Giáo dục nhận thức quốc phòng là một bộ phận cấu thành của giáo dục, dùng để chỉ việc tiến hành các hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng, định hướng quan điểm, dẫn dắt tâm lý nhằm làm khơi dậy nhận thức quốc phòng toàn dân. Mục đích triển khai giáo dục nhận thức quốc phòng là làm cho toàn dân có quan điểm đúng đắn về quốc phòng, hình thành tư tưởng, nhận thức và tâm lý phù hợp với công tác bảo vệ an ninh và phát triển lợi ích của Trung Quốc, quan tâm tới tương lai và vận mệnh của quốc gia, tích cực ủng hộ và tham gia xây dựng quốc phòng, đồng thời tự giác thực hiện nghĩa vụ quốc phòng. Giáo dục nhận thức quốc phòng đề cập tới các vấn đề tương đối rộng, trong quá trình thực hiện, giáo dục nhận thức quốc phòng chịu sự tác động của nhiều nhân tố, cần chú ý bốn yếu tố kết hợp
Trang 1CẦN CHÚ TRỌNG KẾT HỢP BỐN YẾU TỐ TRONG GIÁO DỤC NHẬN THỨC QUỐC PHÒNG CỦA TRUNG
QUỐC
Tác giả: Lý Phi Phi
Giáo dục nhận thức quốc phòng là một bộ phận cấu thành của giáo dục, dùng
để chỉ việc tiến hành các hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng, định hướng quan điểm, dẫn dắt tâm lý nhằm làm khơi dậy nhận thức quốc phòng toàn dân Mục đích triển khai giáo dục nhận thức quốc phòng là làm cho toàn dân có quan điểm đúng đắn về quốc phòng, hình thành tư tưởng, nhận thức và tâm lý phù hợp với công tác bảo vệ an ninh và phát triển lợi ích của Trung Quốc, quan tâm tới tương lai và vận mệnh của quốc gia, tích cực ủng hộ và tham gia xây dựng quốc phòng, đồng thời tự giác thực hiện nghĩa vụ quốc phòng Giáo dục nhận thức quốc phòng đề cập tới các vấn đề tương đối rộng, trong quá trình thực hiện, giáo dục nhận thức quốc phòng chịu sự tác động của nhiều nhân tố, cần chú ý bốn yếu tố kết hợp dưới đây
Trong các nội dung giáo dục cần chú ý kết hợp giữa giáo dục nhận thức và bồi dưỡng tình cảm
Trước hết, cần đi sâu vào giáo dục nhận thức Xét từ góc độ tâm lý học, tình cảm phát sinh trên cơ sở nhận thức lý tính nhất định, do đó cần chỉ đạo và hỗ trợ cho nhận thức Nhận thức lý tính càng phong phú thì quan điểm càng sâu sắc, tình cảm sẽ càng lâu dài Mặt khác, tình cảm cần được hun đúc, truyền tải và lĩnh hội song hành với quá trình truyền thụ tri thức Mặc dù trong quá trình giáo dục nhận thức phải truyền đạt một số nguyên tắc và tri thức cơ bản về nhận thức quốc phòng, nhưng tuyệt đối không được để người được truyền thụ coi nhận thức quốc phòng như là một môn học bắt buộc, càng không được để người được truyền thụ phục tùng yêu cầu của nguyên tắc và tri thức quốc phòng một cách vô điều kiện Ngược lại, giáo dục nhận thức phải khích lệ người được truyền thụ thông qua tư duy lý tính để đưa ra suy luận và phán đoán của bản thân, từ đó lĩnh hội được ý nghĩa thực
Trang 2sự của nhận thức quốc phòng Vì vậy, nhận thức quốc phòng nông cạn chỉ kích thích được vẻ bên ngoài, mà không tạo ra tình cảm đối với quốc phòng; chỉ có nhận thức quốc phòng sâu sắc, phong phú mới có thể thực sự khơi dậy tình cảm quốc phòng kiên định, xuất phát từ bên trong và duy trì dài lâu Do đó, trong quá trình giáo dục nhận thức quốc phòng, cần không ngừng làm sâu sắc thêm việc giáo dục nhận thức quốc phòng, trên phương diện lý tính cần kết hợp thực tế khách quan để tiến hành phân tích, làm rõ, chỉ ra yêu cầu của nhận thức quốc phòng trên bình diện quan điểm giá trị cao hơn đối với công dân
Tiếp theo, cần tăng cường bồi dưỡng tình cảm quốc phòng Bồi dưỡng tình cảm là hoạt động dùng để chỉ nhà giáo dục dựa vào những yêu cầu giáo dục nhất định, thông qua các hoạt động giáo dục tương ứng thúc đẩy quá trình chuyển biến tình cảm của người học phát triển theo hướng tính cực, khơi dậy những phẩm chất tình cảm mới
Trong bồi dưỡng nhận thức quốc phòng, mục đích của nhận thức không chỉ dừng lại ở việc hiểu biết nhận thức quốc phòng là gì, điều cơ bản là cần biến nhận thức này trở thành tình cảm và tính cách bên trong của người học Chỉ khi trở thành giá trị, quan điểm và niềm tin của đối tượng giáo dục thì tri thức nhận thức quốc phòng mới có thể đạt được mục đích là người học có tình cảm ổn định, có tri thức nhận thức quốc phòng chân chính Do đó, từ ý nghĩa trên, mục đích cuối cùng của bồi dưỡng nhận thức quốc phòng chính là bồi dưỡng tình cảm Tuy nhiên, giáo dục nhận thức là tiền đề để bồi dưỡng tình cảm, nhận thức không chỉ tạo ra ý nghĩa về mặt lý tính và luân lý cho tình cảm, mà còn là sự hài hòa có hệ thống đối với tình cảm, khiến cho tình cảm được nhận thức hóa Khi đối tượng giáo dục nảy sinh nhận thức tình cảm và hình thành những tình cảm tương ứng ở một mức độ nhất định thì nhà giáo dục cần kịp thời dẫn dắt họ tới những khái quát trừu tượng, biến những tình cảm tích cực đó trở thành quan điểm lý luận, từ đó thực hiện được mục tiêu bồi dưỡng giáo dục
Với đối tượng giáo dục, cần chú trọng kết hợp giữa tự giáo dục và giáo dục của
xã hội
Trang 3Giáo dục xã hội có mục đích, có kế hoạch và tự giáo dục của đối tượng là hai khâu vô cùng quan trọng để hoàn thành quá trình bồi dưỡng nhận thức quốc phòng
Về mặt lý luận, quá trình bồi dưỡng nhận thức quốc phòng là quá trình người dạy truyền đạt một số yêu cầu về nhận thức quốc phòng của xã hội cho người học, người học xuất phát từ nhu cầu của bản thân tiến hành lựa chọn, phán đoán đối với yêu cầu giáo dục, đồng thời biến nó trở thành niềm tin, giá trị bên trong của mỗi cá nhân và cuối cùng là đưa vào hành động
Trong giai đoạn này, nười dạy là người biểu đạt một số yêu cầu xã hội nhất định, là người tổ chức hoạt động giáo dục nhận thức quốc phòng; còn người học là người phát triển tính năng động chủ quan Trong quá trình giáo dục, họ không phải
là những người học thụ động, mà họ luôn tự giáo dục bản thân và chịu sự ảnh hưởng của giáo dục Giáo dục xã hội và tự giáo dục là hai mặt thống nhất biện chứng cùng tồn tại trong quá trình giáo dục Trong quá trình giáo dục này, người dạy đóng vai trò là người dẫn dắt, nếu không có sự dẫn dắt của người dạy, sự phát triển và nâng cao nhận thức quốc phòng của người học sẽ không có phương hướng, rất khó hình thành nên nhận thức quốc phòng tốt đẹp Đặc biệt là trong thời đại toàn cầu hóa nền kinh tế, thông tin hóa xã hội và hiện đại hóa nền kinh tế thị trường
xã hội chủ nghĩa, sự phát triển của quá trình bồi dưỡng nhận thức quốc phòng không chỉ cần hướng tới hiện đại hóa, hướng ra thế giới, hướng tới tương lai, mà còn cần phải hướng vào các lĩnh vực xã hội, không ngừng tăng cường giáo dục xã hội, dùng xã hội hiện đại mở cửa và trình độ hiện đại hóa để không ngừng nâng cao trình độ cho đối tượng giáo dục Cần phát động tất cả các tổ chức xã hội, thông qua các hình thức khác nhau để bồi dưỡng nhận thức quốc phòng cho mọi thành viên trong xã hội, hình thành nên sức mạnh giáo dục tổng thể trong toàn xã hội Đây chính là tư tưởng giáo dục xã hội trong bồi dưỡng nhận thức quốc phòng Giáo dục
xã hội vừa là hình thái cơ bản của giáo dục, đồng thời cũng là hình thái cơ bản của bồi dưỡng nhận thức quốc phòng
Tuy nhiên, giáo dục xã hội được tạo ra bởi người dạy là một quá trình truyền thụ từ bên ngoài, là yếu tố chính của giáo dục, quá trình người học tiếp thu và biến
Trang 4thành nhận thức của mình lại được quyết định bởi tính năng động chủ quan và nhu cầu bên trong của người học Hiệu quả của việc bồi dưỡng nhận thức quốc phòng như thế nào, chủ yếu được quyết định bởi nhận thức về những nội dung và thực tiễn tiếp thu của người học Do đó, nếu không có sự phát huy vai trò tự giáo dục của người học thì những nội dung giáo dục được truyền thụ từ người dạy cũng không thể được người học nhận thức và tiếp thu Vì vậy có thể nói, tự giáo dục đóng vai trò quyết định đối với việc thực hiện mục tiêu bồi dưỡng nhận thức quốc phòng Thực tiễn cũng đã chứng minh, bồi dưỡng nhận thức quốc phòng mà xa rời
sự tiếp thu, không biến kiến thức được truyền đạt thành nhận thức bản thân thì chỉ
là lời nói suông, hoàn toàn không có ý nghĩa Trình độ tiếp thu, biến kiến thức được truyền đạt thành nhận thức của bản thân trong yêu cầu bồi dưỡng nhận thức quốc phòng là kết quả của quá trình tự giáo dục của người học Tuy vậy, tự giáo dục của người học lại chịu ảnh hưởng từ các nhân tố như: môi trường xã hội, tố chất, trình
độ văn hóa, trình độ phát triển tâm lý, năng lực nhận thức, quan điểm giá trị, nhu cầu lợi ích của người học Nếu chỉ mang tính tự phát, thậm chí là nhận thức mù quáng, có thể gây ra ảnh hưởng xấu và tạo ra mâu thuẫn với giáo dục được truyền thụ từ người dạy, ảnh hưởng đến hiệu quả trong bồi dưỡng nhận thức quốc phòng
Do đó, trong quá trình triển khai bồi dưỡng nhận thức quốc phòng, phải tiến hành kết hợp và điều chỉnh giữa giáo dục xã hội và tự giáo dục, làm cho chúng có thể tương trợ lẫn nhau, bù đắp những khiếm khuyết, tạo nên một thể thống nhất cùng phát huy hiệu quả, thúc đẩy việc thực hiện mục tiêu bồi dưỡng nhận thức quốc phòng
Về phương pháp giáo dục, cần chú trọng kết hợp giữa giáo dục lý luận với hoạt động thực tiễn
Thực tiễn cần sự chỉ đạo của lý luận, đồng thời lý luận cần quán triệt để đưa vào thực tiễn Bồi dưỡng nhận thức quốc phòng với vai trò là hoạt động giáo dục nhằm bồi dưỡng tình cảm và nhận thức quốc phòng cho mọi người, nó không chỉ cần sự truyền đạt và giáo dục về mặt lý luận, mà còn cần phát huy chức năng giáo dục được kiểm chứng trong hoạt động thực tiễn, khiến cho người học biến những
Trang 5kiến thức được truyền thụ về nhận thức quốc phòng trở thành niềm tin, giá trị của quan điểm “yêu nước, bảo vệ đất nước, xây dựng đất nước vững mạnh” trong hoạt động thực tiễn
Giáo dục lý luận là chỉ trong quá trình bồi dưỡng nhận thức quốc phòng, cần thông qua giáo dục các lý luận khoa học để người học phân biệt, lựa chọn đồng thời hình thành nên quan điểm đúng đắn về quốc phòng Lý luận khoa học là những lý luận được hình thành trên cơ sở thực tiễn xã hội, đồng thời thông qua thực tiễn xã hội để kiểm nghiệm và chứng minh lý luận khoa học, là sự phản ánh đúng đắn bản chất và quy luật của sự vật một cách khách quan Giáo dục lý luận nhận thức quốc phòng cung cấp cơ sở lý luận cho người học trong quá trình hình thành quan điểm quốc phòng đúng đắn, quan điểm kiên trì xây dựng quốc phòng và sẵn sàng hy sinh cho sự nghiệp quốc phòng Quan niệm là trụ cột của tinh thần, niềm tin là động lực
để hướng lên phía trước, quan niệm và niềm tin đúng đắn không phải tự nhiên mà
có, mà nó được hình thành từ chính lý luận khoa học Hiện nay, trước tình hình thực tế tại Trung Quốc có những biến đổi mạnh mẽ, chỉ có thể thông qua giáo dục
lý luận nhận thức quốc phòng mạnh mẽ hơn nữa, dùng lý luận khoa học làm chỗ dựa cho nhận thức mới có thể dẫn dắt người dân có ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm và nghĩa vụ quốc phòng mà bản thân họ phải gánh vác
Tuy nhiên, bản thân lý luận nhận thức quốc phòng lại có tính trừu tượng cao,
vì vậy cần nâng cao trình độ nhận thức và lý giải của người học, nhất định phải cụ thể hóa những lý luận trừu tượng Cách tốt nhất để cụ thế hóa là kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục lý luận với hoạt động thực tiễn Điều này đòi hỏi trong quá trình giáo dục lý luận phải liên hệ chặt chẽ với thực tiễn, phân tích tình hình tư tưởng của người học, nắm chắc đặc điểm tư tưởng, trả lời và giải thích một cách hiệu quả những vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng mà người dân quan tâm, tăng cường giáo dục có tính mục đích; phải xây dựng mô hình giáo dục có tính mở, gắn liền với các hoạt động thực tiễn xã hội, tích cực sử dụng các nguồn lực xã hội làm cho giáo dục nhận thức quốc phòng luôn phù hợp với những thay đổi liên tục của môi trường xã hội, tăng cường hiệu quả thực tiễn của giáo dục
Trang 6Về mục đích giáo dục, cần chú trọng kết hợp giữa nhu cầu lợi ích với giáo dục tư tưởng
Giáo dục tư tưởng nhận thức quốc phòng đương nhiên đóng vai trò vô cùng quan trọng, tuy nhiên, sự nảy sinh, thay đổi và phát triển tư tưởng của con người xét về mặt nguồn gốc đều có cơ sở xuất phát từ vấn đề lợi ích Bồi dưỡng nhận thức quốc phòng là hoạt động thực tiễn vừa phù hợp với tính quy luật, vừa phù hợp với tính mục đích, bản thân nó chứa đựng mục đích, lợi ích và nhu cầu của con người
Trong quá trình bồi dưỡng nhận thức quốc phòng, xuất hiện một số nhu cầu
và lợi ích, đối tượng giáo dục sẽ tự mình thông qua thực tiễn nhằm gây ảnh hưởng tới sự vật khách quan và các đối tượng, đồng thời không ngừng nâng cao khả năng nhận thức của bản thân Tuy nhiên, bồi dưỡng nhận thức quốc phòng được đối tượng giáo dục nhận biết, tiếp thu và biến nó thành nhận thức quốc phòng của bản thân đến mức độ nào lại phụ thuộc chủ yếu vào động lực tiếp thu của người đó Động lực để tiếp thu giáo dục nhận thức quốc phòng rất đa dạng phong phú, nhưng động lực cơ bản nhất vẫn là nhu cầu của chủ thể tiếp thu Do đó, việc giáo dục nhận thức quốc phòng cho người dân tuyệt đối không chỉ là lý thuyết suông, tách rời lợi ích thực tiễn Cùng với việc tiến hành giáo dục tư tưởng, phải coi trọng nhu cầu lợi ích cá nhân của người dân, đồng thời đưa nó vào phạm vi nghiên cứu./