trường

Nền kinh tế thị trường là một cơ chế tinh vi để phối hợp mọi người, mọihoạt động và mọi doanh nghiệp thông qua hệ thống giá cả và thị trường Nó làmột phương tiện gián tiếp để tập hợp tri thức và hành động của hàng triệu cánhân khác nhau Không có một bộ não hay hệ thống tính toán trung tâm,nhưng nó vẫn giải quyết được những vấn đề sản xuất và phân phối bao gồmhàng triệu các ẩn số và mối tương quan mà không ai biết, những vấn đề ấy dùcho những siêu máy tính nhanh nhất ngày nay cũng không thể làm nổi Chẳng

ai thiết kế ra thị trường, nhưng nó vẫn vận hành rất tốt Trong nền kinh tế thịtrường, không có một cá nhân hay tổ chức đơn lẻ nào có trách nhiệm sản xuất,tiêu dùng, phân phối hay định giá

Thị trường là một cơ chế, trong đó người mua và người bán tương tácvới nhau để xác định giá cả và sản lượng của hàng hóa hay dịch vụ Như vậy,nói đến thị trường và cơ chế thị trường là phải nói tới hàng hóa, người bán,người mua và giá cả hàng hóa Trong hệ thống thị trường, mọi thứ đều có giá

cả, đó là giá trị của hàng hóa và dịch vụ được tính bằng tiền Giá cả thể hiện

mức mà mọi người và các hãng tự nguyện trao đổi nhiều loại hàng hóa khácnhau Giá cả hoạt động như một tín hiệu đối với người sản xuất và tiêu dùng.Nếu người tiêu dùng muốn mua nhiều hàng hóa nào đó hơn nữa thì giá sẽtăng và nó phát tín hiệu cho người bán hàng rằng cần cung nhiều hơn Mặtkhác, nếu một hàng hóa nào đó tồn kho quá nhiều thì những người bán và sảnxuất sẽ giảm giá để giảm bớt lượng tồn kho Với mức giá thấp hơn, nhiềungười tiêu dùng muốn mua hàng hóa hơn, nhưng người sản xuất lại muốn sảnxuất ít hơn Kết quả là sự cân bằng giữa người mua và người bán được duytrì Giá cả sẽ kết hợp các quyết định của người sản xuất và người tiêu dùngtrên thị trường Giá tăng sẽ làm giảm lượng mua sắm của người tiêu dùng vàkhuyến khích sản xuất Ngược lại, giá giảm sẽ khuyến khích người tiêu dùng

và không khuyến khích sản xuất Giá cả là quả cân trong cơ chế thị trường.Tóm lại, giá cả chỉ cho người sản xuất biết sản xuất cái gì, sản xuất như thếnào và phân phối cho ai?

Nói đến cơ chế thị trường là phải nói đến quan hệ cung – cầu hàng hóa,

đó là hai lực lượng cơ bản – người bán và người mua trên thị trường Sự biếnđộng của giá cả đã làm cho trạng thái cân bằng cung – cầu thường xuyên biếnđổi Đó chính là nội dung của quy luật cung – cầu hàng hóa và dịch vụ trên thịtrường Nền kinh tế thị trường chịu sự điều khiển của “hai ông vua”, đó làngười tiêu dùng và kỹ thuật Người tiêu dùng điều khiển thị trường vì họ làngười bỏ tiền ra mua hàng hóa mà các hãng sản xuất ra, nghĩa là họ bỏ phiếubằng đô la Họ chọn điểm nằm trên ranh giới khả năng sản xuất Song kỹthuật lại hạn chế người tiêu dùng một cách căn bản Theo đó, vì nền kinh tếkhông vượt qua được ranh giới khả năng sản xuất nên lá phiếu của người tiêudùng không thể quyết định được vấn đề phải sản xuất hàng hóa gì Nhu cầuphải tuân theo sự cung ứng của người kinh doanh Người kinh doanh định giáhàng hóa của mình theo chi phí sản xuất Họ sẵn sàng bỏ những lĩnh vực kinhdoanh ít lợi nhuận để chuyển sang kinh doanh ở lĩnh vực khác mang lại nhiềulợi nhuận hơn Như vậy, chi phí sản xuất, các quyết định kinh doanh và láphiếu bằng đô la của người tiêu dùng mới thực sự xác định nên sản xuất cái

gì Ở đây thị trường đóng vai trò trung gian hòa giải giữa sở thích của ngườitiêu dùng và những hạn chế về kỹ thuật.

Trong nền kinh tế thị trường, lợi nhuận là động lực chi phối hoạt độngcủa người kinh doanh Các hãng luôn hướng tới mục tiêu đạt lợi nhuận tối đa,

vì vậy họ sẽ rời bỏ các hoạt động không đem lại lợi nhuận và đầu tư vào sảnxuất những hàng hóa có nhu cầu cao, thu nhiều lợi nhuận Đây là một nhậnthức hoàn toàn chính xác và cũng là một bước tiến so với những nhà kinh tếhọc trước đó trong lịch sử Thực tiễn cho thấy rằng, trong nền sản xuất tư bảnchủ nghĩa, vì lợi nhuận tối đa cho mình, mà các nhà tư bản đã không ngừngtăng cường bóc lột lao động làm thuê, ít chú ý tới các vấn đề xã hội, môitrường…Một học giả phương Tây đã viết: chủ nghĩa tư bản là một cỗ máysáng tạo / hủy hoại Cỗ máy ấy càng sáng tạo nhiều thì hủy hoại càng lớn; Nótàn phá cả môi trường sinh thái, các cân bằng lâu dài của tự nhiên lẫn bảnthân con người và các hình thái xã hội; Nó đẻ ra tình trạng bất bình đẳng ngàycàng lớn (1969, 20% dân số nghèo nhất thế giới nắm 2,3% các nguồn lực, đến

1994, chỉ còn nắm 1,1% Trong khi đó, 20% dân số giàu nhất thế giới năm

1969 nắm 69% và 1995 chiếm 89% các nguồn lực; Một người Thụy Sỹ mộtngày làm ra số của cải bằng một người Ôtiôpia lao động suốt một năm.Những điều này không thể được coi là chính đáng

2 Vai trò các yếu tố trong nền kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường hoạt động trong môi trường cạnh tranh, do các quyluật kinh tế chi phối Việc cạnh tranh giữa những nhà sản xuất sẽ xác định cáchàng hóa được sản xuất như thế nào Cách tốt nhất để các nhà sản xuất giữmức giá cạnh tranh và tối đa hóa lợi nhuận là giảm chi phí sản xuất nhờ ápdụng các phương pháp sản xuất hiệu quả nhất Khi đã áp dụng lý thuyết bàntay vô hình của A Smith, nguyên lý “cân bằng tổng quát” của Leon Walras

để phân tích môi trường hoạt động của kinh tế thị trường Và theo lô gích,muốn có lợi nhuận cao, các chủ thể kinh tế phải tìm cách để cải tiến, đổi mớitrình độ sản xuất, áp dụng những tiến bộ kỹ thuật công nghệ mới; còn nhànước phải có trách nhiệm trong việc tạo ra môi trường cạnh tranh pháp lý

thuận lợi để cho nền kinh tế phát triển Đây là một đánh giá khá chính xác, có

ý nghĩa rất lớn trong lịch sử cũng như trong tình hình hiện nay

Từ những phân tích và lý giải trên, chúng ta có sơ đồ tổng quát về cơchế thị trường (xem hình vẽ)

Trong sơ đồ này cho thấy, bức tranh tổng quát về việc người tiêu dùng

và người sản xuất quan hệ với nhau như thế nào để xác định giá cả và sốlượng hàng hóa đầu ra, đầu vào Trong vòng tuần hoàn này có hai loại thịtrường Phía trên là thị trường hàng hóa đầu ra như chè hay giày dép, phíadưới là thị trường hàng hóa đầu vào yếu tố sản xuất như đất đai, lao động,

Doanh nghiệp

Giá cả trên TT hàng hoá

giá cả trên TT yếu tốsx SX

Hộ gia đình

vốn Trên thị trường có hai lực lượng chính, đó là hộ gia đình và các doanhnghiệp tác động qua lại với nhau

Hộ gia đình là những người tiêu dùng các hàng hóa và dịch vụ vì thếtrên thị trường đầu ra, hộ gia đình là sức cầu Cầu về hàng hóa tiêu dùng vàdịch vụ của hộ gia đình cũng tuân theo nguyên tắc ích lợi giới hạn Để có tiềnmua hàng hóa tiêu dùng, hộ tiêu dùng phải xuất hiện trên thị trường đầu vào

để bán yếu tố sản xuất nào đó Vì vậy trên thị trường đầu vào hộ gia đình làsức cung, sức cung của hộ gia đình được xác định theo nguyên tắc thích nghỉngơi hay thích làm việc, thích tiêu dùng hiện tại hay thích tiêu dùng tương laihoặc là sở hữu đất đai

Doanh nghiệp là người sản xuất hàng hóa để bán trên thị trường hànghóa và dịch vụ, vì vậy trên thị trường này doanh nghiệp là sức cung, cunghàng hóa của doanh nghiệp hoạt động tuân theo nguyên lý chi phí sản xuất,điều này có nghĩa, khi giá cả hàng hóa trên thị trường càng cao, thì doanhnghiệp bán ra một khối lượng hàng hóa lớn hơn Để có thể tiến hành sản xuất,doanh nghiệp phải mua các yếu tố sản xuất trên thị trường Do vậy trên thịtrường này, doanh nghiệp là sức cầu Cầu của doanh nghiệp về các yếu tố sảnxuất được tuân theo nguyên tắc lợi ích giới hạn Tức là, doanh nghiệp sẽ muakhối lượng yếu tố sản xuất lớn hơn khi giá cả của các yếu tố sản xuất giảmxuống

Như vậy, hộ gia đình mua hàng hóa và bán các yếu tố sản xuất Hãngkinh doanh bán hàng hóa và mua các yếu tố sản xuất Hộ gia đình sử dụng thunhập do bán sức lao động và các đầu vào khác để mua hàng hóa của các hãngkinh doanh Hãng kinh doanh xác định mức giá các hàng hóa của họ trên cơ

sở chi phí sản xuất và các tài khoản khác Giá cả hàng hóa trên thị trườngđược xác định trên cơ sở cân đối nhu cầu của người tiêu dùng với mức cungcủa các hãng sản xuất Giá trên thị trường yếu tố sản xuất được xác định trên

cơ sở cân đối giữa cung của hộ gia đình với cầu của các hãng kinh doanh

Theo sơ đồ này, đồng tiền được vận động theo quy trình vòng tròn,khép kín Nó đi từ hộ tiêu dùng ra thị trường hàng hóa tiêu dùng, dịch vụ để

mua hàng hóa Thông qua giá cả và quan hệ cung – cầu, tiền trở về tay cácdoanh nghiệp Doanh nghiệp lại dùng lượng tiền đó để mua các yếu tố sảnxuất Thông qua quan hệ cung – cầu và giá cả, nó lại trở về hộ gia đình.

Với cơ chế vận động như vậy, thị trường sẽ hoạt động nhịp nhàng, trôichảy, nền kinh tế sẽ đạt được sự cân bằng chung

Samuelson cũng chỉ ra rằng, thị trường không phải lúc nào cũng đưa tớikết quả tối ưu, mà nó có cả những hạn chế nhất định Thứ nhất, đó là độcquyền và các hình thức cạnh tranh không hoàn hảo khác Thứ hai, những ảnhhưởng ngoại sinh tiêu cực như ô nhiễm môi trường, khủng hoẳng, thấtnghiệp,thu nhập bất bình đẳng Chính vì vậy mà cần có vai trò của nhà nước

để khắc phục những hạn chế này

A Smith, người viết tác phẩm “sự giàu có của các quốc gia” (1776) làngười đầu tiên thừa nhận trật tự của hệ thống thị trường Ông phát hiện ranguyên tắc về “bàn tay vô hình” Nguyên tắc này là mỗi người, trong khi theođuổi lợi ích cá nhân của mình đều bị bàn tay vô hình dẫn tới kết quả làm lợicho tất cả Ông nêu lên sự hòa hợp giữa lợi ích cá nhân và lợi ích cộng đồngnhư sau:

Mỗi cá nhân đều sử dụng vốn liếng của mình sao cho nó tạo ra giá trịlớn nhất Nói chung anh ta không chú ý đến việc khuyến khích lợi ích cộngđồng và cũng không biết khuyến khích nó như thế nào Anh ta chỉ chú ý tới

sự an toàn cá nhân, tới các thu hái cá nhân Trong quá trình đó, anh ta đã bịmột bàn tay vô hình dẫn dắt tới một kết cục mà anh ta không định Do việctheo đuổi lợi ích cá nhân, anh ta thường xuyên khuyến khích nâng cao lợi íchcộng đồng một cách có hiệu quả hơn là khi anh ta chủ định làm điều đó

Quan niệm trên về cơ chế thị trường của Samuelson có nhiều mặt hợp

lý và phù hợp trong phát triển nền kinh tế thị trường Tuy nhiên, nó vẫn cònnhững điểm bất hợp lý, xa rời thực tiễn Những nội dung ông đưa ra cònmang nặng yếu tố tâm lý chủ quan, thiên về mặt kỹ thuật của kinh tế thịtrường Ông chưa chỉ ra được một cách đầy đủ và chính xác nguồn gốc, bảnchất cũng như chức năng, vai trò của vấn đề nghiên cứu Samuelson đứng trên

lập trường giai cấp tư sản để xem xét, lý giải vấn đề kinh tế, bảo vệ cho quyềnlợi của các nhà tư bản và chủ nghĩa tư bản

Thực tiễn lịch sử phát triển của kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa đãchứng minh những hạn chế của lý thuyết này Bởi lẽ bên cạnh những ưuđiểm, nó còn tồn tại nhiều khuyết tật không thể tránh khỏi Mác đã khái quát

về tính quá độ của kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa Mác đã lập luận rằng,nếu không có sự kiểm soát, sức sản xuất của thị trường và sự cạnh tranh nhấtđịnh sẽ diễn ra hỗn loạn và gây ra những cuộc suy thoái trầm trọng, và làmtăng thêm sự bần cùng của công nhân Mác khẳng định rằng, chủ nghĩa tư bản

đã đến ngày tận thế và những cuộc cách mạng, chủ nghĩa xã hội sẽ sớm xảy

ra Trong các thập kỷ sau đó, lịch sử đã khẳng định những lời tiên đoán củaMác Những cuộc khủng hoẳng và suy thoái kinh tế liên tiếp sảy ra và đặcbiệt là sự ra đời của nước Nga vào năm 1917 càng chứng tỏ sự thất bại của cơchế thị trường tự do cạnh tranh

Xuất phát từ lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và từ thực tiễn sự tồntại và hoạt động của chính cơ chế thị trường trong lịch sử phát triển kinh tếthế giới, trực tiếp là nền kinh tế tư bản chủ nghĩa, chúng ta có thể hiểu cơ chếthị trường một cách đầy đủ, đó là cơ chế tự điều chỉnh các cân đối của nềnkinh tế theo yêu cầu của các quy luật giá trị, quy luật cung – cầu, giá cả , cạnhtranh, lưu thông tiền tệ Nó là guồng máy vận hành của nền kinh tế hàng hóaphát triển, là phương thức cơ bản để phân phối và sử dụng các nguồn vốn, tàinguyên, công nghệ, sức lao động Căn cứ vào thị trường, các doanh nghiệp sẽquyết định: sản xuất cái gì? sản xuất thế nào? sản xuất cho ai?

Cơ chế thị trường đòi hỏi mọi chủ thể kinh tế phải được tự do kinhdoanh (trong những ngành nghề, lĩnh vực pháp luật cho phép); mọi chủ thểkinh doanh đều được quyền tự chủ; các hình thức lợi ích như, lợi nhuận, thunhập chính là động lực, mục tiêu tìm kiếm của các chủ thể hoạt động trênthương trường; cạnh tranh là phương thức hoạt động chủ yếu của các doanhnghiệp trên thị trường

Nói đến cơ chế thị trường là nói tới vai trò điều tiết của các quy luậtkinh tế khách quan, nó không phụ thuộc vào yếu tố chủ quan của con người.Lúc này, thị trường là cơ sở để xác định ba vấn đề trung tâm của tổ chức kinhtế: sản xuất cái gì? sản xuất thế nào? sản xuất cho ai?

Cơ chế thị trường bao gồm ba nhân tố cơ bản đó là, thị trường, nhànước và người tiêu dùng Mỗi một nhân tố có một vai trò vị trí khác nhau vàtất cả đều có quan hệ chặt chẽ không tách rời nhau

Dấu hiệu đặc trưng nhất của cơ chế thị trường là cơ chế hình thành giá

cả tự do Người bán và người mua thông qua thị trường để xác định giá cả.Giá cả thị trường là hạt nhân, là trung tâm của cơ chế này, và là bàn tay vôhình trực tiếp điều tiết hành vi kinh doanh của các chủ thể kinh tế

Cơ chế này tồn tại khách quan gắn liền với sự tồn tại và phát triển củanền kinh tế thị trường – nền kinh tế hàng hóa phát triển cao Vì vậy, nó tồn tạitrong nhiều chế độ kinh tế - xã hội khác nhau Theo đó, nó không chỉ chịu sựtác động của các quy luật kinh tế thị trường nói chung, mà còn chịu sự chiphối của các quy luật kinh tế riêng của các phương thức sản xuất chủ đạo Cơchế thị trường trong nền kinh tế tư bản chủ nghĩa và cơ chế thị trường trongnền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa khác nhau về chất Mác đãtừng khẳng định rằng, “sản xuất hàng hóa và lưu thông hàng hóa là nhữnghiện tượng thuộc về nhiều phương thức sản xuất hết sức khác nhau, tuy rằngquy mô và tầm quan trọng của chúng không khác nhau Chúng ta hoàn toànchưa biết một tý gì về những đặc điểm riêng của những phương thức sản xuất

ấy và chúng ta chưa thể nói gì về những phương thức ấy, nếu như chúng tachỉ biết có những phạm trù trìu tượng của lưu thông hàng hóa, những phạmtrù chung cho tất cả các phương thức ấy”

Còn thị trường - nhân tố của quá trình tái sản xuất xã hội - nối liền sảnxuất với tiêu dùng thông qua sự giao tiếp giữa các chủ thể tham ra thị trườnggắn liền với các nhân tố cạnh tranh, hàng – tiền, cung – cầu và giá cả; là lĩnhvực trao đổi, mua bán, mà ở đó các chủ thể kinh tế thường xuyên cạnh tranhvới nhau để xác định giá cả và sản lượng Quy mô các quan hệ kinh tế mở

rộng thì thị trường cũng phát triển: từ thị trường địa phương, khu vực tới thịtrường cả nước và vươn ra thị trường thế giới; từ thị trường cạnh tranh khônghoàn hảo tới thị trường cạnh tranh hoàn hảo tùy tính chất và cơ chế điều tiết.

Thị trường, cơ chế thị trường là những phạm trù kinh tế đi liền với phâncông lao động xã hội và sản xuất hàng hóa Lênin nói: ở đâu và khi nào cóphân công lao động xã hội, có sản xuất hàng hóa, thì ở đó và khi ấy có thịtrường và cơ chế thị trường Sản xuất hàng hóa, thị trường và cơ chế thịtrường là một bước tiến quan trọng và là sản phẩm của nền văn minh nhânloại Vì thế, không nên quan niệm một cách giản đơn là thị trường và cơ chếthị trường là cái riêng có của chủ nghĩa tư bản Càng không nên ngộ nhậnkinh tế thị trường với chủ nghĩa tư bản là một Từ đó cho rằng, chuyển sangnền kinh tế thị trường là đi theo con đường tư bản chủ nghĩa Chúng ta lựachọn con đường xã hội chủ nghĩa vì sự nghiệp “dân giàu, nước mạnh, xã hộicông bằng, dân chủ, văn minh” trên cơ sở một nền kinh tế hoạt động năngđộng, có hiệu quả, có môi trường để mọi người tự do kinh doanh, tự do làmgiàu một cách chân chính, có điều kiện thực hiện công bằng xã hội Nền kinh

tế đó không thể là một nền kinh tế tự cấp, tự túc gắn liền với cơ chế tập trungquan liêu bao cấp, mà phải là nền kinh tế thị trường vận hành theo cơ chế thịtrường có sự quản lý của nhà nước – nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phầncùng phát triển trong một cơ cấu thống nhất, cùng phát huy tác dụng tích cựctrong môi trường cạnh tranh, trong đó nhà nước đóng vai trò quan trọng đểphát huy ảnh hưởng kinh tế của mình trên thị trường

Lịch sử đã chứng minh có hai phương thức cơ bản trong tổ chức nềnkinh tế Phương thức thứ nhất là chính phủ đưa ra hầu hết các quyết định kinh

tế theo các mệnh lệnh hành chính Còn phương thức thứ hai là toàn bộ cácquyết định đều do thị trường xác định, việc mua bán trên thị trường thông quatiền tệ Mỗi phương thức đều có những ưu điểm và hạn chế nhất định Nếuquá nhấn mạnh phương thức này hoặc phương thức kia đều dẫn tới sự kémhiệu quả của nền kinh tế Theo đó, việc lựa chọn mô hình hình kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta không phải đơn giản là sự trở

về với phương thức chuyển nền kinh tế nông nghiệp sang kinh tế côngnghiệp, mà điều quan trọng có ý nghĩa quyết định là phải chuyển sang nềnkinh tế hiện đại, văn minh, nhằm mục tiêu từng bước đi lên chủ nghĩa xã hội.Đây là sự lựa chọn phù hợp với các quy luật phát triển và các điều kiện lịch

sử cụ thể của thời đại và của những nước đi sau, “cho phép các nước nàygiảm thiểu được những đau khổ và rút ngắn được con đường đi của mình tớichủ nghĩa xã hội” trên cơ sở sử dụng được những ưu thế cũng như hạn chếđược những khuyết điểm của hai cơ chế: kế hoạch và thị trường Nói cáchkhác, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là kiểu tổ chức kinh tếđặc biệt, vừa tuân theo những nguyên tắc và quy luật của hệ thống kinh tế thịtrường, vừa đảm bảo tính định hướng xã hội chủ nghĩa Chính tính chất, đặctrưng cơ bản này chi phối và quyết định phương tiện, công cụ, động lực củanền kinh tế và con đường đạt tới mục tiêu, là sử dụng kinh tế thị trường, nângcao hiệu lực và hiệu quả điều tiết của nhà nước xã hội chủ nghĩa, đưa nước tatrở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại

3 Quá trình vận dụng của Đảng ta về xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nếu như trước thời kỳ đổi mới, Nhà nước ta quản lý kinh tế bằng vận

mệnh hành chính là chủ yếu, điều đó thể hiện ở sự chi tiết hoá các nhiệm vụ

do trung ưng giao bằng một hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh từ một trung tâm

Các cơ quan hành chính - kinh tế can thiệp quá sâu vào hoạt động sảnxuất kinh doanh của các đơn vị kinh tế cơ sở, nhưng lại không chịu tráchnhiệm gì về mặt vật chất đối với các quyết định của mình

Bỏ qua quan hệ hàng hoá tiền tệ và hiệu quả kinh tế, quản lý nền kinh

tế và kế hoạch hoá bằng chế độ cấp phát và giao nộp sản phẩm, quan hệ hiệnvật là chủ yếu, do đó hạch toán kinh tế chỉ là hình thức Chế độ bao cấp đượcthực hiện dưới các hình thức: bao cấp qua giá, bao cấp qua tiền lương hiện vật(chế độ tem phiếu) và bao cấp qua cấp phát vốn của ngân sách, mà khôngràng buộc vật chất đối với người được cấp phát vốn