TÀI LIỆU THAM KHẢO tư TƯỞNG hồ CHÍ MINH về dân CHỦ TRONG BA TÁC PHẨM ĐƯỜNG CÁCH MỆNH sửa đổi lối LÀM VIỆC DI CHÚC, ý NGHĨA THỰC TIỄN HIỆN NAY

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống những quan điểm sâu sắc và toàn diện về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, về con đường giải phóng dân tộc, về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội… Tư tưởng của Hồ Chí Minh về dân chủ là là một bộ phận quan trọng trong tư tưởng của Người, là kết quả của sự nhận thức sâu sắc những quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về dân chủ vào điều kiện lịch sử cụ thể ở nước ta, là sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa lý luận và thực tiễn Hồ Chí Minh đã nâng tư tưởng dân chủ lên một tầm cao mới.

Trang 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ DÂN CHỦ TRONG 3 TÁC PHẨM:

“ĐƯỜNG CÁCH MỆNH”; “SỬA ĐỔI LỐI LÀM VIỆC”; “DI CHÚC”

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống những quan điểm sâu sắc và toàn diện về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, về con đường giải phóng dân tộc, về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội… Tư tưởng của Hồ Chí Minh về dân chủ là là một bộ phận quan trọng trong tư

tưởng của Người, là kết quả của sự nhận thức sâu sắc những quan điểm

của chủ nghĩa Mác- Lênin về dân chủ vào điều kiện lịch sử cụ thể ở nước

ta, là sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa lý luận và thực tiễn

-Hồ Chí Minh đã nâng tư tưởng dân chủ lên một tầm cao mới

Dân chủ là một nguyên tắc trong tổ chức sinh hoạt và hoạt động của các tổ chức, là khát khao, nguyện vọng của cả dân tộc Việt Nam, đồng thời dân chủ cũng là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước… Nghiên cứu 3 tác phẩm “Đường cách

mệnh”(1925); “Sửa đổi lối làm việc”(1947); “Di chúc”(1969) trong kinh

điển gốc của Hồ Chí Minh giúp chúng ta có cái nhìn tổng quan hơn về dân chủ, đồng thời quán triệt và thực hiện tốt những quan điểm của Đảng về xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Hồ Chí Minh luôn ý thức sâu sắc rằng, dân chủ không chỉ là "dân là chủ" mà còn là "dân làm chủ" Dân có thực sự làm chủ thì mới tiếp tục bắt tay vào xây dựng một nước Việt Nam dân chủ mới, thực hiện dân chủ mới,

có điều kiện để tiến đến chủ nghĩa xã hội Hơn ai hết, Hồ Chí Minh thấy rõ dân chủ là động lực, là sức mạnh để xây dựng một xã hội ấm no, hạnh phúc, tự do và bình đẳng Hồ Chí Minh luận bàn dân chủ là để thực hiện dân chủ trong thực tiễn Dân là giá trị lớn nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh: “Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân” Dân chủ là cái quý

Trang 2

báu của nhân dân Hồ Chí Minh nhận thức rất rõ vai trò và động lực của dân chủ, coi dân chủ là nhân tố động lực của sự phát triển Thực hành dân

chủ là chìa khóa vạn năng để giải quyết mọi khó khăn

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, dân chủ là một chế độ chính trị - xã hội, dân chủ tất yếu tồn tại gắn với một nhà nước, một chế độ chính trị - xã hội nhất định Dân chủ luôn gắn với một hình thái nhà nước,

vì vậy, dân chủ luôn mang tính giai cấp Dân chủ đạt được đến đâu phụ thuộc vào bản chất của nhà nước và bản chất của giai cấp thống trị Nhà nước chính là cơ quan quyền lực được nhân dân ủy quyền để tổ chức quản

lý xã hội và thực hiện quyền dân chủ ấy

Để truyền bá những vấn đề cốt lõi của chủ nghĩa Mác- Lênin, truyền

bá dân chủ, truyền bá đường lối cứu nước vào phong trào yêu nước, phong trào công nhân, tiến tới xây dựng một chính đảng độc lập tiến tới đấu tranh giành chính quyền, giải phóng dân tộc khỏi sự xâm lược, đô hộ của thực dân, đánh đổ phong kiến, xây dựng một nước Việt Nam dân chủ, cộng hoà Năm 1925 trước khi Đảng ta ra đời Trong những bài giảng của đồng chí Nguyễn Ái Quốc giảng trong các lớp huấn luyện của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên ở Quảng Châu (Trung Quốc), trước đối tượng tuyên truyền giáo dục là những người yêu nước, ưu tú nhưng do chính sách cai trị của thực dân Pháp, chúng thực hiện chính sách ngu dân để trị, nhân dân ta

đa phần là không biết chữ… mặc dù là những người ưu tú trong phong trào yêu nước nhưng trình độ nhận thức còn hạn chế, nên để tuyên truyền được chủ nghĩa Mác – Lênin vào những người ưu tú này thì phải có phương pháp tuyên truyền giáo dục phù hợp Trong các bài giảng của mình trong

“Đường cách mệnh” khi nói về dân chủ, Nguyễn Ái Quốc không trình bày vấn đề dân chủ như cách nói của Mác – Lênin Mác – Lênin bàn nhiều tới chế độ dân chủ, nhưng nước ta chưa có Đảng lãnh đạo, chưa giành được

Trang 3

độc lập, lại bị chính sách ngu dân của Pháp cai trị Để chủ nghĩa Mác -Lênin đi vào những người yêu nước, làm cho họ hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin là gì? Người đã nói rất vắn tắt cho dễ hiểu, dễ nhớ Nguyễn Ái Quốc

đã đi từ sự so sánh, khái quát, chỉ ra nỗi khổ của nhân dân Việt nam vì sao khổ? Nguyên nhân dân ta đói rét, khổ sở…cho nên phải làm cách mệnh Người đã đi từ giảng giải, giải thích lịch sử cách mệnh Mỹ, Pháp, Nga, các Quốc tế để nói về dân chủ, những khẩu hiệu dân chủ mà các cuộc cách mạng trước đây giai cấp tư sản đã thực hiện, những khẩu hiệu dân chủ mà

thực dân vẫn bắt chúng ta phải nghe đều là giả dối “tư bán nó dùng chữ Tự

do, Bình đẳng, Đồng bào để lừa dân, xúi dân đánh đổ phong kiến Khi

truyền đạt các nội dung của chủ nghĩa Mác – Lênin, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế vào phong trào yêu nước là điều không dễ, trình độ dân trí của ta thấp, không thể hiểu được ngay để xây dựng chế độ dân chủ là thế nào, không thể hiểu ngay những quan niệm của chủ nghĩa Mác – Lênin về dân chủ Từ đặc điểm đó Nguyễn Ái Quốc đã rất khéo léo giảng giải về dân

chủ, Người đã đi từ giảng giải thành công của “Pari Công xã” và mục đích

của Công xã ấy là thế nào Công xã đã lập nên chính phủ nhân dân và thực hành những việc của một chế độ dân chủ ra sao: Người viết về Công xã:

“1 Bao nhiêu cơ quan sinh sản (tức chính phủ của nhân dân) riêng

đều đem làm của công 2 Tất cả trẻ con trong nước, bất kỳ con trai con gái, đều phải đi học Học phí nhà nước phải cho 3 Dân có quyền tự do tổ chức, làm báo, khai hội, xuất dương…4 Bất kỳ đàn ông đàn bà, ai cũng được quyền chính trị, tuyển cử và ứng cử 5 Chính phủ tự dân cử lên, và

muốn giảng giải mô hình xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, những kết

1 Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb CTQG, H 2000, tập 2, tr 274

Trang 4

quả đấu tranh của công nhân Công xã Pari và nguyên nhân thất bại của

Công xã trong đấu tranh “giành lấy dân chủ” “Pari Công xã vì tổ chức

thể thấy cách tuyên truyền cho đối tượng hết sức khéo léo khi truyền đạt chủ nghĩa Mác vào Việt nam đúng theo tinh thần chủ nghĩa Mác là giai cấp

công nhân phải “giành lấy dân chủ” về tay mình trong điều kiện trình độ

dân trí của ta thấp, nhận thức còn hạn chế Trong tác phẩm Nguyễn Ái Quốc cũng giảng giải cách mệnh An Nam phải theo cách mệnh nào trên thế

giới “cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư

bản, cách mệnh không đến nơi, tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong

vậy Nguyễn Ái Quốc khẳng định: cách mạng Việt Nam phải theo Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917: “Trong thế giới bây giờ chỉ có cách

mệnh Nga là đã thành công, và thành công đến nơi (thành công triệt để), nghĩa là dân chúng được hưởng cái hạnh phúc, tự do, bình đẳng thật, không phải tự do và bình đẳng giả dối như đế quốc Pháp khoe khoang bên

An Nam Cách mệnh Nga đã đuổi được vua, tư bản, địa chủ rồi, lại ra sức cho công, nông các nước và các dân tộc bị áp bức các thuộc địa làm cách

Như vậy Hồ Chí Minh đã giải thích để giành lấy dân chủ từ tay đế quốc, phong kiến tất yếu phải theo chủ nghĩa Mác – Lênin, phải theo cách mạng Tháng Mười Nga một cách rất ngắn gọn rõ ràng phù hợp với trình độ của dân ta lúc bấy giờ Nếu nói tới chế độ dân chủ như kinh điển Mác – Lênin

về dân chủ sẽ là không phù hợp với trình độ nhận thức của nhân dân ta thời điểm đó Sự tài tình của Nguyễn Ái Quốc là mặc dù truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin về dân chủ vào phong trào yêu nước nhưng Người đã hết sức

Trang 5

khéo léo kết hợp cách truyền đạt dễ hiểu, dễ nhớ không dài dòng, trừu tượng làm cho nhận thức về chế độ dân chủ mà chúng ta hướng tới dễ dàng thâm nhập vào phong trào công nhân, phong trào yêu nước ở Việt nam Năm 1947 sau khi chúng giành được chính quyền 2 năm, tình hình

quốc tế có nhiều diễn biến mới Trong nước, guồng máy của hệ thống

chính trị mới hoạt động, bên cạnh những ưu điểm, đã bộc lộ những hạn chế, yếu kém, những thói hư tật xấu mới trái với đạo đức cách mạng, trái với chế độ dân chủ mà chúng ta đang xây dựng, do vậy cần phải nhanh

chóng khắc phục những hạn chế này để đưa cách mạng tiến lên Đội ngũ

cán bộ trong bộ máy nhà nước, đặc biệt là đảng viên chủ yếu là nông dân với tâm lý thói quen của người sản xuất nhỏ, lại có học vấn thấp, chưa được đào tạo đã tác động tiêu cực đến hiệu quả công việc Khi được giao chức quyền thì lại dễ nảy sinh bệnh gia trưởng, quan liêu Một số tật bệnh

đã xuất hiện: kém lý luận, coi khinh lý luận, bệnh hẹp hòi, địa phương chủ nghĩa, gia trưởng, địa vị, hủ hoá…những căn bệnh đó rất giống với nước

Nga, sau 5 năm giành được chính quyền để Lênin phải viết tác phẩm Thà ít

mà tốt mà Hồ Chí Minh đã đọc và tiếp thu Sự xuống cấp về đạo đức được

đánh giá như một thứ vi trùng độc hại Do đó, vấn đề đạo đức của đội ngũ cán bộ lãnh đạo cần phải được chấn chỉnh lại Chủ tịch Hồ Chí Minh đã

yêu cầu phải sửa đổi lối làm việc, chỉ ra những căn bệnh của Đảng và cán

bộ Đảng viên ta và cách chữa trị, nhằm tạo nên một thế giới quan, nhân sinh quan mới phục vụ đắc lực cho công cuộc đấu tranh chống Pháp và xây

dựng kiến thiết Tổ quốc Trong tác “sửa đổi lối làm việc” Hồ Chí Minh

không đề cập nhiều, nói nhiều, sử dụng nhiều thuật ngữ “dân chủ” vì trình

độ dân trí của ta thấp, rất có thể dễ hiểu lầm dân chủ mà chủ yếu người hay dùng chữ “bàn bạc” với nhân dân Thực chất của thuật ngữ này đó chính là: Dân chủ

Trang 6

Theo Hồ Chí Minh, dân chủ là chìa khóa vạn năng để giải quyết mọi công việc khó khăn của cách mạng Thực hành dân chủ chính là nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân trên thực tế Vì vậy, muốn thực hành dân chủ, phải đẩy mạnh dân chủ trong Đảng, trong bộ máy Nhà nước và trong mọi cán bộ, đảng viên để làm gương cho dân chủ trong xã hội Phát huy dân chủ trong Đảng không chỉ là yêu cầu nội tại của công tác xây dựng chỉnh đốn Đảng, góp phần xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh mà còn là để khắc phục bệnh độc đoán, chuyên quyền; bảo đảm tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân

Dân chủ thực chất là một biện pháp, biện pháp có tính nguyên tắc để xây dựng Đảng ta thành một Đảng Cộng sản luôn trong sạch vững mạnh

Theo Hồ Chí Minh, làm cho Đảng mạnh, thì phải mở rộng dân chủ, mở rộng phê bình và tự phê bình, nhất là phê bình từ dưới lên, trong tác phẩm Sửa

đổi lối làm việc, ngay chương I, Người đặt vấn đề Phê bình và sửa chữa lên

đầu tiên Trong tác phẩm Người đã chỉ ra các bệnh và yêu cầu phải chống các tật bệnh của Đảng, tật bệnh từ phía Nhà nước Muốn chống các tật bệnh

đó phải phát triển dân chủ, phải thực hành rộng rãi dân chủ, phải dựa vào nhân dân

Trọng dân, tin dân, học dân, tổ chức và giáo dục để phát huy sức mạnh

vô bờ của dân là điều nhất quán trong toàn bộ sự nghiệp hoạt động của Hồ Chí Minh, là điều sáng rõ trong tư duy của Hồ Chí Minh Người viết:

“chúng ta phải ghi tạc vào đầu cái chân lý này: dân rất tốt lúc họ đã hiểu

thì việc gì khó khăn mấy họ cùng làm được, hy sinh mấy họ cũng không sợ nhưng trước hết cần phải chịu khó tìm đủ cách giải thích cho họ hiểu rằng:

vào dân chúng Đưa mọi vấn đề cho dân chúng thảo luận và tìm cách giải quyết Chúng ta có khuyết điểm, thì thật thà thừa nhận trước mặt dân

Trang 7

chúng Nghị quyết gì mà dân chúng cho là không hợp thì để họ đề nghị sửa

Người coi đó là nguyên tắc Cùng với dân chúng đặt kế hoạch cho phù hợp với hoàn cảnh địa phương, rồi động viên và tổ chức họ thi hành Trong lúc thi hành lại phải theo dõi, giúp đỡ, đôn đốc, khuyến khích nhân dân; thi hành xong phải cùng với họ kiểm thảo lại công việc, rút kinh nghiệm, phê bình, khen thưởng

Trong “mấy điều kinh nghiệm” Người chỉ ra phải nâng cao sáng kiến

và lòng hăng hái Để cán bộ, Đảng viên ta có sáng kiến và lòng hăng hái phải thực hành dân chủ, nêu cao tinh thần tự phê bình và phê bình, biết

cách phê bình một cách sáng suốt, khôn khéo “Dân chủ, sáng kiến, hăng

hái ba điều đó rất quan hệ với nhau Có dân chủ mới làm cho cán bộ và quần chúng đề ra sáng kiến, những sáng kiến đó được khen ngợi, thì những người đó càng thêm hăng hái, và người khác cũng học theo Và trong khi tăng thêm sáng kiến và hăng hái làm việc thì những khuyết điểm lặt vặt

cao dân chủ, coi dân chủ là nguồn gốc của những sáng kiến, dân chủ làm cho sáng kiến nảy sinh và tạo nên sự hăng hái đồng thời làm hạn chế được những khuyết điểm Đã làm việc tất yếu sinh ra khuyết điểm, nhưng những khuyết điểm nhỏ, khuyết điểm lặt vặt của cán bộ, đảng viên ta cũng sẽ bớt

đi nhiều Chính dân chủ làm cho người ta được bàn bạc để đi đến thực hiện, làm cho tư tưởng, hành động thống nhất và làm cho người thực hiện công việc bớt đi được khuyết điểm trong quá trình thực hiện

Có dân chủ mới có những sáng kiến hay, những kinh nghiệm quý trong thực hiện nhiệm vụ của người cán bộ, đảng viên Để nâng cao sáng

Trang 8

kiến và lòng hăng hái Người yêu cầu “Chúng ta cần phải nâng cao mở

rộng dân chủ, khuyên gắng cán bộ và đảng viên, bày cho họ suy nghĩ, bày cho họ học hỏi quần chúng, cổ động họ tìm tòi… Khi họ đã có ít nhiều sáng kiến, thì giúp đỡ cho họ phát triển, khen ngợi cho họ thêm hăng hái”10 Có thể thấy Hồ Chí Minh không chỉ yêu cầu phải mở rộng dân chủ, thực hành dân chủ ở mọi nơi, mọi lúc, mọi việc mà Người còn chỉ ra phải biết động viên, khen ngợi những người có sáng kiến để họ phát huy tài năng, sở trường của mỗi cá nhân phục vụ cho Đảng, cho đất nước

Cũng trong tác phẩm này, vấn đề cán bộ được Hồ Chí Minh đề cập rất nhiều vì Người coi “cán bộ là gốc của mọi công việc”, Hồ Chí Minh chỉ ra muốn cán bộ làm việc có hiệu quả cao phải thực hành dân chủ, làm cho cán

bộ phát huy năng lực, có gan làm việc, dám nói, dám làm, dám chịu trách

nhiệm trước những việc mình làm Cán bộ “không dám nói, họ sợ Thế là

mất hết dân chủ trong đảng, thế là nội bộ của đảng âm u, cán bộ trở nên những cái máy, trong lòng uất ức không dám nói ra, do uất ức mà hóa ra

Để cán bộ của ta cống hiến phải thực hành dân chủ, phát huy dân chủ Người yêu cầu trong thực hiện nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước giao cho, cán bộ phải học hỏi dân chúng, mọi việc phải bàn bạc với dân chúng Hồ Chí Minh yêu cầu trong công tác lãnh đạo không được quan

liêu, dùng mệnh lệnh, “cái gì cũng dùng mệnh lệnh Ép dân chúng làm.

Đóng cửa lại mà đặt kế hoạch, viết chương trình rồi đưa ra cột vào cổ dân chúng, bắt dân chúng làm theo làm theo cách quan liêu đó, thì dân oán Dân oán, dù tạm thời may có chút thành công, nhưng về mặt chính trị, là

theo cách quần chúng Việc gì cũng hỏi ý kiến dân chúng, cùng dân chúng bàn bạc Giải thích cho dân chúng hiểu rõ Được dân chúng đồng ý Do dân

Trang 9

chúng vui lòng ra sức làm” thì sẽ rất hiệu quả Ngược lại “có nhiều cán bộ không bàn bạc, không giải thích với dân chúng, không để cho dân chúng phát biểu ý kiến, giải quyết các vấn đề, chỉ bắt buộc dân chúng làm theo mệnh lệnh Thậm chí khi dân chúng đề ra ý kiến và nêu rõ vấn đề, họ cũng tìm cách dìm đi Họ chỉ làm theo ý kiến của họ kết quả là làm cho dân

không phát huy được dân chủ trong dân chúng

kết quả “sẽ không đến nơi đến chốn, việc đó không được lâu dài, bền vững”.

Vấn đề xây dựng, kiến thiết chế độ mới, cách làm tốt nhất là dựa vào dân, đem tài dân, sức dân, làm lợi cho dân Đây thực chất là con đường

thực hiện dân chủ Thực tế đã chứng minh lời căn dặn của Người: “Kinh

nghiệm trong nước tỏ cho chúng ta biết: có lực lượng dân chúng việc to tát mấy, khó khăn mấy cũng làm được Không có, việc gì làm cũng không

dịch trong chủ trương, đường lối cũng như trong chỉ đạo thực hiện Hồ Chí

Minh viết: “Dân chúng biết giải quyết nhiều vấn đề một cách giản đơn,

mau chóng, đầy đủ, mà những người tài giỏi, những đoàn thể to lớn nghĩ

chúng ta thấy Người rất quan tâm tới dân chủ, trong lãnh đạo cũng như

trong thực hiện các nhiệm vụ “dân chúng đồng lòng, việc gì cũng làm

lần không dân cũng chịu” nhưng nếu phát huy được dân chủ, bàn bạc với nhân dân thì “khó trăm lần dân liệu cũng xong” Những việc từ trước đến nay thi hành chưa đến nơi đến chốn là do chưa thực hiện đầy đủ dân chủ,

thực hiện không có sự bàn bạc Hồ Chí Minh viết: “Từ trước đến nay,

nhiều nơi công việc không chạy, chính vì cán bộ không thực hành nguyên

16 Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb CTQG, H 1995,tập 5, tr 293

Trang 10

tắc đó Nếu không làm theo nguyên tắc đó, thì dù chính sách hay trăm

Mặc dù rất đề cao dân chủ, coi dân chủ là một trong những phương thuốc chữa bệnh, Hồ Chí Minh cũng chỉ ra sự lợi dụng dân chủ sinh ra

bệnh tị nạnh- cái gì cũng muốn bình đẳng Bệnh này sinh ra vì hiều lầm hai

chữ bình đẳng Hồ Chí Minh chỉ ra cách chữa, bình đẳng phải hợp lý, hợp tình, chúng ta phải kiên quyết chống lại thứ bình đẳng xấu, vô lý đó Để khắc phục căn bệnh đó Người chỉ ra phải thực hành dân chủ, phê bình và tự phê bình, coi phê bình và tự phê bình như thuốc uống để chữa “bệnh” Trong công tác lãnh đạo Hồ Chí Minh yêu cầu phải dân chủ, bàn bạc

nhưng không theo đuôi quần chúng vì: “…dân chúng không nhất luật như

nhau Trong dân chúng có nhiều tầng lớp khác nhau, trình độ khác nhau, ý kiến khác nhau Có tầng lớp tiền tiến, có tầng lớp chừng chừng, có tầng

đối không nên theo đuôi quần chúng Nhưng phải khéo tập trung ý kiến của

vậy dân chủ của Hồ Chí Minh luôn đi liền với tập trung, không phải là dân chủ hình thức mà dân chủ để lắng nghe ý kiến nguyện vọng của nhân dân, biến những mong muốn, nguyện vọng của nhân dân thành đường lối lãnh đạo của đảng, làm cho đường lối ấy đi vào quần chúng nhân dân và chính

họ là người tổ chức thực hiện

Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình từ khi ra đi tìm đường cứu

nước đến khi về “gặp cụ Các Mác, cụ Lênin và các vị đàn anh khác”, Hồ

Chí Minh chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm cho nước nhà được độc lập, nhân dân được tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn áo mặc,

ai cũng được học hành Người đã làm tất cả để thực hiện mục tiêu nước ta

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	93,5 KB