Đảng cộng sản Việt Nam là đảng cách mạng chân chính. Do vậy Đảng phải luôn luôn thống nhất về mặt tư tưởng, tổ chức và hành động, thực sự là một Đảng trí tuệ, trong sạch, vững mạnh, là ngọn cờ tập hợp, hướng dẫn, giáo dục, tổ chức, lãnh đạo nhân dân cả nước trong sự nghiệp đấu tranh vì độc lập, tự do và Chủ nghĩa xã hội. Khi bàn về tư cách của Đảng, Hồ Chí Minh khẳng định: “Đảng không phải là một tổ chức để làm quan phát tài. Nó phải làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng” . Chính vì vậy Đảng phải không ngừng phát triển. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì sự phát triển của Đảng bao hàm trong đó sự tự chỉnh đốn và sự tự đổi mới để ngày càng tiến bộ về mọi mặt. Chính vì thế mà tự phê bình và phê bình được Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm và xác định là “luật phát triển” của Đảng; người khẳng định “Nói về Đảng, một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng. Một Đảng có gan thừa nhận khuyết điểm của mình, vạch rõ những cái đó, vì đâu mà có khuyết điểm đó, xét rõ hoàn cảnh sinh ra khuyết điểm đó, rồi tìm kiếm mọi cách để sửa chữa khuyết điểm đó. Như thế là một Đảng tiến bộ, mạnh dạn, chắc chắn, chân chính” .
Trang 1xây dựng, chỉnh đốn đảng hiện nay
Đảng cộng sản Việt Nam là đảng cách mạng chân chính Do vậy Đảng phải luôn luôn thống nhất về mặt tư tưởng, tổ chức và hành động, thực sự là một Đảng trí tuệ, trong sạch, vững mạnh, là ngọn cờ tập hợp, hướng dẫn, giáo dục, tổ chức, lãnh đạo nhân dân cả nước trong sự nghiệp đấu tranh vì độc lập,
tự do và Chủ nghĩa xã hội Khi bàn về tư cách của Đảng, Hồ Chí Minh khẳng
định: “Đảng không phải là một tổ chức để làm quan phát tài Nó phải làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng” 1 Chính vì vậy Đảng phải không ngừng phát triển Theo Chủ
tịch Hồ Chí Minh thì sự phát triển của Đảng bao hàm trong đó sự tự chỉnh đốn và sự tự đổi mới để ngày càng tiến bộ về mọi mặt Chính vì thế mà tự phê bình và phê bình được Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm và xác định là
“luật phát triển” của Đảng; người khẳng định “Nói về Đảng, một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng Một Đảng có gan thừa nhận khuyết điểm của mình, vạch rõ những cái đó, vì đâu mà có khuyết điểm
đó, xét rõ hoàn cảnh sinh ra khuyết điểm đó, rồi tìm kiếm mọi cách để sửa chữa khuyết điểm đó Như thế là một Đảng tiến bộ, mạnh dạn, chắc chắn, chân chính” 2
Trong điều kiện Đảng cầm quyền lãnh đạo cách mạng kháng chiến, kiến quốc; một số cán bộ, đảng viên của Đảng có chức, có quyền trong các cơ quan của Đảng và bộ máy Nhà nước đã xuất hiện bệnh quan liêu, bàn giấy, óc bè phái, hẹp hòi ích kỷ, quân phiệt, xa rời quần chúng…; trước những khuyết điểm này, nếu không kịp đấu tranh phát hiện khắc phục kịp thời thì sẽ dẫn đến suy thoái biến chất trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, làm giảm uy tín của Đảng và hiệu lực quản lý, điều hành của
1 Hồ Chí Minh to n t àn t ập, tập 5, NxbCTQG H 1995, tr.249
2 Sđd, tr 261
Trang 2bộ máy chính quyền Nhà nước Trước tình hình đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra những vấn đề rất cơ bản về Đảng và xây dựng Đảng trong điều kiện Đảng có chính quyền và yêu cầu cán bộ, đảng viên sửa đổi lối làm việc, gồm sáu nội dung chủ yếu: về tư cách của một Đảng chân chính cách mạng; về lãnh đạo và kiểm soát của Đảng; tư cách và bổn phận đảng viên; về rèn luyện đạo đức cách mạng chống chủ nghĩa cá nhân; về tự phê bình và phê bình và xây dựng đội ngũ cán bộ Trong đó, vấn đề tự phê bình và phê bình là một nội dung được Người quan tâm, đề cập rất sâu
sắc trong tác phẩm "sửa đổi lối làm việc".
1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm
Xuất phát từ điều kiện hoàn cảnh lúc bấy giờ là tình hình thế giới, khu vực Đông Dương và Việt Nam đã và đang có nhiều chuyển biến rất mau lẹ và phức tạp, tác động trực tiếp đến sự nghiệp lãnh đạo cách mạng của Đảng ta Đứng trước tình hình đó, yêu cầu Đảng ta phải có bước phát triển mới về nhận thức trong hoạch định đường lối lãnh đạo của mình Nhiệm vụ lãnh đạo của Đảng lúc bấy giờ vừa phải lãnh đạo toàn dân tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, vừa phải lãnh đạo xây dựng, phát triển kinh tế và xây dựng chính quyền vững mạnh
Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược bước vào giai đoạn gay go, quyết liệt Chính quyền cách mạng của ta còn hết sức non trẻ, thiếu tri thức, kinh nghiệm, nhất là trong quản lý, điều hành và xây dựng đất nước
Ở nhiều nơi, bộ máy hành chính kháng chiến và đoàn thể nhân dân hoạt động thiếu đồng bộ, chồng chéo, kém hiệu quả Đội ngũ cán bộ, đảng viên trong bộ máy của Đảng và Nhà nước, đã xuất hiện mầm mống của những căn bệnh quan liêu, bàn giấy, óc bè phái, quân phiệt, hẹp hòi, ích kỷ, kiêu ngạo…làm ảnh hưởng đến bản chất và uy tín của Đảng và không đáp ứng được những yêu cầu, những đòi hỏi mới của nhiệm vụ cách mạng nước ta
Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến tình hình đó Vì vậy,
quý I năm 1947, Người đã viết hai bức thư: Gửi các đồng chí Bắc Bộ và
Trang 3các đồng chí Trung Bộ, nghiêm khắc phê phán một số cơ quan Đảng, nhà
nước mắc bệnh làm trái phép nước, cậy thế hủ hóa, tư tưởng chia rẽ, kiêu ngạo Đến tháng 6 năm 1947, Bác lại có thư gửi các nhân viên cơ quan chính phủ, Bác yêu cầu phải làm thế nào cho dân tin, dân hiểu, dân yêu Vào tháng 10 năm 1947, tại Điền Mặc, Thanh Định, Định hóa, Thái Nguyên; ở chiến khu Việt Bắc, với bút danh XYZ, Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã viết tác phẩm: Sửa đổi lối làm việc với mục đích nhằm phê phán chủ
nghĩa cá nhân, chỉ ra nguyên nhân và vạch ra phương hướng, biện pháp khắc phục Kịp thời nâng cao trình độ tư tưởng lý luận, tình cảm cách mạng; nâng cao phẩm chất đạo đức, tác phong làm việc và phong cách lãnh đạo của Đảng, của cán bộ đảng viên, làm cho Đảng trong sạch, vững mạnh, thật sự là một Đảng cầm quyền, lãnh đạo sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc
2 Kết cấu của tác phẩm
Tác phẩm gồm có 6 chương
Chương 1: Phê bình và sửa chữa
Chương: 2 Mấy điều kinh nghiệm
Chương 3: Tư cách và đạo đức cách mạng
Chương 4: Vấn đề cán bộ
Chương 5: Cách lãnh đạo
Chương 6: Chống thói ba hoa
Trong tác phẩm Hồ Chí Minh đề cập đến nhiều nội dung, các nội dung có quan hệ chặt chẽ và có tính lôgíc bảo đảm mối liên hệ lý luận và thực tiễn, Song trong nội dung bài thu hoạch này, do điều kiện, khả năng nhận thức có hạn, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu, khai thác những tư tưởng cơ bản của Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình trong tác phẩm Bởi vì, đây là một trong những nội dung lớn, chiếm vị trí quan trọng trong tác phẩm
3 Nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình trong tác phẩm
Trang 4Phê bình và tự phê bình là vũ khí sắc bén để chiến đấu và chiến thắng với những sai lầm khuyết điểm, là một trong những động lực mạnh mẽ cho
sự tiến bộ, trưởng thành của từng cá nhân và từng tổ chức “Sửa đổi lối làm việc” là tác phẩm quan trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tác phẩm chuyên
khảo bàn về xây dựng Đảng; một tác phẩm có tính lý luận, tính chiến đấu và tính thực tiễn sâu sắc, bao quát những vấn đề rộng lớn trong toàn bộ các mối quan hệ và các nguyên tắc, phương pháp, lề lối, cách thức làm việc của Đảng, Nhà nước và của cán bộ, đảng viên Đặt vấn đề “sửa đổi lối làm việc”, Hồ Chí Minh vừa chỉ ra những biểu hiện thực tế, vừa cảnh báo một cách khoa học khả năng phát sinh, phát triển lối làm việc không đúng, không phù hợp
với bản chất của một chính Đảng cách mạng Trong đó, Hồ Chí Minh đặt lên hàng đầu vấn đề tự phê bình và phê bình; một vấn đề được đề cập sâu sắc và
toàn diện ở hầu hết và xuyên suốt trong các nội dung, các phần, các mục trong tác phẩm; được coi như biện pháp hiệu quả nhất để sửa chữa khuyết điểm, xây dựng tư cách và đạo đức cách mạng, xây dựng đội ngũ cán bộ,
trong lãnh đạo và kiểm tra Tập trung nhất là ở mục "I - Phê bình và sửa chữa", mục "III - Tư cách và đạo đức cách mạng".
Phê bình là gì và tự phê bình là gì? Đôi khi, Hồ Chí Minh dùng cách
gọi "tự kiểm điểm và kiểm điểm" hoặc "tự sửa chữa" và "giúp đồng chí mình sửa chữa" 3 , "tự xét và xét đồng chí mình" để nhấn mạnh ý nghĩa của tự phê bình và
phê bình trong việc khắc phục khuyết điểm Nhưng quan niệm về tự phê bình
và phê bình có ý nghĩa bao quát rộng hơn, đầy đủ hơn Theo Hồ Chí Minh,
"Phê bình là nêu ưu điểm và vạch khuyết điểm của đồng chí mình Tự phê bình là nêu ưu điểm và vạch khuyết điểm của bản thân mình Tự phê bình và phê bình phải đi đôi với nhau" 4 Điều đó có nghĩa là tự phê bình và phê bình không phải chỉ vạch ra khuyết điểm mà phải nêu cả ưu điểm; nêu ưu điểm trước, vạch khuyết điểm sau; nêu ưu điểm và vạch khuyết điểm phải đi đôi với nhau, không coi nhẹ ý nghĩa của một mặt nào Điều đó biểu hiện rõ tính
3 Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 5, Nxb CTQG , H, 1995, tr 233
4 Sđd, tr 267.
Trang 5nhân văn và tính khoa học - nét đặc sắc trong quan niệm về tự phê bình và phê bình của Hồ Chí Minh
Tính nhân văn trong tự phê bình và phê bình chính là việc nêu ưu điểm, vạch khuyết điểm của mình trước và nêu ưu điểm, vạch khuyết điểm của đồng
chí mình sau; dù là "xét", "kiểm điểm" hay "phê bình" người khác thì người có khuyết điểm đó cũng là đồng chí mình chứ không phải kẻ thù hay đối địch Cho nên, một
mặt là để sửa chữa cho nhau, một mặt là để khuyến khích nhau, "bắt chước" nhau, cùng tiến bộ mãi Người có ưu điểm thì phải cố gắng phát huy, vươn lên không ngừng; người có khuyết điểm, bị phê bình thì phải vui lòng nhận rõ để sửa chữa Tự phê bình và phê bình sẽ không gây nản chí hoặc oán ghét
Những biểu hiện tiêu cực như: chỉ thiên về vạch khuyết điểm của
người khác theo kiểu "bới lông, tìm vết" để tìm cách hạ bệ nhau, làm giảm uy
tín của nhau; chỉ thiên về phê bình người khác mà không nghiêm khắc tự phê bình, chỉ nhấn mạnh ưu điểm khi "phê bình cấp trên" theo kiểu tâng bốc, nịnh
hót… thực chất là biểu hiện cơ hội trong tự phê bình và phê bình, những điều
đó hoàn toàn trái với tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình.
Vì sao phải tự phê bình và phê bình? Theo Hồ Chí Minh, đó là vì xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang mà Đảng phải gánh vác; lãnh
đạo nhân dân giành độc lập, tự do; Người đòi hỏi "mỗi đảng viên phải làm việc đúng hơn, khéo hơn" để thành tích của Đảng ngày càng to hơn Mặt khác,
theo Hồ Chí Minh, tự phê bình và phê bình còn vì trong Đảng, mỗi cán bộ, đảng viên và tổ chức Đảng không tránh khỏi những sai lầm khuyết điểm
trong quá trình hoạt động "Đảng ta hy sinh tranh đấu, đoàn kết, lãnh đạo nhân dân giành lại thống nhất và độc lập Công việc đã có kết quả vẻ vang Nhưng, nếu mỗi cán bộ, mỗi đảng viên làm việc đúng hơn, khéo hơn, thì thành tích của Đảng còn to tát hơn nữa Cán bộ và đảng viên làm việc không đúng, không khéo, thì còn nhiều khuyết điểm Khuyết điểm nhiều thì thành tích ít Khuyết điểm ít thì thành tích nhiều" 5 "Vì vậy, ngay từ bây giờ, các cơ
5 Sđd, tr 232.
Trang 6quan, các cán bộ, các đảng viên, mỗi người mỗi ngày phải thiết thực tự kiểm điểm và kiểm điểm đồng chí mình Hễ thấy khuyết điểm phải kiên quyết tự sửa chữa, và giúp đồng chí mình sửa chữa" 6
Trong Đảng có nhiều khuyết điểm, cũng như cơ thể con người mang bệnh trong mình Muốn trị bệnh phải uống thuốc Phương thuốc hiệu quả là tự phê bình và phê bình Đảng viên và cán bộ cũng là người Ai cũng có tính tốt và tính xấu Song đã hiểu biết, đã tình nguyện vào một Đảng vì dân, vì nước, đã là một người cách mạng thì phải cố gắng phát triển những tính tốt và sửa bỏ những tính xấu Vì tính xấu của một người thường chỉ có hại cho người đó; còn tính xấu của một đảng viên, một cán bộ, sẽ có hại đến Đảng, có hại đến nhân dân
Hồ Chí Minh chỉ rõ nguồn gốc của những "tính xấu", của những khuyết điểm, của những chứng bệnh trong Đảng, để trên cơ sở đó, có phương pháp đúng sửa chữa khuyết điểm Đảng ta bao gồm đủ các tầng lớp xã hội, có nhiều tính cách, rất trung thành, rất kiên quyết, rất vĩ đại; song trong Đảng ta cũng không tránh khỏi những tập tục, những tính nết, những khuyết điểm của
xã hội bên ngoài lây lan, thâm nhập vào Đảng Người chỉ rõ: "Đảng ta không phải trên trời sa xuống Nó ở trong xã hội mà ra Vì vậy, tuy nói chung, thì đảng viên phần nhiều là những phần tử tốt, nhưng vẫn có một số chưa bỏ hết những thói xấu tự tư tự lợi, kiêu ngạo, xa hoa,… Những thói xấu đó có đã lâu, nhất là trong 80 năm nô lệ, họ mang từ xã hội vào Đảng" 7
Hồ Chí Minh còn phân tích rất sâu sắc "các hạng đảng viên": Đảng ta
có rất đông đảng viên Phần đông cố nhiên đã hiểu biết vì dân, vì nước mà vào Đảng Nhưng cũng có phần vì lẽ khác mà theo Đảng Có người tưởng vào Đảng thì dễ tìm công ăn việc làm Có người vào Đảng mong làm chức này, tước nọ Có người vì anh em bạn hữu kéo vào, v.v Đảng phải cảm hóa
họ, dạy dỗ họ, nâng cao sự hiểu biết và lòng phụ trách của họ lên dần dần, để
họ có thể trở thành những "người chiến sĩ khá" Biện pháp thiết thực là phải thường xuyên tự phê bình và phê bình ráo riết
6 Sđd, tr 233.
7 Sđd, tr 262-263.
Trang 7Hồ Chí Minh cho rằng, tự phê bình và phê bình là quy luật tồn tại và phát triển của Đảng, là biện pháp cơ bản để tăng cường đoàn kết thống nhất trong Đảng,
là vũ khí sắc bén cần thiết cho sự tiến bộ, trưởng thành của mỗi cán bộ, đảng viên;
tự phê bình và phê bình như cơm ăn, nước uống, như không khí để thở hàng ngày
Tự phê bình và phê bình được Hồ Chí Minh xác định là một trong 12 điều "Tư cách của Đảng chân chính cách mạng" Tự phê bình và phê bình "Cốt đoàn kết và thống nhất nội bộ" Chỉ có thực hiện tốt tự phê bình và phê bình "Đảng mới chóng phát triển, công việc mới chóng thành công"
Vì vậy, ngay từ đầu tác phẩm, Hồ Chí Minh đã đề cập đến vấn đề "Phê bình và sửa chữa" Theo Người, Đảng không che dấu những khuyết điểm của
mình, không sợ phê bình Đảng phải nhận khuyết điểm của mình mà tự sửa chữa, để tiến bộ và để dạy bảo cán bộ, đảng viên Có người không muốn tự phê bình và phê bình nên đã ngụy biện rằng: nếu phê bình khuyết điểm của mình, của đồng chí mình, của Đảng và Chính phủ thì địch sẽ lợi dụng mà công kích, phá hoại ta Đó là một nhận thức sai lầm Hồ Chí Minh đã nghiêm khắc phê phán quan điểm này Người cho rằng, một Đảng dám công khai thừa nhận khuyết điểm của mình để sửa chữa, để tiến bộ mới là một Đảng dũng cảm; một Đảng giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng
Người đời không phải thánh thần, không ai tránh khỏi khuyết điểm; mỗi con người đều có cái thiện và cái ác ở trong lòng Do vậy, mục đích tự phê bình và phê bình là làm cho phần tốt trong mỗi con người nảy
nở như hoa mùa xuân, phần xấu bị mất dần đi "Phê bình cho đúng, chẳng những không làm giảm thể diện và uy tín của cán bộ, của Đảng Trái lại, còn làm cho sự lãnh đạo mạnh mẽ hơn, thiết thực hơn, do đó mà uy tín thể diện càng tăng thêm" 8 Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Mục đích phê bình cốt để giúp nhau sửa chữa, giúp nhau tiến bộ Cốt để sửa chữa cách làm cho tốt hơn, đúng hơn Cốt đoàn kết và thống nhất nội bộ" 9 Mục đích là cho mọi người học lẫn ưu điểm của nhau và giúp nhau sửa chữa những khuyết điểm
8 Sđd, tr 284.
9 Sđd, tr 232.
Trang 8Tự phê bình và phê bình là quy luật chung của các Đảng Cộng sản, đối với Đảng Cộng sản Việt Nam lại càng quan trọng Đảng ta ra đời từ một nước nông nghiệp lạc hậu, thuộc địa nửa phong kiến, chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng phong kiến, thực dân "Cũng như những người hàng ngày lội bùn" nên trên người ắt nhiễm hơi bùn Điều đó không có gì lạ Mặt khác, khi đảng viên có chức, có quyền rất dễ nảy sinh những biểu hiện của chủ nghĩa
cá nhân, tư tưởng cơ hội, thực dụng, độc đoán, chuyên quyền, gia trưởng, quan liêu, xa rời quần chúng Muốn khắc phục những biểu hiện đó, cần tiến hành tự phê bình và phê bình ráo riết, thường xuyên Cũng như người lội bùn
lâu mà nhiễm hơi bùn thì phải tắm rửa và "phải tắm rửa lâu mới sạch"
Đội ngũ đảng viên của Đảng phần đông xuất thân từ nông dân và nhiều giai tầng khác nhau, mang theo những đặc điểm tư tưởng, tâm lý, lối sống khác nhau, điều đó tất yếu nảy sinh những mâu thuẫn trong Đảng Đó không phải là mâu thuẫn đối kháng, nhưng cũng là nguy cơ gây mất đoàn kết, không tập trung, thống nhất được tư tưởng, trí tuệ trong Đảng Vì vậy, cách tốt nhất là thường xuyên tự phê bình và phê bình ráo riết để giải quyết hiệu quả những mâu thuẫn đó
Mục đích của tự phê bình và phê bình mà Hồ Chí Minh chỉ ra chứa đựng yếu tố cách mạng và tính nhân văn sâu sắc Để đạt được mục đích ấy cần phải có thái độ đúng, phương pháp đúng, có lý, có tình, trên tình thương yêu giai cấp Trước hết phải có thái độ đúng trong tự phê bình và phê bình
Hồ Chí Minh yêu cầu phê bình mình cũng như phê bình người, phải triệt để, thật thà không nể nang, không thêm bớt Phải vạch rõ cả ưu điểm
và khuyết điểm Đồng thời, chớ dùng những lời mỉa mai, chua cay, đâm thọc Phê bình việc làm chứ không phê bình người Những người bị phê bình thì phải vui lòng nhận để sửa đổi, không nên vì bị phê bình mà nản chí, bi quan, hoặc oán ghét
Hồ Chí Minh còn chỉ rõ: Bệnh chủ quan, bệnh ích kỷ, bệnh hẹp hòi, v.v mỗi chứng bệnh là một kẻ địch Mỗi kẻ địch bên trong là một bạn
Trang 9đồng minh của kẻ địch bên ngoài Địch bên ngoài không đáng sợ Địch bên trong đáng sợ hơn, vì nó phá hoại từ trong ra Vì vậy, ta phải ra sức đề
phòng những kẻ địch đó, phải chữa hết những chứng bệnh đó Nhưng "phải suy tính cho kỹ lưỡng Chớ hấp tấp, chớ làm bừa, chớ làm liều Chớ gặp sao làm vậy" 10 , "Để chữa khỏi những bệnh kia, ta phải tự phê bình ráo riết,
và phải lấy lòng thân ái, lấy lòng thành thật mà ráo riết phê bình đồng chí mình Hai việc đó phải đi đôi với nhau" 11 Trong lúc phê bình, khuyết điểm phải vạch ra rõ ràng, mà ưu điểm cũng phải nhắc đến Phải biết khuyến khích nhau, bắt chước nhau, giúp nhau tiến bộ
Hồ Chí Minh yêu cầu tự phê bình và phê bình phải thường xuyên, liên
tục, kiên trì "Mỗi cán bộ, mỗi đảng viên, mỗi ngày phải tự kiểm điểm, tự phê bình, tự sửa chữa như mỗi ngày phải rửa mặt Được như thế thì trong đảng
sẽ không có bệnh mà đảng sẽ mạnh khỏe vô cùng" 12 Nếu không làm thường xuyên thì khuyết điểm sẽ ngày càng tích tụ nhiều lên, lấn át ưu điểm Những cán bộ, đảng viên thoái hóa biến chất, tham ô, tham nhũng, vi phạm tư cách đảng viên, nguyên nhân suy cho cùng là do không thường xuyên tự phê bình
và tiếp thu phê bình Hồ Chí Minh đã cảnh tỉnh nếu không kiên quyết sửa chữa khuyết điểm của chúng ta thì cũng như giấu giếm bệnh tật trong mình, không dám uống thuốc để bệnh ngày càng nặng thêm, nguy hiểm đến tính mệnh Phát hiện càng sớm, điều trị bệnh càng chóng khỏi; để bệnh nặng rất khó chữa, thậm chí có khi không chữa nổi
Cha ông ta có câu: Thuốc đắng dã tật, nói thật mất lòng Khen thì dễ
nhưng "phê" thì rất khó Ai cũng muốn được khen mà không muốn bị chê, chê là đụng chạm đến lòng tự ái, đụng chạm đến khuyết tật của con người, đụng chạm đến nó là sẽ đau Chính vì thế trên thực tế, không ít người sợ bị phê bình và ngại phê bình người khác Đó là một khuyết điểm Mặt khác, tự
10 Sđd, tr 238.
11 Sđd, tr 238.
12 Sđd, tr 239.
Trang 10phê bình và phê bình phải thật sự dân chủ mới mong trong Đảng có nhiều sáng kiến, mới tập trung được trí tuệ
Hồ Chí Minh vạch rõ hiện tượng mất dân chủ, khiến cho "các đảng viên
và cán bộ dù có ý kiến cũng không dám nói, dù muốn phê bình cũng sợ, không dám phê bình" 13 Điều đó dễ dẫn đến hậu quả: Cấp trên và cấp dưới cách biệt nhau, quần chúng với Đảng xa rời nhau Trên thì tưởng cái gì cũng tốt đẹp
Dưới thì cái gì cũng không dám nói rõ ra Họ không nói vì sợ bị "trù" Không
dám nói ra thì họ cứ để trong lòng, rồi sinh ra uất ức, chán nản Rồi sinh ra
"không nói trước mặt, chỉ nói sau lưng", "trong Đảng im tiếng, ngoài Đảng nhiều mồm", sinh ra thói "thậm thà thậm thụt và những thói xấu khác."
Vì vậy, Hồ Chí Minh yêu cầu cán bộ vừa phải dân chủ lắng nghe ý
kiến phê bình của cấp dưới, của quần chúng, vừa phải "biết cách phê bình sáng suốt, khôn khéo, như chiếu tấm gương cho mọi người soi thấu những khuyết điểm của mình, để tự mình sửa chữa" 14 Trong khi chỉ ra những yêu
cầu về thái độ, phương pháp tự phê bình và phê bình, Hồ Chí Minh cũng
đã thẳng thắn phê bình những biểu hiện tiêu cực về thái độ phê bình của một bộ phận cán bộ, đảng viên
Trong Đảng có một bộ phận "sao cũng mặc kệ, sao cho xong chuyện thì thôi", không phê bình, không tự phê bình Hồ Chí Minh coi đó là thái độ
của những cán bộ, đảng viên ươn hèn, yếu ớt Hoặc có biểu hiện lợi dụng sai lầm khuyết điểm của người khác để đạt mục đích tự tư tự lợi, đó là thái
độ "của kẻ đầu cơ" Hoặc một số khác thì "đối với những người có khuyết điểm và sai lầm đó, như đối với hổ mang, thuồng luồng Họ đòi hỏi phải đuổi bọn kia ra khỏi Đảng ngay Nếu không làm như thế thì họ cho rằng: thôi hỏng hết rồi! Do đó họ đâm ra chán nản, thất vọng Hoặc họ không làm gì nữa hết Thậm chí họ bỏ Đảng Đó là thái độ của những người máy móc quá Đó cũng là bệnh chủ quan" 15
13 Sđd, tr 243.
14 Sđd, tr 244.
15 Sđd, tr 264.